Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus, sive bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad aetatem Innocentii III (Ann. 1216) pro Latinis et ad Photii tempora (Ann. 863) pro graecis floruerunt ... Series Graeca, in qua prodeunt patres, doctores scriptoresque ecclesiae Graecae A.S. Barnaba ad Photium"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 

















pnjne,v ^0 (OU I! 


PATROLOGLE 


" CURSUS COMPLETUS 
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


QMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUM QUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, SIVE GIUECORUM, 
QUI AB £VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III (ANNO 1910) PRO LATINIS 
ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRL£CIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER. QUINDECIM PRIMA 
ECCLESLE SAECULA, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM 
DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS MOVISSIMIS SAECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SITMHGULOS 8IVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS 
MOMENT! SUBSEQUENTIBUS8, DONATA ; CAPITULI8 INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET 
TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- 

RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS8, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO 
AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 


DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICUS, 
STATISTICIS, 8YNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, 
LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLIMARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRAE- 
8ERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, 
QUIQUID NON SOLUM TALIS TALISYE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 
OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/ZE 
SACRA/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUIMAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM 
SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM $8. SCRIPTURAS VERSUS, A PRIMO 
GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. 


E€DITIO ACCURATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, δῖ PERPENDANTUR CHARACTERUM  NMITIDITAS 
CBHBARTA4 QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS8, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM 
MUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA 8S8IBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS8, PRAESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UMA, METHODICA ET CHRONOL OGICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
ΣΝ NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MS8. ADOMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE 
PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. 


SERIES LATINA, 
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTOBRES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINAE 
À TERTULLIANO AD INNOCENTIUM Ill ; 


ACCUHRANTE J.-P. MIGNE, 


Biibliotheese Cleri universe, 
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE. 





———— ÁÁ'Ü»$-« m————— 


PATROLOGLE LATINJE TOMUS CLXXXIV. 
S. BERNARDUS, .CLAS.E-YALLENSIS ABBAS. 


* 6 


PARISIIS, 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA AVENUE-DU-MAINE, 189, OLIM CHA USSÉE-DU-MAINE, 187. 


1879 


Clichy. — Ex typis PauL Duronxr, 12, via dicta Bao-d'Asniàres. 354.3.79 


SAECULUM XII, ANNUS 1158. 


S. BERNARDI, 


CLARJE-VALLENSIS ABBATIS PRIMI, 


OPERA OMNIA 


SEX TOMIS IN QUINTUPLICI VOLUMINE COMPREHENSA 


POST HORSTIUM DENUO RECOGNITA, AUCTA ET IN MELIOREM DIGESTA 
ORDINEM, NECNON NOVIS PREALEFATIONIBUS, ADMONITIONIBUS, NOTIS ET 
OBSERVATIONIBUS INDICIBUSQUE COPIOSISSIMIS LOCUPLETATA 


TERTIIS CURIS 


D. JOANNIS MABILLON. 


PRESBYTERI ET MONACHI BENEDICTINI E CONGREGATIONE 5. MAURI; 


EDITIO NOVA, 


ACCESSERE APPENDICES AMPLISSIMJE VITAM SANCTI DOCTORIS ET EJUS AETATEM ILLUSTRANTES; 


ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 


BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERS/. 
SIVE 


CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE, 


———  ÁÁÁ " "m ὁ cm —— 
VOLUMEN TERTIUM 
S. BERNARDI OPERUM TOMUM V COMPLECTENS. 


e^? i ] * . “ς“ς: . ^9" “τ᾿ " 
. ct : 
5539, qeu δ 
. . 
εν δι. v 3 * - €- 
* o e * 22. 9 . δου 2, e 


* 
-*? * 
8 e 


/ — PARISIIS, 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA AVENUE-DU-MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE-DU-MAINE, 147, 


1879 


SJECULUM ΧΙ. ANNUS 1453. 


ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLXXXIV CONTINENTUR. 





S, BERNARDUS, CLARJE-VALLENSIS ABBAS. 


OprERUM TCwus V. ALIENA ET SUPPOSITITIA. 

Profatio in. 'omum V et VI. 

Gilleberti de Huilandia Sermones in Cantica. 

Ejusdem Tractatus ascetici. 

Epistolee ejusdem. 

Guigonis, prioris V majoris Carthusie, Epistola seu 
Tractatus ad Fratres de Monte Dei. 

Guillelmi, S. Theoderici abbatis, Tractatas de cen- 
templando Deo. 

Ejusdem Liber de natura et dignitate Amoris. 

Ejusdem Commentatio brevis ex S. Bernardo in Cantica. 

Gaufridi abbatis Declamationes de colloquio Simonis 
eum Jesu, ex S. Bernardi Sermonibas collects. 

Scala claustralium, sive de mode orandi, 

Meditationes piissime de cognitione humans condi- 
tionis. 

Die interiori Domo, seu de Conscientia mdificanda. 

De Conscientia. 

De Ordine vitz? et Morum institutione. 

De Charitate. 

Vitis mystica, seu de Passione Domini. 

Meditatio in Passionem et Resurrectionem Domini. 

Lamentatio in Passionem Christi. 

Instructio Sacerdotis, seu de precipuis Mysteriis 
nostre Religionis. 

De Statu virtutum Humilitatis, Obedientis, Timoris 
et Charitatis. 

Expositio in Orationem Dominicam. 

Aelredi, abbatis Rievallensis, Sermo in adventu Do- 
mini. 

Nicolai, Clare-Vallensis, in Nativitate Domini Ser- 
mones tres. 

Ejusdem, Sermo in festo B. Stephani protomartyris. 

Aelredi Tractatus de Jesu puero duodenni. 

Sermo in Dominica Palmarum. 


Col. 


B. Ogerii, Lucedii abbatis, Sermogi ΣΥ ἑαῤῥνοβαις. “ 


Domini in ultima Coena. 

In Coena Domini Sermo alter. , " 

Sermo de Vita et Passione Domni, - 52 : ΝΣ 

de duobus discipulis wn ibusin Énmapa- 

de excellentia SS. Sacramenti et dignitate 
Sacerdotum. 

in Nativitate S. Joannis Baptiste, de decem 
ejus privilegüs. 

in Assumptione B. Maris Virginis. 


949 


Sermo Panegyricus ad B. Virginem Deiparam. 

de Villico iniquitatis. 

in verba Sapientis, vri, 30, viri, 1 : Sapientia 
vincil, etc., attingit, elc. 

de decem Virginibus. 

Nicolai, Clarz-Vallensis, Sermo in festo S. Andres. 

Ejusdem, Sermo in festo S. Nicolai Myrensis episc. 

[Ὁ Antiphonam Salve Regina, Sermones quatuor. 

Meditatio in eamdem Antiphonam. 

Sermo ad Clerum in concilio Remensi congregatum. 

ad Pastores in synodo congregatos. 

ad Prelatos in concilio convocatos. 

de fagienda Cordis et Corporis immunditia. 

de Miseri& humana. 

de Septem Donis Spiritus sancti. 

de duodecim Portis Jerusalem. 

in Canticum B. Virginis Maris. 

in illud Evangelii, Matth. xix, 21 : Ecce nos 
reliquimus omnia. 

Homilia in illud S. Matthei, c. xin, v. 45 . Simile 
regnum celorum, eic. 

Sermo in illud Michz»se, c. vi, v. 8 : Indicabo tibi, 
etc. 

Liber Sententiarium. 

Disputatio cujusdam justi cum Deo. 

Soliloquium. 

Formula honeste vite. 

Instructio quomodo homo possit in bono proficere et 
placere Deo. 

Documenta varia pie seu religiose vivendi, 

Arnulfi, monachi de Boeriis, Speculum  monacho- 
rum. 

Documenta vitse religiosz. 

Octo puncta Perfectiohis assequendse. 

Epistola de doctrina vitse agenda. 


4 Opuscqlum, in hec verba : 4d quid venisti ? 
$e. gm. :Lihej dolio bene vivendi, ad Sororem. 


"Cáhihéen 3arfeneticum, ad Rainaldum. 


953... hytmus de Contempta mundi. 


ws 


981 


991 
1001 


Jdbtfos S-Rhyjhmieus de Nomine Jesu. 
τα νον εἰς singula membra Christi patientis. 
Oratio devota ad Dominum Jesum et B. Mariam 
Matrem ejus. 
Rhythmi veteres de vita monastica. 
Index Rerum. 


n 


1009 
1021 


1031 . 
1043 : 


1049 


1035 . 


q 
LJ 


1062 , 
1077 , 
1079 ' 


1085 
1095 
1101 


1109 : 
1113 — 


1117 
1121 


1121 


1131 


1133 
1135 
1155 
1151 
1161 


1171 
1113 


1178 
1177 
1181 
1185 
1189 
1199 
1307 
1313 
1311 
1319 


1323 
1321 
1?29 





PR/EFATIO IN TOMUM V ET VI. 





l. Genuinis sancti Bernardi Operibus omnibus in primum volumen congestis, superest ut in hoc alterum 
supposititia et aliena concludamus. Quod qua ratione, quove ordine fiet, hic paucis explicandum est. 

Il. Hoc posterius volumen duobus tomis constat : in quorum altero Gilleberti Continuatio in Cantica, 
aliaque ejusdem abbatis Opuscula et Epistolae ; simulque dubia seu controversa, et Bernardo falso ascripta 
eonüinentur : in altero exstant Guerrici abbatis, sancti Doctoris discipuli, Sermones, Bernardinis stylo et 
pietate affines; Guigonis ejusdem amici quadam epistole ; varii libri de S. Bernardi Vita et miraculis ; 
Gaufridi abbatis quedam opuscula ; nonnulla de S. Bernardi Canonizatione; denique Testimonia virorum 
illustriurn de sancto Doctore eodem, nec non diverse Vite S. Bernardi, etc. 

ΠῚ. Primum in tomo quinto locum sibi vindicat continuata per Gillebertum Expositio in Cantica canti- 
eorum : ut quam proxime Bernardinos in eadem Cantica Sermones, qui extremum in superiori volumine 
lecum occupant, hec Continuatio subsequatur. Gilleberto cognomen fuit de Hoilandia, quod vocabulum 
est insulze seu provinciole, Anglis et Scotis contermins, quam Velandus et Lindus fluvii circumfluunt : 
qu in insula situm erat monasterium Swinhetense, eui Gillebertus abbas prefuit, Lincolniensi dicecesi 
atributum. Duplex videtur fuisse illud monasterium, virorum ac virginum, quod tum ex JElredo abbate 
Rievallensi, tum ex ipsius Gilleberti sermonibus nonnullis ad easdem virgines habitis colligitur. Alredus 
quippe sermone secuado in Isaiam mentionem facit de monasterio virginum, « que sub venerabili, et cum 
summa reverentia nominando sancto patre Gilleberto uberes pudicitie fructus quotidie transmittunt ad 
celos. » Et quidem Gillebertus ipse Sermones quosdam in Cantica apud illas virgines peroravit, nempe 
11 et 18. In priori enim inter alia leguntur hec verba, num. 8: « Tibi, Domine, commendo hunc Liba- 
num, egrezium hunc chorum virginum, sacrarum coetum feminarum. » Itaque partim ad:monachos, partim 
ad sanctimoniales habiti sunt isti sermones, numero octo et quadraginta, qui paulo minus habent succi, 
sublimitatis, et virtutis ad persuadendum, quam Bernardini. Hos porro Gilleberti Sermones, qui in nova 
hac editione innumeris mendis repurgati prodeunt, cum veteri exemp!ari Vallis-Clarz diligenter contulit 
rogatu nostro religiosus ac pius vir D. Joannes Baptista de Noinville, ejusdem loci Prior, amicus, meus, 
qui et Gaufridi S. Bernardi notarii libel'um adversus Gilberti Porretani errores ex codice Longi-Pontis 
nobis suppeditavit. De Gilleberto abbate quod superest, eum in Gallicano Trecensis dicecesis monasterio 
Ripatorio decessisse tradit Chronicon Clarze-Vallense his verbis : « Anno Domini 1172 Gillebertus, quon- 
dam abbas de Hoilandia, qui fecit Sermones super Canlica canticorum in modum beati Bernardi, apud 
Ripatorium obiit. » His Sermonibus subjiciuntur quidam Tractatus, et nonnulle ejusdem auctoris Epi- 
stolze : qua? omnia Joannes Pitseus in libro De illustribus Anglie scriptoribus indicavit cum aliis ipsius 
Gilleberti commentationibus in Psalterium, in Mattheum, in Epistolas Pauli, etc., ubi librum item unum 
De Vita S. Bernardi eidem tribuit post. Gesnerum : qui liber fortasse non alius sit, quam liber Guillelmi a 
Sancto-Theoderico de hoc argumento. Plura de Gilleberto videsis apud Sixtum Senensem, et apud Manri- 
cum ad annum 1163, cap. 3. 

IV. In istis Gilleberti Sermonibus multa occurrunt in primis lectu et observatione digna ad morum «di- 
ficationem, non solum ,pro monachis, sed etiam pro ecclesiasticis viris. Contra eos qui plus lectioni quam 
precationi tribuunt, in sermone 7 preclara habentur, num. 2. Qualis debeat esse concionatorum oratio, 
docet sermo 16, num, 5. Sermo vero sequens priedicationis officium non ultro a quoquam captandum. 
At sermone 26, num. 2, egregie perstringit auctor concionatores, plausum et gloriolam sectantes. Ibidem 
etiam utile eisdem monitum dat, ut conciones suas ad captum et utilitatem auditorum conforment. Huc 
etiam pertinent sermo 31, num. ὁ, et sermo 36, num. 5. Admirabile vite religiose specimen exhibet sermo 
23 ; el sermone 45, num. 8, apprime reprehenduntur prelati, curis et rebus temporalibus plus &quo dediti. 
Ad hac scribendi studium in monachis commendatur sermone 47 : at scribendi nihilominus facultatem 
non cuivis esse concedendam subjungitur. Caeterum theologi elogium, quod recentiores eidem Gilleberto 
tribuunt, comprobant varia in eisdem Sermonibus loca, in primis quae de libero arbitrio leguntur in ser- 
mone 39, et quse de sanctissimze Eucharistiee sacramento in sermone 7, num. 8. Ardentem ac purum ejus- 


PaTrROL. CLXXAIV. 4 


Ό 


“Ὁ 


11 GILLEBBRTI ABBATIS at 


dem auctoris zelam commendat sermo 30, übi Alexandrum III pontificem arguere non veretur. Denique 
non minoris momenti sunt ejusdem Tractatus et Epistola. 

V. De subsequentibus Opusculis non est necesse diutius prseefari hoc loco, quando smgulis prefixsee sunt 
Admonitiones, qua longioris Pre&fationis vicem supplere possunt. Horum omnium argumenta fusius expli- 


cabit Index utrique tomo exeunti subjectus. 








SANCTI BERNARDI 


ABBATIS CLARJE-VALLENSIS 


OPERUM TOMUS QUINTUS. 


COMPLECTENS 


OPERA 


SUPPOSITITIA ET JALIENA. 





GILLEBERTI DE HOILANDIA 


ABBATIS ORDINIS CISTERCIENSIS 


SERMONES IN CANTICUM SALOMONIS, 


Ab eo loco ubi beatus Bernardus morte preventus desiit. 


13 SERMOT. 


In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit 
anima mea (Cant. 1, 1). 


4. Varii sunt amantium affectus, quia casus va- 
rii. Ideo sponss verba aliquoties interrupta viden- 
tur, sicut ipsa dilecto suo vel ex voto fruitur, vel 
preter votum fraudatur. Nunc ut super montes re- 
veriatur invitat: nunc in lectulo querit elapsum. 
Quam hic assignabis consequenti:e seriem ? quz do- 
cebitur ordinis ratio ? Non videtur ratio, sed inter- 
ruptio. Vota amoris uniformia non sunt. Ideo sermo 
serie non tenetur. Affectus 1n amore loquitur, et 
verba interrumpit : quia nec ipse sibi semper in uno 
Statu cohzret. Jure et ipse sponsus hinnulo compa- 


ratur, sic fallens, et sic fugiens dilectam. Varietas B 


heec nec consequentia, nec ratione caret. Verba tam 
subito commutata continuationem servant, dum af- 
fectuum ordini serviunt. Videte, jam qua sit in hac 
varietate series continuationis. Elapsus erat dilecte 
su: super montes, quasi hinnulus vagus et volitans : 
et ipsa ad se relapsa de montibus iliis ia quibus mi- 
rabiliter illuminata erat, et illustrata visione dilecti ; 


A de montibus, inquam, illis ad convallem lacrymarum, 


ad lectum doloris relapsa, ad lectum et ad noctem de 
montibus luminosis. Quidni sic recidat ipsa, ubi sic 
recedit dilectus suus? ipse enim sponse sue salus 
et illuminatio. Ideo recedente ipso, illa recidit ad le- 
etulum infirmitatis, et ignorantiae noctem. Jam ver- 
satur super stratum infirmitatis 80:5. Super hunc 
tamen stratum memoratur dilecti; et jam non in 
matutinis, sed in nocte meditatur in ipso, querens 
quem diligit anima sua. Non pigre agit in hoc lecto 
ad quem relapsa est. Non lascivit, non delectatur in 
lecto concupiscentie : sed magis reluctatur memorata 
dilecti solius ; non obnoxia infirmitati, sed charitati. 
Sic interpretetur cui sic videtur. Ego tamen non hic 
accipio lectum doloris, nisi forte doloris illius, quem 
amor parturit de absente sponso : deliciari videtur 
velle magis quam sanari, el amicum quaesisse, non 
medicum. Juxta hunc sensum sic continuare potes. 
De montibus se raptim contulerat ad lectulum spon- 
888, ubi illa exercitata, et deficiens ubertate delecta- 
tionis obdormivit, exhausta inter amplexus dilecti. 
Oblectata obdormivit somnum dulcem, sed expcerge- 
facta non invenit illum haec mulier deliciarum in 


( 


Om. 
Tz 





13 IN CANTICA SERMO 1. m 


manibus suis. Gaudia itaque illa, gaudia ineffabilia 
silentio transiens, in hanc tandem vocem erupit : 
In lectulo meo per noctes qua sivi quem diligit ani- 
sa mea. Pro continuatione nunc ista sufficiant. 

2. Jam verba singula consideremus. In lectulo meo 
per noctes quasiviquem diligit anima mea. Dulce sa- 
tis est te, bone Jesu, querere; dulcius tenere. In uno 
pius labor, in altero perfecta letitia. Dulcis utique 
est attrectatio tui : nam et ipse tactus fructu non 
caret. Mulier illa evangelica felici furto attigit (im- 
briam Jesu, et statim stetit in illa fluxus sanguinis 
(Matth. 1x, 20-22), fluxus carnalis illecebrg, carra- 
lis delectationis et cure; et restricta et desiccata 
sunt 485 prius in illa fluida erant : et totum hoc 
contigit ex contactu fimbrie. Quid, si caput ipsum 
amplexari contigisset? Non modo staret el exsicca- 
retur sanguinis fluxus, sed emanaret impetus flumi- 
nis illius, quod letificat civitatem Dei (Psal. xv, 5). 
Bonus ergo tactus, sed attrectatio melior. In turba, 
in publico vix tangitur Jesus. Ideo sponsa qus non 
tantum tangere, P sed amplexari et attrectare Ver- 
bum vitz desiderat, devitans publicum, secretum 
elegit, secretum et lectuli et noctis. Bonum opus vel 
quzerere Jesum, vel tenere : sed opportunitas et loci 
et temporis huic adhibenda. est operi. Et qua: major 
et accommodatior ad usum armnoris, quam lectuli et 
noctis opportunitas? Nisi quieta mente quari non 
potest delectatio sapientig, nec intranquillus in illam 
aspectus dirigitur. Nihil inquinatum incurrit in illam, 
nec impacutum quidem. Illa vero in animum quie- 
tum et purum ultro incurrere solet, et gratis in- 
fluere. In pace enim locus ejus, et habitatio ejus in 
Sion (Psal. Lxxv, 3), hoc est, in speculatione. Pax 
praeponitur quasi praeparatio quaedam speculationis. 
Oculus turbatus vel ira, vel cura, quomodo lucem 
illam inaccessibilem intuebitur, quz nisi serenis non 
attingitur mentibus, nec illis tamen semper ad libi- 
tum ? Quid, inquies, paci ad lectulum? Multum plane 
secundum hunc modum, quod sicut in lectulo, sic 
in pace dormitur et quiescitur. /n pace, inquit, ín 
idipsum dormium et requiescam (Psal. v, 9). Quidni 
libenter requiescat anima sancta, ubi locus est di- 
lecti? [n pace enim locus ejus. Ideo hunc tibi locum 
primo acquire, ut in eo, quem diligit anima tua, vel 
aliapsum teneas, vel elapsum requiras. In lectulo 
enim et secreta quadam mentis quiete potest investi- 
gari liberius, inveniri citius, et tutius teneri; forte 
et diutius, si tamen potest diutius morari in deliciis 
illis quse fere solent in ipsis intercidi principiis. Nam 
et hzec velut inter ipsos elapsa amplexus, et fugien- 
tes insectans delicias, dilectum rursus anxius quaerit, 
et hoc in lectulo. Bene collocaris in lectulo, si otio 
quodam ab occupationibus mens (ua libere feriatur. 
Libertate et otio quid accommodatius ad usum amo- 
ris? Et libertas illecebram parit. [n otio et expeditur 
affectus, et non parum impenditur illi. Sic est. 
Quanto fuerit expeditior animus, tanto quidem im- 
pensior erit in illud quod amat. Usu evenit ut cum 
fuerimus otio redditi, tunc sentiamus acriorem mor- 


sum amoris divini. E contra insensibilem pene red- 
dit affectum frequens cura mundi, et quasi callum 
quemdam menti obducit. Animum cura implicat, 
quies explicat. Explicita desideria in quie putas in- 
crementa se dilatant? 

3. Vides quanta bona contineantur in lectulo? 
Quies, libertas, illecebra. In lectulo enim quietis e 
vacuitalis vota magis inardescunt. Locus accommo- 
datus oblectamento charitatis sponsam ad quzsren- 
dum urget ardentius. Illic enim &grius caret dilecto, 
ubi poterat uberius frui. In lectulo, inquit, meo, et 
per noctes. Qua per noctes querit, non videtur mihi 
tam aspectus quam amplexus sectari. Tenere magis 
optat quam intueri. Bona quidem visio est, sed ad- 
hesio arctior. Nam qui adhzret Domino, unus est 
spiritus (1 Cor. vi, 17). Melior tamen utraque. Nam 
conjuncte vicissim incrementis se cumulant gratia- 
rum. Utramque si te apprehensurum non arbitraris, 
sectare tu quod sponsa sectatur. Amplexus quare 
dilecti. Ignoranti& tuc nox, imo noctes ignorantia- 
rum tuarum, serenam tibi visionem adimit secreto- 
rum cclestium. Tu suavia sequere. Quare ut per- 
sentias illa, si scire non potes. Nox non prescribit 
deliciis, nam et ipsis aliquoties illustratur. Noz, in- 
quit, illuminatio mea in deliciis meis (Psal. cxxxvirm, 
41). In deliciis, ait; non, In scientiis. Ita et tu no- 
clem, si non potes scientiis, pertenta illuminare de- 
liciis. Quidquid hic videmus per speculum et in zni- 
gmale, totum in nocte est. Et in hac nocte potest 
Jesus meus magis dulci quodam affectu suaviter 
sentiri, quam sciri ad & purum. Ideo etsi nondum 
ad contuitum admittitur, contactum tamen sectatur, 
dilectum in lectulo et per noctes quazrens. 

&. Quid, si ad inventionem dilecti et nox opera- 
tur? Cooperatur plane, οἱ accommodate satis. Sicut 
in lectulo sancte quietis accipis otium, sic oblivio- 
nem quamdam intellige in nocte. Utrumque sapien- 
tiae αἱ contemplationis negotio opportunitatem mi- 
nistrat. Nec Salomon vult te scribere sapientiam, 
nisi in tempore otii (Eccli. xxxvin, 25) : nec Pau- 
lus in anteriora extenditur, nisi prius eorum que 
retro sunt oblitus (Philipp. πὶ, 13). Miraris quod 
bona nox, et dies malus est? Diem homnis, inquit 
propheta, non concupivi (Jerem. xvi, 16). Nescio 
quo pacto sibi adversantur, et alterutro se obscu- 
rant dies Domini, et dies hominis. Siquidem dum 


[) alter exoritur, alter reconditur. Diem, inquit, homi- 


nis non concupivi, hoc est, humanum favorem, lio- 
minum gloriam; et inter reliquos, imo pr«e reliquis 
spectabilis videri. Recte hanc diem propheta abjurat, 
qua perturbationis ministrat materiam. Melior ergo 
haec nox die : siquidem nox a perturbatione abscon- 
dit, dies exponit. Denique primi parentes nostri 
statim ut eorum oculi in lianc aperti sunt lucem, 
erubescentes confundebantur (Gen. im, 7). Quanto 
felicius clausa prius tenuere lumina, et meliori 
cooperta nocte, peocati pruriginem nescientes | Abin- 
de sumpsit hic malus dies originem, qui vitiorum 
denudavit semitas, illicientes species de:nonstravit, 


15 GILLEBRRTI ABBATIS 16 


oculo concupiscentim sollicitantem ingessit mate- A 


riam, Heu me! quomodo me circumfulget dies ista, 
quomodo affectum meum ad se abripuit! quam cla- 
ro versantur in lumine ante mentis oculos, et qui- 
dem satis importune impacata simul et impudica! 
Nusquam fere declinandi, nusquam delitescendi co- 
pia; nulla satis tutze sunt latebra. lta ubique erum- 
punt et emergunt in cogitatum cuncta qua spiritum 
vel turbent vel deturpent, sive diligenter attrectata, 
sive tacta leviter. Licet enim animus castigatiore 
repellat illa proposito, solo tamen'irruentium cogi- 
tationum sordidatur attactu. Qui tetigerit picem, in- 
quinabitur ab illa (Eccli. xm, 1). Denique secun- 
dum legis scita quarumdam rerum tenuis etiam 
inquinat attactus (Levit. 1v-vim). Non imputantur 
cum violenter importantur, culpam non inferunt ta- 
les cogitatus; aliquam tamen injuriam irrogant af- 
fectatee munditi:. Quid, cum se contemplanti ani- 
mo corporee offundunt imagines? Forte carnalem 
appetitum non provocant, sed tamen spiritualem 
tardant intuitum. Alia turbant, alia deturpant, alia 
tardant: hoc est, lacerant, alliciunt, illudunt. Non- 
ne melius [supple esset] hujusmodi omnia obscurari 
quam illustrari, c:ca oblivionis involvi caligine, 
quam memoriter recenseri? 

5. Bona ergo nox, que prudenti oblivione dissi- 
" mulat omnia temporalia, ad illum qui seternus est 
quaerendum tempus expediens, et explicans occasio- 
nes : qu& mundi concupiscentiam abscondit, curam, 
cogitatum. Hoc est enim mundum habere abscondi- 
tum, vel mundo abscondi. Sic etiam abscondi po- 
terimus in abscondito faciei tuze, Domine : non dico 
plena notione, sed tamen tota devotione, et libera 
investigatione, et aliquanta inventione. Hanc abscon- 
sionem, hoc secretum, has latebras, quibus munda- 
ni diei declinamus vel amorem vel imaginationem, 
quibus humanum diem aut ablatum non repeti- 
mus aut oblatum respuimus, noctis nomine appel- 
lari nunc a sponsa crediderim. Denique in superio- 
ribus dicit : Sub umbra ejus quem desideraveram 
sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo (Cantic. n, 
3). Fructus iste suaviter pascit, si tamen prius umbra 
protexerit. Bona umbra, quc carnis prudentiam 
obscurat, concupiscentiam refrigerat. [ntelligis quae 
sit umbra? Inde tibi refulget occasio, quomodo et 
hic noctem intelligas; nisi quod quzdam occultiores 
latebre et magis abditz», et accommodate magis ad 


investigationis et contemplationis usum sub noctis D 


exprimuntur, quam sub umbre vocabulo. In. um- 
bra, rerum visibilium oblivionem aliquantam acci- 
pe : in nocte, omnimodam. Quis mihi dabit sic 
advesperascere? quis, inquam, dabit mihi ut rerum 
temporalium memoria oblivionis hujus vergat in 
vesperam? Bona quidem nox, quando imaginatio- 
nes van: animum non vexant, nec versantur in eo; 
quando abscondite sunt ab oculis qusrentis dile- 
etum. Dileetio ipsa hanc noctem inducit, qus reli- 
qua omnia nec respicit, nec nota reputat, dum ad 
illum quem diligit intenta suspirat. 


4 6. Per noctes, inquit. Multee sunt noctes ejus, 
nec est una nox illi jugis et continua. Noctes ejus 
frequenter interpolantur praesentia sponsi. Cum ad- 
est, lux est : cum abest, nox est. Ideo multe sunt 
noctes sponsa; quia multi sunt elapsus sponsi, mul- 
te latebre. Beata plane, quae dilecto adheret tota 
die, et quaerit illum totis noctibus. Provocent stu- 
dium iuum qui audis ista, οἱ instructus exemplo 
sponsa, Consurge et tu in nocte, in principio vigilia- 
rum Luarum, et effunde cor tuum (Thren. τι, 19), 
ut liquefiat et currat, et decurrat usque in conspe- 
ctum Dei tui. llli liba principia vigiliarum tuarum; 
nihil in te peregrine cure decerpant. Quare per 
singulas noctes dilectum tuum. Quid dico, per sin- 
gulas? Totas noctes tuas in hoc opus continua. Ne 
cesses et ne quiescas, donec egrediatur ut splendor 


B dilectus tuus, et ut lampas accendatur tibi. Tunc 


poteris illud Pauli dicere : Noz praecessit, dies autem 
appropinquavit. Nam quod sequitur, Abjiciamus 
opera tenebrarum (Rom. xut, 12), huic non potest 
nocti adaptari. Nescit enim haec nox opera tenebra- 
rum, sed magis lucem ministrat iis qui permanent 
in agone quodam quaerendi dilectum. Bona quidem 
nox, quando absconderis ἃ conturbatione et ab in- 
cursione imaginationum. Εἰ quamvis nondum ab- 
sconderis in abscondito faciei dilecti tui, bonum ta- 
men est ut abscondatur tibi facies et pompa inanium 
et carnalium cogitationum. Nox est ut illam non 
attendas, non videas; sed tamen in hac nocte non 
exstinguetur lucerna tua, ut dilectum quaras. 

7. Utinam ego tales mihi possim noctes nume- 
rare, tam latebrosas, et tam luminosas! Et quis 
nostrum gloriabitur omnes se tales noctes habere? 
Quisquis est, felix est, cui omnes nocles in usum 
talem decurrunt, qui in occulto suo nihil agit occul- 
tatione dignum. Unusquisque suam conveniat con- 
scientiam. Quid enim mihi aliorum percutere con- 
scientiam infirmam? Non percutio nec discutio 
quidem : etsi infirma est, feeda saltem non sit. 
Non agat in occulto, nec cogitet quidem qua 
turpe est et dicere. Ad talem stratum Jesus de- 
clinare non novit. Offendit illum, et fugat confusa 
conscientia. Confusio conscientie non invitat illum, 
sed magis evitat. Charitas autem de corde puro et 
conscientia bona ([ Tim. 1, 5), ipsa est quie querit. 
Sic enim habes : Quasivi quem diligit anima mea. 
Nihil bona tutius conscientia. Bona conscientia au- 
det, et charitas ardet. llla non formidat; ista in- 
flammat : illa pro dilecto non confunditur; ista con- 
fidit super dilecto. Magna vis amoris. Alieno non niti- 
ünr suffragio, propriis contenta meritis. Semper 
amari se presumit, quie amare se sentit, Denique 
non respectis aliis majestatis nominibus, solum 
sponsa dileétum memorat, quse singulariter intus 
tolerat eestum amoris. 

8. Hoc autem attendendum quam frequenter di- 
leeti recenset vocabulum quocunque ex mysterio. 
Dilectus meus candidus et rubicundus; et, Talis est 
dilectus meus (Cantic. v, 40,16) : etin presenti, Quem 


17 


IN CANTICA SERMO II. 


18 


diligit anima mea. Magna certe sermonis hujus gra- ΠῚ dilatatio in probrum vertitur ? Dilastati, inquit Do- 


tia. Nec mirumsi frequentatur in ore, quod in corde 
fervet. Ideo et animam commemorat. Non enim 
verbo tantum diligit, sed voto : nec solo actu, sed 
magis affectu. Quid vero sibi vult quod animam, non 
spiritum dicit? Forte quia dilecto quem adhuc quz- 
rebat, nondum adherebat : qui enim adhaeret Do- 
mino, unus est spiritus (I Cor. vi, 17). Et quidem 
nusquam in toto hoc cantico spiritum nominat : sed, 
Anima mea liquefacta est (Cantic. v, 6), et Anima 
mea conturbavit me (Cantic. v1, 11) ; et hoc ipsum 
frequenter, Quem diligit anima mea. Id quoque 
fere nusquam, nisi cum absentem quaerit, vel abesse 
queritur. Solent his nominibus gradus quidam di- 
stingui anima perfectioris, et minus perfecta. Apo- 
stolus dicit : Animalis homo non percipit ea que 


minus per prophetam, stratum tuum, juxta me δὼ 
scepisti adulterum (Isa. vvri, 8). Vides quomodo ob- 
jurgando et exprobrando strati dilatatio objicitur 
anima adultere. Bonum est ergo non dilatare, sed 
magis contrahere stratum cogitationis, et cordis le- 
ctulum. Ideo sponsa jure sibi applaudit de lectulo. 
Coangustatum est, inquit propheta, stratum, ita ut 
alter decidat : et pallium breve utrumque operire 
non potesl (Isa. xxvn, 20). Utrumque,id est virum et 
adulterum. Breve enim et angustum est cor hominis 
ad concipiendas Dei verbi delicias, etiam cum in illa 
totum extenditur. Quomodo non multo brevius, si 
fuerit ad alia distentum ? Sufficiat dilecto tuo vel bre- 
vitas ista, Noli illam magis breviare, lectulum com- 
munieando alteri. Bona quidem hac brevitas lectuli, 


sunt spiritus Dei (I Cor. n, 14). Ego animam hanc ita B qui nescit nisi dilectum suum, id est Christum, 


amantem et tmstuantem, ferventem et quaerentem, 
nunquam non spiritualem dixerim : quippe que licet 
nondum plena visione, voto tamen propensiore illi 
adhaerebat, quem vehementer diligebat. Possumus 
autem non inconvenienter sicut in spiritu subtilem 
et attenuatum intellectum, sic in anima suavem et 
tenerum affectum accipere. Per prophetam in pro- 
missione Dominus dicit : Dabo vobis cor carneum 
(Ezech. xi, 19). Si ergo carnis nomen in bono ali- 
cubi accipitur, eur non magis animse? Ego beatam 
hanc animam ut licenter loquar, non lapideam sed 
earneam magis judicaverim et nihil habentem in se 
ngoris vel duritie; sed mollem, teneram, tractabi- 
lem, et sensibilem ad singulos divini verbi ὦ acu- 
leos. Denique quz dicat : Neque caro mea enea est : 
sed quam spiritualis pertranseat gladius, et chari- 
tate se vulneratam gaudeat. Jure ergo animam suam 
diligere dicit, exprimere volens intimam quamdam 
et vividam et animatam affectionem erga dilectum 
suum Jesum Christum Dominum, qui vivit et regnat 
in secula seculorum. Amen. 


SERMO II. 


In lectulo meo per noctes quesivi quem diligit 
anima mea (Canl. wm, 1). 

1. Super hesterno capitulo hodiernum vobis in- 
stauramus convivium. Nec enim ibi cuncta dicta 
sunt quz dicenda occurrunt : quedam vero nec tacta 
quidem sunt. llla hoc sermone discutienda suscipi- 
mus, id est cur dicat, In lectulo; et non, In lecto : 
et cur, In lectulo meo. Nam alibi lectulum nostrum 
dicere consuevit (Cant. 1, 16). Hiec reputate vobis 
in sortem. Si quid autem nove disputationis super 
iis quz? jam discussa sunt adjecero, in lucri ratio- 
nem (ut sic dicam) referte. Quid putatis mysterii 
signat hoc ipsum quod dicit, In lectulo? laudisne 
aliquod occulte continet, an suggillationis? Etsi 
utrumque potest, libentius tamen hic laudem acci- 
pio : et ideo primitus in hunc sensum inflectamus 
sermonem. Ego plane in hoc verbo coarctationem 
quamdam intelligo, ut soli secum dilecto sufficiat. 
Cur enim non in bono coarctatio accipitur, si strati 


suscipere. Est enim brevitas, qu: nonnisi illum sus- 
cipere novit; et est brevitas, qua illum plene susci- 
pere nequit. Illa charitatis est et discipline ; haec 
vero, infirmitatis et naturze. Utraque brevitas intel- 
ligi potest in lectulo, vel qua cum plures non dile- 
cto suscipit, vel qua nec illum plene. Magna certe 
voluptas lectuli, sed magna brevitas : et ideo bene 
lectulus magis quam lectus dicitur. 

2. Delectabilis lectulus est de quo legis in Prover- 
biis : Secura mens quasi juge convivium (Prov. xv, 
15). Foris nox, foris turbatio, sed tranquillitas intus 
quasi quietis lectulus quidam. Non est hic illud la- 
mentabile dicere : Foris interficit gladius, et domi 
mors similis est (Thren. 1, 20). Imosi foris gladius 
est, intus gaudium. Spe, inquit, gaudentes, in tribu- 
latione patientes (Rom. xn, 12). Ad noctem tribu- 
latio refertur, ad lectulum spes et gaudium. Forte 
propter hoc non lectum, sed lectulum appellat, 
parco (id est diminutivo) vocabulo; quoniam totum 
gaudium nostrum fere in spe est adhuc et ex parte - 
Bonus ergo lectulus conscientie, quies et munditia. 
Cor impii quasi mare fervens, quod quiescere non 
potest, sed redundant fluctus in conculcationem et 
lutum. Est ergo cor impii turbulentum, et tabi- 
dum, et lutosum, et secum semper colluctans. Si- 
quidem non est pax impiis (Isa. Lvit, 20, 21) : re- 
gnum vero Dei justitia est et pax (Rom. xiv, 17). In 
pace, inquit, in idipsum dormiam et requiescam, 
quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti 
me (Psal. 1v, 9, 10). Utrumque complectitur spei 
nomen, et lectulum et gaudium : quia in spe gau- 
demus, et in spe requiescimus. Sed unde spes, nisi 
de securitate conscientie? Jure lectulum dixerim 
mentem securam et liberam : securam propter con- 
scientie bonum ; liberam autem a tentatione, libe- 
ram ab exteriore occupatione, liberam a levi cogi- 
tatione. Quanta tamen esse potest in hoc corpore 
quies et libertas mentis? Brevis et exigua, et lectulo 
similis angusto. Multum inde decerpit reficiendi ne- 
cessitas corporis, multum conquirendi qua necessa- 
ria sunl cura, multum consumendi hora, multum 
anims» casus imminens, multum causa latens. Gloría 


19 GILLEBERTI ABBATIS 20 
nostra hac est, inquit Paulus, festimonium cons- ΠῚ ctuli sensum deflectere velis; nec erras, nec laboras 


cientie nostre (Il Cor. τ, 19). Suavi certe se collo- 
carat in lectulo. & Nihil, ait, rniht conscius sum. Sed 
quantum illum dilatat et extendit; magis istum ar- 
ciat et contrahit : Sed ín hoc, inquit, justificatus 
non sum. (Qui autem judicat me, Dominusest (I Cor. 
Iv, 4). Vides quomodo Paulus audet, et dicit, Cor 
nostrum dilatatum est (11 Cor. vi, 11). Vides quo- 
modo gloriam et testimonium conscientie, divine 
coarctat respectus sententia. 

3. Bene ergo lectulus mens secura, sed minime 
superba ; quieta, non elata; bona de se sentiens, sed 
alta non sapiens, magis autem suspectam semper 
habens incerti noctem judicii. In lectulo, inquit, per 
noctes. Multae noctes, sed unus lectulus. Multee enim 
tribulationes justorum ( Psal. xxxui, 20) : sed ta- 
men quasi non sentientes nec respicientes uno dor- 
miunt et requiescunt in lectulo, in ea in qua vocati 
sumus una spe vocationis nostra. Transit nox et 
nox : sed illi non deserunt tranquillitatis su: lec- 
tulum, donec tota transeat iniquitas. Mult: noctes, 
et alte tenebre : sed tamen ab altitudine noctis non 
timent, nec turbantur, quia sperant in Domino. Non 
timent a noctibus, qui in hujus spei lectulo quies- 
eunt. Nam et ipse novit dare carmina in nocte tri- 
bulationis (Job xxxv, 10) : et in nocte mandat canti- 
cum ejus (Psal. xti, 9). Accepistis quare sponsa 
dicit noctes; et quare plures : quare lectulus di- 
catur, οἱ quare unus. 

4. Nunc accipite quare dicat sponsa, in meo. [n 
lectulo suo, et quasi singulariter suo est, quandiu 
singulariter in spe est. Cum vero ad spem res ac- 
cesserit, vel magis successeril spei, cum jam ex 
parte tenuerit dilectum ; non jam suus est hic lectu- 
lus sponse, sed magis communis sponsi et sponss. 
Suus est, cum quasi sola sine dilecto quiescit : com- 
munis est, cum ipse adest. Suus est sponse, cum 
quietatis, et pacatis, el compositis moribus intra se 
collecta quiescit : communis est, cum jam incipit 
oblectari in sponso. Forte est et aliquis proprius 
sponsi, quando sui oblita penitus, et se exuta tota 
transit iu ipsum, et quasi induitur ipso dilecta ipsius. 
In lectulo suo nec effluit extra se, nec turbatur in se. 
In lectulo communi affluunt illi delicie quaedam de 
presentia sponsi. In illo qui solius est, sponsi amo- 
ris exagitata incendio ebullit, et excrescit effusa et 
effluens. Tota transfunditur in ipsum, et in similem 
absorbetur qualitatem. In primo penes se est : in 
secundo penes illam sponsus : in tertio penitus est 
ipsa penes ipsum, et, si dici potest, non est nisi 
ipse. In primo qu&rit : in secundo adbzret : in 
tertio unitur illi. In primo tranquillitatem propriam 
possidet : in secundo quamdam meretur communi- 
tatem cum dilecto : in tertio assumitur et absorbe- 
tur in quamdam charitatis et gratize unitatem. Me- 
lior hic leetulus tertius quam secundus, quanto ex- 
pressior est unitas quam communitas. Bonus ta- 
men primus, per quem ad istos paratur accessus. 

5. Quod si ad carnalis infirmitatis illecebras le- 


sic assignando. Solius enim sponse sub hoc intel- 
lectu lectulus est, nec communicatur sponso. Nam 
elsi novimus Christum secundum carnem, secun- 
dum carnis concupiscentiam tamen non novimus. 
Communis quidem carnis natura, eed non est com- 
munis illi carnis illecebra. Non refutavit lectum do- 
loris nostri, sed non se reclinavit usque ad sensum 
delectationis nostre. Ideo cum istum designat, in 
lectulo meo dicit; non communiter, In nostro. Alibi 
siquidem legitur : Lectulus noster floridus (Cant. 1, 
15). Qui communis est, floridus est, vetustatis nihil 
habens, nil corruptionis. Quando vero proprium 
suum lectulum dicit, nulla ibi fit mentio floris. 
Suus sponss hic est, sed insuavis est : non flori- 
dus, sed horridus illi videtur. Dura satis conditio, si 


B vel sola corruptio foret : nunc vero ad infirmitatem 


accedit adversitas, duplicatum incommodum, lectu- 
lus et nox, infirmitas et adversitas. Sed magna vis 
amoris, quam neutra compescit, nec illa innata, 
nec ista illata. Non enim vel lectulo tenetur, vel 
terretur nocte, sed in lectulo suo et per noctes quz- 
rit quem diligit anima ejus. Claustralium videtur 
vox ista maxime fratrum, qui et quieti a sollicitu- 
diae, et quasi perditi et absconditi sunt in multitu- 
dine, habentes in altero lectulum, in altero noctis 
obscurum. Quodam modo enim abscouditur cujus- 
libet quamlibet excelsa conversatio, ubi in equalem 
altitudinem tota se fratrum numerositas attollit, 
juxta illam de Salvatore prophetiam : Ambulant in 
tenebris, et non est eis lumen, sed humane lau lis 
lumen, ut liberius sperent in nomine Domini, et 
innitantur super Deum suum (Isa. 1,10). 7 Quorum 
absconditus est vultus eorum. Unde nec reputavi- 
mus eos, imo qui se ipsos intus non reputant; qui 
se mundi ad usus foris non aptant; qui nec homi- 
num ab ore gloriam exoptant, sed illam qui ex solo 
Deo est, juxta quod legitur : Ego gloriam meam non 
quaro(Joan. vim, 50). Et, Qui gloriatur, in Domino 
glorietur (II Cor. x, A1) : hoc est, non pro donis 
Domini in hominum favore quiescat; nec finis hujus 
admistione, spiritualis glorie adulteret in aliquo 
gaudia, sed illi referat gratiam, et qusrat in illo 
gloriam : hoc est enim ipsum quierere. Habet iste 
in tranquillitate lectulum, in humilitate noctem. 
Non illum mordaces cure circumvolant, inquietudi- 
num non exasperant injurie; sed totum lectulus et 


ἢ nox, totum pax et quies, et latebra. 


6. Numquid satis est? Fortassis satis, sed labo- 
ranli; nam non satis amanti, Dulcis enim laboranti 
somnus (Eccles. v, 41). Amantis anxietas illum 
dormire non sinit, somnolentiam excutit, vigilias 
inducit. Amor de quiete ipsa inquietior redditur. 
Quiescit tentatio, quiescit occupatio, quiescit affli- 
ctio, sed quiescere dilectio nescit. Tunc magis vires 
exercet dulce incendium, et flamma vorax de lati- 
bulis evadens vacuo liberius evagatur in animo, al- 
tius possidens, et avidius depascens. Occasione ac- 
cepta suum nescit amor non exercere negotium, 


- DC ct P πῆ A 


2t IN CANTICA SERMO III. 29 


Semper enim quem amat, vel presente eo se oble- 
etat ; vel absentem desiderat. In die, inquit, tribu- 
lationis mee Deum ezquisivi manibus meis (Psal. 
Lxxvi1, 3). Longe differentior qucerendi ratio nunc a 
sponsa proponitur. Illam non impellit afflictio, sed 
tràhit affectio. Ille in psalmo querit adversus tribu- 
lationem ; ista ad amoris usum et oblectationem. 
AÀd hoc enim refert οἱ quietis lectulum, et noctis 
latibulum, ut quem diligit, et inconcusse recolat, et 
sincere sapiat, et dulciter sentiat. Ergo multo po- 
or in diligente quam in indigente qusrendi ratio : 
quamvis jure dici possit quod sancta quadam 
semper eget amor avaritia, Semper enim ad secre- 
Hora exsstuat, et quee tenet non reputans, volubili 
se raptat in anteriora rotatu; et vitalis instar rote 
spirituali levitate ad superiora toto conatu attollitur, 


huc inchoatum, Propterea οἱ initium aliquod dici- 
mur creature Dei (Jacobi 1, 18), et tantum primi- 
lias accepisse Spiritus (Rom. viui, 23). 

8. Temerarius forsitan videar, qui conor inex- 
perta S exponere et de sponse lectulo, qua illum 
suavius forsan et secretius collocavit, quam con- 
jectura nostra possit attingere. Quapropter de my- 
Steriis ad mores descendamus, οἱ dicamus hoc esse 
dilectum ἐπ lectulo, et per noctes querere, cum post 
cordis strepitum et carnis motum, quietis et pra- 
sentium obliti, primitivas quasdam future dulce- 
dinis captamus delicias. Habes ergo (ut breviter col- 
ligam) in hoc capitulo occasionem, actum, et cau- 
sam. In diligente causa, actus in quirente; oppor- 
tunitas vero el occasio in lectulo et. nocte innuitur, 
Breve autem capitulum, quoniam bonus lectulus, in 


de terra vix paululum aliquid attingens. Denique et B quo suscipit mens fatigata fomentum, imo fervens 


in Paulo nondum se comprehendisse arbitratur : 
sed ipse ad anteriora exteusus, quasi rationalis rota 
sequitur, quo illum rapit spiritus ferventis desiderii 
(Philipp. im, 13). Siquidem et cum consummaverit 
homo, tuuc incipiet (Eccli. xviut, 6). Ia. presenti 
quoque sponsa dum tenet lectulum, non hoc con- 
tenta, ardentius requirit dilectum. Ille illi lectulus : 
ile dilectus. Lectulus, dum infirmam et fatigatam 
suscipit : dilectus, dum inflammat et succendit. Lec- 
talus et dilectus, quia quiescit in illo, et concupiscit 
et deficit in ipsum. 

7. Miraris quod dico lectulum? Audebo et adji- 
ciam vilius aliquid, imo sublimius super omnem 
gloriam laudis ejus. Quanto enim pro me egit vi- 
liora, tanto bonitatis sue dedit indicia majora. 
Ipse parvulis lectulus, ipse pullis est nidulus : Efe- 
nim passer invenit sibi domum, et turtur nidum 
ubi ponat pullos suos (Psal. uxxxm, &). Vis audire 
qualis lectulus ? Jacta cogitatus tuos implumes adhuc 
et infirmos in Domino, et ipse te enutriet, donec 
formetur et firmetur Christus in te, et ocurras in 
virum perfectum qui fluctuare non possit. Bene 
ergo lectulus, qui mihi factus est a Deo justitia et 
pax, et redemptio, et sapientia. Quis dabit mihi tali 
eollocari in lectulo ? quis, inquam, dabit mihi istos 
pulvillos, et cervicalia hujuscemodi assui sub cubito 
et capite meo ? Felix cervical, quod sibi sponsa sup- 
ponit : Leva ejus sub capite veo, et dextera illius 
amplezabitur me (Cantic. n, 6). Alterum jam possi- 
det, alterum sibi pollicetur. Lzevam tenet, sed dex- 
tram querit. Delectationes enim in dextra tua usque 
in finem (Psal. xv, 11). Quasi de lectulo tendit ad 
lectulum. Suavissimum mihi cervical, bone Jesu, 
spinea illa capitis tui corona. Dulcis lectulus illud 
crucis tux lignum. In hoc ego nascor et nutrior, 
creor et recreor, et super passionis tus altaria me- 
morie mihi nidum libenter recolloco. Quod si ma- 
jora datur et arcaniora persentire divine majestatis 
mysteria, nihil illud a lectulo et nocte differt, si quis 
ad futuram cont ropletur plenitudinem, non for- 
mulam perfectionis humanse. Nam et perfectius no- 
strum imperfectum est, et (ut verius dicam) vix ad- 


incendium, in quo amor dum offendiculum non ha- 
bet, desiderii usum exercet ardentius. Sed jam nos 
hic paululum quiescamus, et in illo utinam lectulo, 
in quo sponsa dum quievit, dilectum qussivit : ut 
experientiae sensu in nobis ipsis ediscere possimus 
quod nunc alios docere conamur, quam dulce sit. 
in hoc lectulo quiescere, et dilectum quaerere Jesum 
Christum Dominum nostrum. 
SERMO III. 
Qucsivi illum, et non inveni (Cant. um, 1). 

1. Non solet sponsus semper, vel pro tempore, 
vel pro quantitate anima se quzrentis voto respon- 
dere. Quasivi, inquit, et non inveni illum. Gratum 
certe verbum, quasivi: sed, non inveni illum, grave. 
Quidni grave et intolerabile sie quisrenti, et sic 


C amanti? Nemo enim eo quod ardenter quzrit, non 


anxie caret, tantoque cumulatiore angustia, si. vi- 
cina spe jamjamque  apprehensura  fraudatur. 
Quanto magis illa, quam expertz et perdite inter- 
n: dulcedinis provocat esuries ! Credibile est secun- 
dum multitudinem retractatze et revolutz:e in corde 
dulcedinis, acriori ad quaerendum ictu everberari 
animum amantis, Denique ad dilectionis mensuram, 
non invenientis pendatur affectus. Si quis in se un- 
quam talem expertus est vel dilectionis vel desiderii 
sensum, proprii estimare polest conjectura exem- 
pli, quam querulo sponsa corde protulerit : Non 
inveni illum. Nusquam consolatio, nusquam refri- 
gerium, sed ubique tribulationem et dolorem in- 
veni, dum illum quem ardenter diligo, et instanter 
quaro, non inveni. Denique posuistisme, non dico 
tibi contrariam, sed a te quasi. extraneam, et facta 
sum mihimetipsi gravis (Job vit, 20). Gravis plane, 
quam Ledet vite, tz»det luminis hujus, quoniam 
lumen oculorum meorum et ipsum non est mecum. 
Ubi erit foris consolatio, si intus in me ipsa te ab- 
gente turbatio? Conturbatum est cor meum, dere- 
liquit me virtus mea, et lumen oculorum | meorum 
et ipsum non est. mecum (Psal. xxxvi, 11). 
Tria hzc tecum abierunt, virtus, veritas, identitas. 
Quomodo enim virtus erat in doloris lecto, in nocte 
lumen, et in divisione et separatione id ipsum? Ad 


55 
me nunc respicit illa prophetalis exprobratio : 
Quousque dissolveris, filia vaga? (Jerem. xxxi, 22) 
Denique et Cain, ex quo' egressus est a facie Domini, 
vagus factus est et profugus. Ego quidem non ita 
vaga et profuga : magis enim quzrens quam fu- 
giens; et, ut licentius loquar, tibi fuga plus compe- 
tit. Annon vaga, que de lectuli angustiis transeo 
ad ambitum urbis, discurrens per plateas, per vicos, 
per vigiles? Qui adhzeret Domino, unus est spiritus 
(1. Cor. vi, 11). Dulce hoc ipsum, et ideo dura se- 
paratio. 

$2. Quomodo dissipata est hec identitas, dissiliit 
unio, et ad me dimidiata redii? Nam tota a te non 
discessi. Desiderio enim in te feror, sed a presen- 
tia differor : habeo aliquod in desiderio solatium, 
sed totum illud abscondit et absorbet de dilatione 
supplicium. Quo pacto non absconditur omne sola- 
- tium, quandiu abscondis faciem tuam a me? De- 
nique, sicut ait propheta, Consolatio abscondita est 
ab oculis, quia facta est inter dilectos divisio (Osee 
xur, 14, 415). Sed mihi abscondita, quoniam mihi 
fuerat heec unio indulta. Tu enim bonorum meorum 
non eges. Bona enim mea, dona tua sunt : ideo 
mihi incumbit desolatio, dum ἃ te separari contin- 
git. Τὰ virtus mea : tu lumen oculorum meorum : 
tu mihi ipsum : tu mihi totum. Denique defecit 
caro mea et cor meum, ut de reliquo in me nec 
carnalis affectus nec cordis mei sensus respiret ; 
sed sit Deus cordis mei, et pars mea Deus in seter- 
num (Psal. Lxxn, 26). Si hanc partem perdidero, 
inanis et vacua remanebo, quasi terra sitiens, et quasi 
vas perditum. Assume, assume, qui ebrius es, siti- 
entem, et vacuo vasi tue plenitudinis 9 portionem 
infunde. Quid parcis torrenti illi ubertatis tue? Heu 
me! quam raptim transit torrens iste nostris in con- 
vallibus! Cito quidem transit, sed trahunt me post 
sein eternum desiderium impartitee delicie. Delicize 
&abeunt, sed desiderium relinquunt. Ille excurrunt, 
et istud excruciat. Quanto sunt enim prerogata dul- 
ciora, tanto molestior de dilatione mora. Itane, Domi- 
ne, suave videbitur tibi miseram mora tali torquere 
animam, et de poenis diligentis et quzrentis te ri- 
dere? Si majestas te abducit, misericordia iuclinet. 
Si te non indulges dilecte, miserere vel afflicte. 
Afflicta sum et humiliata nimis, et ἃ gemitu cordis 
mei mecum illud rugiens : Non inveni illum. Ubi 
nune multitudo viscerum tuorum et miserationum 
tuarum ? Diu et nimis diu continuerunt se super me. 
Dilecta tua absentis desiderio in dolorem se fundit, 
et tu te contines? Joseph male meritos de se mise- 
ratus fratres, non poterat se continere : sed com- 
mota sunt viscera ejus, et quis esset, blande inno- 
tuit (Gen. xLv, 1-3). Et quidem tenerior esse solet 
ad gratiam sponsi pietas, quam fratris. Tu mihi 
plus quam Joseph. Tu enim frater; tu sponsus. 
Quis dabit mihi te fratrem meum ? Ego me totam ad 
querendum impendo, et tu me suspendis, sponsus 
et frater? Ergo eris in dilectione minor, qui es ma- 
jestate superior ? Magis sibi respondent amor et hu- 


-GILLEBERTI ABBATIS 


C 


24 


militas, quam amor et majestas. Paululum majesta- 
tis obliviscere, ut misericordie recorderis. In te 
omne desiderium meum. Utquid non ante te? ut- 
quid absconditus est a te gemitus meus, qui totus 
est pro te? Dissimulas et differs, et. avertis faciem - 
tuam a me, et facta sum conturbata. Propterea que- 
ror et causor, et clamito : Non inveni illum. 

3. Felix conditio, quando dicere datum fuerit : 
Dilectus meus mihi, et ego illi. Nunc vero ego di- 
lecto meo, sed nondum ad me conversio ejus (Cant. 
ΧΙ, 16, et vit, 10). Amara quidem amanti commuta- 
tio. Idcirco pro vice vocem commuto : Non inveni 
illum. Omnia tempus habent, et suis spatiis universa 
sub sole transcurrunt. Quando erit ut cum sole per- 
maneant, et ante mutabilitatem lunz, ut in eeternitate 
stent, et nion transcurrant cum tempore? Nunc vero 
omnia tempus habent, et habet forsitan suum tem- 
pus zeternitas ipsa. Dicuntur enim et tempora seter- 
na. JEterna ergo in se &eterna sunt, sed nobis parata 
sunt tempore suo. Omnia tempus habent : tempus 
amplectendi, et tempus ab amplexu longe fieri 
(Eccles. τι, 1-8). Quod ergo erit aptum magis, quam 
nox, amplectendi tempus? imo quis erit aptior ad 
amplectendum, vel lectulo locus, vel nocte tempus ? 
In pace locus tuus : et ideo quietis tempus ; et pa- 
cis tibi paravi in corde meo lectulum. Veniat dilec- 
tus meus, veniat delectatio mea, et requiescat in 
cubili suo. Tu forsan dispensatorie differs : sed non 
capit amor impatiens de dispensatione solatium. 
Scio mihi repositum tempore suo : sed de fugacis 
tarditate temporis amor causatur. Tu differs : ego 
quidem diutius non fero, sed surgam et circuibo 
civitatem. Contemno lectulum, et initium sermonis 
derelinquo, ut ad perfectiora ferar. 

&. Nam etsi sponsa sum et perfecta pro regule 
modulo humane, initium tantum accepisse me re- 
puto, ad quod restat respiciens : Surgam, et circuibo 
civitatem, quaeram per vicos et plateas (Cant. wi, 
2). Jesu bone, quid est quod alicubi non inveniris, 
qui ubique crederis? Multe quidem mansiones in 
domo Patris tui sunt ? sed numquid alias deseris ad 
alias transiens, qui infinitus ipse et immensus es? 
Ubique creaturarum totus es, creans et continens : 
sed infinitatem tuam creatura nulla potest exprimere, 
quamvis virtutem nulla non possit ex parte in- 
nuere. Ubique totus es per existentiam : sed non 
equaliter in singulis per efficientiam. Nam etsi ex 


[) toto te ubique opereris, non tameu totum quod po- 


tenti: tuze est ubique, imo potius nusquam, ope- 
raris. Indifferenti enim virtute efficis in minimis mi- 
nima, et in magnis majora. Cum ergo virtus tua 
ubique et tota operetur, nusquam tamen tota ex- 
penditur : quia cum volueris, suppetit tibi efficere 
majora; nec tota exprimitur, quia veritátem non 
possunt ad integrum eemulari simulacra. Omnia er- 
go te mihi monstrant ad cognitionem, sed non om- 
nia me movere possunt intus ad devotionem. Ubi- 
que in te impingo, sed non ubique compungor. Ubi- 
que te mihi ingerit rerum species et usus et ordo, 


25 IN GANTICA SERMO IV. 26 


sed Verbum sapientiam, non Verbum salutem, Ver- A 


bum autem sapientia et salus, id est Christus Jesus, 
tantum in civitate Dei nostri, in 80 monte sancto 
ejus. Propterea surgam, et circuibo civitatem. 
Surge, inquit Paulus qui dormis, et exsurge a mor- 
tuis, et illuminabit te Christus(Ephes. v, 44). Sur- 
gam ego, non de mortuis operibus, non de pravis 
moribus : sed de bonis ad meliora, de moribus ad 
mysteria, de mysticis ad manifesta, de serenis ad 
suavia. Surgam, et circuibo civitatem illam, de qua 
dicitur : Magnus Dominus et laudabilis nimis, in ci- 
vitate Dei nostri, in monte sancto ejus (Psal. x1vit, 
2). Ergo surgendum est οἱ qui in montana vult cum 
Maria conscendere (Luc. t, 39). Et prodigus ille fi- 
lius in se reversus : Surgam, inquit, et vadam ad 
patrem meum. Prudenter ait, surgam, iturus ad eum, 
qui in relis est, Patrem. Sed nimis exilem οἱ ma- 
cilentam spem reposuerat in sinu suo, mercenariam 
conditionem patrem rogaturus. Modeste quidem pro 
meritis, sed de paterne miserationis copia humili- 
ter nimis et injuriose senliens, vere famelici dans 
in hoc animi indicium et inedia confecti. Dicam, in- 
quit, ei : Pater, fac me sicut unum de mercenariis 
tuis (Luc. xv, 18-19) Non enim poterat jejunam et 
macram spem ad majora porrigere. Surgam, inquit, 
et vadam ad. patrem meum. Iste de quizrendo nil 
movetur patre, tantum de flectendo sollicitus. Quee 
sponsa est, certa de gratia postulat presentiam tan- 
tam. Surgam, inquit, e£ circuibo civitatem, et qua- 
ram quem diligit anima mea, inventionem sufficere 
reputans. 

5. Vide si non in presenti hec possit observari 
distinctio, quoniam patris exposita est et parata 
cunctis indulgentia : delici&e vero fugaces et recon- 
ditz, et latibulis gaudentes. Ideo ille dicit : Surgam 
ef vadam. llla vero : Surgam et qu&ram. Denique 
et pater occurrit poenitenti, sponsus se subducit 
diligenti. Misericordia sui profusior est, delectatio 
parcior. Id autem non incongrue ab utroque positum 
intelligitur, quod dicitur, surgam. Non permittit 
te Paulus quie sursum sunt queerere, nisi prius re- 
surrexeris (Coloss. 11, 1). Non potes quae sursum 
sunt sapere, nisi prius illa qussieris. Quid enim est 
illa bona qui sursum sunt, invenire, nisi quodam 
dulcedinis et experientiste gustu persentire illa? Ideo 
cuncta perlustrat et scrutatur, ut quod amat, alicubi 
degustet. Surgam, inquit, e£ circuibo civitatem, 
quaram per vicos et plateas, quem diligit anima 
mea. Multum sibi fiduciz sanctus amor assumit. Quan- 
tum enim putas diligebat, quz» tantum presumebat ὃ 
Surgam, inquit, et circuibo civitatem. Non veniet in 
conspectum tuum, Domine, omnis hypocrita. Ab- 
scondit se Adam, ex quo bone conscientiz ausum 
amisit (Gen. ri, 8), et inventum se doluit, qui ma- 
gis quaerere debuerat. Qui ficte diligit, fugit conspe- 
etum tuum : qua vero sponsa est et charitatis do- 
tata munere, etiam fugitantem insectantur. Quo ibis, 
bone Jesu, a facie vehementis desiderii? Si ascen- 
deris in ccelum, illic est : si descenderis in infer- 


num, adest. Ubique te sequitur curiosa scrutatrix, 
et per singulos operum tuorum gradus discurrens, 
quod fide tenct, conatur transfundere in affectum, 
et admirande majestati devotione respondere. Ad 
dilectionis incentivum omnia Evangelii documenta 
deducit : ut in quibus veritatem suscipit, virtutem 
persentiat te ipsum sponsum suum, Christe Jesu, 
qui vivis et regnas per omnia secula seculorum, 
Amen. 
SERMO IV. 

Surgam, et circuibo civitatem, per vicos et plateas 
quaeram quem diligit anima mea (Cant. πὶ, 2). 
1. Circuitus iste non est pervagationis, sed inve- 

stigationis. At si vagatur qua circuit, non evaga- 

tur tamen, non excedit terminos civitatis, non loca 
qua dilectus perambulare solet. In circuitu ambu- 


B lat, sed intus ambulat per vicos οἱ plateas civitatis. 


Sapientia enim in his viis se ostendit hilariter, et in 
plateis dat vocem suam, Ideo in istis circuit, quia 
novit ubi soleat illi uberior occursus esse dilecti. 
Circuibo, inquit, querens per vicos et plateas. Fre- 
quens tibi est, o felix anima, talis circuitus, et ac- 
cessus familiaris, et nota sunt tibi omnia civitatis 
hujus, circuitus et recessus intimi, angusta vico- 
rum, et lata platearum. Introduxit te rex in cellam 
vinariam : numquid non et in omnes alios secre- 
tiores recessus ? Omnia tibi sunt aperta et pervia, et 
usu quodam ad beatum hunc expeditam te sentis 
circuitum. Ideo non cunctanti, sed confidenti similis 
dicit : Circuibo civitatem. Et quantum putatis, fra- 
tres, quantum solatii confert invisere interim et 
crebro conterere M ἢ gressu loca in quibus stare so- 
lebant pedes ejus quem diligit ? Nescio quo pacto 
loca, in quibus aliquid boni experti sumus, expres- 
sius id ipsum imprimunt memoria, et ex ordine ante 
mentis depingunt oculos, et quod jam experti sumus 
in ipsis, iterato speramus. Ego loca ista non corpo- 
ralia, sed spiritualia crediderim, opportuna ad ani- 
m: exercitationem spiritualem ; propterea in his 
accipiamus circuitum. 

9. Circuitus iste aut recordationis est, aut investi- 
gationis. Circuit enim qui vel nota recolit, vel ex 
ipsis notis colligit que nondum sunt nota. Cir- 
cuit quodammodo qui nota recordatur, vel per- 
scrutatur nova. Circuitus quidam est, cum ea qua 
jam fide et intelligentia tenemus, ordine retracta- 
mus. Circuitus quidam est, cum ex his que jam 
tenemus, ad occultiora tendimus et penetramus. 
Circuitus ille oblectationis est, iste rationis. Ille 
amicabilior, iste acutior. Et quamvis ille circui- 
tus magis accommodatus sponse videatur, neu- 
trum tamen illi negabimus. Sive enim nota et 
comperta revisit, sive investigat nova, in omni- 
bus amori tantum fomitem quaerit. Bonus qui- 
dem rationis circuitus : sed quando ratio ipsa in- 
tra fidei regulas se continet, et ejus terminos non 
excedit, de fide ad fidem, vel de fide ad intelli- 
gentiam pertingens. Intelligentia quidem, et si fidem 
excedit, non tamen aliud contuetur quam quod 


21 


fide continetur. In intelligentia quam in fide non 
certitudo major inest, sed serenitas : neutra vel 
errat, vel heret. Ubi vel error vel hesitatio est, 
intelligentia non est : ubi hzsitatio est, fides non 
est. Et si fides admittere posse videtur errorem, 
non est vera nec catholica fides, sed erronea cre- 
dulitas. Fides, ut sic dicam, veritatem rectam te- 
net et possidet; intelligentia revelatam et nudam 
contuetur; ratio conatur revelare. Ratio inter fidem 
intelfigentiamque discurrens, ad illam se erigit, 
sed ista se regit. Ratio plus aliquid quam credere 
vult. Quid aliud? Conspicere. Aliud est eredere, 
aliud est cernere : non tamen aliud, quam quod 
fide concipit, conspicere conatur. Et si nondum 
sincere videre potest, quibusdam tamen accom- 
modalis experimentis conjicere tentat, que jam 
solida fide concepit. Ratio supra fidem conatur, fide 
tamen nititur, fide cohibetur. In primo devota est; 
in secundo prudens; in tertio sobria : et, ut sic 
dicam, fides tenet, tuetur ratio, intelligentia intue- 
tur. Bonus iste circuitus, in quo mens rationis 
ductu pervestigando procedit, sed a fide non rece- 
dit, instructa a fide, et restricta ad fidem. Erronea 
plane, si non cuncta ad ejus referat examen, et 
citum rationis incessum ad fidei maturitatem ca- 
Btiget. Bonus circuitus, ubi justitia Dei revelatur 
ex fide in fidem. Bonus circuitus, ubi quis trans- 
formatur a claritate in claritatem tanquam a Do- 
mini Spiritu (Il Cor. iu, 18). Bonus circuitus, ubi 
quis posteriorum oblitus, ad anteriora extendit se- 
metipsum, si quo modo comprehendat ( Philipp. ni, 
19, 13). Bonus certe circuitus, non modo cum nova 
semper et occultiora comprehenduntur, sed cum 
jam apprehensa novo et recenti semper affectu re- 
volvuntur : cum non modo quod restat, penetratur ; 
sed quod jam penetratum est, frequenter itera- 
fur. Jucundus circuitus, et sponse non ignotus. 
Ideo confidenter dicit : Surgam, et circuibo civi- 
tatem. 

3. Quie aptius esse poterit civitas quam illa, de 
qua dictum est : Gloríosa dicta sunt de te, civitas 
Dei ? (Psal. uxxxwvi, 3.) Et quidem universitas crea- 
ture dici potest non inconvenienter civitas Dei, ab 
80 condita, et ab eo disposita. Gloriosa plane et 
pro specie, et pro ordine. Nam pro actibus mi- 
nus justis, quos depravate mentis producit liber- 
tas, quantum in ipsis est, minus [al. nimis] in glo- 
rià : nec ex ipsis est, quod ordinem divine dispo- 
sitionis non effugiunt, quem non intendunt. Soli 
&utem vere gloriosi sunt, qui divine dispositioni 
supponunt studium, solliciti prim: conditionis in- 
tegram servare gratiam, vel resarcire corruptam. 
Isti gemino quidem modo gloriosi efficiuntur : na- 
turali cum cseteris conditione, et voluntaria pre 
eseleris coaptalione ad ordinantis et dirigentis Dei 
nutum. Dicitur ergo civitas Dei universitas crea- 
ture; quippe legibus administrata dispensationis 
ipsius. Ipse universe creature speciem existentis 
prestat in proprio genere, in usu efficaciam, con- 


GILLEBERTI ABBATIS 


28 


sequentiam in ordine, ut et in se ipsa pulchra sit, et 
in universitate supervacua non sit, et eum reliquis 
inconsequens et repugnans non sit, Sive enim res 
naturz agatur motu, sive libero arbitrii 829 nutu, 
sive divinse instinctu gratis, sive singulis his ratio- 
nibus, sive conjunctis res agatur, qualibet a divina 
intus invisibiliter operante efficacia et modum acci- 
pit et motum : modum et quasi legem quamdam 
ordinis et motum actionis. Non modo enim ab eo 
cujuslibet motionis nativa facultas, sed cujuslibet 
facultatis administratur motio, ut simul ab ipso sit | 
et virtus, et motus virtuiis. Motus vero intentionis 
prave, et ab ipso habet quod motus est, et ab ipso 
non habet quod pravus est. Neque enim ab ipso est, 
quod in mipus ordinatum finem dirigitur : sed ab 
ipso est, quod inordinatio ipsa mira prorsus ratione 


B in ordinem redigitur. 


&. Vide venditionem Joseph, descensum in JEgy- 
ptum; egressum et insectationem Pharaonis, sub- 
mersionem exercitus, et ereptionem Israel, quo- 
modo incarnationis et passionis Christi, et ere- 
ptionis nostre serviant mysteriis : et multis quidem 
in locis similia diligens reperies. Non ergo possent 
antiqua delicta novis deservire sacramentis, nisi 
occulta ratione divina intus operante providentia. 
Nec enim illa antiqua casu quodam et inditferenter 
ita provenere, quibus nova postmodum a prudenti 
dispensatore et observatore diligenti adaptarentur 
mysteria : magis autem illa ad horum sunt signi- 
ficationem (non homine illud intendente, sed Deo 
disponente) preparata, quam hzc illis aptata. Quid 
denique, qwod Dominus eo potissimum tempore 
ad passionem addictus, quod hac hora, hoc die, 
hoc mortis affectus genere? qui iste aut neget my- 
stica, aut credat fortuita? Quo die est homo con- 
ditus, eo reparatus : qua hora sententiam pertulit, 
indulgentiam meruit. Per lignum mors inducta, 
per lignum vita restituta. Et nescio quis ista non 
divinitus dispensata, sed humanitus administrata 
contendit. Habes agni paschalis tempus, habes im- 
maculatam hostiam; habes ereptionis Israelitice 
de JEgypto horam habes ereptionis tue gratiam 
de seculi errore, de vanitate, de nativitate corru- 
pta : et hoc simpliciter contigisse credis, Deo non 
dispensante, sed Judeo operante, quamvis non ob. 
servante ? Hac, inquam, qua tam apte concurrunt 
de crucis ligno, de tempore, de hora, de die, et 
reliquas quz? observari, prudenter possunt, circum- 
stantias, Judaice deputas dementie , non divine 
sapientie? Prorsus in eam salubri remedio, et cum 
antiquis in unam formam concurrente sacramen- 
tis, et fortuitus casus excluditur, et humanus in- 
tuitus, sed non divinus nutus. Et in Isaie pro- 
phetia invenies ad Ezechiam dictum : Data sunt 
omnia hec in manus Chaldeorum (Isa. xxxix, 6). 
Ubi data esse dicit, ostendit non tantum prophe- 
tice predicta, sed etiam judiciaria quadam «squi- 
tate dictata. Ex his et hujusmodi passim per omnem. 
Scripturarum textum, cui dubium residebit, divi- 


29 IN CANTICA SERMO IV. ᾿ 30 


nam pariter virtutem et sapientiam justis legibus 
pravas rationalis creature non inspirare quidem, 
sed dispensare voluntates? Quod si ita est, multo 
minus ambigi potest motus ceterorum animan- 
tium, qua naturali ducuntur affectu, et sensuum 
vel imaginationis tantum aguutur judicio, non ar- 
bitrio rationis ἃ divina dispositione minime exem- 
ptos. Et ut semel coneludam, universarum vel es- 
sentiam, qua inhoc aut in hoc rerum genere sunt, vel 
existentiam qua sunt, vel usum quo aliquid efficiunt, 
justissimus, potentissimus, prudentissimus mode- 
rator sternis et immutabilibus movet, et mutat, 
et continet decretorum regulis, et cunctam crea- 
turam nusquam exorbitante regit justitia, quasi 
ordinatissimam et dispositissimam civitatem. 

5. Heecine ergo civitas est universitas crea- 
ture, quam sponsa circuituram se proponit? Cir- 
cuierunt sapientes hujus s:zculi rerum naturas, et 
in arüficio suo operantem adverterunt sapientiam 
Dei. Operantem dico, sed non opus de quo legitur : 
Deus autem rex noster ante secula operatus est sa- 
lutem in medio terre (Psal. vxxii, 12). Cognove- 
runt in opere artificem, sed non glorificaveraat: 
aut gratias egerunt (Rom. 1, 21). Fidelis animg 
omnia replicat et recenset in laudem Dei, et omnem 
ereatoram provocat ad glorificandum, ut 20 ipsam 
excitet in gratiam, et universitatis cortuítu divj- 
num stimuletur in amorem. Circuivit Salomon, et 
de cedro Libani disputavit usque ad hyssopum 
(III Reg. 1v, 33). Circuivit in Ecclesiaste, et de 
elementorum postquam disseruit circuitu, ad 'hu- 
manos actus disputationem derivavit, ut de trans- 
eunte rerum vanitate ad permanentem transiret ve- 
ritatem. Circuivit Job, imo cireumductus est ma- 
gis ἃ Domino per terr: fundamenta, 188 per men- 
suram, per lineam et bases, et lapidem angula- 
rem, et astra matutina, et filiorum Dei jubilum : 
per maris ostia, et vulvam, et vestimentum, et ca- 
liginosos infanti& pannos : per terminos, vectes, 
et ostia, per ortum diluculi, et aurorc locum, et 
certas quasdam caeterarum rerum naturas (Job. 
XXXVII, XXXIX) Omnes enim numerare longum 
erat, que omnia prudenter intuenti admirationem 
Conditoris facerent, et pie consideranti amorent. 
Et hec communiter omnibus proposita sunt ra- 
tione utentibus, et Conditoris sui majestatem ma- 
nifesta pulchritudinis sucte specie commendant, Sub 
tam pulchro tamen velamine pulchriora sunt, quae 
latent salvationis nostrae sacramenta, et multiplicia 
spiritualium dona gratiarum. 

6. Denique et David in fine Psalmorum cum om- 
nem creaturam in laudes Dei concitasset : Cantate, 
inquit, Domino canticum novum, laus ejus in eccle- 
sia sanctorum (Psal. cxvuix, 4). Vere novum, cujus 
nesct antiquitatem materia, fastidium gratia : que 
semper est amore recens, usu recentior. Vere enim 
ftiovum, quod hominum animos ad eternam innovat 
beatitudinem. Denique legitur : Ne memíineritis prio- 
ταπι, cl antiqua ne intueamini; nova quoque ege 


Á facto (Isa. xvu, 18, 19). Jure nova, que ab antiquo 


eurrentis nature nequaquam conclusa sunt legibus. 
Laus ejus in ecclesia. sanctorum. Quodam utique 
excellentie privilegio, non tantum zquitatis dispen- 
satione, sed gratuito sanctitatis dono et munere. 
Laus ejus in ecclesia sanctorum : quoniam ita lau- 
dem ejus sanctorum ostendit actus, ut illam attendat 
affectus. Sancti enim excellenter gratiarum dona 
suscipiunt, devotionem persentiunt, gratulationem 
persolvunt. Ideo quodam laudatur privilegio in 
Ecclesia sanctorum : extra Ecclesiam laudatur mie 
nisterio insensibili et muto rerum, vano hominum. 
In rebus insensatis conditio ; in hominibus non ree 
natis aliquanta cognitio, in neutris tamen dilectio. 
Nam dilectio Conditoris sui in primis nulla, in s6- 
cundis non sancta. Laus ejus in ecclesia sanctorum, 


B Sanctus enim et que condita sunt, ut naturaliter 


sint, et qu& dispensata sunt, ut inconvenienter et 
inordinate non sint ; et. qu& preedesuünata sunt, ut 
beate, sint, universa perscrutatur et estimat quam 
tum datur : ut per hec auctoris juxta vires colligat 
notionem, migret ad semulationem, rapiatur in affec- 
tiopom. . 

1. "Hiec "er jo Givitz ἐ 'spiritualis est, hzc Ecclesia 
sanctorum, quam circuiturfm sese sponsa presu- 
πῆς. Deus bong, quanta hic utilium copia specula 
tionufti ! Quis* enira fatis ejistimare possit, quam 
pulchra et quam "plurirha sint tibique spectacula in 
sacramentis, exemplis, miraculis? Prima salvatio- 
nis, secunda conversationis, attestationis sunt tertia. 
Quid vero, cum de mysteriis, cum de moribus ad 
remunerationes sternas temporalium meritorum 
admiratura mens assurgit? Quantum ibi profusis 
votis refunditur gaudii ! Filii hominum, utquid di- 
ligitis vana, et quaeritis mendacium? (Psal. 1v, 3) 
utquid animum ad aliena oblectamenta convertitis, la- 
boriose quzritis labentes delicias ? Quasi ad manum 
materiam fidei nostre tenetis mysteria , ad memo- 
riam prompta, &d meditandum profusa, ad sub- 
sistendum perpetua, ad sufficiendum plena. Filii, 
inquam, hominum, imo filii Excelsi, alumni religio- 
nis, qui regularis discipline limina teritis; utquid 
arida fauce aquas ccenulentas sititis, ccelestes fasti- 
ditis ? Utquid cogitationes admittitis in animum, ad 
quarum actiones non mitlitis manum ? Quod agere 
penitus detrectatis, utquid studiosa mente retrac- 
tatis? Experti frequenter estis quod omnem hane 
inanem pompam recogitatz lurpitudinis citus exci- 
pere solet exitus poenitudinis. Denique et pudor est 
prodere, et poena reticere. Meditationis ergo mutate 
materiam, sed servate instantiam. Quam faedum est 
tunc studia vestra minui, cum mutantur in melius ? 
Hoc autem dico ; sieut exhibuistis animum ad cogi- 
tatus affectuosos foxdw turpitudinis, ita exhibete 
nunc ad fecundos circuitus pulchra veritatis. Cir- 
cumdate Sion, inquit Psalmista, et complectimini 
eam (Psal. xvvit, 13). Cireumdate meditando, com- 
plectimini amando. Complectimini eam, ut ejus sit 
et comprehensio integra, et collocatio intima. Plus 


j GILLEBERTI ABBATIS | |——. $2 


aliquid innuere videtur complexus quam circuitus. 
Complexus simul continet totum, circuitus de alio 
in aliud facit transitum. In hoc tamen circuitus 
prastare videtur, quod ea qui complectimnr, iudif- 
ferenter et involute constringimus : ubi vero circui- 
tus est, singula seriatim discutimus. Ille contentus 
est summa, iste discurrit per singula. 

134 8. Esuriens enim et querens animus , dum 
illum non satiant aliqua, semper rapitur ad reliqua : 
et quodam volvitur circuitu, currentis desiderii pro- 
tractus rotatu, donec repleatur in bonis esuries 
amoris, et occupet in illo cursus sui statum, in quo 
terminum non invenit. Nulla enim qua creata sunt, 
in conditionis suz statu infinita sunt : et ideo mers 
que circuit, universa pertransit, nusquam requiem 
eapiens ubi finem reperit. Solus ille requies est 
amanti et refectio, qui finis est omnium, et cujus 
nullus est finis. Propterea sponsa, in circuitu suo 
cuneta pertransit, ut pertingat ad ipsum : Surgam, 
inquit, circuibo civitatem. Circuibo in cunctis, eum 
quem diligo querens, sed nusquam reperiens. In- 
visibilia ipsius, per ea qus facta sunt, intellecta 


hendere totum. In medio sunt admissa per gratiam, 
et in circuitu sunt exclusa per differentem naturam. 
In medio sunt, quia unita per contemplationem : et 
In circuitu, quia disjuncta per comparationem. Que 
est enim sedes ista, nisi ea de qua loquitur Apos- 
tolus, lux inaccessibilis, quam inhabitat Deus 
(I Tim. vi, 16 )? Denique quantumlibet oculata sint 
beata illa animalia, et illuminat illa ut quantum 
possunt, capiant ; et excedit, ne ad totum sufficiant. 
O quam ampla ibi speculatoria, quam late plates 
in illa luminis infinitate patent, quam coarctati et 
conniti et protensi in illa simplicitate, charitate, 
eernitate vici! Vie ille, vie pulchre, et semita 
pacifice. Non est in illis vel errare vel laborare se- 
mitis, Undique occurrit ibi sponsus, et l:to, ut sic 
dicam, vultu se offert et influit cordi dilecte, ut de 
ezlero non indigeat qus&ri Jesus Christus, qui vivit 
et regnat in szecula seculorum. Amen. 
SERMO V. 
Per vicos et plateas queram quem diligit anima 
mea. (Cant. m, 2.) 
1. Longum hesternus sermo in exsequendo spon- 


conspiciuntur (Rom. t, 20) : sed, tamen aulliue qrea- ** : δα οί του υ traxit limitem. Greetisee tibi, Domine Jesu 
tura quamlibet excellentis, : ἐῶν gu 3pshis :tbebdadiris : ::€lhgisig, quod fecisti tam dulcia faucibus meis elo- 


imitationem, plene vel iistfior indicio, vel incendor 


quia tua, super mel ori meo. Ideo vix ab ore que se- 


officio. Tantum enim pigrum, . el tardum, et uH mea gnstatd sunt discedunt, ut alia succedant : cum 


"vow Que 


condita sunt, 
scitur a veritate distare simulacrum. Ergo circuibo 
civitatem, universa pertingens, universa pertran- 
siens; pertingens, qua ex parte ipsius imaginem 
differenter praeferunt; pertransiens, ubi citra per- 
fectum subsistunt. Circuibo civitatem, ubique ca- 
piens refrigerium, et fastidium patiens. Quonam 
enim modo non me refrigerat, quod amoris mei 
pignus aliquod portat, prefert indicium, indicit me- 
moriam, notitiam inducit? Sed iterum quenam 
pacto non tolero t:edium, dum quadam me recogito 
preludi imagine, et umbra detineri, nudam et sim- 
plicem non tenere veritatem ? Circuibo civitatem, 
quoniam in toto ejus tam pulchro ambitu ubique 
refoveor, sed nusquam reficior. 

9. Nec me fatigabit iste circuitus, donec pateat 
plenior aditus, ut intrem in sanctuarium Dei, et 
intelligam in novissimis ejus. Habebit ibi circuitus 
terminum, cum repleti fuerimus in bonis domus 
tue, Domine; cum intellexero in novissimis ejus 
illum qui primus est et novissimus, initium et finis. 
O qualis ibi circuitus erit, pergere ab ipso in ipsum, 
ire et redire : desiderio ire, delectatione redire; dum 
semper ejus, quod experientia desiderat, presentia 
satiat : ut mens possidentis et contuentis, et illi sit 
per appetentiam intenta, et illo sit sufficienter con- 
tenta ! Sic enim pennata illa et oculata animalia in 
medio et in circuitu sedis Dei leguntur (Apoc. iv, 
6). In medio, quia voti sui perducuntur ad intima : 
In circuitu, quia redivivo semper voto feruntur in 
éadem ipsa. In medio, quia eorum jam completum 
est votum : In circuitu, quia non sufficiunt compre- 


᾿ dam ructu denüo redeunt ad ruminandum. Poterant 
heec omnia breviter et cursim dici ; sed materie qua 
tractatur gratia, comedentis blanditur palato, et 
quamdam sui &ppetentiam facit, non facile cedens, 
cum semel adducta fuerit in discussionem. Nam et 
quem mandendum  infantulo nutrix comminuit 
panem, ἢ ὦ jam satis studioso dente subactum ali- 
quoties eum in ore detinet, gustus illecta sapore. 
Et nos Cantici hujus solidos aliis, si qui forte in- 
digent, comminuentes cibos, gustat:e suavitatis ja- 
cturam facere nequimus : sed ita alieno inservimus 
usui, ut et nostro satisfaciamus in parte desiderio. 
Denique cum terminatum reor sermonem, et com- 
petenti fine conclusum, impatienti exhalatione epulae 
verbi redeunt ad labia : et dum abundantise suavi- 
tatis eructatur memoria, ad discussionem revocatur 
materia, Quid enim ? cur non ficus frequenter con- 
cutitur, cujus fructus plene nunquam excutitur? 
Quid mirum si convellitur saepius, qu: propria ex- 
spoliatione fecundior effecta, cum vellicantis videtur 
certare manu, et decerpentis aviditatem ubertate 
convincere ? Non talis illa cui maledixit Dominus 
Jesus, nihil in ea fructus inveniens, pro sterilitate, 
ariditate  sterna condemnans illam (Marc. xi, 
43, 14). 

9. Vide quomodo aridas fecit fides Christi Ju- 
deorum traditiones et dogmata plilosophorum. 
Quomodo arefecit flumina JEgypti. Non est in eo- 
rum doctrinis et interpretationibus fructum inve- 
nire, de quo legitur in Psalmo : Terra nostra dabit 
fructum suum (Psal. xxxiv, 43). Non potest in eo- 
rum vicis et plateis Christus inveniri. Jam, o Judei, 


993 


IN CANTICA SERMO V. 


34 


emigravit a vinculis vestris : jam dimisit domum A piam in hoc genere distinctio, et arctioris respectu 


suam, dereliquit haereditatem suam (Jer. xm, 7). 
Denique facti estis quasi tugurium in cucumerario, 
quasi civitas quiz vastatur (Isa. t, 8). Sed et de pla- 
teis nihilominus legitur, quia corruit in platea veri- 
tas (Isa. 11x, 14). Siquidem de Gentium philosophis 
dictum est quod veritatem Dei detinuerunt in men- 
dacio (Rom. 1, 18, 25). An non tibi videtur congrue 
accipi in vicis, Israel secundum carnem ; quoniam 
de uno erant semine Abrahe, et in unum compacti 
et coarctati ritum, una lege constricti? Sapientes 
autem Gentium jure aduimbrantur in plateis; quo- 
niam effrenata libertate et licentia, extra veritatis 
evagati sunt tramitem, de majestate divina sentien- 
les et asserentes non minus absona dignitati, quam 
reluctantia veritati. Judei paupertate intelligentia, 
circa divine singularitatem constricti substantie, 
usque ad Filii et Spiritus sancti personas non po- 
tuerunt fidei incrementa dilatare, Gentium philoso- 
phi per planum diffusi, et nullo divin: eruditionis 
obice tardati, deorum induxerunt numerositatem in 
naturis, infinitatem in personis, sentientes inter se 
singuli varia, universi vana. 

3. Sed quas jam anima in istis vel vicis vel pla- 
teis inquirit sponsum? Concubina est, si qua est, 
aut adultera, quarum altera contubernium cum 
sponso non habet perpetuum, altera malefidum. 
Quid enim ibi quarat, ubi casta non occurrit sa- 
pientia, sed peregrina et meretricia ? Talis tibi de- 
pingitur in Proverbiis, occurrens vecordi juveni ubi 
transit in platea prope angulum, advesperascente 
die, in noctis tenebris et caligine, mulier ornatu 
meretricio, preparata ad capiendas animas, garrula 
et vaga; nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta 
angulos insidians (Prov. vi, T). Suspecta est mihi 
talis platea, in qua mulier tam varia et versipellis, 
blanditiarum suarum insidias vecordi machinatur 
juveni. Nescio enim quid obscurum et distortum et 
fucatum mihi significat nox, et angulus, et ornatus 
meretricius. Suspecta est mihi omnis doctrina, aut 
certe despecta, qua nullam inducit de Cliristo men- 
tionem : qui ejus me nec sacramentis renovat, nec 
precepüs informat, nec promissis inflammat. Nam 
Judzi quidem habent in pagina illum, sed in inter- 
pretatione non habent. Adhuc enim velamen est ma- 
gis in eorum mente quam lege. Nec enim auferri 
potest, nisi cum conversi fuerint ad Dominum. Su- 
specta est mihi tam in divinis sensibus quam in 
humanis usibus unius licentia, alterius restrictio, 
obstinatio utriusque : unius in divina natura nume- 
rositas, alterius singularitas, utriusque c:citas, 
Ideo sponse non dederim iu istis vicis et plateis 
quzrere dilectum. Alios illi assignemus vicos, alias 
plateas, quam sibi Christus desponsavit in fide et 
veritate. 

&. Et quidem gemina quadam est conversatio fi- 
delium. Alii latam sectantur viam : ulii arctissimse 
se tradunt disciplines. Nam etsi scribitur, Arcta via 
que ducit ad vitam (Matth. v, 14) : est tamen qug- 


alia reputatur latior. Àn non tibi videtur latitudo 
mandati, ubi nemo compellitur ad perfectionem, sed 
infirme non modo valetudini, sed etiam voluntati 
inferioris gradus permittitur licentia? Gratias tibi, 
Domine Jesu Christe 86, quod nobis salutis occa - 
siones paras, el ita vegetis et alacribus proponis 
consilium, ut etiam aegrotis disponas remedium, et 
pigris dispenses ascensum. Non modo vicos districte 
viventium habet civitas tua sancta Jerusalem, sed 
etiam plateas humiliora et planiora diligentium. Sic 
in omni professione et ordine, quc sponsa est, ejus 
quem caste diligit, vestigia quirit, quatenus habeat 
undecunque et operationis exemplum, et amoris 
incendium. Non dedignatur ab his etiam qui foris 
sunt, qui nulla arctioris discipline regula constrin- 
guntur mutuari virtutis insignia : reputans ferven- 
tiorem ibi frequenter affectum, ubi inferior fuerit 
ordinis gradus. 

5. Quid dicemus de his qui nusquam sautis oc- 
casiones quierunt, ubique causantes et remissionem 
in plateis, et in vicis indiscretionem? Denique tales 
multi sunt, qui omnes perscrutantur professiones et 
ordines, sed in eis nulla inveniunt qus illos trahant, 
sed cuncta quibus ipsi detrahant, caluruniantes quod 
districtio in aliis sit nimia, in aliis nulla. Istorum di- 
cere est,et quidem quam misere tam vere : Non inveni 
illum. Pravus certe sensus, ut dicas : Ecce Christus 
hic est, imo ecce illic. Pessimus vero, si dicas : Nec 
hic, nec illic. Utrobique querit sponsa, et hic, et illic. 
Queram per vicos et plateas, quem diligit anima 
mea. Per vicos distrietionem accipe, per plateas di- 
spensationem. Neutram in ministris Ecclesi sini- 
stre interpreteris. Utramque Ecclesia recipit, in 
utroque sponsa qusrit Christum. Noli in altero tan- 
tum ; in utroque Christum quare. Vicis plateas in te 
ipso conjunge. Quaris quomodo? Si te coarctat af- 
flicio, aut voluntarie suscepta, aut violenter im- 
pacta; intus in corde gaudio dilatare spirituali, et 
jam vicis plateas copulasti, Nonne tibi videtur 
utrumque tenere, qui in tribulatione dilatatum sibi 
laetatur ? (Psal. 1v, 2.) Apostolus in arcto tribulatio- 
nis quamdam latitudinem optabat illis quibus ait : 
Spegaudentes in tribulatione patientes (Rom.x1,13). 
Denique ad spem latitudo refertur : Habentes, in- 
quit, tantas promissiones, charissimi, dilatamini et 
vos (II Cor. v1, 13). Angusia est nobis in presenti 
res, spes vero lata. Arcta possessio, exspectatio qui- 
dem profusior. Ergo ad latitudinem spei plateas istas 
referto. Spe gaudentes Apostolus dicit. Propheta 
vero : Adhuc replebuntur platec tue choris luden- 
tium (Zach. vim, 5). Vides quomodo sibi de spe et 
plateis sentiunt consona Apostolus et Propheta? 
Uterque enim gaudium assignat. 

6. Simul etiam hoc advertendum juxta aliam di- 
stinctionem, quod etiam in vicis mansio est ad do- 
mesticas utilitates : in plateis, feriatio queedam ad 
jucunditatem. In piateis enim chorus est et conven- 
tus ludentium, Ergo vacationis et Leti usus in 


8 . GILLBBERTI ABBATIS 96 


plateis est. Bons quidem plaom, in quibus alacri A 


satis agilitate in leves contemplationis saltus animus 
se spiritualis exagitat. In plateis ergo querit sponsa 
quem diligit, dum domesticis evoluta curis, dum ex- 
tra corporis effecta mansionem, et domum terre- 
strem quantum datur deserens, quam libere, tam 
lsete contemplari studet. In vicis est mansio diutur- 
nior : in plateis quidem brevis, sed dulcior. In vicis 
virtutum usus est el exercitium, 4128 necessarie 
nobis sunt, dum in corporis hujus habitaculo mo- 
r&mur; in plateis vero, feriata quiedam felicitatis 
futur; preludia. Et vide nunc verborum seriem. 
Primo ponit vicos, consequenter plateas. labes et 
in Psalmo simile : Quam dilecta tabernacula tua, 
Domine virtulum ! concupiscit et deficit anima mea 
in atria Domini (Psal. uxxxri, 2, 3). Miraris spon- 


ctrinam Patris intelligit in angustiis illis, et proten- 
dit a fine usque ad finem fortiter, donec de vicis ad 
plateas evadat : et qui perfectiores sunt et plateis 
assueti, aliquoties ad angustias vicorum subito si- 
nuntur relabi. Et quis perfectior illa quee sponsa di- 
citur? Ecce ei ipsa per vicos et arctos quosdam 
meatus quarit dilectum. Non est otiosa difficultas 
ista quaerendi. Per hanc enim et exercetur ejus hu- 
militas, et desiderium excitatur. Quoties in inextri- 
cabilibus me sensi quasi vicis errantem, et angu- 
stiis animi conclusum, cum subito vicinas ia plateas 
evasi, et eduxit me in latitudinem bonus dominus? 
In vicis exspiravi fere, sed in plateis respiravi sta- 
tim. Latitudo quzdam et libertas exoccupate et ex- 
pedite mentis in plateis tibi commendatur. 

8. Sed considera ne libertatem istam des in oc- 


s: sedulitatem? ordinem sequere. Noli te pruden- B casionem carnis, ne coacerves lutum in platea tua, 


tiorem vel promptiorem sponsa presumere. l'rimo 
exerce te in opere virtuali, ut deinceps ad veritatis 
speculatorium conscendas. Quid illac ingressum 
paras qua exitus est? Cum sponsa per vicos ad pla- 
teas veni, et cum Psalmista post tabernacula virtu- 
tum ad ampla veritatis atria : alioquin ordinem si 
€onvertis, pervertis. Quanto magis coangustati sunt 
vici, tanto uberiora et liberiora sunt intus otia men- 
tis. Quid otia dico? devotionem dicerem justius. 
Arcta exterius disciplina animam interius dilatat. 
Sive libertatem, sive letitiam in plateis intelligas, 
ubi wmpliores quam in hoc Ordine nostro plateas 
reperies? Sed nec facile dixeris ubi sint arctiores 
vici, ubi major libertas, οἱ ad usum et ad exerci- 
tium virtutis, quam in hoc Ordine et conventu san- 
cto. Et ideo major ad bonum libertas, eo quod sit 
minor licentia in malum. Quo major districtio, eo 
major directio. Arctiores 82 Υἱοὶ, ampliores plateas 
efticiunt. Quid ergo est per vicos et plateas Jesum 
querere, nisi hoc se modo et restringere et exten- 
dere δὰ capiendam de ipsius illustratione lztitiam? 

7. Vis ut utraque intus in mente assignem, pla- 
teas et vicos? Nonne tibi videtur in vico quodam et 
velut in arcto positus is cujus vexatur patientia, ca- 
stitas arcetur, coangustatur charitas? Qui in nullo 
virtutis studio libere et sine labore versatur, sine 
labore et anxio conatu animi, num tibi quasi in vicis 
locatus videtur? Et quamvis non sine labore, non 
sine conatu querunt, tamen etiam qui tales sunt, 
quietem in illo quem diligit anima sua, quasi per 


vicos querunt. De quibus propheta, Domine, in an- [) 


gustia quasierunt Le : et, In semita judiciorum tuo- 
rum, Domine, sustinuimus te. Rudibus et novitiis 
istud sepius evenit, qui solent vel variis tentamen- 
tis, vel quodam tzdio laborare, quando eos aut car- 
Dis desideria coarctant, aut virtutum non exhilarat 
oblectatio, Et beatus qui non est scandalizatus in 
iatis, qui non offenditur, qui non perdit Jesum, sed 
magis qugrit per vicos tales, qui in angustia querit, 
non sicut de quibusdam dicitur; In angustia qucesio- 
. rund te ; in tribulatione murmuris doctrina tua eis 
(Jaa. xxv1, 8, 46), lmo et exercitia , virtutis, et do- 


lutum illicit» cogitationis. Alioquin sicut lutum pla- 
tearum delebit te Dominus. Lubricaverunt, ait pro- 
pheta, in. plateis vestigia nostra (Thren, 1v, 18) : 
lutosas volens intelligi eas, in quibus sit lubricus 
incessus. Non luto, sed auro sternantur platez tui. 
Non ibi sit lutum, nec tamen siccitas el. aviditas 
quaedam sit tibi; sed fluant flumina ibi aqua vive, 
spiritualis quzedam fluentia meditationis. [n plateis 
aquas istas divide in latitudine liber: mentis. Sa- 
pientia, Quasi platanus, inquit, exaltata sum juxia 
aquas in plateis (Eccli. xxiv, 19). Non in plateis 
solum, nec solum juxta aquas, sed juxta aquas, el 
in. plateis exaltata sum, inquit. Ut leta prodeant 
genimina sapientie, quantum pulas cooperatur el 
otium liberum, et irrigatio crebra sancte meditatio- 
nis? Jure quasi platanus exaltatur, quze sic. planta- 
iur. O beatas vere plateas, in quibus sapientia sic 
crescit, sic exaltatur et supereminet, perspicuam se 
ostendens, et non indigens quzri! Et vide quomodo 
seculari prudentis aliqui totam sui cordis latitudi- 
Dem exponant, quantum distendant animum et di- 
latent in. plateam, ut plantent ibi plantationem in- 
tidelem, hoc est germen alienum : quomodo et con- 
tinuis exercitiis et meditatione frequenti et doctrina 
illam irrigent. Ideo cernas in illis letam et uberem 
et exaltatam seculi sapientiam, et fructificantem 
hujus mundi sensum : sapientiam vero qua ex Deo 
est, humilem et obscuram, et inveniri non posse 
penes illos. 

9. Exi in plateas et vicos civitatis : otia discute, 
scrutare negotia eorum qui judiciis vacant, qui te- 
nent cathedram, qui sedent pro tribunalibus; con- 
templare quid agant in publico, quid in cubiculo. 
Nunquid apud illos pura et vera coelestis eminet 
sapientia? Numquid expressa est in moribus, qu& 
in sermone versatur? nnmquid in prospectu inve- 
nies illam? numquid exaltatam sicut cedrum in Li- 
bano, et sicut cypressum in monte Sion? nam et in 
his montibus exaltatam se gloriatur (ibid., 17). Nomi- 
na ipsa mysterium continent : nec otiosus est etiam 
ordo verborum. Precedit Libanus in laude sapien- 
tize, Sion subnectitur : post cordis mundi candorem, 


3 


IN CANTIGA SERMO VI. 


ip 


ad contempland:e veritatis fulgórem ascendis. Mun- A nomine. Nobis satis est, si nostris in claustris saltem 


ditia meretur notitiam, non hanc litteratoriam tan- 
tum, sed quamdam dulcem et intimam, ac ipsis 
anime medullis infusam. Denique puritas veritatis 
socia est, et comes est, et praevia est, Idcirco montes 
istos, Libanum οἱ Sion, in laude 8 sua sapientia 
copulat. Montes istos apud quos illorum assignare 
poteris, qui litibus aut exercendis aut dirimendis 
vacant ? Non potest apud illos inveniri sapientia, in 
quibus non invenitur locus sapientie. Amat Liba- 
num, amat Sion, amat plateas, libertate gaudet et 
sublimitate. Quanta perversitas, si sapientia quse 
litibus vacat, qua lucra sectatur, supereminet, et 
divina latet ? Supereminet litigiosa, et ea quie pudica 
est, quz pacifica, que bonis consentiens, contempta 
delitescit velut in obscuro. Illa excolitur, ista negli- 
gitur, ac si sterilis et parum lucrosa. Neglecta plan- 
tatio in altum non crescit. Raro in plateis quasi 
platanum exaltatam invenies. Non est obvia, non 
est frequens. Ideo dicit : Qucsivi, et non. inveni 

40. Ubique teritur, ubique vertitur in quzstione, 
ubique venerabile est nomen Jesu. Et utinam quod 
vox sonat, vita depromat, exprimat imitatio, emi- 
neat et eluceat in moribus! Qui penes te sapientiam 
querit assidentem , inveniat illam in ipsis foribus 
Luis, in ipsis sensibus, in modestia et compositione 
hominis exterioris. Nam quasi fqres sunt, per quas 
interioris prodeunt habitatoris indicia. A fructibus 
cognoscitur, si apud te Jesus moratur. Accedit ad 
te sponsa, folia vertit ficulnec tus, querit in te fru- 
ctum, quaerit dilectum. Hic est enim fructus dulcis 
gutturi ejus. Felix es cum hoc abundaveris fructu, 
cum Domini tui sponsam isto satiaveris cibo. Esca 
ejus, esca electa, Delici& ejus sunt tecum esse dile- 
ctum suum. Non invidet, non zelatur. Dilectum 
suum omnium vult esse dilectum. Ideo apud omnes 
querit, nt illum apud omnes aut inveniat, aut invi- 
tet. Quzrit enim apud illos Jesum, quorum querit 
profectum in ipso. Quarit per vicos et plateas, sed 
non in omnibus invenire potest. Qucsivi, inquit, ef 
Aon inveni illum. Paulus omnium sitiebat salutem, 
in visceribus omnium Christum invenire cupiebat, 
omnes cupiens in visceribus Christi. Sed enim audi 
quid dieit, quomodo quosdam deplorat. Neminem, 
inquit, unanimem habeo. 0mnes qua sua sunt qua- 
runi, non qua Jesu Christi (Philipp. n, 20, 21). 
Putas quod apud eos inveniri Christus queat, qui 
ipsum ut inveniant, non querunt ? Et multos quidem 
sic quzrentes reperies aliud prater ipsum, sed ta- 
men per ipsum. Tractatur in consilis, disceptatur 
in judiciis ; in scholis disputatur, cantatur in eccle- 
süs. Religiosa sunt hiec negotia : sed vade ad exitus 
aquarum, et pensita quis generalior istorum finis 
est operum. Vide si non per hec omnia quaedam 
ererceantur mercimonia de Christo. Quaestuosa res 
nomen est Christi, Nil pensius, nil optatius. Felix 
tamen qui nominis hujus virtutem sectatur. Apud 
illos tractetur, disceptetur, disputetur super hoc 


adametur. Nusquam commoditas major : ideoque 
major confusio nusquam, si penes nos non inveni- 
tur Christus. Non invenitur forma justitiz, si piorum 
operum non est intentio pura. Nam ipsa lztitia est 
mentis quadam divina alacritas, que de ipsius pre- 
sentia concipi solet, et quam vere possumus prasen- 
tiam ipsius interpretari. Haec, inquam, ccelestis et 
excedens affectio, non est res facilis et passim obvia. 
Hane precipue sponsa, ut puto, designat, dicens : 
Quesivi, el non. inveni illum quem diligit anima 
mea, Christum Jesum qui vivit et regnat in ssecula 
seculorum. Amen, 
SERMO VI. 

Num quem diligit anima mea vidistis ? ( Cant. vit, 3). 

1. Sponsa moram in querendo patitur, et quam- 
dam, illi difficultatis umbram sponsus obtendit, co- 
piam sui non statim indulgens. Illa tamen, calente 
studio, sedulitatem continuat, querelam ingeminat : 
Non inveni illum. Fratres, si sedulitas submovetur, 
desidia quando admittetur? Si non invenit amor, 
quando inveniet tepor, quando raritas orandi, 
quando remissio ? Quid ergo nunc contra raritatem 
orandi et remissionem inter vos disputo? Non est 


opus medelam adhibere morbo quo non laboratis, ᾿ 


Peregrina sunt a vobis hzc vitia. Quis enim ve- 
strum, qui non sit et frequens et fervens in ora- 
tione ? Et si torpor abest, videte ne vos dilationis 
tedia defatigent, et infringant desideria vestra. 
Utrobique reatus est, si sit anima vestra vel in po- 
stulatione remissa, vel in exspectatione deficiens. 
Sponse desideria audis dilata : et tu ad primum 
139 orationis tux pulsum, inspirationis divinz deli- 
cias tibi non affluere querulus causaris ἢ Nunc cc- 
pisti, et tam cito a directione sua tuus infringitur 
spiritus ? Quid si tibi illud de Evangelio impropere- 
tur : Sic non potuisti una hora vigilare mecum ? 
(Matth. xxvi, &0). Vigilate ergo et orate, quia nes- 
citis qua hora dilectus vester adveniat. Pertinax ora- 
tio pertingit ad finem. Et si tibi in initiis sicca οἱ 
velut saxea videatur, oleum tamen gratiarum elicies 
de hoc saxo durissimo, tantum si perseveres, si te 
longior mora non dissolvat, si non dilatione tua vota 
lentescant. Molesta plane amanti dilatio : sed solent 
protracta desideria amplius crescere. Quid vobis nota 
ingero ? Vexatio crebra ipsa vobis hujus rei dabit 
intellectum, imo jam dedit, idque frequenter. Cre- 
bro vos exercitatos inveni in hujusmodi studiis. Non 
possum gloriari hos me genuisse affectus in vobis : 
gaudeo tamen invenisse vos in istis. Et si non hec 
in vobis studia formavi, utinam in illis fovere vos 
possim ! Et ipse custos sum ; ideo illam mihi sponse 
vocem sepe replicatis : Num quem diligit anima 
mea vidistis? O beata anima, quam tam sancta desi- 
deria exercent ! Desideria dilecte, dilectze quee nescit 
nisi de Christo rogare, que talem inventa erumpit 
in vocem : Num quem diligit anima mea vidistis ? 

2. Denique sponsa est, quz talibus invenitur oc- 
eupata scrutiniis : [nvenerunt me, inquit, custodes 


39 GILEEBERTI ABBATIS 


40 


civitatis. Qui fieti et fallaces sunt, nihil tam refu- J| lentes 989 suam, vel ex tepore. proprio avidi 


giunt, quam ab his inveniri custodibus, et si de- 
prehenduntur, non facile convincuntur. Cain factus 
est vagus et profugus super terram, inveniri formi- 
dans. Omnis, inquit, qui invenerit me, occidet me 
(Gen. 1v, 14). Non vult peccatum occidi, non vult 
pati salutarem in confessione verecundiam , medi- 
cinslem castigationem magistri. Non vult inveniri, 
quia non vult mori. Nam ubi non veretur interfici, 
sed magis se foveri confidit, impudenter se jactat 
 indisciplinatus affectus. Sed sponsa ultro se offert, 
leta sponsi occurrit sodalibus. Quidni leta? Non 
invenitur quasi fugiens ultorem, sed quarens ama- 
torem. [nvenerunt me custodes ; non sunt inventi, 
sed invenerunt. Diligentia ipsorum in hoc commen- 
datur. Pigri custodes et male fideles nullam in hoc 
adhibent diligentiam : non circeumeunt, non querunt 
si quem inveniant cauteriatlam habentem conscien- 
tiam, signo amoris casti et studio quarendi pro- 
dentem dilectionis incendium. Non conveniunt sub- 
ditos, et forte molestum ducunt si compellantur ab 
ipsis. Nonnisi interrogati proferunt verbum solatii 
quidam, nec tunc quidem. Littera quod habet in 
pagina, tantum proponit, nil superadjiciens vel in- 
dustrie vel diligenti. Alia est plane custodis ratio : 
prevenire debet, non tantum reponere : excitare 
magis quam exspectare quesituros; quasi de specula 
super filios prospicere, qui sit intelligens et requi- 
rens Deum. Custos tuus sum : da mihi, Domine, 
linguam eruditam, ut sciam eum qui lapsus est sus- 
tentare verbo, et ad verbum dirigere. 

3. Et quid aliud optat sponsa, cum, dicit : Num 
quem diligit anima mea vidistis ? Vides illam non 
tam fatigatam quam excitatam studiis spiritualibus, 
intellexisti pertinaciam ejus in quaerendo dilectum : 
vide nunc humilem prudentiam. Nescit custodes 
contemnere. Nec enim tutum arbitratur inconsultos 
praeterire, quos scit dominici et conscios secreti, et 
nuntios mandati. Num quem diligit anima mea vi- 
distis? Quid tamen sibi vult hec interrogatio sub 
ambiguo posita? An in hoc admonere te voluit ut 
non credas omni spiritui, sed probes si ex Deo sit 
spiritus ? Denique non omnium est certum sponsi 
prestare indicium, qui custodis officium vel susce- 
perunt vel arripuerunt. Multi enim sunt quorum 
est oculus in. universa terra, ei juxta alterius loci 
Proverbium, ín finibus terrae (Prov. xvn, 24). Non 
est lumen eorum cum ipsis, nec possunt illud ultra 
.terre porrigere limitem, levare ad ccelum. Satis 
quidem fideles sunt et seduli, sed hucusque ut ter- 
rena coacervent, et terrena servent. Oculus, inquit, 
eorum ín universa terra. Inexplebilis aviditas in 
universa terra se extendit : propterea terrenis in- 
crassata mens curis, et ilius mense serviens qui 
perit sibi, coelestis epul: nescit dispensare viaticum 
et de supernis theoriis aliquid serenum temperare 
subjectis, Nam etsi forte qui tales sunt, de spiritua- 
libus rogentur secretis, planam fldei et morum 
respondent sufficere viam ; in hoc [sterilitatem 80 - 


alienam metientes. Languidus enim et remissus 
amor, culpabili quadam patientia non tam optat, 
quam exspectat futura bona. Qui vero ferventior est, 
ardenü fertur desiderio, repositam plenitudinem 
furtim et ex parte deflorare tentans. Quia tales plu- 
rimos novit sponsa custodes, quodam sub ambiguo 
interrogationem librat : Num quem diligit anima 
mea vidistis ? Sit prudens, sit fidelis, sit custos se- 
dulus, et discipline diligentia hostium coerceat ir- 
ruptionem ab ovili. Non tamen statim sciet amatoria 
canere, et sponsi internuntius ejus monstrare pra- 
sentiam, et in recessus secretos raptim admissus 
stillare de intima aliquid dulcedine. Valde enim est 
imparis grati:, furtiva et fucata adulteri deprehen- 
dere lenocinia, et legitimos sponsi adventus conci- 
liare. Malorum quia frequens est experientia, facilis 
est nolitia. Spiritualium vero sensuum quia rarus 
usus est, et exile judicium, tenue satis est indicium 
de ipsis, nec possunt spiritualia nisi a spiritualibus 
dijudicari. Et ideo non possunt nisi a spiritualibus 
demonstrari, quales sunt de quibus legitur : (Quam 
pulchri super montes pedes annuntiantium pacem, 
annuntiantium bona ! (Isa. Lu, 1.) 

&. Num quem diligit anima mea vidistis? Non 
est una nec simplex nec uniformis visio sponsi. 
Exsultavit Abraham ut videret diem ejus : vidit et 
gavisus est (Joan. viu, 56), Vidit Jacob Dominum 
facie ad faciem, et salva facta est anima ejus 
(Gen. xxxu, 30). Vidit Moyses, sed posteriora vidit 


C (Exod. xxxnr, 23). Vidit Isaias Dominum sedentem 


super solium excelsum (lia. vi, 1). Vidit Exechiel 
(Ezech. 1) : vidit Daniel in hominis similitudine 
(Dan. vu, 13, 14), cum nondum hominem susce- 
pisset. Sed omnis ante incarnationem hujusmodi 
visio in corporali monstrata est specie, non in cor- 
poris humani veritate. Viderunt Apostoli in ipsa 
carnis veritate, et palpaverunt et attrectaverunt. 
Utrique tamen intus fide Deum viderunt. Dictum est 
Philippo : Qui videt me, videt et Patrem meum. 
Que visio quia referatur ad fidem, quod adjunc- 
tum est declarat : Non. creditis quia ego in Patre, 
et Paler in me est? Alioquin propter opera credite 
(Joan. xiv, 9-12). Qui enim consequentia, ut ad 
probandum quod Patrem viderit, inducat quia se 


Ὁ viderit, nisi quod in utroque eam voluit visionem 


intelligi, quze per fidem fit? Propterea et de eredu- 
litate consequenter adjungit : Non creditis quia 
ego in Patre, et Pater in me est? Alioquin propter 
opera ipsa credite. Si enim habitat Christus per 
fidem in cordibus nostris, et si ipsa corda nostra 
mundantur per fidem, cur non et in cordibus nostris 
videtur per fidem? Superiorum vero visionum, 
quarum altera facta est in imagine, altera iu 
carne, utraque plena est vel jucunuitatis vel utilita- 
tis; sed cum tertie, qui est per fidem, servatur 
integritas. 

5. Nam ut de Verbi apparitione, que in carne 
erat, loquar : prater vite verba, qua de ore ejus 


A1 IN CANTICA SERMO VII. 49 
procedebant, quantum putas virtutis insigne in A Augmentum tamen affert gratiarum si nova an- 


ipso exteriori renitebat habitu? quam manifesta ejus, 
qua intus erat, dabant indicia oculus, vox, vultus? 
denique gestus omnis quomodo divinam spirabat 
gratiam? Jucunda plane visio illa, sed Deum in ho- 
mine credenti. Et quidem illa que Prophetis et 
patribus ante Christi incarnationem facta est, divi- 
num quiddam spirabat in apparente imagine, quan- 
tum mea se habet fides, ingstimabilem delectatio- 
nem et menti et sensui infundebat cernentis : nec 
nisi quorum mundus erat animus, apparebat obtu- 
tibus, Nam et post resurrectionem in ipsa carnis 
sue veritate nonnisi testibus preordinatis a Deo 
apparuisse legitur (Act. x, 40, 41). Felices illi custo- 
des, si quibus tamen apparet frequenter et familia- 
riter talis visio, preesertim illa quae est in carnis jam 
glorificate aspectu, qualem eum Petrus οἱ Joannes 
viderunt in monte transfiguratum (Matth. xv1,1,2) : 
sed tamen et illa prior non vera, et ista non plena. 
Nam illa Moyses delectabiliter detentus, non tamen 
contentus : Ostende mihi, inquit, £e ipsum (Exod. 
xxxii, 13, 18). De altera vero ipse Dominus : 
Expedit vobis ut ego vadam; alioquin Paracletus 
non veniet (Joan. xvi, I). Bona ergo visio, quam 
Paracletus adveniens inducit : spiritualis est, quia 
facta intus per Spiritum. Denique et spiritus ante 
faciem nostram Christus Dominus (Thren. 1v, 20). 
Visio hiec vel in revelata spiritualiter veritate per 
iatelligentiam, vel in suavitate infusa per gratiam. 
Nam et hoc ipsum experiri videre est. Gustate, in- 


quit, e£ videte quoniam suavis est Dominus (Psal. C 


xxxi, 9). Suavissima certe hec visio, et quamvis 
futurum juxta modum nondum plena, vicina tamen; 
$1 vicina qualitate, non s&qualitate. Visio heec hu- 
mano non est supposita ingenio, vel proposita studio, 
etsi aliquando desiderio gratis indulta. Denique non 
est talis quie intelligenti:e concepta viribus, continuo 
tenore moram in animi memoria protelare queat. 
Subitanea est et sui juris haeo visio, in spiritu ve- 
hementi vadens et veniens. Subitanea est et mo- 
mentanea, repente veniens et repente vadens: et 
si momentanea est, manent tamen reliquie cogita- 
tionis, tam suecenss, tam serene, et diem festum 
agunt in animo recordantis, Manet quidem memo- 
ria degustate et deglutit& visionis : cujus suavita- 
tem qui gustare possunt, eructare norunt, et hora 
hac maxime. Eructat enim bonum verbum cor re- 
centi adhuc incalescens gratia, et ferrida medi- 
tatio similes effundit sermones. Multum enim 
intima dulcedinis sapit in verbis, et gratissimi 
sunt sermones, qui de gratiarum ubertate prorum- 
punt. 

6. Si custos es, scito quoniam talia te opor- 
tet preparare in occursum sponse. Utquid oc- 
eurris, si nihil dulce, nihil novum nuntiaturus 
venis? Si nova non potes, vetera profer. Ingere 
noia, si nova non habes, Non tamen ingeritur 
quod exigitur. Non quzsrit qualem videris, sed 
si videris. Sufficit nuntiare qualem ipsa novit. 


PATROL. CLXXXIV. 


nuntias. Denique quod non est vel ignotum vel in- 
solitum meditationi, sponse nova quadam gratia 
dulcescere solet. Non fastidit auditus, quando fer- 
vet aviditas : tantum .de sponso disputa, et nova 
protulisti in auribus sponse. Non suppetit tibi de 
illo excellenti et excedenti visionis modo semper 
respondere. Sublimis illa et subtilis est, et subito 
preoccupare solet animum, quem mundum et exoc- 
cupatum invenerit. Subito praeoccupat, sed non oc- 
cupat diu. Subtilia ista non adsunt ad votum, dul- - 
cia deducit in medium. Simplicis fidei capitula sin- 
gula quodam dulci disputationis temperamento 
Suavissimos gignunt in audiente mentis affectus et 
excessus, Delicata est sponsa : dulcia vult magis 


B quam fortia, nisi quod omnia potest in eo qui eam 


confortat sponsus. Narrent alii fabulationes, con- 
troversias meditentur. Os tuum meditetur sapien- 
uiam, et lingua loquatur delicias, qui sponse loque- 
ris. Nam et illa tales vult qui de dilecto narrent et 
nuntient. Labia sacerdotum custodire debent scien- 
tiam : ideo legem requirit ex ore eorum (Malach. 
II, 7), legem videndi et inveniendi dilectum. Num 
quem diligit anima mea vidistis? De visione illorum 
se visuram presumit : ideo diligenter investigat cu- 
Sstodum visionem, eorum sperans alloquio vel in 
secretiora reduci, vel dulcioribus affici. Id enim est 
videre quem diligit, Dei sapientiam et virtutem pro- 
penso affectu οἱ pura concipere mente. Bene illum 
conspicit, qui hoc utroque concipit modo, pure cer- 
nens, et pie sentiens. Dulce, puto, susurrium, quod 
inter sponsam custodesque vertitur : et grata colla- 
tio, si tamen collatio. Nulla enim illorum hic respon- 
sio memoratur, Secreta valde est, si qua est, quam 
alto tegendam putat silentio. Secretum sibi : secre- 
tum suum sibi (Isa. xxiv, 16). Nec audemus hic ali- 
quid inde conjicere quod sponsa curavit reticere. 
Cum eorum silentio claudamus nunc sermonem, 
prorogantes in crastinum sponsae transitum, quo se 
vigiles paululum pertransisse dicit, et invenisse 
quem diligit anima sua. 


SERMO vVII. 
Paululum cum pertransissem eos, inveni quem di- 
ligit anima mea (Cant. im, 4). 

4. Improbi exactores estis, et nimis instanter re- 
petitis debitorem vestrum; dignum tamen venia esl, 
dummodo justa postuletis. Sed vos exigitis ut sol- 
vam ad quod non me obligavi. Tractaturus eram de 
transitu spons:. Ad hoc enim el ordinis et sponsio» 
nis nostre ratione teneor, et vos adhuc mihi inge- 
ritis illud cum sponsa : Num quem diligit anima mea 
vidistis? (Cant. m, 3.) Sed illa modestius interro- 
gationem temperat ambigenti similis, querens ma- 
gis quam urgens. Novit enim nec omnibus, nec 
omni tempore de hac visione adesse sermonem. Ex 
quo enim abscondit vultum suum, quis est qui com-. 
templetur eum? Vos autem urgetis me, ut legem 
vobis ponam contemplandi dilectum, et disciplinam 
inventionis bujus et visionis tradam, Quid ergo? 


43 


GILLEBERTI ABBATIS 


u 


vultis ut muneris divini largitatem concludam sub 4 ditate et desiderio supergrediens quidquid dici po- 


regula? $999 Visio hiec non est industriz, sed gratis : 
revelationis est, non investigationis. Si quid tamen 
ad hec potest industria cooperari, illud primum 
observate quod scribitur : Lavamini, mundi estote 
(Isa. 1, 16), Secundo, ut scribatis sapientiam tem- 
pore oti. Qui enim minoratur actu, recipiet eam 
(Eccli. xxxvin, 25). Tertio, ut violenti sitis, et gau- 
dium regni, quod vobis diutius subripitur, preripia- 
tis (Matth. x1, 19) : id est ut habeatis cor purgatum, 
paratum, improbum. In primo efficieris dignus; in 
secundo, devotus; in tertio, vehemens : hoc est, 
idoneus, obvius, urgens : idoneus.grati» percipien- 
dz»,. obvius venienti, urgens morantem. In primo 
prepararis, in secundo assimilaris sponse exspe- 


ctanti dilectum quando revertatur a nuptiis, in ter- B 


tio properas, et sponsa non exspectat, sed properat, 
et ipsos preterit custodes. Dixissem melius, si 
dixissem, Pertransit, Quod enim preterimus, non 
respicimus, non attingimus, sed contemnimus : quod 
vero pertransimus, intelligimus illud discutere, et 
quasi disquirere et penetrare. Nec inutilis hiec per- 
transitio. Paululum enim cum pertransisset, invenit 
dilectum. Videtis, fratres, quid proficiat consultatio 
custodum? Devotam, sed vagam animam ad inven- 
tionem dilecti perducit. Utilis quidem consultatio : 
et frequenter quod non confert eorum qui consu- 
luntur eruditio, consulentis meretur humilitas. Bo- 
num est ut sis ad querendum sedulus, non tamen 
assiduus. Nam et sponsa non tam ex studio, quam 
eccasione custodes interrogat, et id in transitu. Tra- 
hebat enim illam ulterius amor dilecti, nec vacuum 
esse sinebat ex otio conferre cum illis. Currebat in 
cordis siti, hausto forsitan de sponsi vicinia spiri- 
iu : et ideo minus intendebat in his qui benedice- 
bant ore, tendens ad illum qui benedicit in spiritu, 
qui est super omnia benedictus in szula Deus. 

2. Advertite istud, vos qui in transitu oratis, et 
cum mora legitis: qui ad legendum fervetis, in 
orando tepetis. Debet lectio orationi servire, prepa- 
rare affectum; non horas preripere, nec succidere 
moras, Cum legis, erudiris de Christo : orans vero, 
familiare cum ipso seris colloquium. Et quanto sua- 
vioris est gratie cum illo, quam de illo loqui? Si 
quzdam spiritualium detrimenta sustinent visitatio- 
num, propter orandi raritatem, qui lectioni vehe- 
mentius vacant; quid dicemus de his quos aut in- 
disciplinate collocutiones dissolvunt, vel anxizm 
quaestiones scindunt? Denique monachorum est non 
colloquium, sed silentium : non qusestiones, sed 
quietem sectari. Aut si admittenda est inquietudo, 
dilectionis esse debet, non contentionis. Habet enim 
amor. sanctus inquietudinem suam, sed qualem le- 
gis apud prophetam : Non tacebo, ef non quiescam, 
donec egrediatur ut splendor justus, et salvator ut 
lampas accendatur (Isa. Lxi, 1). An non similem 
animi sui passionem intimat ista cum dicit : Cum 
periransissem illos? Ferebatur impetu ferventis 
amoris, ideoque pertransisse 86 perhibet, quasi avi- 


C 


terat. Cum pertransissem illos, inveni quem diligit 
anima mea. Pertransivit illos vel eventilando doctri- 
nam, vel sestimando naturam. Pertransivit οἱ quod 
potuit ab illis dici, et quod potuit in illis conspici. 
Quilibet enim sint custodes isti, licet Cherubim in- 
terpreteris, licet Seraphim, non possunt totum quod 
de Christo est, nec eloquendo depromere, nec «wmu- 
lando exprimere. Cunctie res difficiles, nec valet 
homo eas explicare sermone (Eccle. 1, 8). Si tauta 
difficullas est in rebus conditis, rerum Auctorem 
quis indicabit, vel digne, vel plene? Ideo dicit : Cum 
pertransissem illos. 

3. Utinam nos tales simus auditores verbi Dei, 
qui non succumbamus his qus dicuntur, vel tar- 
dante ingenio, vel tepente voto; ne nos illa per- 
transeant, ne nostram excedant tam aviditatem 
quam capacitatem; sed magis docentis quam com- 
moneniis pertranseamus conatum, majora etsi non- 
dum capientes, conjicientes tamen, aut certe con- 
cupiscentes. Quadam enim ratione pertransit quod 
sibi proponitur, quid ampliora sectatur, quamvis non 
consequatur statim. Sponsa vero consecuta est, 
propter quod electa [alias, leta] decantat, Cum 
pertransissem illos, inveni quem diligit anima mea. 
Quidni pertranseat illos, quorum et scientie est 
numerus, et nature modus? Ille vero qui queritur, 
magnus et immensus, et non eslimabitur alius ad 
illum. Non ergo potest alieno documento, aut exem- 
plo ex equo perpendi. Reliqui omnes pertransibiles 
sunt : solus ipse pertransiri $823 non potest. Deni- 
que dicit : Transite ad me, omnes qui concupisciltis 
me, et a. generationibus meis adimplemini (Eccli. 
xxiv, 26). Transite, inquit, ad me; non, Pertran- 
site. Quonam enim modo pertransiri potest, quod 
immensum est? Mensura bona, et coagitata, et con- 
ferta, e supereffluens dabitur, inquit, in sinum ve- 
strum (Luc. v1, 38). Vobis immensitas dispensatur 
in mensura : nam in se immensa est. Non ait, Re- 
plens; sed supereffluens. Si ergo mensura capi non 
potest, immensitas ipsa quando capietur? Quo pa» 
cto pertransiri poterit, quod nec capi plene potest? 
Denique nec sponsa pertransire vult, sed dicit : 
Tenui,necdimittam illum. Paululum cum pertrans- 
issem illos, inveni quem diligit anima mea. Forte 
propinqui erant sponso vigiles hi, quos cum paulu- 
lum pertransisset, invenit dilectum. Quod si juxta 
divinam ejus accipimus dici naturam, quis creato- 
rum spirituum ad immensitatem et majestatem il- 
lam proxime accedit? Nam etsi similitudo inesse 
intelligitur, longe tamen inferior et dissimilis digno- 
scitur. Non est enim, Domine, quis similis tui, 
Proximitatem forte ergo hanc, quam excludit con- 
ditio, cognitio admittit. 

&, Sed quis audeat abyssum illam divine sapien- 
tite, cujus non est numerus, ingenio creati spiritus 
perceptibilem definire? Lucem, inquit Apostolus, ha- 
bitat inaccessibilem (I Tim. v1, 16). Lux ista nobis 
inaccessibllis est, sed nos non sumus inaccessibiles 


45 


IN GANTICA SBRMO VII. 


illi. Propter quod dicit : Prope feci justitiam meam, A 


et salus mea non elongabitur (Isa. xvi, 43). Prope 
facta est, quia incarnata : proximior, quia revelata : 
magis autem proxime facta, quia donata. Prope 
facta est justitia Dei Patris Christus Jesus carnis 
nostra susceptione; sed gemino hominum genus 
omne excessil privilegio, quantum spectat ad hu- 
man: nature statum, c&quitate et integritate : quia 
preter illum nemo mundus a sorde, nemo immunis 
ἃ corruptione. Dotatus est ergo duplici hoc munere, 
praecessitque participes suos. Itaque et reliquos om- 
nes fides (ua pertranseat, ut in illo solo perpendas 
equitatem justiti:, et integritatem consimilis natu- 
ΓΒ. Sed tamen paululum pertransi : quoniam sicut 
nos longe exoedit justitia et incorruptione, sic prope 


factus est nature indifferentis conditione. Nescierunt B 


Juda in. illius existimatione pertransire Moysen, 
pertransire Abraham, pertransire reliquos vel patriar- 
cbas vel prophetas : qui illum sicut unum de reliquis 
estimabant, nec aliquid habere gratie precellentis. 
Denique dicebant : Abraham et propheta mortui sunt, 
et tu dicis: Qui manducat meam carnem, non mo- 
rietur ín eternum ? Quem te ipsum facis ? (Joan 
vini, 52, 53. ) NolueruntJoannem pertransire, sed di- 
cebant, quia Joannes ipse est Christus (Luc. nt, 15). 
Non passus est tamen eos in se remanere Joannes, 
sed opinionem infideliter preesumptam a se avertit : 
Non sum ego, inquit, Christus : medius autem ves- 
trum stat, quem vos nescitis (Joan. 1, 20, 26). 
5. Nescit synagoga pertransire, sed ad csetero- 
rum mensuram estimavit illum : et quasi blasphe- 
miam opponebat ei, quia cum homo esset, se faceret 
Deum. Sed Ecclesi: pertransivit fides, et invenit il- 
lum unetum oleo letitia pra& consortibus suis (Psal. 
XLIV, 8). Et quam uberi uncius erat oleo, de cujus 
plenitudine omnium nostrum infudit vulneribus | Nos 
enim sumus saueius ille qui descendit in Jericho, qui 
incidit in latrones, qui exspoliatus est, et vulneratus 
est, et semivivus relictus. Pertransierunt plurimi, 
et nullus erat qui salvaret. Pertransiit magnus ille 
patriarcha Abrabam : non enim erat ille justificans, 
sed tantam juetificatus in fide futuri. Pertransiit 
Movses : non enim erat grati: dator, sed legislator, 
et ejus legis quz» neminem ducit ad perfectum. Nec 
enim ex lege justitia. Pertransiit Aaron. Pertransiit 
sacerdos, et eisdem hostiis quas indesinenter offere- 
bat, non poterat mundare conscientiam ab operibus 
mortuis ad serviendum Deo viventi (Hebr. ix, 14). 
Pertransiit patriarcha, pontifex, et propheta arido 
tam animo quam opere ; imo et illi in hoc saucio 
sauci erant. Solus ille Samaritanus verus viso illo 
misericordia motus est, sicut misericordia totus est; 
et infudit oleum vulneribus, se ipsum cordibus, 
mundans per fidem corda omnium. Ideo Ecclesise fi- 
des omnes pertransit, pertingens ad illum qui solus 
illam pertransire non potera!, imponens in jumen- 
tam suum (Luc. x, 30-34), et faetus et ipse jumen- 
tam. Et paululum pertransit ut inveniat illum, quem 
se credit exsortem corruptionis, ut consortem pra- 


C 


46 
dicet conditionis. Sie illum babet principem S94 
grati, ut confiteatur participem nature, 

6. Quod si et coelestes illos angelicos spiritus 
contuitu sanctissime quam sortitus est animse, ip- 
sum supereminere dicamus ; non erita fide alienum, 
sed -omnino congruum dignilati ejus persons. Et- 
enim si minoratus est paulo minus ab angelis pro- 
pter partem, qua indutus est, carnalem : par tamen 
est illis secundum substantiam spiritualem, et supe- 
rior secundum praerogativam virtualem, Et hos ergo, 
sponsa, pertransi. Nam et illi custodes tui, et cura- 
tores tui sunt qui dicunt in propheta : Curavimus 
Babylonem, et non est sanata (Jer. 11, 9). Hos, in- 
quam, pertransi, et in dileeto tuo privilegii singula- 
ris dotes comtemplare. Illi administratorii spiritus, 
non operari salutis: ipse vero magni consilii An- 
gelus, qui operatus est salutem in medio terra. 
Proter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi 
nomen quod est super omne nomen. Jucunda con- 
templatio, in calesti familia contueri essentie sim- 
plicitatem, serenitatem mentis, et mutui suavitatem 
amoris, Jucunda contemplatio contueri perpetuita- 
tem existentis, puritatem intelligentiz:, scientise 
profunditatem : tum etiam humilitatem in obedien- 
tia, tranquillitatem in diligentia, facultatem in effi- 
cacia. Omnes tamen pertransi, et intuere quantus sit 
iste qui ingreditur ad salvandas gentes. Quem in- 
gredientem in orbemterre angeliece laudes inducunt, 
et triumphaliter regredientem, cum admirationis 
cantico reducunt : Quis est iste qui venit de Edom, 
tinctis vestibus de Bosra? iste formosus in stola 
(Isai. Lxmt, 1), utique carnis sus. 

1. jure quidem formosus in stola sua, que sine 
commistione concepta est, et de Virginenata est, et 
ab omni non modo corruptione, sed etiam corru- 
ptionis fomite immunis conservata est, et in sepulcro 
dissoluta non est, οἱ die tertia resuscitata, quadrage- 
sima in ccelum assumpta, omni die (quod super om- 
nia mirandum et amandum) in salutis cibum cre- 
dentibus proposita. Quis non ad singula ista mire- 
tur amanter elt dicat: Quis est iste tam formosus in 
sua $lola ? Cucurristi per hec omnia administralionis 
genera, imo stupidus per singula substitisti, ecce 
denuo nova tibi admirationis materia inde exsurgit. 
Satis in illis exercitatus fueris: hic iterum ad stu- 
pendum excitaris, quasi illud tibi dicatur prophete, 
Ne memineris priorum, nova ego [acio (Id. rxui, 
18, 19). 

8. Quid magis novum, quam quod in mysterio 
Dominici corporis mutatur materies, et species ser- 
vatur ? Pristina manet forma, sed nova gratia, quia 
nova substantia. Nova quidem non in se, sed in hu- 
jusmodi specie. Novum plane quod carnis Dominicse 
substantia, in aliena specie sumpta, sanctificationis 
virtutem animse confert, et spiritualem emundat 
substantiam in mysterio altaris immaculata caro. 
Novum quidem, et supra reliquorum usum sacra- 
mentorum, quod non modo sanctificationis nova 
gratia datur, sed substantia naturalis mutatur. Nam 


47 
per saeramenti benedictionem accipit oblatus panis 
hanc ineffabilem mutationem, et ex mystica conse- 
cratione et Verbi viventis copulatione hec vivificatrix 
gratia in carnem Christi redundat. Caro enim non 
prodest quidquam, sed spiritus est qui vivificat 
(Joan. v1, θά), sacrosanctze carni conferens in solem- 
ni sacramento spiritualem efficaciam ad vivificandos 
tanli participes mysterii. Formosus ergo in stola, 

"hoc est, in carne sua; sed multo formosior in as- 
sumpto spiritu, qui utique carne prestantior, quia 
Verbo vicinior. Et in hoc spiritu unctum eum in- 
tellige pre consortibus suis: id est, non modo pre 
filis hominum, sed etiam pre angelorum agmini- 
bus. Quidni unctus sit prz illis oleo gratia, quid non 
sicut alii participatione, sed personali unione uber- 
rima illi consertus est olive, ex qua unctio omnis 
emanat? An non tibi velut oliva videtur Veritas et 
Verbum Dei, cujus unctio docet nos de omnibus, 
cujus molliti sunt sermones super oleum, cujus un- 
guentum effusum nomen est? Huic olivze personali 
unione consertus conditionis, non corruptionis nos- 
strae oleaster, ut sic dicam, et pinguedinis illius fa- 
ctus particeps. 

9. Quid luminis, quid dulcedinis, quid suavitatis, 
quid omnimode virtutis acceperit, operum ejus in- 
dicia loquuntur: nisi quod longe excellebat quod 
sensit in spiritu, quam quod expressit in actu. Deni- 
que ad omnia virtutis indicia dieere potes, Oleum 
effusum nomen tuum ; absque eo quod intrinsecus 
latet (Cant. 1, 2). Nec enim consentaneum est, ut 
quamlibet mirificum foris animse opus illius virtutes 
exiequet. 83$ Non possum, Domine, qua in prospe- 
ctu sunt, omnia opera tua comprehendere. Confor- 
tata enim sunt, et nequeo stimare illa: et eam 
qua intrinsecus latet quonam modo experiar gra- 
tiam ? Oculus non vidit, beatissima anima Christi, 
preter te munera qus divinitus collata sunt in te. 
Ideo angelici spiritus deficientes in comprehensione, 
non desinunt ab admiratione : et quasi nescientes, 
sed stupentes in laudem supra positam erumpunt, 
Quis est iste sic formosus in stola sua, gradiens in 
multitudine fortitudinis suc? Hanc considerans pre- 
rogativam virtutum in dilecto, jure sponsa custodes 
se pertransisse dicit, et paululum pertransisse : quia 
sic in eo singularem miratur gratiam, αἱ tamen 
communem constituat naturam, beatamque illam 
Christi animam esse cum reliquis ejusdem quidem 
generis, sed differentis excellentisque virtutis. Para- 
bam adhuc alium vobis explicare transitum : sed 
quod materia opportune suggerit, vel magis exigit, 
sermo refugit jam urgens ad exitum. Nos interim ad 
quod venimus, in eo permaneamus; quatenus ex 
lioc gradu, cum otium dabitur, ad altiora transeamus 
mysteria sponsi Ecclesi: Jesu Christi, qui vivit et 
regnat in secula seculorum. Amen. 


SERMO VIII. 


Paululum cum pertransissem 605, inveni quem 
diligit anima mea (Cant. ur, 4). 


1. Periransisti, 0 sponsa Domini, custodes tuos, 


GILLEBBRTI ABBATIS 


A 


C 


48 


consortes et participes suos: consortes nature, 
participes gratie. Pertransisti illos, et pervenisti 
ad Dilectum. Quidni illos pertranseas, qui et ipsi 
pertransirent quasi fumus, nisi in dilecto suo sta- 
rent ? Invenisti Dilectum, et invenisti illum unctum 
oleo Spiritus pra consortibus suis. Perpendisti in 
illo virtutum privilegia quaedam in consimili natura. 
Invenisti sanctam ejus animam quaedam habere dona 
singulariter, quzedam excellenter. Ideo pertransisti 
illos, quia illum preetulisti ; et paululum pertransisse 
te dicis, quia consideratio tua in hac prelatione non- 
dum recessit ἃ generis ejusdem communione. Sed 
nunquid hic subsistes ? In ulteriora et altiora ex 
hoc gradu urgenda est profectio, pertingendum in 
finem. Sapientia enim attingit a fine in finem (Sap. 
viit, 1). Denique et. hereticus, ut superiorem di- 
lecto tuo gradum conferat, hunc tollit. Tantum 
carnem Verbo copulat in Christo, animam negat : 
aut si hanc non audet (propter evidens ipsius Chris- 
sti testimonium dicentis : Nemo tollit a me animam 
meam, sed ego pono eam,et iterum sumo eam), ani- 
mam sensificantem donat, sed ratiocinantem tollit 
spiritum. Correxit in parte errorem, sed non potuit 
longius ab JEgyptiis recedere tenebris. Non potuit 
tridui iter conficere. Ecclesi: fides humanitatem nec 
solam constituit in Christo, nec dimidiam, Utramque 
naturam collocat in Christo. Et quia divina simplex 
est et distinctione carens ; in homine triplicem il- 
lam, quam ponit Apostolus, distinctionem fatetur : 
id est integrum corpus, et animam, et spiritum (1 
Thess. v, 23). Alioquin non hominem, quem refor- 
maturus in se fuerat, suscepit. Denique et ratio- 
nalis animae pars humane indiguit mediatoris re- 
medio: quia ignorantie fuscata nubilo, et concu- 
piscentiee suecensa ignieulo, utramque naturam, id 
est humanam et divinam, integram fatetur in Christo 
Ecclesia ejus, et sicut evangelica mulier in saüs tri- 
bus humane farine, divine sapientie fermentum 
recondit (Luc. xin, 21). 

2. Sed quid ? indigebat rationali spiritu Christus 
Verbum ipse Patris et sapientia et veritas ? Nec quod 
lateret ipsum aliquid esse poterat, sed ipse illu- 
minat omnem hominem venientem in hunc mun- 
dum (Joan. 1, 9). Qua ergo consequentia creato et 
illuminato indigeret lumen creans et illuminans ? 


D Nulla plane. Ille non indiget, sed mea est hsec in- 


digentia. Ratio heec est mese csecitatis, non charitatis 
illius : non assumentis Verbi, sed assumpti spiritus, 
Ego indigebam, ut et hec nature meg pars Verbo 
uniretur, et sic clarificate in Deo portionis merita 
in universos per fidem refluerent, Omnes nos me- 
diante consubstantiali nostro reformamur in Chri- 
sto, accedentes per fidem ad ipsum. Et ideo totum 
oportebat assumi, ut gratia refunderetur in totum 
quia corruptio fermentaverat totum. Manent ergo in 
una persona nature geminz, sicut integrs&, sic et 
impermiste. Divina enim inconvertibilis 8€ et in- 
commutabilis est: nec potest convert in aliam, 
nec in se sinit aliam converti. Non valet in aliam: 


49 IN CANTICA SERMO VIII. 90 
ex se deficere. Defectus siquidem illi foret om- A 5 Questio hic non jam circa unam Domini Jesu 


nis mutatio : nec magis in illam alia proficere 
potest. Non commutare, sed communicare illam 
possumus, utendo [pro fruendo] certe non exis- 
tendo. 

3. Manet itaque naturis istis sua cuique tam in- 
tegritas quam proprietas. Consequenter etiam com- 
petentes his comprehensiones, et affectus, et con- 
templationes, et beatitudines impermiste sunt, et 
distincte, et differentes, et numerabiles sine numero 
persone. Nam quis assereret beatissimam Christi ani- 
mam aut nihil sentire penitus dulcedinis et gaudii ; 
aut iterum, gustum intimum illi permittere suavi- 
tatis et saporis, οἱ beatitudinis illius qua beatissima 
perfruitur Trinitas ? Majoris siquidem est excel- 
lenti& esse illud vitale bonum quam participale, 
longeque expressior est experientia et domestica ma- 
gis in essentia quam in usu ipsius. Esse utique id 
ipsum uti est, non tamen usus essentiam confert. 
Quomodo ergo essentia perfruitione sola non po- 
tor, quia proximior? Deinde licet anima hcc in 
Verbo omnia videt, et ipsum Verbum in Verbo 
videt : tamen quia admissa non est in societatem 
essentize, nec admitti potest in c:equalitatem notitice. 
Nam hoc ipsum essentialiter Deum esse, et sapien- 
tiam esse, et summam bonitatem esse, et virtutem 
summam, et solam, et sempiternam, quid habeat 
delectationis et gaudii, cui dabimus nosse, nisi 
cui datum est 'et esse ? Verbum ergo Patris tanto 
magis intime et sincere et simpliciter se ipsum no- 
vit, et universa per se ipsum, quanto meliore ni- 
titur privilegio essentialis unitas, quam unio per- 
sonalis. 

4. Hzc ad hoc replicamus, ad discernendas sci- 
licet unius Jesus Christi virtutes, pro gemina in 
Christo natura ; id est Verbi essentialiter ex Patre 
nati, et spiritus ex tempore creati : maxime propter 
illos qui de unitate person: sequalitatem, vel magis 
unitatem inducunt et virtutis, et scientie. Qui tamen 
cum omnia dicant animam habere per gratiam, quie 
habet Verbum per naturam; ipsi videntur quasdam 
distantias et gradus, ut sic dicam, inducere per di- 
stinctionem nominum istorum, id est naturam et 
gratiam. Quantum illi denegant, qui hoc ipsum non 
dant per naturam habere vel nosse ? Nam etsi anima 
Jesu Verbo unita, excellenter et per gratiam illumi- 
nata sit; nunquid et illud habere dicetur ex gratia, 
ut naturaliter et essentialiter et simpliciter lumen 
sit, et illuminans sit? Aut quonam modo erit na- 
ture quam gratie notilia prestantior, si non ex- 
pressior ? At illud adducunt quod legitur, et ve- 
rissime legitur, quia omnis sapientia a. Domino 
Deo est, et cum illo fuit semper, et est ante evum 
(Eccli. 1, 1). Si omnis sapientia a Deo et cum illo 
est, et ante evum : quomodo ergo mult» sapien- 
ti;e sunt cum illa, qux» a Deo est, et illi costerna 
est, quia cum illo ante evum est? Non multe nec 
varize et diverse sapientiz, sed una sola et invaria- 
bilis est. 


solam restringitur animam, sed se dilatat ad 
omnes quse alicujus sunt participes sapientis : 
ut similiter qu:zri possit, an omnes unam ha- 
beant cum Verbo Dei sapientiam, imo an om- 
nes aliam non habeant quam ipsum Dei Verbum 
sapientiam. Quod si ita est, una jam et indivisa 
erii omnium sapientia. Et qua ratione dicitur 
omnis, si nonnisi una est? Quid, si ideo nu- 
merose dicitur, non quia in se numerabilis sit, sed 
propter numerositatem habentium eam? Nam et 
una dicitur fides, propter unam rem creditam, cum 
tamen cuique sit sua. Quare ergo una res non di- 
catur numerose, cum multe singulariter dicantur ? 
Denique et multe scientie, οἱ multe voluntates 
ejusdem personae dicuntur, et eodem tempore, 
propter multitudinem rerum quas vel scit vel vult 
etiam simul. Ad res ergo scitas respicientes, non 
ad ipsius mentis vim, qua quisque scit omne quod 
Scit ; et unius multas, et multorum dicimus unam 
scientiam. Cum itaque dicitur, Omnis sapientia a 
Domino Deo est, nihil officit ad astruendam unita- 
tem sapienti: : quia hoc non ad ipsam, sed ad illa 
qua sciuntur per ipsam, refertur quod dicitur, 
omnis Neque enim quia multa sunt, qus illumi- 
nantur ut videri possint, aut multi ut videre pos- 
sint, ideo multiplex lumen est, quod et visa illu- 
minat, et videntibus lucet. Quid ergo? dicemus 
unam et eamdem esse scientiam anime Jesu cum 
Verbo, imo $879 omnium rationalium spirituum, 
et inter se, et cum Dei Verbo unam esse sapien- 
tiam, quia Dei Verbum ? Jam ergo de 8018 anima 
Jesu non erit heec disceptatio: et nullus jam erit 
nobis exitus ad tuendam superius positam diver- 
sitatem scientiae inter Verbum et animam Jesu. Et 
quomodo patebit exitus, cum hoe modo omnium 
una convincatur sapientia, quia unum lumen quod 
illuminat omnes ? An forte quia diverso modo illu- 
minatio fit, etiam diverse inter se illuminationes 
sunt, et ab eo per quod fiunt lumine differunt : 
ita etiam in animis rationalibus, et divinitus illu - 
minatis et Jumen quo illuminantur, et ipsa illumi- 
nauo qua per lumen fit, ab invicem discernentur ? 
Nam illuminatio quidem fit in illuminato, et ex 
tempore fit: lumen autem ipsum non fit, sed est, 
et ex :eterno est. Hoc modo in una mente qui neget 
multas scientias esse, in qua intelligit multas com- 
prehensiones esse, quamvis una sit mentis vis que 
comprehendit et videt ; et unum lumen illuminans, 
ut comprehendere et videre queat? Hzc distin- 
guenda sunt diligenter, lumen, et illuminatio que 
per lumen fit in animo intelligentis. Nam hoc 
ipsum intelligere, et illuminari, et scire est. Quis 
itaque non videat: quamvis nisi subtilissime non 
discernatur propter nonnullam similitudinem : 
quis, inquam, non videat differre inter se lu- 
men per quod illuminatio fit, et illuminationem 
qui per lumen fit in quovis illuminato? Alterum 
enim creatum est, alterum creans; alterum il- 


51 


luminatum, alterum illuminans. Nec potest es- 
senlialiter esse eadem sapientia quae fit per gra- 
tiam, cum ila qua per naturam existit : illa 
que fit in tempore, cum illa que nata est ab eter- 
nitate. 

6. Si hec distinxisti in Dilecto, o sponsa, et ab 
his qua juxta statum humans substantie in illo 
sunt virtutes, ad Verbi pertransisti divitias, tunc 
jure et excellenter dicere potes : Paululum cum per- 
(ransissem illos, inveniquem diligit anima mea. Sed 
quomodo aptabimus illud quod ponitur, scilicet, pau- 
lulium ? Inzstimabiliter preerogat omni ereaturz di- 
vina majestas, et quasi vicina et familiaris sit, di- 
eit : Cum pertransissem illos paululum, inveni quem 
diligit anima mea. Denique chaos magnum firma- 
tum est inter nostram et ipsius naturam. Quale 
quaeris chaos? Utique inanitatis nostree. Omnes gen- 
tes, ait propheta, quasi non sint, sic sunt coram eo, 
et quasinihil et inane reputata sunt ei(Isai. xu, A7). 
Jure inanis reputatur nostra substantia, in cujus 
assumptione exinanisse se dicitur illa plenitudo. 
Qus ergo poterit assignari convenientia et vicinitas 
inanis cum solido, nihili cum immenso ? Qua ergo 
ratione dicit : Paululum cum pertransissemillos, in- 
veni quem diligil anima mea. An forte pennigera est 
charitas, et prepeti volatu ardentis desiderii inter- 
jacens hoc, de quo loquimur, preetervolat vacuum ? 
Utique 8ic assentior. Nam amare, jam tenere est ; 
etiam assimilari et uniri est. Quidni, cum Deus cha- 
ritas sit ? 

7. Sed aliam hic ego paro rationem. Post ratio- 
nalis contemplationem creature sursum ascendenti 
primo se statim gradu divina offert et occurrit na- 
tura, nulliusque alterius prestantioris nature inter- 
ponitur distinctio. Non enim inter imaginem et ve- 
ritatem medium assignari quid potest, superius uno, 
inferius altero. Quod enim veritas non est, quomodo 
proximius accedit ad eam, quam ut ipsius simula- 
crum et character sit? In quo ergo attenditur in ra- 
tionali spiritu ea, que ad divinum est naturam ima- 
go ? Primo quidem loco, quia est veritatis et justitiae 
capax. Secundo, δὶ capiat, illas, et fiat verus et ju- 
stus per gratiam, quod Deus est per naturam. Tria 
hic mihi distincta sunt, idest, capacem esse boni 
summi, ipsum habere, et esse ipsum. Imago atten- 
ditur in primo, similitudo in secundo, veritas in ter- 
tio, Primum commune est omnium intellectualium 
spirituum ; secundum, electorum tantum ; tertium, 
solius increati spiritus. In. primo prope accedimus, 
in secundo proxime, tertium ipse est. Prope acce- 
dimus per aptitudinem, proxime per coaptationem. 
Prope per nature primeva, proxime per virtutis 
privilegia. Prope, quia capaces ; proxime, quia ca- 
pientes. Quonam enim modo non de vicino accedit 
immortalitas ad immutabilitatem, incorporalitas ad 
simplicitatem, illocalitas ad immensitatem ; ratio ad 
veritatem, virtus ad bonitatem? Et ut expressius lo- 
quar, quid esse vicinius et similius potest quam sa- 
pientia sapientise, justitia justitiae ; 8f quam illumi- 


GILLEBERTI. ABBATIS 


C 


92 
nata illuminanti, justifieanti justificata? quid simi- 
lius alii, quam causativum cause, formatum forme? 
Nam in formato fere nihil aliud attenditur quam 
forma. Denique et quod dulce est, super omnia si- 
mile videtur dulcedini; et qnod lucidum est, luci. 
Jtaque proximum non injuste videtur, quod illi tanta 
samulatione componitur; proximum, quia nihil in- 
terponitur. Nam etsi finitum nostrum incomparabi- 
liter excedit divine immensitatis infinitas ; imaginis 
tamen ad veritatem nonnulla dignoscitur esse affi- 
nitas. 

8. Jure ergo dicit : Paululum cum pertransissem 
illos, inveni quem diligit anima mea. O quam felix, 
quam letus proventus tam longi circuitus! Beati 
gradus illi, per quos in talem evaditur terminum. 
Quasivit in lectulo, circuivit civitatem, interrogavit 
custodes. Primo loco querit per se et penes se. Se- 
cundo, extra se, sed per se. Tertio vero, nec per se, 
nec penes se. Et hoc loco quanto humilius quierit, 
tanto quidem efficacius ; quantoque a sui confiden- 
tia longius recessit, tanto reperit citius. Inveni, in- 
quit, inveni illum ; qui me prior quasi ovem erran- 
tem, et quasi drachmam perditam quaesivit et inve- 
nit, et misericordia ejus prevenit me. Me, inquam, 
prior invenit perditam, pr&venit nihil meritam. In- 
venit errantem, prevenit desperantem : invenit dif- 
ferentem, prevenit diffidentem : invenit qualis es- 
sem mihi indicans, praevenit ad sua me revocans : 
vagam invenit in erroribus, vacuam gratie preve- 
nit muneribus : invenit ut non ego ipsum, sed ipse 
me eligeret; prevenit ut prior diligeret. Sic ergo 
electa et dilecta, quaesita et acquisita, inventa οἱ 
preventa, quomodo nou secundum vires conatu, et 
supra vires affectu illum et diligam et quaeram? 
Quaram, donec voti compos vocem letitia profe- 
ram : [nveni quem diligit anima mea. Ego inventio- 
nem hic ad veritatis οἱ gratie non refero initium, 
sed augmentum. Pergens enim et proficiens anima 
de virtute in virtutem, de veritate in veritatem, 
dum ubique novis informatur mysteriis, et infundi- 
tur gaudiis, per singulos profectuum gradus dicere 
potest : Inveni quem diligit anima mea, Verbum Pa- 
tris Christum Jesum, qui est super omnia Deus be- 
nedictus in secula seculorum. Ámen. 

SERMO IX. 
Tenui illum, nec dimittam, donec introducam 1L- 
lum in domum matris mea (Cant. ui, 4). 

1. Tenui illum, nec dimittam. Ego hujus capituli 
sensum ad futuram volui tantum felicitatem  re- 
ferre, quando, sponsus dilecte manifestam preesen- 
tie sue exlibebil plenitudinem; ut nihil sit quod 
interrumpat perpetuitatem, Nam et quod pramitli- 
tur, Cum períiransissem illos, non incongrue ad id 
refertur : Cum evacuaverit omnem principatum et 
potestatem, uLsit Deus omnia in omnibus (1Cor.xv, 
44, 28). Ante illud enim tempus, quis ex sententia 
dicere potest : Non dimittam illum ? Sed hunc arctat 
et evertit intellectum et ad prasens fecit referri, 
illud quod sequitur : Donec introducam illum in do- 


53 IN CANTICA SERMO IX. 94 


mum mairis mea. Sed jam vigilanter singula consi- A 


deremus. Primo considera quam sint letitia plena 
hzee verba : Inveni, inquit, tenui, nec dimittam. Ma- 
gnus ille patriarcha Abraham legitur vidisse Domi- 
Bum, non invenisse. Ápparuit enim ei ultro stanti 
in ostio tabernaculi ad meridiem. Denique egressus 
de tabernaculo obvius, sedulus sub ilice exhibuit 
officium (Gen. xviii, 1-8) : in tabernaculum vero in- 
troducere non meruit, nedum in cubiculum. Vidit 
et Moyses apparentem sibi in Horeb Dominum, sed 
tenere non meruit, qui nec permissus est propius 
accedere (Exod. xix. et xxxiv). Vidit Jacob Domi- 
num, sed vidit in somnis, et de longe vidit scale 
innixum (Gen. xxxvii, 12, 13). Nam etsi apprehen- 
dit angelum, non tamen retinuit : sed quadam lucta 
violentia benedictionis extorsit gratiam (fd. xxxii, 
24-29), amisit presentiam, et idcirco dicere non 
potuit : Non. dimittam illum. Invenit illum Maria 


Magdalene, sed prohibita est non dico tenere, sed - 


etiam tangere (Joan. xx, 16, 17), quia penes monu- 
mentum vitam queesivit, Suscepit diu exspectatum, 
et insperato inventum senex ille Simeon in ulnas 
suas, et gratulationis lztus erupit in canticum, sed 
voeis hujus usum sibi non presumpsit : Non dimit- 
tam illum. Denique sic ait : Nunc dimittis servum 
tuum, Domine,secundumverbum tuum in pace (Luc. 
n, 28, 29). Utique in pace dimittitur 4?O solutus et 
sequestratus a carne, ut non amplius concupiscat 
adversus spiritum et illi repugnet. llle ad novi am- 
plexum pueri, senescentis deposuit hominis vetusta- 
tem, et in tranquilliorem statum a corporis corru- 
pübilis poena, et carnis pugna dimitti se, vel postu- 
lat, vel exsultat : sponsa vero dilectum a se non di- 
mittendum presumit. Et quanto precellentis est 
gratie non dimittere quod ames, quam evadere 
quod horreas? 


2. Omnes hi etsi in carne, vel carnis specie vide- 


rint; quosdam vel visionis, vel apprehensionis, gra- 
dus distinguunt humanis in mentibus. Quod nulli 
eorum indultum legimus ista usurpat, cujus tenta- 
mus eventilare sermones, Inveni, tenui, nec dimit- 
tam. Inveni per aspirationem, £enui memorie re- 
tractatione; non dimittam continuatione jugi. Tenui 
ilum. Et tu cum inveneris Christum, cum invene- 
ris sapientiam, cum inveneris juslüitiam, sanctita- 
tem, redemptionem : hzc omnia enim nobis factus 
est Christus (1 Cor. 1, 30) : cum ista inveneris, tene 
affectu, tene studio. Quod intelligentia inveneris, 
diligentia tene, et retine, ut sic dicam, renitentes vir- 
tutes, et lubricas species arcliori tibi astringe am- 
plexu, donec vice versa ultro tibi inhereant, et am- 
plexentur te gratis, et sine studii tui labore te te- 
neant, nec sinant vel longius abscedere, vel diutius 
abesse. Et si quando declines ad officia humanz ne- 
cessitatis, ibi (e insectentur et revocent, et arri- 
piant ad se, ut si non possint assidue studium, 
semper habeant obligatum affeclum. Nam nonnulla 
mihi videtur distinctio, an tu teneas Christum Dei 
virtutem et sapientiam, an tenearis ab ipso, Ama, 


inquit, sapientiam et amplexabitur te (Prov. iv, 
5-8). Denique et de quibusdam dicitur, quod £enuis 
eos superbia. Quid est fenuit, nisi, Irretivit, et impli- 
cavit, οἱ inolit&e consuetudinis indissolubili [a3/. de- ᾿ 
licato] obligavit vinculo ? Hoc enim est quod sequi- 
tur, Operti sunt iniquitate et impietate sua (Psal. 
LXXII,6): ut non facile evolvere et explicare ab illa se 
possint. Et ut ampliusdicam,quasi cute quadam, siali- 
qui prava operti et involuti sunt consuetudine vitio" 
rum, ut illam dediscere et desuescere, non tam exspo- 
liari sit,quam excoriari. In cujus rei indicium forte ins- 
titutio legis continet hostiae pellem abstrahi(Levíit.1,6). 

3. Nam e regione, quod stricta sacerdos indui ju- 
betur linea ; Veritatis te vult illius quz de terra orta 
est, habitu arctius astringi, ut per se castimonic et 


B puritatis et innocenti: tibi virtus inhzreat, οἱ ag- 


glutinetur tibi : sed et omnia sacerdotis indumenta, 
vel catenulis, vel balteis vel vitiis astricta et colli- 
gata sibi vult esse lex (Exod. xxvm) : ut cum indue- 
ris Dominum nostrum Jesum Christum, eum te in- 
dueris viscera misericordie, benignitatem, charita- 
tem, et reliquas quas apud Apostolem legis virtutes 
(Coloss. i1) : cum Christi te fide memoriter vestieris, 
et contemplande veritatis invisceraveris affectum ; 
omnia tibi coaptentur et cohereant, et constricta 
sint, nihilque circa te vagari et fluctuare possit et 
tentationis vel dissolutionis vento follicare. Qui se tali 
virtutis vestierit habitu, ut ei in naturam versa vi- 
deatur, non ego hunc tam tenere quam teneri dixe- 
rim. Tenuisti, inquit, manum dexteram meam, et in 


Q voluntate tua deduxistime (Psal. .xxu,24). Tenvisti 


ne pergerem in defectum, deduzcisti in multiplicem 
profectum, In voluntate tua deduzisti me ; id estin 
voluntate qua a te est, et qua secundum te est. In 
voluntate que magis trahens quam tracta est. Nam 
et bonam voluntatem cum multo labore nonnunquam 
attrahere nitimur, et magis prosequimur quasi fu- 
gientem, quam sequimur ducentem. Sic enim legi- 
tur : Concupivi desiderare (Psal. cxviu, 20). Bona 
voluntas, sed nondum placens ; justa, sed nondum ju- , 
cunda, In voluntate tua deduxisti me. In illa que 
blando constat boni ipsius gustu : nec tantum, ut sic 
dicam,pigra nititur ratione, quam pia boni ipsius 
oblectatione. . 
&. Tenui, nec dimittam illum, donec introducam 


ἢ illum in domum matris mec, et in cubiculum geni- 


tricis mec. Multo planior videretur sensus si ita 
dixisset : Non dimittam illum cum introduxero in 
domum matris mee, illius scilicet quae sursum est 
Jerusalem ccelestis, quae est mater omnium nostrum 
Nam ante illud tempus omnia hic incerta sunt, et 
inter spem et metum fluctuant, et pendulo nituntur 
gradu. Et quee erit certitudo de gratia, dum  muta- 
bilis est natura ? Denique et ille ait: Ego dixi in 
abundantia mea, Non ΒΦ movebor in eternum.Aver- 
tisti faciem luam a me, et factus sum conturbatus 
(Psal. xxix, 7, 8). An non tibi similia dixisse viden- 
tur Psalmista et Sponsa ? Quid enim aliud est, Non 
movebor in eternum, quam quod hic ponitur, Non 


95 GILLEBERTI ABBATIS 96 


dimittam illum ? Sed ibi quidem manifesta presum- 
ptio quia vicina ultio. Avertisti, inquit, faciem tuam 
a me, et factus sum conturbatus, Cum sit ergo in 
hac carne facilis casus, et frequens impulsus, citus la- 
psus et certus labor ; quomodo non videbuntur pre- 
sumptionis et nimis promptule devotionis esse haec 
sponse verba : Non dimittam illum ? Quis enim hic 
in eodem statu permanere poterit, presertim illo 
gubtilissime contemplationis, qui vix attingi potest 
tenuissimo mentis ictu ? Forte ergo verba hac non 
securitatem, sed sollicitudinem sonant. Nec enim se- 
curitas esse poteat, donec introduxerit dilectum in 
domum matris sue, et in cubiculum genitricis suc. 
Non erit tnnc retinendi sollicitudo, quia erit certi- 
tudo manendi in illo felicitatis statu : absque studii 
nostri usu et disciplinge custodia ultro nobis affluent, 
imo intrinsecus de quodam inexhausto anime ven- 
tre flumina fluent aque vive et indefesse delecta- 
tionis. Nulla tunc erit necessitas in altum fodere, 
nullus labor vel purgare puteos, quos Philistei re- 
pleverint ' Gen. xxvi, 18), vel propugnarene repleant. 
Hic ille labor exigitur, nam inde excluditur. Quod 
ergo dicit : Non dimittam illum; studium polliceri 
videtur et diligentiam, ut semper sollicita sit, quoad- 
usque plene possít esse secura : Re sibi elabatur de 
reliquo dilectus suus Dominus Jesus, qui vivit et 
regnat in secula seculorum. Ámen. 


' SERMO X. 


Non dimittam illum, donec introducam illum in 
domum matris mec (Cant. t, Δ). 


1. Que infirmitatis exempla sunt aptavimus spon- 
se preterito sermone : hodierno quae sunt virtutis 
aptemus de Scripturis sacris. De Anna legitur, cum 
intente profusoque exoraret affectu quod non sunt 
vultusejus amplius in diversa mutati (I Reg. 1, 18). 
Vultus animi interpres est, et ab intimo affectu ha- 
bitum trahit. Ideo ab ejus constantia, interioris quae 
in anima est, perseveranlie ducitur argumentum. 
Non sunt vultus ejus in diversa mutati, quia nihil 
imminutum est desiderii semel concepti. Et quid 
aliud sonat quod dicit: Non dimittam illum, nisi, 
Non mutabo in diversa vultum, et intuitum mentis 
alio uon divertam ab ipso ? Sed et Apostolus simile 
quid hortatur, Sine intermissione orate (I Thess. v, 
17) : et idem, Gratias agentes semper (Ephes. v, 20) ; 
illud quoque, Gaudete in Domino semper (Philipp. 
Iv, 4). Continua et non interrupta haec vult esse 
Apostolus : orationem, gratiarum actionem, et gau- 
dium in Domino, Sed quis ista ipso mentis habitu, 
et affectu animi indefesso explere sufficiat, nisi cui 
dicere permissum est : Quis nos separabit a contem- 
platione Christi ? Apostolus dicit : Quis nos separabit 
acharitate Christi? (Rom.vinm, 35.) A contemplatione 
dicere non poterat. Nam aliquando a contemplaticne 
segregari Christi illum compellebat charitas, Sive, 
inquit, mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, 
vobis. Charitas enim Christi urget nos (II Cor. v, 
13, 14). Charitas ergo quadam dispensatione con- 
templationi se subducit, cujus tamen proprius est et 


famillaris in ipsa usus. Omnia quz agit charitas, 
quamdam habent indefesssm orationis et gratulatio- 
nis vicem, οἱ efficaciam. Sed tunc ista profusius et 
excellentius exsequitur, cum singulariter in istis 
exercetur. Absconde eleemosynam in sinu pauperis, 
et ipsa orabit pro te ad Dominum (Eccli. xxix, 15). 
Eleemosyne vocabulo non incongrue censentur uni- 
versa, que indigentibus misericorder impenduntur ; 
non modo iste corporeus cibus et indumentnm, sed 
etiam doctrina, exhortatio, correctio, consolatio, et 
universa qua solius ad anime commoda spectare 
videntur. Opera sunt hzc charitatis, et orationis vim 


-obtiuent, cum solius Dei fiunt intuitu : sed non sunt. 


haec specialia et propria ipsius. Quid enim tam pro- 
prium quam dilecto soli intendere, et libere in amo- 
ris se exercere negotio? Ab hoc spiritualis jucundi- 
tatis excessu et ebrietate sobrium fieri, et propter 
fraternas necessitates ab alienatione mentis tempe- 
rare, quid nisi vultum in diversa mutare cst? Deni- 
que et Martha sollicita erat, et turbata circa plurima. 
Illa circa multa turbatio, videtur queedam vultus in 
diversa mutatio. Maria optimam partem elegit, que 
non auferetur ab ea (Luc. x, 44, 43). 

331 2. Optima pars contemplationis et dilectionis 
est usus. Nam etsi illa sunt opera charitatis,quse exhi- 
bebat Martha; ibi tamen servit charitas necessitati, 
non charitas sibi. In sublevandis alienis necessitatibus 
bonum opus, sed molesta causa. Bona enim miseri- 
cordia, sed molesta miseria. Bona curatio, sed circa 
quem versatur, non bonus languor. Bonus in hujus- 


Ὁ modi compassionis affectus; sed non bona compas- 


sionis occasionem ministrans alterius passio. Fra- 
ternis in necessitatibus charitas intuetur cui condo- 
leat, quo moveatur ad miserationem, quid amovere 
nitatur. At cum delecti contemplantur virtutes, totum 
placet, totum delectat, totum allicit : nihil ibi videt 
quod horreat, sed cui dulciter adhzreat. Hic pro- 
prius amoris usus est, hoc ejus officium, ut totus sit 
in amando. Sic est plane, cum una et individua ju- 
cunditas omnia convolvit et complectitur : officium, . 
finem, et causam. Officium amor est, causa visio, 
finis utrumque : neque ullus esse potest beatior finis, 
quam ipsa visio et dilectio Dei. Omnia ad hunc finem 
sanetorum vota suspirant. Finis iste ipse sibi finis 
est, se ipso contentus in melius aliquid exspectatio- 


D nem porrigere non valens. Hoc est illud unum quod 


necessarium dicitur, quod a Maria non tollitur, in 
quo Psalmista gratulatur : Mihi, inquit, adherere 
Deo bonum est (Psal. Lxxi, 28). Hic est ille mentis 
excessus, qui usque, ad tertium ccelum Paulum ra- 
puerat (JI Cor. xii, 2). Heec ebrietas temulento si- 
milem Anne vultum expresserat (1 Reg. 1, 13). Hoc 
musto madebant apostoli, cum illos vehemens reple- 
verat Spiritus (Acf. n, 1-21),et illius, quod novum 
pollicitus est Jesus, vini virtutem primo sensere 
(Matth. xxvi, 29). Hoc vino infusus Noe, spiritualis 
passus est soporis excessum, et carnis curam post- 
habuit (Gen. 1x, 21), totus factus in spiritu, poste- 
riora contemnens, quem anteriora tenebant ex inte- 


91 IN CANTICA SERMO XI. 58 
gro. Felix si instar Anns hujus vini nunquam di- A tas illas perambulare regiones, et visentis instar 


gessisset virtutem. Illa enim foris castigato corpore 
mentis est passa temulentiam, et sanctam, quam po- 
stea non evacuaret ebrietatem Nam hoc sibi vult 
quod non ulterius vultus ejus sint in diversa mutati. 
Talem sibi apprehensz jugitatem presentise sponsa 
polliceri videtur cum dicit: Non dimittam illum. 
Quid enim preclarum, quid spituale, quid sponsa 
dignum diceretur, si ad fidem, si ad justitiam, si ad 
humilitatem, ad continentiam, ad beneficentiam, et 
ad reliquas, quz Christus esse dicitur, virtutes id re- 
ferret, quod ait, Non dimittam illum ? Nam nec his 
vacua credenda est etiam cum dilectum quisivit. 
Denique et communes hujusmodi virtutes, et ita ha- 
bentibus commode, ut caruisse nefas credatur. 

3. Eximium ergo et singulare quidpiam hzc in- 
dicat inventio, per quam dilectum et comprehensum 
applaudit, et non dimittendum presumit. Forte pri- 
mitize aliquz sunt futurze contemplationis et gloriz, 
propter quod adjungit, Donec introducam illum in 
domum matris mec, et in cubiculum genitricis mea ; 
in illam coclestem Jerusalem que mater est om- 
nium nostrum, cujus muros salus occupat, et portas 
laudatio, cujus in pacem positi sunt fines. [n illum 
locum lucis et lzüiti;, laboriose vitz hujus intro- 
duc non possunt virtutes ; quse si ingrediuntur per 
meritum, tamen excluduntur per usum. Coelestem 
ergo aliquam affectionem et supermundanum sa- 
porem in dilecto experta, non jactando, sed gra- 
tulando dicit : Non dimittam illum donec introdu- 
cam in domum matris mec. Sed nunquid non jam 
ascendit ad Patrem ? nunquid non precursor in- 
troivit pro nobis? Et quomodo tu introduces quo 
ipse prior ascendit? Tu magis indiges ut ipse te 
ducat, cui dicitur: Deduc me in via mandatorum 
tuorum (Psal. cxvi, 35). Vado, inquit, parare vobis 
locum ; cum paravero, iterum venioet assumo vos ad 
me ipsum (Joan. xiv, 2, 3). Quomodo ergo in- 
troduces illum quo jam ipse ascendit ? Ascendit qui- 
dem per se, sed adhuc in te foris existit : in te in- 
troducitur, quo per se prior ascendit. Quidni ? In te 
nascitur, in te formatur, et in te non introducitur ? 
Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Chri- 
stus in vobis (Galat. 1v, 19). 1n nobis ergo Christus 
ei parturitur, et perficitur ; nec semel, sed &xpius, 
et iterata credo parturitione. Neque possumus om- 
nes Christi simul virtutes adaptare nobis, equidem 


volucri caleare vestigio locum omnem, quem ac- 
cepturus est in possessionem : cui licet stare non 
permittitur, ascendere tamen datur in montem Do- 
mini; et quamvis per umbram adhuc cursim, ta- 
men perlustrare cuncta, et se tali visu refovere. 

ἃ. Qua autem vera est et plena introductio, hic 
innui videtur cum dicitur : Donec introducam illum 
in domum matris mea. Felix omnino quz adeo illi- 
gare potuit Verbum Dei, et arctius agglutinare sibi, 
et in exsilio collaterare, quousque copulari in cubi- 
culo detur. Non dimittam illum, donec introducam 
in domum matris mea, el in cubiculum genitricis 
mec, Quod tunc fiet, quando corpore et mente plene 
portabit imaginem coelestis, ut domus intelligen- 
tiam ad corpus, cubiculi vero ad mentem reducas. 


B Aut si magis placet, in domo possessionem accipe 


securam; in cubiculo, secretam : in domo : sempi- 
ternanmr; in cubiculo, internam; in domo, ut dicit 
Ecclesiastes, seternitatis (Eccle. xr, 5), et in cubi- 
culo charitatis. In. cubiculo, ubi clauso ostio non 
jam ores Patrem, sed de cetero adores in spiritu et 
veritate: In domum non dicit patris, sed matris; οἱ 
in. cubiculum genitricis. Novit illa mensuram suam, 
et ideo spem suam extendit ad illam eternitatem, ve- 
ritatem, charitatem, quàm assecuta est Ecclesia pri- 
mitivorum in ccelis. Nam quantum ad ea qu& Dei 
sunt spectat, solus habet immortalitatem ; et ipse 
lucem habitat inaccessibilem (1 Tim. vr, 16), et su- 
pereminet scientie plenitudo charitatis Christi, qui 
nos impleat in omnem plenitudinem in se ipso 
(Ephes. 1i, 19), qui est benedictus Deus, et regnat 
in omnia szecula seculorum, Amen. 
SERMO XI. 


Tenui, nec dimittam illum, donec introducam 
illum domum matris meam, et in. cubiculum 
genitricis mee (Cant. un, &). 

1. Delicata est species amoris affectio, et tenui oc- 
casione leditur letitia spiritualis. Amor occupatio- 
num externarum impatiens est; suis satis habens 
inservire negotiis : otio. gaudet, quiete fovetur, ad 
internam delectationem libera habere tempora vo- 
lens. Àn non hoc ipsum tibi videtur sponsa innuere, 
dilectum suum ad cubiculi secretum trahens ? Novit 
illa dilectum suum non posse foris secure possideri, 
nec integre quidem. Et quam durum est amanti ani- 
mum dimidiare cum Christo et mundo! Quam durum 


ne unam quamlibet ad plenum. Idcirco semper in- [) est, inquam, in dilectionis jura peregrinas admittere 


sistendum est, quia nonnisi sensim fit in nobis spi- 
ritualis parturitio Christi. Qui ergo in membris suis 
in sponsa sua nascitur, cur non introducitur ? Non 
enim vel parturitio hzc vel introductio ad Christi 
potest referri 9B personam, sed, ad virtutes et gra- 
tiam. Ideo frequens est sicut parturitio, sic intro- 
ductio. Nam et consedere dicimur in coelestibus 
cum Christo (Ephes. τι, 60). Sed sicut una est vera et 
seterna sessio in ccelis, sic οἱ introductio. Perambu- 
lavit Abraham terram promissionis antequam pos- 
sideret (Gen. xn-xvii). Felix omnino cui datur bea- 


curas et coeleste secretum secularibus infestare 
turbis 1 Memor fui, inquit, Dei et delectatus sum, 
et exercitatus sum, el defecit spiritus meus (Psal. 
Lxxvi, 4). Si delectatio memorie Dei negotio se exer- 
cet, el exhaurit spiritum Prophete; quomodo plura 
poterit et peregrina eum isto complecti negotia? Jure 
ergo sponsa cum dilecto cubiculum petit, ut libero illi 
intendat studio, et ex animi sui arbitrio perfruatur, 
el quieto pectore penitus amplexetur. Apparet illam 
spiritu charitatis duci, et ex sponse affectu locutam, 
opportunitatem exercendi quee sic quzerit amoris. 


59 | GILLBBERTI ABBATIS 60 


. 8. Et quomodo nos, si quid vel tenuiter attingi- ΛΑ 


mus de Christo, de sapientia, de suavitate, de con- 
templationis gustu, non contenti gratia, nec men- 
suram contemplantes nostram, statim erumpere 
conamur, et cubiculo fastidito festinamus egredi a 
requie, et ab illa requie? In pace, inquit, in idip- 
sum dormiam ct requiescam (Psal. rv, 9), Maria ad 
Domini pedes sedens id ipsum tenebat : turbabatur 
Martha circa plurima. In multis turbatio; porro 
unum est necessarium (Luc. x, 39-42), imo et ju- 
cundum. Denique quam bonum et quam jucundum, 
habitare amantes in unum ! Alioquin non est habi- 
tatio in unum, nisi in amore, qui inbabitare facit 
unius moris in domo (Psal. Lxvii, 7). Quid est unius 
moris, nisi fcedere conformes amoris? Amor huma- 
num animum Deo conciliat, et unit. Similes, inquit, 
ei erimus, cum apparuerit (Joan. m, 3). Quidni 
similes ? commendat se ipsam mundis revelata men- 
tibus majestatis divine insstimabilis pulchritudo, 
et intuentis 4848 in se affectum rapit, et quadam ra- 
tione sibi facit similem, dum aliud cogitare non 
8init. Odore trahimur, transformamur autem visio- 
ne. Bonus ergo contemplationis usus, qui unius 
moris efficit οἱ conformat humanam mentem, et 
summam majestatem. Bona hic mansio, ultra quam 
nec vota nos trahunt, nec citra tenere nos debent. 
Quis det mihi ut hzc sit requies mea in seculum 
seculi? Felix qui ex corde potest dicere : Hic habi- 
tabo quoniam elegi eam! (Psal. cxxxt, 14). Maria 
optimam partem elegit, qua» non auferetur ab ea 
(Luc. x, 42). Scientie destruentur, evacuabuntur 
prophetie, linguz cessabunt (I Cor. x11, 8) : sola 
contemptatio non excidet in futuro. [deo hanc tibi 
partem elige in presenti, que non auferetur un- 
quam, ut dicat anima tua : Pars mea Dominus pro- 
pterea contemplabor eum. Propheta dicit : Propterea 
exspectabo eum (Thren. m, 24), Recte quidem. 
Exspectat enim boni plenitudinem, cujus portionem 
jam tenet. Qui contemplationis bono hic fruitur, 
amplius quid exspectare potest in hoc genere, sed 
aliud quid non debet. 

3. Bona hsc, bona sunt reposita in annos multos, 
imo in annos cunctos. Ideo, felix anima, quz bono 
hoc frueris : epulare, comede ; quia pars hec non 
repetetur a te, sed refundetur et reformabitur ube- 
rius. Hic requies tua in seculum seculi, hic habi- 
tabo quoniam elegi eam : hic inhabita, ut cum illo 


opere institutionis ; septima requievit a labore resti- 
tutionis: in illa, postquam mundum coaudidit ; in 
ista, quando se in monumento recondidit : in illa, 
postquam fundavit mundana ; in ista, postquam re- 
formavit humana. Si quaesisti, si invenisti, si tenui- 
sti dilectum tuum, tene quem tenes ; tene, inhere; 
imprime te illi, ut ejus in te velut expressa refor- 
metur imago, huic fias conformis sigillo. Eris autem 
si adheeseris : qui enim adhseret Deo, unus est spi- | 
ritus (/ Cor. vi, 47). Forte sicut. dure materize dif- 
ficulter in te primo fit ejus impressio ; etsi laboriosa 
impressio, sed dulcis adhzsio. Laboriosa est refor- 
mationis tue sexta, sed dulcia sabbata quietis se- 
quuntur. 

&. Consepelire ergo cum Christo per hunc sabba- 
tismum in mortem. Beatí enim mortui qui in Do- 


B míno moriuntur : amodo jam dicit Spiritus, ut re- 


quiescant a laboribus suis. Spiritus hoc dicit, collatae 


"utique quietis exhibitione et effectu gratie, quomodo 


et ipse testimonium reddit spiritui nostro. Spiritus 
hoc dicit, quia spiritus hoc efficit. Ipse dicit, quia 
ipse donat. Amodo jam dicit Spiritus, ut requiescant 
a laboribus suis. A laboribus, inquit ; non, Ab ope- 
ribus: Opera enimillorumsequuntur illos (Apoc.x1v,. 
13). Opera sequuntur spiritum, sicut calor ignem, 
umbra corpus, lux solem, effectus causam. Qui sab- 
batizat in. Spiritu, non habet opus sectari opera : 
opera enim :sequuntur illum. Opera illorum. Quse 
sunt opera illorum ? Que sunt opera quiescentium, 
oper& mortuorum in Christo, consepultorum cum 
Christo, opera sabbatizantium ? Festiva sunt, feriata 
sunt: otium valent opera ista. Festina ingredi in 
hanc requiem, in hunc sabbatismum. Sed vide quod 
non relinquitur sabbatismus nisi consepultis cum 
Christo, non relinquitur nisi post sextam diem, post 
sextam illam, in qua aut vetus homo crucifigitur, 
aut novus perficitur. Nam propter illum dicitur, ut 
qui mortui sunt ia Christo, requiescant a laboribus 
suis ; et propter istum, quod novo condito homine 
die sexta, septima requievit ab operibus suis Deus 
(Gen. τι, 2). Bt tu quoque sabbatum tibi compara, 
redime tempus, et liberas ab exteriori occupatione 
horas vidica tibi. 

5. Sed vide ne hostes derideant sabbata tua, ne 
illis serviant otia tua, ne illis vaces, qui vacare Deo 
debueras. Vacate, inquit, et videte quoniam ego sum 
Deus (Psal. x,v, 11). Bonum est otium, sed sapien- . 


inhebites, qui sedet super Cherubim, super scientie ἢ) tiam scribe in tempore otii tui (Eccli. xxxvitt, 25). 


plenitudinem, qui lucem habitat inaccessibilem. Et 
ideo in speculationis luce sit locus tuus. Hic matris 
' tte Ecclesie proprius et domesticus locus, heec ejus 
domus : ezetera quei exercent temporalis necessita- 
tis officia, istum ad finem respiciunt. Actionis officia 
transeunt : permanent contemplationis. Bonum est 
hic tibi esse, hic tibi tabernaculum fac. Non tibi 
unum, et dilecto tuo unum, sed tibi et ipsi unum. 
In hoc cubiculum dilectum tuum introduce, ingre- 
dere in requiem tuam, ut requiescas a laboribus 
tuis, sicut et a suis Deus. Septima requievit ab 


Scribe illam super latitudinem cordis tui. Latum 
enim cor, quod cure 8.8. non arctant. Imprime in 
intimo cordis tui litteras que non deleantur, et exara 
in tabulis spiritualibus signa sapientie, ut dicere 
possis: Signatum | est super nos lumen vulius tui, 
Domine ; dedisti laetitiam in corde eeo(Psal, τν, Ἴ). 
Laetare et diem festum age cum dilecto, et epulare, 
Sicut scriptum est, in introitu glorie hujusmodi. 
Sabbatum, juxta quod dicit Isaias. delicatum est, et 
sanctum, et gloriosum (Isai. tvi, 13). Delicatum, 
inquit, e£ sanctum. In desideriis est omnis otiosus 


6 IN CANTICA SERMO XII. 62 
(Prov. xx1, 25) : sed non sunt omnia sancta desi- À “' opportunitatem exterioris quietis iu voluptatem 


deria, qualia eorum qui volunt divites fieri, et per- 
boc incidunt in desideria multa inutilia et nociva 
(1 Tím. vx, 9). Vides quomodo Apostolus mulütudi- 
nem desideriorum in vitio ponit. Quid si et immunda 
fuerint? nam et multi qui agere non possunt, in 
occulto cogitant qus turpe est et dicere, tenui se in 
hoc solantes remedio. Ad horum distinctionem non 
cohtentus dicere sabbatum delicatum, adjecit, et 
sanctum, et Domini gloriosum, ut non sit in confu- 
sione gloria tua. Si vacas, sabbatum habes : si vacas 
et vides, et contemplaris delectationes Domini, jam 
sabbatum tuum delicatum cst et sanctum, et sabba- 
tum Domini gloriosum : sabbatum ex sabbato. id 
est vacatio de vacatione. Prima vacatio est bona, si 
mundo non vacas. Secunda quidem est melior, si 
tibi ipsi et vaces, et cogites quomodo placeas Deo. 
Tertia est et optima, si eliam tui oblitus, soli Deo 
vaces, et cogites que Domini sunt, quomodo tibi 
placeat ipse. Non sit desidiosum sabbatum tuum, 
operare in sabbato tuo opera Dei. Opus enim Dei est 
ut credas in. eum. Fide vides. Videmus enim nunc 
per speculum : ideo vaca ut videas. Delicatum plane 
opus est visio et visio Dei. Non est tibi necessitas de 
reliquo dimicare pro fide, sed tantum deliciari in ea. 
Erepta est jam de contradictionibus persequentis 
populi, et pervertentis hzretiei. Constitue eam in 
caput cogitationum tuarum, ut cogites cogitationes 
fideles antiquas. Amen (Isa. xxv, 1). 
SERMO XII (1). 


Tenui,nec dimittam illum,donec introducam illum 
in domum maíris mec (Cant. n1 &). 


1. Nesciunt cogitationes antiquas habere, qui 
novitates verborum exquirunt qui nova excudunt 
dogmata, qui juvenilia desideria non declinant, qui 
nihil habent gravitatis, nihil auctoritatis, nihil anti- 
quitatis plenum : non est ibi Amen, ubi est aut dis- 
ceptatio, aut deceptio cogitationum; ubi aut infide- 
litas est, aut fluctuat fides ipsa. Ingredere in tutos 
recessus fidei, introduc dilectum in cubiculum matris 
tuz, ut quidquid de Christo sapis, quidquid sentis, 
intra Ecclesie constringas regulas, ad ejus castiges 
censuram : hujusmodi opera operare in sabbato 
tuo. Alioquin si vacas, et talibus non vacas studiis, 
facile in vacuo animo cogilationes vana el venenata 
erumpent consilia. Denique sicut habes, Agrum 
hominis pigri urtic et spine obsident (Prov. 
xxiv, 30, 31), et Evangelia tibi dicunt quia duo 
eruné in lecto ; unus assumetur, alter velinquetur 
(Luc. xvn, 34). Quasi lectus quidam est otiosa vita 
et quieta in Ecclesie gremio degentium, eorum qui 
nullo sunt ecclesiastici muneris onere occupati, nec 
provident:e et dispensationis sollicitudine distent, 
sed libero utuntur otio sub alieno regimine. Non ta- 
men boc otio omnes rite et jure debito fruuntur, sed 
libertatem quam obtinent temporis, dant in occasio- 
nem temporis. 

3. Bonus enim lectus, si quis eo ligitime utatur, 


convertat visionis interne. Hi sunt qui assumentur 
ab hoc Ecelesi& cubiculo ad illud coeleste, ut ubi 
Christus est, et ibi sint cum ipso. Denique ubi fuerit 
corpus, illic congregabuntur et aquile (Math. xxiv, 
28). Esto tu quasi aquila, et acutis utere lumini- 
bus : spirituali assuesce contemplationi , commane 
in petris, et in preruptis commorare silicibus , imo 
in singularis illius petree, quie Christus est, cavernas 
ingredere. In£ra, juxta Isaig verbum, in cubicula tua, 
claude ostia tua, et abscondere modicum ad mo- 
mentum, donec pertranseat indignatio (Isai. xxvi, 
20). Magis vero abscondere, in :&&ernum ut delectatio 
maneat, Intra in cubiculum pacis, in potentias Do- 
mini ; quia pax in virtute ejus. Memorare justitize ejus 
solius, ut in te sibi obvient pax et justitia. Memorare 
justitiae ejus solius, quia quid habes quod non acce- 
pisti ? (1 Cor. 1v, 7.) 88 Justitia ejus solius. Bona 
justitia, quam adversus titillantia vitia tibi pugna qua- 
dam defendis. Felicior, ubi non dimicas pro justitia, 
sed magis delectaris in ea : ubi non conflictationi 
studes, sed delectationi; non seris cum vitiis jurgium, 
sed commercium cum virtute contrahis. Istam possi-. 
des, non impugnas illa; ubi posteriorum oblitus, non 
cogitas que hominis, sed que Domini, et memora- 
ris justitie ejus solius, cum justitia et pax in te os- 
culate se fuerint. Regnum enim Dei justitia, et 
paz, et gaudium (Rom. xiv, 11). Si regnum, quare 
non est domus et cubiculum ? [n pace enim factus est 
locus ejus, et habitatio ejus in Sion (Psal. Lxxv, 3). 
Ingredere in cubiculum pacis, hujus quidem exte- 
rioris, sed magis illius interioris, in habitationem 
speculstionis : quia Sion Speculatio interpretatur. 
1n pace, inquit, in idipsum dormiam et requiescam 
(Psal. iv, 9). idipsum ad speculationem refert, quia 
haec est pars optima quis non auferetur. Denique et 
sponsa obdormivit cum dilecto in cubiculo matris sug, 
et quemdam passa est soporate menlis excessum in 
amplexu sponsi. Ideo sequitur, Adjuro vos, et czetera. 

3. Et tu ergo si sponsum apprehendisti, tene nec 
dimittas, donec introducas in domum et in cubicu- 
lum matris ἴθ. Quid ego nunc tibi persuadeo, ad 
quod te ipsa experientia perceptee dulcedinis multo 
magis invitat et allicit? Si quis enim feriato animo 
furtim et quasi in raptu pralibare potuit libere me- 
ditationis festiva gaudia, nescio si quid unquam 
libentius agat, quam ut huic totum el ex integro se 
studio tradat et expediat. Denique trahebant sponsam 
prima pulchre contemplationis blandimenta, et ad 
quietis provocabant cubiculum, quo dilectum intro- 
ducturam se leta gratulatur. Non dimittam illum 
donec introducam. An non tibi videtur quasi dicere 
his verbis illud de Psalmo : Sí dedero somnum ocu- 
lis eeis, et palpebris meis dormitationem , donec 
inveniam locum Domino ? (Psal. cxxxi, 4, 5.)0mnia 
dimitto, ne dimittam illum. Omnia detrimentum fa- 
cio, uL Christum lucrifaciam, propter supereminen- 
tem leetitiam presentie ejus. δὲ dormierint duo, fo- 


(1) Hie. sermo in codice Vallis Clar: continuatur cum superiori. 


63 


vebuntur mutuo : unus quomodo calefiet ? (Eccl. wv, 
41.) Ecclesiastes hoc dicit. Bonum est foveri et in- 
flammari in amplexu Verbi (ignitum enim eloquium 
Domini vehementer), et spiritualibus sestuare deside- 
riis : ideo non dabo somnum oculis meis, et palpe- 
bris meis dormitationem, donec introducam illum 
in cubiculum matris mex. Tunc quiescam, et suavis 
erit somnus meus. Quasi dormivit Joannes recum- 
bens in pectore Jesu, ubi reconditi sunt omnes the- 
sauri sapienti: et scientie Dei, Ibi verte quietis lo- 
cus, intelligenti serenum, sanctuarium pietatis, 
delectationis cubiculum. Hic dormi, ut videas quod 
ipse vidit Verbum in principio, Verbum apud Deum, 
et Verbum Deum (Joan, 1, 1); et intelligas in 
Christo cum Patre existendi costernitatem, perso- 
nalem diversitatem, et unitatem consubstantialem. 
Quid tibi videtur similius somno? Huc se non pos- 
sunt humani jactare intuitus, irrumpere ratio. De- 
nique non videbit hec homo, et vivet. Bonum est 
ergo te obdormire, et humanorum sensuum et affe- 
- etuum oblivione sopiri, ut hujusmodi somnia som- 
niare possis. Hoc apostolorum cubiculum est, qui 
nos genuerunt in Christo. Quasi mater est Paulus, 
cum dicit : Filioli met, quos iterum parturio, donec 
formetur Christus in vobis (Gal. 1v, 19). Matrem 
habes : vis habere cubiculum ? Nostra, inquit, con- 
versalio in celis est (Philipp. ni, 20). Vis somnum? 
Mente, inquit, excedimus, Deo (1I Cor. v, 13). 

&. Huc ergo transi cum dilecto, hic mane, hzc 
meditare, in his esto : aut si isto pertingere non po- 
tes, temperatius age : si non potes recumbere in 
pectore Jesu, ubi indefesse puteus sapientis ; re- 
quiesce inter scapulas, ubi patientie ejus exempla 
et mysteria contempleris. Inter humeros ejus : quia 
principatus factus est super humerum ejus (Isa. 1x, 
6). Et de Benjamin dictum est, quod amantissimus 
Domini inter humeros requiescet. Requievit quidem 
et obdormivit Jesus in cruce, ut et tu cum ipso in 
passionis ejus fide et memoria dormias : vel potius 
inter istas sortes discurre inter pectus et humeros, 
inter fidei mysteria, et manifestationem veritatis. In 
altero fac tibi domum, in altero cubiculum. Aman- 
tissimus Domini Benjamin quasi in thalamo mora- 
bitur fota die et inter humeros requiescet (Deut. 
xxximJ, 12). Vides quomodo inter humeros thalamum 
collocat? Quid ergo erit in pectore? Utrobique plane 
contemplationis pulchre locus, 86 et inter hume- 
- ros, et inter ubera. Sed uberior gratia in pectore, 
ubi amoris locus, cogitationum sedes, amplexus 
occasio, et cernendi copia vultus, Bene ergo in pe- 
ctore Jesu thalamus, imo et thesaurus. Ibi enim et 
delicie Sponsi et divitie Verbi; quia in illo abscon- 
diti sunt omnes thesauri sapientis et scienti: Dei. 
In hos ingredere thesauros, absconde te in abscon- 
dito faciei ejus & conturbatione hominum, et nemo 
te exsuscitet neque evigilare faciat, donec ipse velis. 
Denique et hoc habet ea quie subsequitur adjuratio 
sponsi Christi Jesu, qui vivit et regnat in ssecula sse- 
sulorum. Amen. 


- GILLÉBERTI ABBATIS 


SERMO XIII. 
Tenui, nec dimittam illum. (Cant. m, &). 

1. Adhuc capituli hujus nos discussio tenet. Te- 
nui, nec dimittam illum. Itane adhibenda est dili- 
gentia et studium, ut dilectus tuus apprehensus re- 
tineatur ? Si. sponsus est, amanti respondet ex 
sequo : quomodo non ultro coheret tibi, et astrin-. 
gitur gratis? Denique hoc habet impatiens zelus 
amantium, ut etiam expulsus importune se ingerat, 
et pudorem dediscat semulatio dura. Nunc autem 
dicis, Non dimittam illum, quasi declinare vo- 
lentem si non instantius retineatur. Quomodo si 
amat, aut declinare volet, aut avelli se sinet? AÀn 
forte suspicionibus amatoriis moveris, et super- 
vacuo quodam metu amittendi, pro multo affectu 
retinendi? Non est tamen supervacuus timor, ubi 
exitus in ancipiti pendet. Non est supervacuus inter 
pericula metus. Sed domestica tibi magis metuenda 
est levitas. Nam Deus ille, et non mutatur. Innata 
ibi levitas vicina est lapsui, et instabili quodam 
vage mentis motu facillime abriperis, si non firme 
adhseseris, | 

9. Sed nos jam ad primitivam verba hzc refera- 
mus Ecclesiam. Ejus enim esse videntur, fidei et 
charitatis jura adversus persecutionum injurias pro- 
phetica quadam presumptione sibi defendentis. 
Vide etenim quam multi conati sunt spirituale hoc 
Christi et Ecclesie, vel divellere, vel adulterare con- 
nubium. Comtemplare adhuc initia lactentis Eccle- 
sie, quondo velut inova nupta in primos Christi 
properabat amplexus. Quid furoris, quid fraudis 


C illis, Jesu bone, sustinuit diebus! Oportebat quidem 


haereses esse, oportebat et persecutiones esse, ut 
tanto adhireret dilecto tenacius, quanto ab ejus vel 
fide, vel confessione vehementius se abrumpi vide- 
bat. Quis nos, inquit, unus pro universa Eeclesism, 
separabit a charitate Christi? (Rom. vim, 35.) Deni- 
que non est in illis vel fidei corrupta veritas, vel 
confessionis obturata libertas. Propter Sion, inquit, 
non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam (Isa. 
Lxi, 1). Cxsis in synagoga discipulis denuntiatum 
est ut tacerent. Sed illi propter Sion non tacent, et 
propter Jerusalem illam carnalem non quiescunt 
(Act. v, 40-42). Vere carnalis Synagoga, quee vivifi- 
cantem in se exstinxit Spiritum, et Ecclesie extor- 
quere conatur. Non probavit Christum habere in 
notitia; ideo tradita est in reprobum sensum. Re- 
probavit enim lapidem probatum, lapidem electum : 
tenuit legem, sed Christum nescivit : tulit clavem 
Scientiae, nec ipsa introivit, nec alios intrare per- 
misit. Quid nobis claudis, quibus Christus aperuit ? 
Super humerum ejus clavis domus David, quse 
aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit (Isa. 
xxi, 22). Aperuit Gentibus, et clausit 8618. Cae- 
citas enim in Israel contigit ex parte, ut gentium 
plenitudo intraret. Ceeca est δυάδα, et in littere ve- 
lamine ostium invenire nescit. Synagoga predicat 
velamen, reprobat veritatem, non recte vel offerens, 
vel dividens. Recte enim divideret, ai litteree obser- 


e IN CANTICA SERMO XIII. ' 66 


yationem ab ejus interpretatione distingueret :' si 
aliud tempus illius antiquitati, aliud hujus novitati 
daret. Tempus enim suendi, et tempus scindendi 
(Eccl. m, T). Simul enim et illa precepta sunt, et 
ista praedicta sunt. Sed in illis figura, ista sub figu- 
ris. Ecclesia jam ista dividit et scindit qua fuerant 
consuta : et si novit litteram aliquando secundum 
carnem, sed jam non novit Synagoga quem involu- 
tum quasi tenuit, revelatum dimittit. 

3. Ecclesia dicit : Tenui, gec dimittam. Synagoga 
reprobat, imo et exprobrat : sed Ecclesia non vere- 
tur ἃ voce exprobrantis et obloquentis, ἃ facie ini- 
mici et persequentis, Denique servus ille nequam 
dicit in corde suo : Moram 4&8 facit Dominus meus 
venire (Matth. xxiv, 48, 49). Et ideo percutit pueros 
Domini, quia jam ejus noverunt et nuntiant adven- 
tum : sed illi propter Sion non tacent, et propter 
Jerusalem non quiescunt. Corpus possunt percutere, 
non possunt ab enimo Christum excutere. Flagellis 
firmius ligata est in corde eorum affectio Chrisu. In 
synagogis ilagellati sunt, in custodias traditi, ad 
cathedras tracti : sed gaudent in his omnibus, quia 
digi habiti sunt pro nomine Jesu contumelias pati. 
Tenui, nec dimittam illum. Tenuit, quia non timuit. 
Non timuit dum turbaretur omnis terra, et majores 
mundi hujus potestates transferrentur adversus il- 
lam in cor amaritudinis. Agglutinata est sponso fu- 
niculo qui rumpi non poterat, funiculo charitatis 
qui nescit excidi, quia illa nunquam excidit : fiducia- 
liter egit, quia charitate adheesit. Qui enim adheeret 
Deo, unus est spiritus (1 Cor. vi, 17) : ubi autem 
Spiritus Domini, ibi libertas (1I Cor. τὰ, 17)). Ideo 
libere egit, et spei suce confessionem tenuit indecli- 
nabilem. Et tunc quidem fatuitatis res fides videba- 
tur, et confusione digna confessio. Quid confusio- 
nem nomino? Extremi res erat periculi. Non tamen 
mere poterant eos qui occidunt corpus. Spiritus 
enim vite ante faciem illorum, Christus Dominus 
(Thren. 1v, 20). Ideo et a carne avelli se facilius 
passi sunt, quam ab ejus charitate. Nihil sjbi de se 
retinuit, ut illum teneret. Ideo dicit : Tenut, nec 
dimittam illum, Plane inter tot pervertentes et per- 
sequentes tenuit strenue, et dum albuc tenera erat 
nostrae fidei ctas. 

à. Donec introducam illum in domum matris 
sec. Jam introducta est fides nostra in tutum. Non 
est qui palam impugnet illam : sed qui fuerant per- 
sequentes, facti sunt obsequentes; et qui perverten- 
tes, facti sunt dirigentes. Jam introducta est de 
campo in domum, de pelago in portum, Jam in fa- 
vorem versus est persequentium furor principum, 
et versutze. hereticorum cavillationes, catholice fi- 
dei sincera veritate redargute siluerunt. Jam erepta 
est fides nostra, ereptus est Christus de contradi- 
£tionibus populi. Jam constitutus est in caput gen- 
tium, nec positus est nunc in signum cui contradi- 
catur. Post tot. desudata martyrum pro fide Christi 
certamina; postquam tot fregit persecutorum vio- 
lentias, et hiereticorum refellit versutias; postquam 


non est amplius in cruce Christi scandalum, sed 
gaudium, et facti sumus mundo huic non theatrum 
contumelie, sed triumphus gratie; post tot enavi- 
gata pericula; nonne tibi videtur, quasi de campo 
quodam pugna et laboris, in pacis et quietis intro- 
duxisse cubiculum dilectum suum Ecclesia Christi? 

5. Vides ergo in initiis Ecclesi: nascentis neces- 
sariam diligentiam, ne dilectus tandiu desideratus, 
et tandem apprehensus posset extorqueri. Quid ego 
nunc de cetero fiet, quando in tutum introductus 
est, et quasi in thalamum per fidem? Dabitur de 
reliquo ,desidi& locus, et diligenti: valedicemus ? 
periclitabitur in tranquillo, qui in tempestate non 
potuit? Au non periclitatur qui moritur? Sine ope- 
ribus, mortua est fides (Jacob. 11, 20). Commendat 
Apostolus fidem, sed illam quc per dilectionem ope- 
ratur (Galat. v, 6), Ubi dilectionis opus est, vel di- 
lectio operis, ibi vita est fidei. Quid, si est in cre- 
dulitate veritas, in confessione liberlas, et non ibi 
per dilectionem vita ? Funiculus iste triplex non est, 
ei facile rumpitur. Denique imaginaria libertas est, 
quas de radice non oritur charitatis : nec tam nititur 
confessio talis libertate sua, quam aliena licentia 
uttur. Precaria est, non propria; ex principui 
favore pendet, non procedit de calore fidei. Fides 
fervore charitatis animatur ad vitam. Pigra plane, 
ubi discrimen impendet, si non confessionis sibi 
vindicet libertatem beneficio dilectionis. Alioquin a 
mortuo, quasi qui non sit, perit confessio. Est ergo 
sine charitate et fides mortua, et confessio vana. 
Apostolus dicit Christum habitare per fidem in cor- 
dibus nostris (Ephes. ui, 1T). Nunquid per mor- 
tuam? Si intus est veritas, et foris vita, divisus est 
Christus : ipse enim est veritas et vita. Nondum ex 
integro introduxisti dilectum tuum, ubi dimidius est 
foris. Quid, si nec dilectum? Quomodo enim dile- 
cius si fidei non fuerit sociata charitas? Christus 
resurgens ex mortuis, jam non moritur (Rom. vi, 
9); sed sibi non moritur : vide ne tibi, aut magis 
tu ne illi moriaris; alioquin qus poterit esse mor- 
tui, vel cum mortuo dilectio ἢ Quanam ergo ratione 
dilectus esse dicetur, ubi dilectio non est? Si habi- 
tat Christus in corde tuo per fidem, sed $8 foris 
est per dilectionem, vereor, imo verum est, quia 
vel dimidius in te est, vel mortuus. Vivo, inquit 
Paulus, jam non ego, vivit. vero in. me Christus 


D (caiat. n 20), 


6. Potes et tu tibi vocis hujus usum assumere, si 
tamen cum eodem dicere potes : Charitas Dei dif- 
fusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum 
qui datus est nobis (Rom. v, b). Sed.est in aliis heec 
vita laboriosa, in aliis libera, et in spiritualibus qui- 
busdam deliciis agens. Quod si adhuc in carnis jura 
totus transisti, et principibus tenebrarum in cordis 
tui recessus facilis et familiaris aditus patet, et 
immundis amatoribus animam tuam prostituisti ; 
quae erit tibi conventio Christo ad Belial? que so- 
cietas luci ad tenebras? Si vero vitiis et incentor 
vitiorum indixisti pro Christi charitate conflictum; 


:67 


jam quidem dilectum tenes, sed nondum tibi res A 


est in tuto. Turbaris adhuc, et thalami tranquillitate 
non frueris. Fides in portu est, sed prave consuetu- 
dinis impetus, et tantationum vel emergentium, vel 
frequentium cumulus adhuc tibi frangendus, aut 
certe fugiendus est. Tene constanter inter discri- 
mina ne te effugiat, donec introducas dilectum in 
domum matris tus, et in cubiculum genitricis tuc. 
Tene cum labore, ne minus cauto et parum curioso 
citius elabatur. Fide tenes, professione tenes : tene 
moribus, tene conversatione, nec dimittas. Non est 
de cztero nunc pro fidei veritate conflictus, sed spi- 
ritualis hujus certaminis aestus adversus mores bo- 
nos et vitam honestam totus incanduit. Instant his 
diebus novissimis tempora periculosa, quando sunt 
, homines se ipsos amantes, cupidi, elati, inventores, 
imo et incentores malorum (I[ Tim. m, 1-5). In 
exortu fidei christiange persecutio nominis hujus 
grandis erupit : hodie pestilentia morum ἃ satis 
et lenta nimis exhalat. Corrumpunt enim mores 
bonos exempla mala. Trahe nos, bone Jesu, in odore 
unguentorum (uorum, ne pestilens aura de vicino 
erumpens, salem sapienti: in nobis infatuet. Sermo 
vester, Paulus inquit, semper in gratia sale conditus 
sit (Coloss. 1v, 6). Nunquid solus sermo, et non po- 
tius visus, auditus, incessus, omnis denique exterior 
gestus sale condiri debet? Placete, inquit, omnibus 
per omnia. sicul et ego (I Cor. x, 32, 33). Quod si 
fatuati sunt. Ecclesi principes, plebes in quo sa- 
lientur [al. salient|? 

"7. Et nos, fratres, qui religionis professores su- 
mus, sal esse terre debemus. Si ergo et in nobis 
sal evanuerit, in quo salietur? Factus et sacerdos 
sicut populus, ut licentius populus sicut sacerdos 
fiat. Mundo se monachi studiose conformant : el qui 
in mundo sunt, errorem suum nostrorum satis ver- 
sute et nimis vere tuentur exemplo. Mutuis ad vitia 
sese, aut informant aut fovent exemplis, pastores 
et populi szeculares et religiosi. Promptuaria plena 
sunt hujusmodi, eructantia ex hoc in illud, aut tur- 
pis, aut tepidze couversationis spiritum pestilentem. 
Heu! quam avido cordis ore pravum hunc attrahi- 
mus spiritum, et corrumpentem haurimus auram! 
Pestilentia hzc passim influit per fenestras nostras. 
Jesu bone, quando erit, si tamen aliquando erit, 
sicut fides integra, sic et incorrupti mores? Quar.do 
continget ut sicut cum veritate pax, sic non sit 
pugna pro virtute? Quando integrum te, et ex ar- 
bitrio in cotemplationis et quietis cubiculo comple- 
ctemur? Pauci sunt in Ecclesia qui in hunc statum 
pervenerunt, sed tamen pro parte profitentur. Te- 
nui, nec dimittam illum, donec introducam illum 
ín domum matris mem, el in cubiculum genitricis 
mec. Non est tota talis Ecclesi: facies, sed tamen 
multa talis, ut dicere possit : Tenui, nec dimittam 
illum, donec introducam in domum matris mee, el 
in. cubiculum genitricis mea. Fides profusior est, 
contracta sunt negotia charitatis. Nunquid in univer- 
sitate credentium hanc advertere est distinctionem, 


GILLEBERTI ABBATIS 


C 


et non etiam in singulis nobis? Quis enim erit eui 
sicut verze et indubitatee fidei, 515 etiam affectuum 
piorum integritas, constet ? Magnus plane est, si 
quis est, qui sicut nunquam titubat in fide, ita pas- 
sionibus animi nullis turbetur. Plane talem ego 
dixerim cubiculi secreta ingressum, Bonum cubicu- 
lum cordis tranquillitas. Cum aliis laborat sapientia ; 
sed eum humili et tranquillo quiescit Spiritus Do- 
mini, et in pace locus ejus. Sed hic quiescat in- 
terim sermo noster, magis vero sensus noster in hoc 
utinam requiescat secreto cubiculi : ut quod expe- 
rientia docuerit, expressius refundat sermone se- 
quenti, prestante Domino nostro Jesu Christo, qui 
cum Patre et Spiritu sancto vivit 389 οἱ regnat Deus 
per omnia secula saeculorum. Amen. 


SERMO XIV. 


Adjuro vos, filie Jerusalem, per capreas, cervosque 
camporum, ne suscitetis neque evigilare faciatis 
dilectam, donec ipsa velit (Cant. mi, 5). 


4. Patet illam obdormisse, pro qua talis est facta 
adjuratio. Quidni dormiat cum dilecto ingressa ma- 
tris cubiculum, deliciarum recessus ? Dormit cum 
patitur mentis excessum de accessu dilecti. Adjuro, 
inquit, vos ne suscitetis dilectam. Beata plane, quee 
dilectum hunc et tenere permittitur, et dimittere non 
compellitur. Tene quod tenes, tene el attrecta mo- 
rose et diligenter verbum vite : revolve volumen vi- 
ge, volumen quod revolvit Jesus, imo quod est Je- 
sus, Involve te illi, involve te illa qua involutus est 
ipse sindone; quia amictus est lumine sicut vesti- 
mento. Induere dilectum tuum Dominum nostrum 
Jesum Christum. Excide tibi memoriale diligenter 
in petra, monumentum novum, in quo nondum 
quisquam positus fuerat. Christus enim petra. Sem- 
per nova reperiri possunt in Christo. Ad nova po- 
test penetrari. Multi sunt in illo recessus, thesauri 
gapienü:? innumerabiles. Non est uno contentus vel- 
lere; sepius tonderi potest. Bona vellera sunt sensus 
mystici, sacrati affectus. Talibus abundat Jesus ; nu- 
dari et exspoliari non potest. Letabor, inquit, su- 
per eloquia tua, sicut. qui invenit spolia multa 
(Psal. cxvim, 462). His te vesti spoliis, involve vel- 


leribus, ut calefiant, sicut seriptum est, latera tuae, 


(Job. xxxi, 20) : eloquium enim ejus ignitum (Psal. 
cxvir, 140) In his quiesce, ut suavis sit sommus tuus, 
sicut Salomon ait (Prov. i, 24). Denique et sponsus 


istum dilecte sue somnum tuetur et fovet, illam 


exsuscitari vetans. Adjuro vos, inquit, per capreas, 
cervosque camporum. Nova plane adjuratio, nec plus 
habens admirationis in specie, quam in virtute my- 
sterii. 

2. Quserens quid in se sacramenti iuvolutum con- 
tineant hie animalia; quamdam libere mentis alacri- 
tatem, et agililatem spiritus, cursim se et saltuatim, 
ut sic dicam, ad superiora ferentis, intelligo adum- 
brari in illis. An non et tibi velut eapree et cervi 
quidam videntur, qui licet in corpore commorantes, 
corporis tamen evaserunt incommoda, et spirituali 
levitate pondera carnis pene non sentiunt et terrence 


69 

wsolis máteriam nesciunt mentis beneficio ? Hi sunt 
qui spiritu ambulantes, ultra non sentiunt desideria 
carnis : aut si sentiunt, languida certe et quasi pal- 
pitantia, ad extremum ducentia halitum. Vos, inquit 
Apostolus his qui hujusmodi sunt, non estis in carne, 
sed. in. spiritu (Rom. vni, 9). Denique etsi cognoui- 
mus Christum secundum carnem, sed jam non no- 
vimus (II Cor. v, 16). Jam totus spiritualis factus est, 
jam se ad solitudines celestes contulit, jam conscen- 
dit ad superiora. Ideo dicit Ecclesia :, Similis est di- 
lectus meus caprem hinnuloque cervorum super 
montes Bethel (Cant. 1,9, 117). Ad hoste montes in- 
vitat qui dicit : Si consurrexistis cum Ghristo (Co- 
loss. nmi, 1), eto. Quasi capream te spiritualem fieri 
vult Paulus, qui ad illos te celestes montes provocat, 
qui singularis illius hinnuli te vestit imaginem. Sicut, 


IN CANTICA SERNO XIV. 


inquit, portavimus imaginem lLerreni, portemus et B 


imaginem ejus qui de calo est ([Cor. xv, 49). Bonus 
cervus et ipse Paulus, qui ait : Nostra conversatio 
in calis est (Philipp. ui, 20). Bonus plane cervus, 
quem spiritus Domini vegetat et agit, Spiritus enim 
Domini subtilis et mobilis. Boni cervi, quos vox Do- 
mini prz;parat, quibus revelat condensa mysterio- 
rum, condensa in quibus benedictus ille latitat hin- 
nulus. Bona certe caprea, qu: ad omnia, que vel 
sibi proposita sunt, vel imposita, impigra et inde- 
fessa devotione spiritus dicere potest, Paratum cor 
meum, Deus, paratum cor meum (Psal. Lv1,8) : que 
ea quie retrosunt obliviscens, ad anteriora extenditur. 

3. Audisti communia : audi singularia, ut aliquid 
distinctionis inter hec assignemus animalia, nec 
confusa et indifferens sit de utrisque disputatio. In 
cervis antiquitatem attende vivendi, et videndi acu- 
men in capreis. Cervi quadam arte naturali a senio 
se tueri perhibentur, et vergentem in defectum vi- 
tam rediviva novitate ab interitu revocare. Christus 
singulariter non tam cervus quam hinnulus dicitur : 
qui nititur seterna novitate, nec habet aliquid vetu- 
statis admistum, quod subinde renovatione indigeat. 
Ille singulariter caprea videndi privilegio. Denique 
nemo novit Patrem nisi Filius, et cui ipse voluerit 
revelare (Matth. x1, 21). Omnia 4 Ὁ autem nuda et 
.&perta sunt oculis ejus. Ergo et hi quoque quasi 
capreg quadam spirituales intelliguntur, qui revela- 
tos habent mentis oculos in agnitione Dei : qui spi- 
rituales effecti dijudicant omnia et perscrutantur : 
qui revelata facie: gloriam Domini contemplantur. 
Ceryi vero sunt in eo quod in eamdem imaginem 
wansformantur a claritate in claritatem tanquam a 
Domini Spiritu : qui veterem deponentes hominem, 
novum induunt eum, qui creatus est in justitia, et 
sanctitate veritatis : qui senescentem devotionem, 
et quodam languentem tedio, in novum denuo fer- 
vorem reducunt, et perseverantie fastidia nesciunt 
reparatione frequenti. Qui, inquit Isaias, confidunt 
tt Domino, mutabunt fortitudinem : non quidem ut 
veterem perdant, sed ut novam adjiciant. Mutabunt 
fortitudinem instauratis frequenter incrementis, Mu- 
tabuns,inquit, fortitudinem : current, e$ non labora- 


C 


70 


bunt; ambulabunt, e non. deficient (Isa. x, 31). 
Mutatio hec profectuum videtur innovatio jugis sine 
defectu, sine fatigatione. Bona quidem fortitudo que 
currens licet cum labore, ad defectum tamen decli- 
nare non novit. Melior plaue, quz nec laboris sentit 
molestias ; sed oppositarum difficultatum transilit 
scandala, et velut in campestri planitie explicitis 
gressibus utens, juxta quod scribitur, Cursor levis 
explicat vias suas (Jer. n, 23). 

&. Hoc est quod in presenti cervos camporum 
dicit, quod illis qualibet aspera et ardua quslibet, 
plana sint et. pervia, et inoffensis exposita cursibus 
quasi planioris sequora campi. Vox Domini, vox in- 
tim: inspirationis mentis auribus suaviter illapsa. 
1114 est utique qua cervos hujuscemodi praeparat, 
qua revelat condensa. Nam si qua condensa sunt, et 
erebris scandalorum quasi spinarum aculeis obsita, 
illis condensa non sunt, quorum Dominus perficit 
pedes quasi cervorum : qui nullo injuriarum obice 
tardari possunt, magis autem complacent sibi in tri- 
bulationibus, et acceptas habere norunt injurias, aut 
nec respicere penitus, ex vehementia desiderii ad 
superiora properantis, et intendentis in anteriora. O 
misera haec tempora nostra! quomodo ab hac regula 
in contrarium omnes pene resilimus, etiam qua pie- 
tatis plena sunt specie, ad injurias interpretamur? 
Ubique fere obicem patimur, et impingimus in pla- 
nis, et lubrica facta sunt in plateis vestigia nostra, 
sicut dicit Jeremias (Thren. rv, 18). Omnia nobis 
obstrusa querimur, siquidem iter pigrorum quasi 
sepes spinarum (Prov. xv, 19). Ad querelarum oc- 
casiones gratulamur, ad suspiciones parati, ut, quem- 
admodum scriptum est, terrere nos videatur sonitus 
volantis folii (Levit xxvi, 36), οἱ animi molestias 
manibus et verbis accersire nitamur. Inde est quod 
spiritualium virorum nimis crebro inquietamus 
quietem, interrumpimus otia, et mentis ad superiora 
intentà perturbamus soporem, et a gratissimo sponsi 
avellimus amplexu. 

5. Hujuscemodi ergo molestias, quas vel perver- 
sitas qusrit, vel infirmitas parit, a dilecta sua spon- 
sus avertit, filias Jerusalem ad spiritualem quamdam 
alacritatem invitans. Hoc enim sibi vult quod per ca- 
preas et cervos adjurat, ut spiritualium ad semula- 
tionem provocentur virorum, et ab infestatione im- 
portuna dilectz quiescant. Adjuro vos ne exsusciletis 
dilectam, donec ipsa velit. Utile vobis est ut dilecta 
evigilet ; sed exspectate donec ipsa velit. Ejus exspe- 
cteturarbitrium,ad cujus cura vestri spectat officium. 
Tunc volet, cum Spiritus illam velle docuerit. Un- 
ctio Spiritus docebit illam. Adhserens enim dilecto, 
unus cum illo effecta est spiritus. Ideo dicere potest : 
Spiritus Domini super me,eo quod unxerit me, evan- 
gelixare misit me (Isa. Lxi, 4). Ergo evangelizabit 
vobis, cum acceperit tempus 8 Spiritu. Interim bi- 
bula hauriat quod refundat uberius. Contemplatio- 
nis gratia compassionem non evacuat, sed informat; 
et mentis excessus temperantem reddit infirmis. 
Denique cum dormit Adam, virilis costa in infr- 


"i ' GILLEBERTI ABBATIS 72 


miorem mollescit sexum; et propter socialem copu- A 


lam de latere viri formata est mulier, imo in so- 
ciam mulierem Adam ipse convertitur, et conforma- 
. tione quadam transiit in conjugem. Ideo dum evigilat 
charitatis vocem primam emittit, in compari sua se 
ipsum agnoscens : Hoc nunc os, inquit, de ossibus 
meis, et caro de carne mea (Gen. n, 91-23), An non 
. tibi Paulus videtur virilem dignitatem in humilio- 
rem sexum deflectere cum dicit se factum infirmis 
infirmum ἢ (1 Cor. 1x, 22), Quasi spiritualis Adam 
Eva efficitur, dum subjectis compatitur apostolica 
firmitas : et sublimitas & ΗΕ virtutis et scienti: so- 
brietate quadam capacitati temperatur infirmorum. 
Et si mente excedit Deo, sobrius tamen fit aliis 
(41 Cor. v, 13), Meniis excessus bonus est sopor: 
non superbiam inducens, sed sobrietatem docens. 
Adjurovos ne exsuscitetis dilectam, donec ipsa velit : 
et si mente interim excedit Deo, iterum tamen sobria 
fiet. Si modo dormit, evigilabit rursum, et vina 
qua reperit, cum temperamento quodam vobis re- 
fundet. Ipsa novit quando dividat predam domes- 
ticis, ei cibaria ancillis. (Quomodo non miserebitur 
filiarum uteri sui, qua nec ancillas przterit ? Bonae 
tamen filie ancillas se reputant, et naturalem ne- 
sciunt libertatem, dum veritatis spiritu liberatas se 
esse recensent. Vere enim libere sunt, quas liberat 
veritas : et ideo aliam libertatem ignorant, qua per 
adoptionem liberatas se gaudent. Denique quanto 
magis est gratuita adoptio, tanto est abjectio devo- 
tior. E:&dem ergo et ancillae sunt, et filie; quia ubi 
major est in adoptione dignatio, ibi justior in sub- 
jectione devotio. 

6. Ne suscitetis eam, donec ipsa velit. Ipsa novit 
quando dividat predam domesticis, et cibaria an- 
cillis. Non est de ista metuendum quod legitur : 
Filia populi mei crudelis, quasi struthio in deserto 
(Thren. 1v. 3). Struthio penne speciem habet, caret 
tamen effectu volandi. Nescit per mentis excessum 
volare; propterea speciem non visitat suam, sed 
derelinquit in terra ova sua. Obliviscitur quod pes 
conculcet ea, bestia conterat. Non novit in contem- 
plationis soporem assurgere struthio, ideo se com- 
passionis affectu non induit. Ad commodum enim 
spectat filiarum in mentis excessu dormitio matris, 
et totum de compendio est quod spiritualis ejus 
somnus protrahitur. Ideo dicit : Adjuro vos ne ex- 
suscitetis dilectam, donec ipsa velit. Bona adjuratio 
per quam el matri parcitur, et profectus quaeritur 
filiarum. Quanto enim liberius vacat et videt, tanto 
uberius adolescentulas revisit. Quanto sublimius 
suspenditur, tanto descendit humilius, condescendit 
utilius. Quid vultis tempora dispensare, que sponsus 
posuit in voluntate dilectee ? Ne exsuscitetis, inquit, 
illam, donec ipsa velit. Tunc volet cum ab oculis ejus 
evolaverit visio dilecti. Lubrica est ejus presentia, et 
elabitur subito, Ego, inquit, dilecto, et ad sme conversio 
ejus )Cant. vn, 10), Quid tam sanctum tentatis com- 
mercium ante tempus divellere? Beata collatio, sed 
brevis hora. Suffieiat illi brevitas sua : quid illam 


decurtare vultis? Nihil tam exiguo imminuendum 
est momento. Fruatur interim libere hora fugaei. 
Exsuscitare eam vultis, et avellere ad vos quam 
Christus exsuscitat, et in se evigilare facit? Deni- 
que etsi dormit ipsa, sed cor ejus vigilat in Christo. 
Petrus et qui cum ipso erant in monte gravati sunt 
somno, et evigilantes viderunt majestatem Jesu. 
Bene gravati somno, in quibus humanus reprime- 
batur sensus. Gravabatur et reprimebatur in ipsis 
quod erat ex ipsis, ut ad ea quce mundi sunt cci 
et hebetes, tantum ad cognoscenda que Dei sunt, 
spiritu  evigilarent excitati divino. Evigilantes, in- 
quit, viderunt majestatem (Luc. 1x, 39). Bene ergo 
vigilat, qui talia videl, qui videt gloriam Unigeniti a 
Patre; qui audit arcana verba, qua non licet homini 
loqui, Non licet ei dici in quo Filius Dei nondum 


B resurrexit. Videte, inquit, nemini visionem dixeritis, 


donec Filius hominis a mortuis resurgat (Matth.xvi, 
9). Non potest ei dici visio, in quo nondum Christus 
resurrexit. Denique simile dictum est Marie : Noli 
me Langere ; nondum enim ascendi ad Patrem (Joan. 
xx, 17). Non licet ei dici, qui non est raptus in pa- 
radisum, in locum deliciarum, in locum de quo Pe- 
trus dixit : Bonum est nos his esse ( Matth. xvui, &). 
Bene exsuscitatur, qui in hunc cum Paulo rapitur 
paradisum (11 Cor. xit, &); qui ascendit cum Petro 
in montem, qui vel una cum Christo potest hora vi- 
gilare, quem non homo tangit, ut exsuscitel et evi- 
gilare faciat Christus. Et Petrum ipse tetigit, ideo 
evigilavit et vidit majestatem ejus. Denique et haec 
ipsa dilecta vide qualis exsurgat de sponsi amplexu. 
Qua est ista, inquit, quc ascendit quasi virgula fu- 
mi ? (Cant. m, 6.) 

71. Sed nos jam hic ascendentem revocemus ser- 
monem ; et capitulum hoc alteri servemus principio, 
imo illi qui de se ipso dicit : Ego principium, qui et 
loquor vobis (Joan viu, 25). Qui utinam nobis sit et 
sermonis principium, et cordis verbum ; ut que lo- 
cuturi sumus de ipso, prior ipse loquatur in nobis. 
Loquere, Domine, loquere mihi, etloquere pro me. 
Increpa pro me filias, non Jerusalem, sed Babylonis : 
dic 428 ut sedeat et taceat filia Chaldeorum. Deus 
bone, quante sunt hodie filie Babylonis, qu: ne- 
sciunt cantica Sion, propter quas organa nostra sus- 
pendimus! Quanti sunt filii Edom, qui nos exina- 
niunt et exhauriunt letitia spirituali! Compescis 
filias Jerusalem ab infestatione dilecte. Utio&m mihi, 


[) Domine, a filiabus parcas Babylonis. Dispar enim 


est, et satis molestior vexatio malignantium, quam 
amantium. Sed tamen nescio qua nostri temporis 
hujus miseria ipsi amantes facti sunt malignantes. 
Quanta malignatur hodie amicus in sancto? dixisse 
debui, Inimicus; sed dixi quod magis dolet. Ipsi 
amici facti sunt inimici. Amici professione : inimici 
affectione, Specie amici : sed amicitie virtutem dif- 
fitentes. Amicus Absalon, quia filius; sed quanta 
malignatus est sceleratus in sancto, filius in patre, 
Absalon in David? Absalon Paz patris dicitur. Bo- 
num plane nomen : sed ipse nominis hujus virtutem 





13 


IN CANTICA SERMO XV. 


74 


abnegabat. Affectavit regnum, incestavit cubile. A nunc querelis his ulterius immoror? Non id nunc 


Felix tamen David, cui inter tot filios, nonnisi unus 
persecutor erupit. Quem mihi dabis hodie inter ma- 
gistros, cui nonnisi unus Absalon insidietur? An non 
quasi Absalones sunt quidam, qui, sicut scriptum 
est, pacem predicant,et mordent dentibus *(Mich. ut, 
5.) Affectant locum patris, feedant cubile, dum pra- 
vis susurriis socios corrumpunt : et subvertunt corda 
innocentium, in quibus patris spiritus suaviter 
quiescebat. Imitatione Absalon est, qui magistri et 
locum sibi arrogat, et vitae derogat; pacem praedicat, 
et mordet dentibus. Malus est morsus derogatio, 
malus cibus de quo dicitur : Dulce est enim in ore 
ejus malum, et abscondit illud sub lingua sua (Job 
Xx, 12). Abscondit donec evomat in tempore virus 
collectum. Quanta malignatur amicus in sancto? De- 
Dique qua non videt suspicatur. Posuerunt, inquit, 
signa sua signa, et non cognoverunt. Ponunt quz non 
inveniunt ; ponunt qua prave postea exponunt, Signa, 
inquit, sua. Se ipsos enim in signum ponunt, cum 
ex sua pravitatis regula alios metiuntur. Signa, in- 
quit : quasi dicat, Tantum signa, et non veritatem; 
signa non certitudinis, sed suspicionis. Ef non co- 
gnoverunt. Non enim cognitione, sed conjectura ni- 
tuntur. Malignatur inimicus in sancto (Psal. Lxx, 
3-5). In quo sancto? In Sancto sanctorum ; in Sancto 
qui dicit : Qui vos spernit, me spernit (Luc. x, 16). 
Temerarium est, ut dicit Apostolus, alienum servum 
judicare (Rom. xiv, 4). Tu ergo quis es qui dominum 
tuum judices? Qui enim potestatem dijudicat, ordi- 
nationem Dei dijudicat. 

8. Denique conqueritur et dicit : Tulerunt a me 
homines judicium meum (2). Filii hominum, utquid 
diligitis vanitatem, et quz:ritis mendacium? Vanita- 
tem utique diligitis prelationis, et ideo quseritis in 
prelatis vestris mendacium prave suspicionis. Vani 
enim filii hominum, mendaces in stateris (Psal. Lxt, 
10), mendaces in judiciis. Et utinam pro minimo 
mihi sit ab humano die judicari, dum eseterni diei 
exspecto judicium, Cum, inquit, accepero tempus, 
ego justitias judicabo (Psal. vxxiv, 3). Ipse justus 
Judex tempus exspectare se dicit, ut justitias judi- 
eet : et tu tibi ante tempus assumis judicium? Pater 
omne judicium dedit filio : et tu tibi quod non ac- 
cepisti judicium assumis, et hoc in patrem? Vide 
ne forte in eum Patrem, a quo omnis paternitas in 
ccelis et in terris nominatur. Viperea generatio ma- 
trem suam comedit, et dente venenato doctoris vitam 
eorrodit. Non sunt iste filie Jerusalem, pacis filize, 
sed Babylonis. Quando increpabis illas, et dices : 
Filiz Babylonis, nolite flere super me, sed super vos 
ipsas flete? Siquidem improperia eorum qui vices 
tuas gerunt, in te redundant : nec est murmur eorum 
eontra nos, sed contraDominum. Parcite ergo a mur- 
murmuratione, qua non prodest vobis et aliis nocet. 
Tu, Domine, tu potius obstrue os loquentium ini- 
qua, et ne claudas ora te canentium. Sed quid jam 


gero propositi, ut nostra defleam, sed ut aliena can- 
tem. Sufficiat paucis nostra deplorasse. Jam a la- 
mentis revertor ad cantica, illo nobis animum prees- 
tante et os et otium, qui cohibet inquielos a sponse 
somno Christus Jesus, una cum Patre et Spiritu 
sancto regnans per omnia s:cula. Amen. 


43 SERMO XV. 
Que est ista qua ascendit per desertum quasi vir- 
guila [umi ex aromatibus ? (Cant. ui, 6.) 

1. Qua est ista qua ascendit per desertum quasi 
virgula fumi ex aromatibus? Videte, fratres, sicut 
et videtis, quam sit efficax ad incrementa gratiarum 
tranquillitas mentis; quales metat fructus de in- 
terna quiete Christi dilecta. Videte, inquam, qualis 
procedat de sponsi amplexu. Qualis ergo progreditur, 
a me ne quzsieritis : sponsi potius super hoc sodales 
consulite. Quid, si et ipsis quasi nova et insolita de 
secreto dilecti-sinu procedit? Nova plane. Nam ipsa 
novitas admirationem inducit. Que est ista qua 
ascendit? Attende profectum. In superioribus cus- 
todes interpellat, et de visione rogat dilecti. Hic 
ipsis custodibus admiranda prorumpit, et nova sub 
specie. Quidni nova procedat de complexu dilecti? 
ipse est enim qui de se dicit : Ecce ego omnia nova 
facio (Apoc. Xx1, 5). Etiam quise nova sunt, ipse re- 
novat. Puta caminus est : aurum admove; si purum 
est purgatius reddit, et rutilans metallum recentem 
de fornace fulgorem educit. An non caminus Chri- 
stus? Ignitum, inquit Psalmista, eloquium tuum ve- 
hementer (Psal. cxvin, 1&0). Hoc camino decocta 
non potest nisi nova, et velut altera prodire creatura 
in Christo. Denique et ipsius dum oraret species 
facta est altera (Luc. 1x, 29) : sed tibi altera, cum 
oras, ejus fit species. Nam in se manens unus, in- 
novat omnia. Altera facta est corporalis Domini spe- 
cies cum oraret, et voluit per hoc in mente tua ora- 
tionis commendare virtutem, quod illa sit quee te in 
intimis alterum faciat, et novum commutet in homi- 
nem et meditatio innovet. Nos, inquit Apostolus, 
revelata facie gloriam Domini speculantes, in eam- 
dem imaginem transformamur (1I Cor. ut, 18) ; hoc 
est, in eamdem quam intuemur, transformamur. 

2. Forte et sponsa de speculationis arcano eam, 
quam intuebatur, sponsi imaginem vestita prodiit. 
Nova plane. Nam sodalium circa ipsam admiratio 
novitatem protestatur, Qua est ista que ascendit ? ac 
si dicat, Non est cum illa sicut heri et nudiustertius. 
Non jam amplius circuit civitatem ; non discurrit per 
vicos, per plateas, per vigiles. Non errabunda vaga- 
tur, sed itinere directo ascendit. Que est in bac 
ipsa hec tam subita novitas? Que est ista qua as- 
cendit, et ascendit per desertum? Desertum vere et 
aridum et. sterile reputat. saeculum omne hoc per 
quod ascendit. Et quanam ratione nobis factus de- 
serti hujus odor, sicut odor agri pleni, et quasi ei 
benedixerit Dominus? Quantos trahit ad se deserti 


(2) Vide de hoc loco in Doctr. PP, lib. contra Judic, temerar. 


PaTRoL CLXXXIV. 


T3 GILLEBERTI ABBATIS 16 
bujus odor, et tenet ne possint avelli? Odor iste est A conversationem sibi in eclo collocant? Sed ipse 


odor mortis ad mortem. Inanitas est quam putatis 
ubertatem. Denique ferra sitis est, et imago mortis, 
sicut dicit Jeremias propheta (Jerem. 11, 6). Terra, 
inquit, sitis. Cupiditates enim mundanas magis irri- 
tat, quam satiat. Infructuosa est ista quam putas 
plenitudo : et si quid est fructus, id fluxum est, et 
mutabilitate sua mortis praefert imaginem. Quomo- 
do ubi mortis vides imaginem, odorem vite sentire 
te reputas? Odorem vite Christi spirat ubertas. Ipse 
enim est ager vere plenus, ager fertilis, ager cui be- 
nedixit Deus Pater. Alium prseter istum agrum 
sponsa nescit, sed deserlum reputal, et terram 
salsuginis. 

3. Que est ista qua ascendit per desertum? Bo- 
num erit certe desertum, si non fuerit cor tuum in- 
sulceatum inimici vomere : si non fuerit ejus irri- 
guum stilicidiis, impinguatum rore; 81 non quse 
superseminat zizania in te leta luxurient, imo re- 
nascantur quidem quasi fecundo solo. Sterile sit cor 
tuum, ne tale vel germen proferat, vel semen susci- 
piat. Anima, inquit, mea sicut terra sine aqua tibi 
(Psal. cxi, 6). Bonum desertum talis anima; bo- 
num etiam desertum caro integra, caro intacta, caro 
immundis non exarata concupiscentiis, caro carna- 
lis voluptatis nesciens semina. Qui enim seminat in 
carne, de carne metet corruptionem (Galat. vi, 8). 
Bonum denique desertum alvus virginalis. Talis erat 
beate ilius et specialis virginitatis uterus, quem 
nullius impudici motus affectionis immunda teme- 
ravit lassio. Caro ipsius sicut terra deserta, et invia, 
et inaquosa, in qua Christus apparuit. Non tamen 
deserta penitus, qua^ Christum parturivit : irrigua 
est, sed fluentis virtutum, Ideo quasi puteus dicitur 
aquarum viventium, qua fluunt impetu de 44 Li- 
bano, quod virginalis munditie candor spirituales 
refundat gratias. Hortus conclusus venter ejus casti- 
monis virginalis disciplina, eo quod integritatis 
sepem carnalis desiderii non dissipaverit ardor : 
propterea in ialibus irriguus aquis fructum dedit in 
tempore suo. Vis audire qualem hac terra deserta 
fructum dedit? Osee te docet, qui dicit : Adducet 
Dominus ventum de deserto urentem, et desiccabit 
venas mortis (Osce. xii, 15). Quis alius mortis desic- 
cavit venas, nisi Christus Jesus, quem nobis inte- 
merati ventris desertum refudit? Et bene ventus : 
quia Spiritus ante faciem nostram Christus Domi- 
nus (Thren. 1v, 20). Denique dictus est secundus 
Adam in spiritum vivificantem (IGor. xv, &5). Hu- 
jus flatu apostolicze nubes volant, quas Isaias mira- 
tur (Isa. Lx, 8). Quid mirum si ventus dicitur, quem 
et nubem legis? Ascendet, inquit, Dominus super 
tubem levem (Isa. Xix, 1). Nec hic levem quasi va- 
gam et instabilem accipias : sed levitatis intelligen- 
tiam ad spiritualem aptitudinem trahe, quod corpus 
incorruptiblle nullam anime gravitatem attulerit, 
nec depresserit terrena commoratio sensum multa, 
imo cuncta cogitantem. Án non quasi venti sancti 
sunt omnes, qui spirituali levitate a terrenis elapsi, 


speciali ratione ventus, qui reliquorum ambulat su- 
per pennas ventorum, et spirituum omnium virtutes 
excedit. Jure ergo ventum eum vocat, et ventum 
urentem, quod ejus flatu peccati sint, in nobis frigora 
resoluta, et captivitas nostra conversa tanquam tor- 
rens in austro. Hujus se zstu exustos discipuli sen- 
serunt cum dicerent ; Nonne cor nostrum ardens 
erat in nobis dum loqueretur? (Luc. xxiv, 32.) Et 
nescio si uspiam libentius spirat, quam in caste et 
illese integritatis deserto et invio. Haec loca libenter 
perflat, et casti corporis animam charitatis fervore 
decoquit, et spiritualibus liquefactam desideriis te- 
nues resolvit in vapores, et veluti fumi virgulam 
exsurgere facit. 

&. Que est, inquit, ista que ascendit per desertum 


B qua5i virgula fumi? Et bonum desertum caro casti- 


talis exhausta et desiccata virtute, qui nullam de- 
lectationis immunda nebulam exhalet, nec ignem 
exstinguat, sed nutriat, quem Domini flatus succen- 
dit. Ignis hic aromaticam si invenerit animam, suc- 
cendit, et alteram commutat in speciem, et quasi 
virgulam fumi exhalat in superiora. Quasi virgula, 
inquit, quod per cogitationum disciplinam ab exte- 
riori sit ad interiora constricta, et ab inferiori ad 
superiora directa; quasi virgula, quod sese et ad se 
ipsam colligat, et supra se porrigat. Sed quid sibi 
vult, quod illam fumi virgula comparat? An forte 
per hoc innuere voluit, quod non sit perpetua ac so- 
lida spiritualis hujus suavitatis gratia, et mentis as- 
census, sed facile sicut fumus liquescat? Suavis est 
plane et omnino spiritualis vapor fumi, in quem se 
aromata concremata relaxant. Sed ego virgule isti 
tenere et delicate. turbines metuo, ne illam vento- 
rum flabra diverberent, ne circumferat procella cu- 
rarum, ne tentationis aura illàm dissolvat, et cedat 
omni vento. Exempla nobis metum suadent. Multos 
enim videmus et dolemus tam insperato cessisse, 
quam subito erupisse. Meditatione subtiles sunt, 
orationibus impensi studio, pingues gratia, devotione 
quadam dulci uberes, effusi in lacrymas, cum subito 
levis impatientie occasio qualibet spirituales has 
contristat delicias et exhaurit. An non ergo quasi 
fumus tam facile evanescens gloria? Jure quasi vir» 
gula fumi talis ascensio, qus& vel propria mutabili- 
tate deficit, vel accidenti molestiae cedit. Ego tamen 
non audeo super Sponse persona fumum pro de- 
fectu interpretari. Αἱ si tu contentiose resistis, eum 
tibi do defectum accipere, quem tibi Psalmista com- 
mendat : Defecerunt oculi mei in eloquium tuum. 
Defecit in salutare tuum anima mea (Psal. cxvi, 
82, 84). 

5. Utinam hoc, Domine, defectu attenuentur 
oculi mei et deficiant. Utinam hoc defectu deficiat 
anima mea, deficiat et liquefiat, et eloquio tuo cale- 
facta, eloquio vehementer ignito, ab omni erasso 
intellectu in tenuiorem spiritualis habitudinis auram 
laxetur. Utinam si quid fuerit in me corpulentz [a4. 
torpulente] intelligentie, et hebetis desiderii, in sub- 





T1 | IN CANTICA SERMO XV. 78 


ulioris gratie usum deficiat, et attenuatione qua- 
dam, et acumine spirituali a crassitudine sua verta- 
tur in virgulam fumi. In talem utinam deficiat fumum 
anime mez virtus : et non deficiat sicut fumus, ne 
dicat, Defecerunt sicut & fumus dies mei (Psal. 
c, 4). Aliud est omnino ita deficere sicut fumus, ut 
omnino non sis : aliud ita deficere, ut sicut fumus 
attenuatus animo, et spiritualis sis. Bene defecerat 
Psalmista, cum diceret : Concupiscit et deficit ani- 
ma mea if atria Domini (Psal. Lxxxm, 3). Quo- 
nam enim modo non deficit, quem Christus inflam- 
mat ἢ ]gnis ipse est, sicut scribitur, et ignis consu- 
mens (Hebr. xu, 8, 29). Qui, inquit, approximat ad 
me, approximat ad ignem. Quis mihi dabit, ut hunc 
possim ignem ligare in sinu meo, ut inflammet cor 
meum, renes commutet, et ad nihilum me redigat? 
Jure quasi virgula fumi ascendit, quae de calore 
processit cubiculi, de Verbi igniti complexu. Suaves 
tua flamma, Christe, vapores evomere solet, et odo- 
rs aromatici fumum producit. Quasi virgula, in- 
quit, fumi ex aromatibus. Et fumum lego, qui de 
Leviatan ore procedit (Job xLt, 11). Et item fumum 
de puteo abyssi prodeuntem (Apoc. 1x, 2) : sed non 
ibi virgulam, non aromata lego. Nihil ibi directum, 
nihil dulce ; sed horror summus, et ordo nullus. 
Fumus erroris est, qui de puteo procedit abyssi. De 
hoc fumo impii dixisse leguntur : Fumus afflatus est 
naribus nostris, el sermo scintille ad commoven- 
dum cor nosirum (Sap. 11, 2). Meis utinam, Jesu 
bone, naribus fumus aflletur, quem tuus ignis agit : 
et de camino tuo sermo scintilla ad commovendum, 
imo et ad commutandum cor meum. Ignis tuus ignis 
eonsumens est : vitia si invenit consumit, et con- 
fessionis fumum emittit. Sed non iste fumus ex aro- 
matibus. Qui tangit, inquit, montes, et fumigant 
(Psal. cur, 32). Bonus ignis qui tumores extenuat 
animorum, et attactu suo elationes terrenas per 
emissos poenitentize fumos evanescere facit, Sed al- 
terius Odoris et gratie fumus est; quem aromata 
virtutum cremata refundunt. Ignis iste, ignis quem 
Dominus misit in terram, et voluit vehementer ac- 
cendi (Luc. xi, 49), non tantum vitia consumit, sed 
virtutes ipsas in suavioris graticte affectum commu- 
tat. Aromata cum integra sunt, olent suaviter ; sed 
hoc igne liquefacta alium longe spirant odorem. 
' 6. Hujus odoris fragrantiam sentientes in sponsa 
sponsi sodales mirantur et dicunt : Que est ista, 
qu ascendit per desertum quasi virgula fumi ex 
aromatibus myrrha et thuris, et universi pulveris 
pigmen tarii ? Habes in myrrha continenti: virtutem: 
in tbure, orationis studium, in pulvere pigmentario, 
inter virtutum copias cordis contriti humilitatem. Et 
bona myrrba, que carnalem petulantiam reprimit, 
et fluxos motus lascivire non sinit, et carnem non 
ese carnalem compellere nititur. Sed continentis 
aostrse myrrha corpulenta videtur, et minus casti- 
gata, οἱ quasi vicina carni, nisi fuerit hoc igne 
ewlesti, hoe amoris divini fervore liquefacta, Bona 
quidem continentis myrrha, que pergentem ad illi- 


cita cohibet appetitum : sed alterius est suavitatis 
et grati:, quando charitatis ardore liquescens cras- 
sum omnem et carnalem nescit affectum. Quid vero 
thus? Nonne ipsum est odoris exigui, dum inte- 
gritas ilii et corpulentia sua manet? Cum vero 
flammis subactum efiluere ceperit, in odoriferos 
totum fumos exspirat. Simili ratione nonne tibi vi- 
detur crassa et pigra oratio, et corporea quadam 
tarditate segnis, igniti et intimi eloquii si non fuerit 
virtute succensa? Utique in thure ego accipio ora- 
tionis materiam, et in fumo gratiam Dirigatur, in- 
quit, oratio mea sicut incensum in conspectu tuo 
(Psal. cxL, 2). Nescit itinere directo ad Deum ire 
oratio que succensa non fuerit. Oratio qua frigido 
fuerit de corde expressa, subito relabitur : nec po- 
test esse perpetua, qua non est prompta. Vim pa- 


B titur, et non est sui juris. Sed nec sui juris est plane 


succensa oratio. Illa contra conatum reprimitur ; 
ista supra conatum abripitur. Illa conatur, et re- 
cidit; ista preter conatum ascendit. Illa violenter 
dirigitur ; ista voluntarie fertur. Illa vix exhibetur ; 
ista nec cohibetur. Illa laboriosa; ista libera. Illa 
tristis ; ista leta. Illa bona ; sed ista optima. Denique 
est oratio temperate media inter frigidam et fer- 
vidam, illam excedens, sed non accedens ad istam. 
Et, ut sic dicam, prima coacta est; secunda, di- 
recta; tertia, abrepta. Prima, ut sic dicam, sitiens; 
secunda, sobria ; tertia ebria est. Ista enim est, qua 
mente excedit Deo : ideo ascendit quasi |virgula 
fwmi ez aromatibus myrrha et thuris et universi, 
inquit, pulveris pigmentanii. 

7. Mire in pulvere pigmentario humilitatis ex. 
pressit virtutem, quod ea de magnis meritis nil 
magnum sentire noverit, non altum sapere : sed 
humili estimatione reliquarum 46 attenuet merita 
virtutum, et earum soliditatem quasi ad quamdam 
pulveris exiguitatem deducat. Et bene post ora- 
tionis commendationem sub figura pulveris pigmen- 
tarii de humilitate subjunxit. Oratio enim humi- 
liantis se, nubes penetrat Eccli. xxxv, 21) : imo 
sine humilitatis gratia oratio quantumlibet acuta, 
hebes tamen est ; et tristem refundit odorem elata 
myrrha castitatis, neque fluxos carnalium bene 
restringit motus cogitationum continentise myrrha, 
que animum in superbis fumum lascivire permitüt. 
Contritione multa pigmenta rediguntur in pulverem. 
Et bona contritio, quoniam cor contritum et humi- 
liatum Deus non despicit (Psal. L, 19). Bona plane 
contritio, qua nihil relinquit indiscussum, nihil 
tumidum, nihil non humiliatum, nec in virtutibus 
ipsis : justitias ipsas dijudicat, el arguit non modo 
de peccato, sed de justitia, et de judicio. An non 
quasi comminuitur quod redarguitur ? an non quasi 
humiliatur jusütia que dijudieatur? [n veritate, 
inquit, tua. humiliasti me (Psal. cxvut, 75). Non 
omnium est hoc dicere. Infirmiores in vanitaté sua 
humiliantur; perfectiores, in veritate Dei. Nom 
potest vanitas veritatem dijudieare, sed veritas va- 
nitatem, οἱ veritas veritatem. Spiritus enim diju- 


τὰ 


dicat omnia. Quód humano solidum et integrum 
videbatur judicio, cum venerit spiritus veritatis , 
evacuat et comminuit illud. In spiritu enim vehe- 
menti conleruntur virtutum pigmenta in pulverem, 
et justitia judicatur. Im turbine, inquit Job, conte- 
ret me : in turbine spiritus sui, spiritus vehemen- 
tis, in turbine spiritum meum abripientis. In hoc 
turbine conteret me, et multipicabit , inquit, vul- 
nera mea (Job. 1x, 17). Integra mihi videbatur, an- 
tequam veniret spiritus vehemens, justitia mea : sed 
ipse dijudicat, ipse conterit, ipse vulnerat, et mul- 
tipliciter confringit bonorum presumptionem meri- 
torum, sauciam et languidam humanam docet esse 
virtutem. 

8 Utinam mihi hoc modo conteri obveniat, redigi 
in pulverem omnium bonorum affectuum, piarum 
meditationum. Utinam, Jesu bone, turbo spiritus 
tui talem anime mes pulverem afflet de plateis 
coelestis Jerusalem, ut in hoc pulvere calefiam, in 
pulvere sedeam, in pulvere dormiam, sed pulvere 
pigmentario. Beatus qui in hoc pulvere moratur; cui 
suaves, et spiritualiter pulvereg cogitationes undi- 
que allabuntur. Expergiscimini, inquit, et laudate, 
qui habitatis in pulvere (Isai xxvi, 19). Denique et 
sponsa de felici expergefacta somno, quasi virgula 
fumi exsurgit ex aromatibus universi pulveris pig- 
mentarii. Universi , inquit. Et veritas ipsa bonorum 
universitatem operum ad quemdam te docet pulve- 
rem et velut sterilitatem deducere. Cum omnia fece- 
ritis, inquit, dicite : Servi inutiles sumus; qua de- 
buimus facere fecimus (Luc. xvi, 10). Felix qui 
tantum et talem sibi colligit pulverem, ut que juben- 
tur faciat omnia, et reputet quasi nulla : qui uui- 
versa bona quee colligit, per humilitatem illa conte- 
rit. Paulus ad Corinthios operum suorum aromata 
multa enumerat : In itineribus, inquit, spe ; peri- 


culis fl'uminum , periculis latronum, periculis ex. 


genere, periculis ex Gentibus, periculis in. mari, 
periculis in civitate, periculis in solitudine, pericu- 
lis in falsis fratribus. Quid deinceps? Quotidiana 
ejus sollicitudo omnium Ecclesiarum. (Quis, inquit, 
infirmatur et ego non infirmor ? quis scandalizatur 
et ego non uror? (I Cor. x1, 26, 28, 29.) An non ve- 
lut quemdam bonorum operum pulverem tibi colle- 
gisse videtur Apostolus hziec et hujusmodj plura per- 
currens? Vis adhuc sublimiores aliquas virtutum ejus 
species audire ? Veni eum illo ad visiones et revela- 
tiones Dei, ad raptum in paradisum, in tertium cce- 
lum, ad beatam illam ignorantiam nescientis utrum 
in corpore an extra corpus extasis illa facta fuerit, 
non jam pulvis, sed fumus. Sed ne tamen fumo huic 
spiritualis contemplationis se jactantiee fumus immis- 
ceat, audi quid sequitur. Ne magnitudo revelalio- 
num eztollat me, datus est mihi stimulus carnis 
mea (II Cor. xu, 1-7). Paulus stimulatur ne extolla- 
tur : et quomodo qui hec audis, refugis stimulari ? 
quomodo te ipsum inter ubertatem donorum aut con- 
terere desinis, aut conteri non sinis ? Molestus sti- 
mulus, sed tamen vexatio prestat humilitatem pro- 


. GILLEBERT] ABBATIS 80 


fectui. Molestus stimulus carnis, sed non charitatis, 
Et passio amara, et discussio severa : utraque vir- 
tutes humiliat. 

9. Sed omnia dulcius et efficacius prodeunt de 
camino quodam succensi amoris. Flamma hzc non 
modo virtutes 42 humiliat, sed etiam immutat, et 
in novam convertit speciem, et de spiritualibus spi- 
ritualiores facit. Continentie myrrha, orationis thus, 
et in pulvere pigmentario, omnium humilis con- 
Scientia. virtutum, omnia magis serenum producunt 
vultum et gratam speciem, cum de hac prodeunt 
officina. Bona enim contritio, sed concrematio me- 
lior. Suavis pulvis pigmentarius, sed fumus excellit. 
Nescio enim quid magis suave et spirituale magis in 
fumo quam in pulvere significatur. Ideo quodam 
igniti verbi beneficio inter sponsi flagrans amplexus, 


B de pulvere pigmentario in fumi tenuitatem liquescit : 


de humiliatarum pulvere virtutum in fumum glorise. 
Qualis est, putas, perventio ; cum tam delicatus sit 
ascensus ? Quo tendit que talis ascendit ? Quantus 
deliciarum est locus, in quem ascensiones istas 
disponit? Lectulus forte dilecti est, Nam ad illum 
precipue sponsa debet aspirare. Ita plane est. Ideo 
sequitur : En. lectulum Salomonis sexaginta am- 
biunt ex fortissimis Israel. Et pulcher ordo, ut de 
lectulo ad lectulum veniat : de lectulo suo, de cubi- 
culo matris sue, ad sui lectulum Salomonis. Nec 
minus congrua varietas quod deliciis istis immiscet 
fortia, et lectulum suum Salomon tam munita cus- 
todia vallat. Sed verbi proruentis jam reducamus 
habenas, novo capitulo novum dedicaturi sermonem, 
prestante Domino nostro Jesu Christo, qui vivit et 
regnat in secula seculorum. Amen. 


SERMO XVI. 


Lectulum Salomonis sexaginta ambiunt ez fortis- 
simis lsrael. (Cant. qui, 7.) 


1. O quam delicata sponsa ascendit, quam pene 
sine mole corporis, οἱ quam penitus sine corru- 
ptione carnis! Quaenam erit corpulentia, ubi fumo 
confertur? qua corruptela, cum illum non caro 
fluxa, sed aromata cremata exhalent? Delicate as- 
cendit, et digna lectulo Salomonis. Esther et lotam, 
et unctam lego, ut regios unguenti suavitate mulce- 
ret amplexus (Esther 1). Hzc vero jam unguentis 
non utitur in sponsi gratiam, sed liquefacta effecta 
est odore ipso unguenti. Sed non omnes verbum hoc 
capiunt, non omnes his possunt deliciis perfrui. Si 


D) omnes fruerentur, omnes fraudarentur : et in hoc 


est et pulchra varietas, et pia charitas, quia alius 
est qui fruitur, alius qui tuetur. In hoc aliorum et 
tuta, et lzeta sunt otia, quod aliorum sunt munita cus- 
todia. Ideo lecíulum Salomonis sexaginta ambiunt 
ex fortissimis Israel. Non vult Salomon noster lectuli 
sui turbari delicias, dulces attenuari affectus, ne at- 
tentari quidem : pacata diligit qui pacificus dicitur. 
Quis noster Salomon, nisi Jesus Christus ? Ipse est pax 
nostra, ipse qui fecit utraque unum (Ephes. τι, 1&). 
Jpse pacificavit sanguine suo non modo que in ter- 
ris, sed qus» in colis sunt (Coloss. 1, $0). Disci- 


81 IN CANTICA SERMO XVI. 82 
plina pacis noslre super eum (sai. wur, 5). Disci- Jj Deo; et confinium eum. mundo; confinium cum spi- 


plinam debite nobis poene sustinuit, ut nobis justi- 
tie pacem refünderet. Ipse punitus, tu repropitia- 
tus : et ut punitus, sed poena tua pacem tibi partu- 
rire non potuit. Hostia immunda contaminatos mun- 
dare non poterat, non modo alios, sed ne se ipsam 
quidem. Disciplina ergo super nos, sed non erat illa 
nobis ad pacem disciplina. Erat in nos mortalitatis 
et afflictionis illata sententia; sed non erat injustitia 
revocata, Tu quidem judioiaria sententia ligatus, 
sed tuus non erat solutus reatus : et pcena erat, et 
pax non erat. O misera et gravis disciplina super fi- 
los Adam! conteris et non protegis; punis et non 
purgas; consumis, et non concilias; consumis, sed 
carnis substantiam, non culpam. Quid tibi et paci? 
Quando pacem conferes, cui est cum peccato com- 


ritu, et confinium cum carne. Et si quibusdam di- 
ctum est, Vos non estis incarne, sed in spiritu(Rom. 
viii, 9); confines tamen sunt carni vel propter sub- 
stantia; naturam, vel propter carnis curam. Hostis 
ergo carne nostra quasi castro utens, regiones spi- 
ritus de vicino infestat, et de contermino presidio 


insidias macbinatur. Sed erit iste, id est Christus, 


pax, cum Assyrius calcaverit fines nostros. Ille Sa- 


lomon noster, pacificus noster; qui prestat nobis 


pacem super pacem; pacem cum Patre, pacem ab 
hoste; ipse ponet fines nostros pacem (Psal. cxLvn, 
14). O confinium et confinium, quantum discrepatis 
ab invicem! quantis tu abundas gaudiis, et quantis 
tu es vicinum et obnoxium scandalis! O finis et fi- 
nis! tu quam laete teneris, et tu quam laboriose 


mercium? quando conferes, gratiam, quz non aufers B regeris! Utrobique Christus limes est medius : isthinc 


culpam? Justitia enim et pax osculate sunt (Psal. 
LXXXiY, 11). Disciplina pacis nostre super eum, qui 
nobis attulit fructus pacatos justitia. Dictus est ille 
solus Salomon noster verus pacificus, quod in die- 
bus ejus orta nobis sit justitia, et abundantia pacis 
(Psal. Lxx1, 7). Abundans vere pax, que» non modo 
preterita suffecerit repropitiare delicta, sed omne 
euam abundet in seculum. Abundat enim donec 
auferatur labor mutabilitatis nostre, labor mortali- 
tas nostre, alternantium labor defectuum. Vere 
abundans pax, quis non est data ad mensuram me- 
riti. Non enim meritum invenit, sed contulit. Quo- 
modo non abundans pax, qus et remisit 48S offen- 
sam, et priorem cumulavit gratiam? Erat homini 


separans, illinc feederans : isthine inchoans, illinc 
consummans. Sapientia enim attingit ab hoc fine 
fortiter usque ad finem illum, disponens in illo fine 
cuncta suaviter (Sap. virt, 1). Finis ille lectulus est. 
Ideo de muliere forti dicitur : Procul et de ultimis fi- 
nibus pretium ejus (Prov. xxxi, 10). Pretium ejus 
est; propter quod ipse se impendit, quod ipse se sesti- 
mat, quo ejus expletur aviditas. Quid id aliud est, 
nisi sponsi amplexus et lectulus? Ultimus finis est, 
ultra quem se non potest aviditas extendere, nec fa- 


*eultas comprehendere sufficit. Finis est, ubi ipse a 


te deficis, ubi exhauriris, ubi alius esse incipis, to- 
tus in Christo, et solus in te Christus. O vera pax, 
et plena pax, quando de regno Dei tollentur scan- 


primo in paradiso pax, ut non posset invitus abduci : ( dala; quando non erit timor in finibus nostris; 


sed non erat virtus, per quam postea posset, cum 
vellet, reduci. Erat gratia, ut posset non exire; sed 
non erat ut posset, cum vellet, redire. Modo pax 
uberior in gratia Christi, quz post iteratos excessus 
ultro offertur, et poenitentes non repudiat, sed re- 
. voeat. Bene pax abundans, que nulla potest exhau- 
riri injuria, paratior ad veniam quam ad vindictam. 
.Pax hac ἃ remissione peccatorum Íhcipiens, usque 
ad divine participium abundavit nature. Qui enim 
adhmeret Deo, unus spiritus est (I Cor. v1, 177). 

$. Vides quanta repropitiationis abundantia, ut 
: non jam pax cum Deo, sed magis unitas cum eo dici 
possit. O beatum confinium, ubi sublatus est inimi- 
eitiarum paries medius! Beatum quidem confinium, 
sed nondum tutum. Adhuc hostis noster hos tentat 


pervadere terminos, fines convellere. Est nobis in. 


. Christo pax cum Deo Patre, sed nondum pax ab 
. hoste communi. Abundabit autem pax hec, donec 
destruatur novissimus inimicus, mors. Interim etsi 
non est pax ab ipso, protectio tamen est contra 
ipsum. Erit ipse pax nostra, cum Assyrius venerit 
in terram nostram, et calcaverit in finibus nostris. 
Proximos sibi potest Assyrius fines infestare spiri- 
tuales, ulteriores non potest : calcare potest, sed 
stare non potest in finibus nostris, Erit enim Chri- 
stus pax, cum calcaverit in finibus nostris Ássyrius. 
Habemus eonfinium et confinium : confinium cum 


quando non erit finis et finis, sed unus tantum finis, 
et supradictus finis, Finis Deo feederans, et confor- 
maus tantum : finis lectuli gaudiis fruens, non gla- 
diis agens. 

3. Nunc vero ut quieta sint quantulacunque sunt 
lectuli gaudia, necessaria quidem est custodia for- 
tis. Ideo lectulum Salomonis sexaginta ambiunt ex 
fortissimis Israel. Et in Evangelio habet : Cum fortis 
armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quce 
possidet (Luc. X1, 21). Uberior hic commemoratur 
custodia, quia uberior est gratia lectuli quam atrii; 
et sponsz sollicitudo major quam possessionis. Et 
ad portam paradisi angelicam custodiam cum gla- 
dio flammeo positam lego (Gem. ni, 24). An. non 
quidam paradisus lectulus Salomonis? Lectulus, in- 
quit, noster floridus (Cantic. 1, 15). Denique ipse flos 
campi, ipse lignum vitz. Bene paradisus deliciarum 
lectulus talis. Vides quomodo ample delicie arcta 
cinguntur custodia? Lectulum enim Salomonis am- 
biunt sexaginta fortes ex fortissimis Israel. Non 
multum nune de numeri hujus disputo ratione : illos 
tamen videtur signare, qui prerogant et justitia ope- 
ris, et notitia legis. De fortibus Israel sunt, qui fide 
fortes sunt, qui stant in fide, et viriliter agunt; qui 
omnia possunt, sed in eo qui eos confortat Christs. 
Male 49 fortis est, qui adversus scientiam Dei se 
exiollit; qui adversus illam inflexibilis et rigidus 


83 . 
est : cui fortitado lapidum fortitudo éjus, et cor ejus 
ieneum ; ut nec vexatio det intellectum auditui ejus : 
quales denique sunt quibus Paulus ait, 4n aemula- 
mur Dominum? Numquid fortioresillo sumus?(IGor. 
x, 22.) Non est de fortibus Israel, qui cum vulne- 
ratur non dolet; cum verberatur non sentit, stupi- 
dus manens ad omnes stimulos anticipitis gladii verbi 
' penetrabilis, et gloriatur si contra sapientize stimu- 
los calcitret. Non talis Maria, cujus animam, ac si 
mollem materiam, gladius pertransivit. Me utinam 
facile obtineat verbum validum; in me operetur 
ejus efficacia, et animam meam hic penetret gladius, 
ut et ipsa quasi in gladium convertatur contra spi- 
rituales pugnatura nequitias. 

&. Quid mittis manum ad fortia, qui ex fortissimis 
non es? Custodiam utquid suscipis, qui desidiam 


: GILLEBERTI ABBATIS 84 


etum extollntem se adversus scientiam Dei (Il 
Cor. X, &, 5). Versatilis sit in manu tua gla- 
dius spiritus, ut ad omne quod tibi emergit ne- 
gotium famuletur; nec te destituat sermonis sacri 
facultas, cum temporalis et subita deposcit occasio. 
In labiis tibi sit, nom in foliia verbum validum et ef- 
ficax : Labia enim, non folia, sacerdotis custodiunt 
scientiam. Gladius verbi tibi sit a latere, non in late- 
bris : proximus tibi sit. Accingere eo super femur 
tuum, ut potens sis et promptus, et exhortari in 
doctrina sana, etcontradicentes redarguere. Non tibi 
sit ensis sub femore, et verbi sacri studium carnis 
prudentis non supponas. Uniuscujusque ensis super 
femur suum (Cant. 1n, 8). Alii datur sermo seien- 
tie, alii sermo sapientie, et unicuique doctori sua 
datur ἃ Spiritu gratia (I Cor. xu, 7 10). Uniuscu- 


non excutis? Quid lectulum ambis, qui gladium non B jusque ensis super femur suum : ut ubi est tentatio- 


habes; aut si gladium habes verbi, habes illum in 
vagina (al. pagina], non habes in lingua? Non tenes 
manibus lingue, verbi Dei versatilem gladium. Vo- 
lubilis est sermo, spiritus flammeus est : sed nescio 
quomodo contra naturam suam pigrescit in manu 
tua : restringitur et hebetatur, qui acutior est et pe- 
netrabilior omni gladio ancipiti. Non est velox ver- 
bum in ore tuo; non currit velociter; non est ver- 
satile in manu tu& pro varietate negotii, quod tamen 
&d omnes spiritualis certaminis usus abundat. Quid 
tibi usurpas officium, cujus usum non habes? Omnes 
tenentes gladios, et ad bella doctissimi (Cantic. m, 
8). Sine causa gladium portas tu, qui bellandi suffi- 
cienter non habes peritiam : aut si doctus es belli- 
gerare, magis te exerces ad negotia seculi, quam ad 
negotia Christi; forensi jure plus uteris quam ec- 
clesiastico, plus seculari quam spirituali certamine 
calles. Paratum vult virum ecclesiasticum Princeps 
Ecclesie, paratum eum vult ad reddendam rationem 
de ea, quie est in nobis, fide et spe (I Petr. ru, 15). 
Et quoniam pacto piger et imperitus ad ista gloria- 
ris, si prompte respondeas de jure publico? Decen- 
tius multo in ore clerici, in ore monacbi sacra quam 
ssecularis littera sonat. Quid in Jerusalem vis loqui 
lingua egyptia ? Non sic Isaias. Erunt, inquit, quin- 
que civitates in terra /Egypti loquentes lingua Cha- 
naan (Isai. Xix, 18) : scilicet quia penitus hebrea 
non polerant, ea loquerentur que esi vicina he- 
bres; quialingua sancta non poterant, vel ea lo- 
querentur que sancte affinis est. Quid vis media ex 
parte loqui azotice, qui judaice debes ? Sic enim ha- 
bes in Esdra (I] Esdr. xi, 24). Loquere linguis 
non bominum, sed Angelorum. Ángelus enim Dei 
es, qui sacri profiteris verbi ministerium. Labia 
enim sacerdotis custodiunt scientiam, el legem re- 
quirent ex ore ejus, quia angelus Domini exerci- 
tuum est (Malach. n, '1). 

5. Evangelice ex toto loquere, qui vir evangelicus 
es. Sermo ergo tuus legem redoleat, Prophetas, 
Apostolos; eorum verbis linguam tuam exacue, 
mutua ex eis arma potentia Deo, ad debellan- 
das munitiones, ad redigendum omnem intelle- 


nis occasio, ibi major verbi preoccupatio fiat, com- 
monitio crebrior. Uniuscujusque ensis super femur 
suum : ut se ipso primo corripiat, se ipsum custo- 
diat, se ipsum dijudicet. Docet te Paulus quasi super 
femur tuum ensem babere : Considera, inquit, te 
tpsum, ne et tu tenteris. Ensis cujusque super femur 
suum, propter timores nocturnos, propter lapsus su- 
bitos, preeoccupatos casus. (Quasi timorem noctur- 
num Apostolus innuit dicens : δὲ preoccupatus fue- 
rit homo in aliquo delicto (Gal. vi, 1). Nocturnum 
est enim quod improvisum est, quod subitum : 
nocturnum $6 etiam quod insidiosum est. Ideo 
dicit : Ut non circeumveniamur a satana. Non enim 
ígnoramus insidias ejus (II Cor. τι, 41). Idem Paulus 
alibi timebat a timore nocturno. Timeo, inquit, ne, 
sicut serpens seduzxit Evam, ita corrumpantur 
sensus vestri a simplicitate, qua est in Christo (II 
Cor. xi, 3). Bona simplicitas, ubi Christo adh»rens 
unus est cum illo spiritus. Simplicitas est ubi unitas 
est : simplicitas est, si jam non ipse vivis, sed vivit 
in te Christus; si te devoret sapientia Dei, si te spiri- 
tualis absorbeat letitia, et intimis recondatur vis- 
ceribus. Et ubi est tanta simplicitas nisi in lec- 
tulo ? 

6. Uniuscujusque ensis super femur suum. Super 
femur, non propter femur, sed propter timores noc- 
turnos: forte quia non est illis colluctatio adversus 
carnem et sanguinem, qui signatur in femore, sed 
adversus mundi rectores, tenebrarum harum (Ephes. 
vi, 12). Ideo propter timores nocturnos, contra spiri- 
luales nequitias. Quanto feliciorem sortita est luc- 
tam, quse Salomonis contineris in lectulo? non con- 
tra carnales nequitias, nec contra spirituales qui- 
dem, sed cum spirituali leetitia, eum Salomone, qui 
pacitici nomine prarogat. Ideo pacifica colluctatio 
cum ipso. Et pacifici nomen, et sapientie per- 
sonam Salomon gerit. Ama, inquit, sapientiam 
et amplexzabitur te. Amplexus, colluctationis quam- 
dam speciem praefert. Amplexare, ut amplexetur te. 
Glorificaberis ab ea, cum illam fueris amplexatus, 


, Sicut dicit in Proverbiis (Prov. 1v, 5-8). Amplectere 
, verbum, utere eo sicut in lectulo, non sicut in bello. 


85 IN CANTICK SERMO XVI. 86 
nleetulo locus est non ensibus, sed amplexibus À τὶ peccata nostra tulit in corpore suo, ut peccatis 


strictis. Noli fortis esse, ne tibi foris esse contingat. 
Intus utere verbo, non quasi gladio, sed quasi 
sponso, ut verbo ipse oblucteris. Oblucteris veri- 
tate ipsa, non contra errores oblucteris et vitia ; 
alis hoc munus et officium relinque. Quid tibi 
cum  eonflictu, cui totum de affectu constare 
debet? Que sponsa est, non disputantis οἱ confli- 
gentis sectatur negotium, sed otium amplexan- 
üs. Ali lectulum ambiant, tu cupitis amplexibus 
fruere. 

"1. Quid tamen est quod de ipso lectuli nobis ap- 
paratu nil dicit ? quod ejus vel in modico depromit 
delieias ? Forte verbum hoc verbum ineffabile est, 
et quod non licet homini loqui. Qui experitur, in- 
telligit : et tantisper dum experitur, ne memoria 
quidem preteritas integre recenset delicias. Quod 
potuit Seriptura expressit. Lectulum dixit, et lectu- 
lum Salomonis. Satis dictum est, sed sapienti. Et 
thronum lego Salomonis (III Reg. x, 18-20), et fer- 
culum (Cant. ni, 9) : sed utrumque ambitioso ex- 
structum apparatu, et sicut regias decet delicias. 
Numquid ergo lectulum intelligemus neglectum ? 
Absit : sed sufficiebat scribenti, ut lectulum diceret, 
qui sponsi loquebatur. Illa enim nihil in lectulo di- 
liget nisi quod lectulus est, et quod in eo copia sit 
suum amplectendi Salomonem. Magnum et multi- 
plex mysterium reperies in lectulis per omnem 
Scripturarum textum, sed non est comparatio ad 
lectulum Salomonis. Est lectulus, quem sibi Job 
eternit in tenebris (Job. xvi, 13); et est lectulus, 
quem David rigat in lacrymis (Psal. vi, 7) : est lec- 
tulus, in quo languens decumbit (Matth. vii, 6); 
et est lectulus, in quo defunctus resurgit (Marc. v, 
&0). Talis Elisei, talis lectulus Elie. Uterque de- 
functum hospite mulieris filium in lectulo suscita- 
vit (IV Reg. 1v, 32-371, et III Reg. xvii. 17-23). Ille 
expandit se super mortuum, iste incurvavit. (Unus 
in utroque Christus. Ille exinanivit se, ut formam 
servi susciperet, et cternitatis su: longitudinem 
intra temporalis brevitatem nature contraxit. Ipse 
expandit se, cum Spiritnm sanctum abunde in no- 
bis infudit. Sinus ille matris defunctum premere 
poterat, non vivificare. Littera enim occidit, spiritus 
autem vivificat. Sed verus Elias illum in ccnacu- 
lum tulit, ad spiritualem provexit intellectum. Fri- 
gidus erat littere sinus, nec poterat ejus intelligen- 
tia vitalem spirare calorem, Bonus Elie lectulus, 
qui defuneto vitze calorem infudit. Justus ex fide 
vivit (Hebr. x, 38). Ideo tribus metitur vicibus, ut 
Trinitas cognitionem conferat, et dividat mensuram 
fidei. Plangit lex littere sensum exstinctum, seiisum 
carnalem : sed Christus hunc sensum tulit, spiritua- 
lem restituit. Novum et vitalem intellectum reddidit 
liderz, quem suum vere agnoscat ipse Elias, qui 
restituit omnia , et nova facit : et Paulus legi se 
mortuum dicit, ut vivat in Christo (Gal. n, 19, 20). 
Bonum est, ut et tu moriaris non modo veteri legi, 
sed et veteri homini, ut suo te vivificet in lecto, 


mortui, justitia vivamus (I Petr. u, 34), Tu enim 
quod seminas, non vivificatur, nisi prius moriatur. 
In hoc resuscitato intelligimur «8l omnes, et ideo 
communis resurrectio hsec. Sed privata quaedam in 
lectulo Salomonis gratia, et solius sponse prerroga- 
livae servata. 

8. Etiam nunc si quis matris nostre (conventus 
hujus sancti), vidue apud quam utcumque susten- 
taris, Jesu bone, si quis fllius ejus moritur, tu re- 
suscita. Mortuus est qui vel t:edii, vel desperationis 
mole obruitur, in quo nihil et vividie devotionis, 
fervidi spiritus : qui et si legis preecepta non deserat, 
et intra Regul: gremium se concludat, frigido tamen 
et moribundo languet affectu, in opere sancto suave 
nil sentiens. Totius illum Ordinis tristis exanimat 
facies. Molli et femineo matris est sinu fovendus, 
ut non exasperatus abundantiore tristitia absorbea- 
tur. Non expedit ei extra materni sinus ambitum 
reperiri, ne forte non tollat illum verus Elias in cu- 
biculum suum. Quos resuscitat Christus, mulierum 
ubique fletibus donat. Sie vidus filium (Luc. vu, 
19-15), sic sanctarum fratrem mulierum (Joan. ΧΙ, 
11-44), sic parentum precibus suscitavit puellam 
(Luc. vi, 49-55). Tolle, bone Jesu, et hunc mor- 
tuum nostrum de matris gremio. Regularis hec et 
exterior observantia neminem ad perfectum adducit. 
Introduc illum ad molliorem lectum melioris spei, 
per quam approximet Deo. Experiatur quod exspec- 
tatquoniam bonus Dominus exspectantibus se, anime 
quaerenti illum (Thren. ni, 25). Unius hore experien- 
tia, multorum temporum labores exhilarat. Tunc 
redditur matri quem illa prius amiserat, dum non 
teneret ejus affectum, sed mortuam devotionem de- 
fleret. Novus redit ad nos, postquam tu illum te 
ipso vestisti. Ideo te super ipsum expandis, ut quod 
est in eo feedum, operias ; quod nudum, vestias. 
Bonum hujus lectuli usus, qui brevi hora in tempora 
sequentia vitalem alacritatem transfundit. Major in 
Salomonis lectulo gratia, in quo sponsa matrem 
carnalem derelinquens, perpetuo jure dilecto adhz- 
ret, et unus cum illo efficitur spiritus. 

9. Bonus ergo lectulus, in quo nullus languor es 
nisi forte languor amoris : qui non versatur in infir- 
mitate, sed in jucunditate. Bonus lectulus, qui non 
rigatur lacrymis, qui non in tenebris sternitur, qui 
nihil habet in se triste, nihil tenebrosum, sed totum 
lux et letitia est : qui non iudiget tapetibus de 
JEgypto, quibus in Proverbiis mulier heretica lec- 
tulum sternit (Prov. vui, 16). Nihil enim in se habet 
lectulus Salomonis alieni ornatus ; nihil picti, nihil 
mundani ; sed totum sancta voluptas et solida veri- 
tas. Magnum et varium sacramentum in sanctorum 
lectulis ; sed sponsa lectulus hnic valet comparari. 
In lectulo suo quem querit dilectum non invenit ; 
ideo surgit ct circuit donec ad istum pertingat. Fes- 
tina, filia, sacrata virgo, festina istam ingredi re- 


-quiem. Noli strictas in. circuiti enses vereri, Enses 


isti, enses verbi super femur, et propter timores no- 


87 


eiurnos, vel carnis configunt laseiviam, vel timidi 
eordis abscidunt ignaviam. Hoc quidem in aliis : te 
vero suavius vulnerapt, ut. charitate transfixa no- 
cturnum ignores tímorem, nec quidquam habeas fri- 
gidi timoris admixtum ; sed tota transeas in affec- 
tum Ígniti amoris, quee in solum amoris es usum 
dicata, et in charitatis lacum ascensura stratum di- 
lecti, lectum Salomonis veri Jesu Christi, qui vivit 
οἱ regnat per omnia secula seculorum. Amen. 


SERMO XVII. 


Ferculum sibi fecit. Salomon de lignis Libani. 
(Cant πὶ, 9.) 


4, Audistis, sacre virgines, sponse Christi, au- 
distis hesterno sermone de lectulo vestri Salomonis : 
ulterius hodierno pergitis querere de ferculi sacra- 
mento, Omnes vultis hujus Captici sermones ad 
amoris usum deflectere, et ad vestras interpretari 
delicias. Vobis solis hec putatis esse conscripta 
carmina ? Nullus sapit vobis sermo, qui non amato- 
riis vornet affectibus οἱ dulcem charitatis odorem 
aspiret. Habetis ergo et hic aliquid quod amatorium 
sonat blandimentum: de ferculo vobis alludit sermo 
divinus. Nullam vobis residere patitur dilectus ex- 
cusandi materiam. Grata quidem sunt promissa le- 
etuli gaudia, sed poterat aliqua in vobis adhuc su- 
apicio de perveniendi difficultate submurmurare. 
Ideo vobis sermo sacri vehiculi, quo estis ad lectu- 
lum portandm, pulchra varietate describit 898 orna- 
tum. Etiam in itinere sponsus vobis procurat ipse 
delicias, Ferculum hoc quidem gratum est materia, 


- GILLEBERTI ABBATIS 


88 
commoditatem, ut ve] panca inflectant capitula, Sa. 
pientibus et insipientibus debitor est Christus. Nihil 
vobis imminuitur, si aliis pro suo sensu abundet. 
Estote contente lectulo : inferioribus vel ferculi 
permittite usum inservire. Illius gratia parcior, hu- 
jus popularior. In illo includitur, in isto ingreditur 
Christus. Vobis se uberius et quadam specialitate 
iudulget : sed tamen alias non obliviscitur, quz ve- 
stram nondum valent ad mensuram pertingere. Po- 
testis et vos ferculi participare sacramento et vice 
perfungi, si Sponsum quem inclusum tenetis, ad nos 
quasi reportetis. si deferatis pacem, si annuntietis 
bona, si gaudia foris predicetis qua intus videtis. 
Quidni ferculum erant, de quibus in Ecclesia canitur : 
« Portantes pacem et illuminantes patriam ? (In O/fic. 
de Apost.) Sed nemo vel praedicationis officium as- 
sumat, nemo sibi sumat honorem nisi vocatus a Deo 
(Hebr. v, 4). Quid te ipsum super candelabrum ponis, 
qui te ipsum non accendis? Ille te ponat in sublimi, 
qui lucernam te fecit. Per illum ascende, qui te ac- 
cendit. Denique nemo se ipsum ferculum facit, sed 
ipse Salomon fecit sibi ferculum de lignis Libani. 
Est et ferculum, si quis non solum in ore, sed et 
in corpore suo Christum portet. Glorificate et por- 
fate Christum in corpore vestro, dicit Paulus (4 Cor. 
vi, 20). Portari vult a vobis Christum, sed gloriose, 
non cum tzdio, non cum murmure, non cum indi- 
gnatione et fluctuante proposito; denique portari, 
non trahi. Trahenti enim onerosus est Christus, 
onerosa castitas, onerosa humiliatio , obedientia 
gravis, pauperies sordet : deformiter portas qui sic 


aed auctore est gratius. Ipse enim Salomon ferculi C conversaris. Fascis quidam grandis übi videtur fi- 


hujus ost auctor οἱ artifex. Ferculum enim sibi fecit 
ree Salomon de lignís Libani, columnas fecit argen- 
leaa, reclinatorium aureum. Audi, filia, quam glo- 
rlowo apparatu portaris ad lectum. Non sinit te 
npousus sino roclinatorio, et illo aureo, fortasse ex 
illo auro da quo legis: Caput ejus aurum optimum 
(nnd, v, 44). Multus reclinatorii usus est, sed infe- 
rlor. quam lectuli, In reclinatorio habet spes fessa 
jueundum: sustentamentum, oblectamentum in le- 
edtulo, Hic sponso votum fovetur, ibi votis fruitur. 
Quantus le, putas exspectat apparatus, quae tali de- 
duceris ornatu ? Quid ego nunc sermone frequenti 
euncta exaggorem, ligna cedrina, ligna Libani, co- 
lumnas argenteas ? lpso auditu se nobis ista com- 
mendant, ot corporalis pulchritudo in figuram adducta 
spiritualem, quemdam et intelligibilem conatur in- 
dicare decorem, el sancte anime designare vehi- 
eulum. Hec enim corporalia intelligi, lectionis cir- 
eumsatantia non sinit, Quid enim aurum materiale 
eliaritate consternerelur? Sed omnia spiritualia sunt, 
quia spiritualis 681 amor, cui tam ambitiosus ferculi 
blanditur apparatus. 

$. Possom hec et similia de ferculo hoc ad no- 
atrum derivare sensum. Sufficiat ista breviter dispu- 
(Anne, ad vestram vel satiandam, vel provocandam 
aviditate. Quid ? vobis solis vultis hec cantica ser- 
vire * Binite adolescentule pascantur : sinite ad suam 


des, et pietas ponderosa, Non potes dicere : Fasci- 
culus myrrhe dilectus meus mihi (Cant. 1, 19). 
Quid ? Fenum tibi videtur fides tua, sub cujus onere 
sic strides, sic gemis, sic murmuras, quomodo plau- 
strum stridet onustum feno. Non est fenum Christus, 
sed flos est, sed fructus est, sed lignum vite, li- 
gnum quod dat fructum in tempore suo : et tu non 
vis exspectare? Beati qui vescuntur tempore suo 
Eccle. x, 17). Denique patientia necessaria est, ut 
reportetis promissiones (Hebr. x, 36). Portate ergo 
patienter onera, imo onera pietatis. Pietas enim et 
ipsa partem jam habet repromissionis, sicut scri- 
ptum est? (I Tim. 1v, 8.) 

3. Ergo portate imaginem ejus qui de coelis est, 
et gloriose portate. Onus enim ejus leve. Estote 
non ignominiosum offendiculum, sed gloriosum ve- 
hiculum, quale fecit sibi rex Salomon. Miro autem 
modo ita virtutum distinguit varietatem, ut primo 
loco elationis vanitatem excludat. Quid enim habes 
quod non accepisti? Si aulem accepisti, quid gloria- 
ris quasi non acceperis ? (I Cor. 1v, 1.) Si ferculum 
es, non tu te, sed ipse te fecit. Ferculum enim sibi 
fecit rez Salomon de lignis Libani. Et ligna ipsa quis 
fecit ? nonne ipse? Ipse plantavit cedros Libani. Quod 
si tu cedrus es alta Libani, noli tamen altum sape- 
re, sed time, ne forteinde evellaris $38 propter ela- 
tionem, ubi plantatus es per electionem. Non enim 


89 IN CANTICA 


tu te, sed ipse elegit te in opus ministerii : ipse mi- 
nisterii officium, ipse ministrandi confert gratiam, 
id est facultatem et dignitatem. Agnosce a quo 
plantatus es, et non tibi veniat radix superbie, ut 
non moveat te manus tenlatoris. Non ascendat, ut 
succidat te securis inimici, cujus ne novacula qui- 
dem super caput sanetornm ascendit. Ferculum Dei 
ille sibà praripere gestit, et in usus suos de Libano 
ligna succidere. Denique apud Ezechielem gloriatur 
el dicit : In cathedra Dei sedi (Exech. xxvi, 3). 
Vide ergo ne per elationem de cathedra justitize 
efficiaris cathedra pestilentiz? et ferculum scandali, 
et per te vel exempla, vel sermo malus ad multorum 
perniciem ut cancer serpat. Esto ferculum Dei, ut 
ejus in te imaginem portes, et odorem notitic suse 
per te manifestet. Tale Paulus ferculum erat, de 
quo Dominus ipse profitetur : Vas electionis est 
mihi iste, ut portet nomen meum (Act. 1x, 15). 
]pse qui elegit, ipse ferculum fecit. 

4. Ferculum sibi fecit rex Salomon de lignis 
Libani. Ligna hac ligna cedrina sunt, et natura sui 
εἰ nomine loci nescio quid magnum commendant, 
Libanus candorem sonat, cujus ligna nulli obnoxia 
sunt corruptioni : et sicut substantie suz non ad- 
mittunt putredinem, ita suavissimum spirantodorem. 
Bene Libanus Paulus, qui serviebat Deo, ut ipse 
dicit, in conscientia pura (II Tim. 1, 3). Quid enim 
pura candidius conscientia ? quid imputribilius illo, 
quem nulla creatura separare potuit a charitate Dei? 
Momentanez virtutes, et qua ad horam subsistunt, 
mibi non videntur tam ligna quam olera, qus cito 
decidunt. At in Paulo quaedam erat indefessae cha- 
ritatis 1s3putribilitas. Ideo bonum certamen certa- 
vit, cursum consummavit, de cs:etero exspectans co- 
ronam justitize (II Tim. 1v, 7, 8), coronam de mani- 
pulis, cujus jam quasi de vicino attraxit odorem. De- 
nique et ipse bouum exhalavit odorem, odorem vite 
ad vitam, odorem notitie Dei (II Cor. 1, 14, 15). 
Bonus odor fama bona : bonus etiam odor conscien- 
tia bona. llla aliis bene olet, ista sibi. Heec enim 
gloria sanctorum, testimonium conscientie (Il Cor. 
1, 12). Future enim beatitudinis fructus jam nobis in 
bonitate vit: cceperunt olere, Et bene imputribili- 
iati bonus odor adjungitur : nam e contrario pu- 
tredo fetorem emittit. Qui enim seminat in carne, 
de carne metet corruptionem, de corruptione tri- 
stem odorem, sicut de integritate suavem. 

5. Et bene de integritate inducta est mentio, quod 
virginalis candor expressus videatur Libani lignis. 
Nam et bonum virginalis continentia vaporat odo- 
rem, et ejus est perpetuus usus, Sive enim conjugii 
servitus evacuabitur, sive desolatio viduarum ces- 
sabit, virginalis vero integritatis libertas et gratia 
non exeidet unquam : quia qui non nubunt, nec nu- 
buntur, jam sunt quasi Angeli in eclo (Matth. xxr, 
39). Denique et Libano in Scripturis legitur compa- 
rata virginitas, Ego, inquit, quasi Libanus non inci- 
anis evaporavi, et sicut balsamum non mixtum odor 
meus (Eccli. xxiv, 21). Merito Libanus venter im- 


SERMO XVII. 90 


A maculatus, venter impollutus, venter intactus, ven- 
- ter non incisus. Non incisus est, cujus manet inte- 
gritas, cujus, non sunt resignata claustra pudoris. 
Propter munditiam Libanus : propter integritatem 
non incisus. Merito non incisa, quis non est di- 
visa. Vis audire incisam? Mulier nupta cogitat 
quz mundi sunt, quomodo placeat viro, et divisa 
est : utique in Deum et virum divisa; et forte non 
equaliter divisa, sed in virum propensior. Mulier 
autem innupta et virgo non cogilal nisi quae domini 
sunt, quomodo placeat Deo (l1 Cor. vui, 3&). Quasi 
Libanus non incisus evaporavi habitationem meam. 
Matris Domini specialiter hiec verba videntur. Illa 
vere Libanus, et Libanus non incisus. Illa vobis 
evaporavit, sacra virgines, habitationem suam, ha- 
bitationem coelestem, habitationem angelicam, quan- 
do virginalis conversationis exempla in vo3 transfu- 
dit, et perpetui pudoris inspiravit amorem ; et satis 
expressit habitationis suse gratiam, quam evaporare 
se dicit. Quid enim habitatione virginea vapori si- 
milius ? Nihil habet baec conversatio carnem, nihil 
mundanum, sed totum coeleste. Supermundanum 
totum, spirituale totum ; et ido simile vapori : sed 
quali vapori? Et. tanquam balsamum, inquit, non 
mixtum odor meus. Tanquam balsamum non mix- 
tum, tanquam balsamum non corruptum, tanquam 
balsamum non adulteratum. Est mixtura, que bal- 
samum simulat et mentitur : et est mixtura, que 
elsi non habet balsami similitudinem, bonum ta- 
men $4 contristat odorem. Est ergo, ut sic dicam, 
balsamum verum et solum; et est balsamum etsi 
verum, non solum : et est balsamum, nec verum 
nec solum. Primum in perfectis est : hoc ultinum, 
in deceptis : medium, in illis qui etsi nulla illudun- 
tur fallacia, aliqua tamen vitutis gratia destituun- 
tur. Merito itaque illa qu: sola gratia pléna erat, 
quasi balsamum non mixtum odorem suum dicit. 

6. Quod si tu virginitatem oles, si orationum in- 
stantiam, si jejuniorum abstinentiam, bene oles, et 
balsamum 0168. Si vero impatientie adhuc morbo 
Jaboras, si vaniloquium, si levitas consiliorum, si 
ardor explende proprie voluntatis, si tristitia, si: 
teedium, si horum aliquod unum in te nominatur, 
mixtus est jam odor tuus, et non purum balsamum 
spiras. Modica enim stilla admixtionis peregrine 
totam balsami massam contristat. Bene quidem cum 
illo agitur, qui si quid triste fortuito et velut subito 
redolet, statim abolet. Nam in multis offendimus 
omnes, dicit apostolus (Jacob. rni, 2). Ex subito qui- 
dem lapsu, sed statim correcto, nullus est odor ces- 
timandus; magis vero ex eo in quo quis est sedulus 
vitio. Periculosa et pessima mixtura est, quando vi- 
tium quodlibet virtutis mentitur speciem ; et ange- 
lus satang in angelum lucis se transfigurat (II Cor. 
x1, 14), et quasi balsamum facit venenum spirare. 
Unguentarius est Satanas, nolite ab illo oleum eme- 
re. Non enim tam confector est quam corruptor un- 
guenti. Denique sicut scriptum est, Fervescere facit 
quasi ollam mare, et ponit sicut cum unguenta ebul- 


91 


diunt (Job. xii, 22.) Mors in hac olla. Ollam hane 
succensam vidit Jeremias, et faciem ejus a facie 
aquilonis (Jer. 1, 13). Qualis unguentorum artifex, 
qui de mortis olla vjtte vapores exire simulat ? qua- 
lis artifex, qui olla succense faciem quasi ab au- 
stro fervere facit, per quam potius ab aquilone mala 
exardescunt in terra? Aut filius propheta est, aut 
certe propheta, qui mortem in olla deprehendit, et 
vapores ejus ab aquilone venire. Sulphurei sunt va- 
pores, quos olla carnis tu: succensa evomit : et tu 
in his balsami tibi videris odorem sentire? Si per te 
nescis balsamum merum a mixto discernere, veni 
&d Prophetas, veni ad filios Prophetarum Apostolos, 
qui te mixturarum differentias doceant, qua in olla 
mors sit. Talis Paulus, qui dicere ausus est : Non 
ignoramus astutias ejus (II Cor. τι, 11). Si non suf- 


GILLEBBRTI ABBATIS 
À 


92 


985 SERMO XVIII. 


Ferculum sibi fecit rez Salomon de lignis Libani. 
(Cant. 11, 9.) 


4. Lignis Libani incorruptio carnis, et munditise 
vobis est candor expressus. Bona quidem est casti- 
tas : sed quod non est ex fide, peccatum est (Rom. 
xiv, 23). Fide, dicit Scriptura, purificans corda eo- 
rum (Act. xv, 9). Non enim sola carnis continentia 
castitas censetur : cordis multo magis est estiman- 
da puritate. Jam vos, inquit Jesus, mundi estis prop- 
ler sermonem quem locutus sum vobis (Joan. xv, 3). 
Bonus fidei sermo qui mundat : et ideo in hoc fer- 
culi cultu post ligna Libani columnas producit ar- 
genteas, et virginalis mentem munditie ad sacri 
provocat meditationem eloquii, eloquii casti, eloquii 


ficit manus tua, ut purum habeas balsamum, sancti B quod argento examinato confertur (Psal. x1, 7). Bo- 


te dóceant quomodo misceas. Attulit Nicodemus 
mixturam myrrha et aloes quasi libras centum 
(Joan. xix, 39), et Marie emerunt unguenta (Marc. 
xvi, 1). Sed Maria Domini mater ünguenta non tam 
comparat, quam spirat; qua unctum oleo letitiee 
ipsum parturivit Christum. Tanquam balsamum, 
iuquit, non mirtum odor meus. 

7. Si mixtura rationem ignoras, veni ad doctores 
Ecclesie, ad eos qui columna qu:edam sunt et fir- 
mamentum veritatis, et columns argentege in Do- 
mini ferculo, et sacri dispensatores eloquii ab his 
disce quomodo cogites que Domini sunt, et quo- 
modo sollicita 515 pro Christo ut sibi placeas. Tunc 
et (tu columnas habebis in te argenteas, si utrius- 
que testamenti fueris suffulta scientia. Ideo et hic 
post Libani ligna, columnas subtexit argenteas ser- 
mo divinus, ut habeas mysterium fidei in conscien- 
tia pura. Mysterium fidei, quam sacrum tibi pre- 
scribit eloquium, eloquium argenteum est : ut evan- 
gelicis et apostolicis subnixa preceptis, illa medi- 
teris, illa conserves et conferas in corde tuo ; nec 
patiaris inerti situ cohzrere et obliterari, et oblivio- 
nis erugine denigrari divini verbi argentum. 

. 8. Sed non possumus nunc in sermonem hodier- 
num has inserere columnas. Hunc enim tractatum 
Libani praeoccupaverunt ligna, et in eorum odore 
longius quam putabam noster sermo excurrit, sua- 
vitate illectus materie. Tibi, Domine, hunc com- 
mendo Libanum, Libanum egregium, hunc chorum 
virgineum, sacrarum cctum feminarum. Tu cus- 
todi ut non succidatur, ut non incidatur, sed sua 
illi servetur integritas, servetur castitatis candor, 
quia Libanus candorem sonat : servetur puritas 
mentis, ut sancte, sint et corpore et spiritu. Cus- 
todi Libanum hunc, cujus ligna in ferculi tui dedi- 
casti materiam. Procul ab illo sit prophetica com- 
minatio : Aperi, Libane, portas tuas, comedat ignis 
cedros tuas (Zach. x1, 1). Portee istze claudantur aliis, 
soli aperiantur tibi. Tu illi clavis sis et claustrum, 
tu signa et resigna, ut nec signaculum nec clavem 
pr&ter te recipiat, Christe Jesu, qui Deus es bene- 
dietus in secula seculorum. Amen. 


C 


ne sunt in peclore virginum erecte columns, si 
sacra fuerint Scriptura suffultee et cognitione fideli, 
et recogilatione frequenti. Bonus Libanus es, si 
mundum cor habes, mundum a cogitatione foeda, 
et a cogitatione infideli. Magna fceditas spiritus, fi- 
dei corruptela. Quod si sana fuerit in te firma forma 
fidei, jam unam habes columnam. Noli tamen esse 
hac contenta, adjunge οἱ alteram : meditare in lege 
Domini die ac nocte. Infidelitatem et fornicationem 
puta, si mens tua vel modicum a fidei recogitatione 
declinet. Bon: columne sunt divinse notitia et me- 
moriz legis : recta credulitas et recordatio fidei. Co- 
lumma es, si fueris in fide firma : argentea, si divini 
fueris usu instructa sermonis. Rectum est, inquit, ver- 
bum Domini et omnia opera ejus in fide (Psal. xxxi, 
4). Bone columne fides et verbum fidei. Verbum hoc 
prope sit in corde tuo; nam in ore prope est : pro- 
pe sit et perpetuo ibi sit. Ex abundantia cordis oris 
sermo erumpat. Septies in die, inquit propheta lau- 
dem dixi tibi (Psal. cxvim, 164). Vos, sacre vir- 
gines, dicite semper. Septies quidem dicite laudem 
propter horas solemnes : semper autem cantantes 
et psallentes in cordibus vestris. 

- 9. Argentem sint lingus vestre. Argentez sunt, 
si de saera Christum pagina sonant. Non mittatur 
massa plumbea in os vestrum. Plumbeum os est, 
quod nil subtile loquitur, nil acutum, nil de super- 
nis; sed totum remissum est, totum hebes, totum 
de imis, fortasse et de iniquis. Nam iniquitas sedet 
in talento plumbi ( Zach.v, Ἵ, 8). Homo ille evange- 


Ὁ licus peregre proficiscens, non talia servis suis ta- 


lenta distribuit (Matth. xxv, 14, 15). Nolite de tali- 
bus negotiari talentis, in thesauris vestris hujusmo- 
di non inveniantur. Paulo dicenti intendite : Omnis 
sermo malus ex ore vestro non procedat, sed qui bo- 


nus est ad edificationem fidci (Ephes. 1v, 29). Ad 


edificationem, inquit, non ad eversionem fidei, Fer- 
reum os est quod fidem everlit, quod sanctam sub- 
ruit conversationem, quod instrumentum est belli, 


seminarium litis, quod murmur et amaritudinem 


sonat. Bestia talis in Daniele describitur, dentes et 
ungues ferreos habens, commandens et commi- 


IN CANTICA SERMO XVIII. 


; omnia (Dan. vit, 7). Nulla inter oviculas, imo 
amicas Domini bestia talis reperiatur. [n hoc 
' virgineo nulla virulenta, nulla violentia sit : 
s in hoc paradiso serpentis sibilus sonet. Vir- 
um os virulenta verba non decent. Quid ? pravis 
la verbis oseulum in sponsi labia porriges? 
or ipse lucis aeternas, et nil inquinatum attingit 
. Memento os tuum coelestibus osculis et ora- 
consecratum. Sacrilegium puta, si quid non 
, non divinum, non de sancta pagina sonet. 
inate, inquit, in neomenia tuba, in insigni die 
yel tatis vesira (Psal. Lxxx, 4). Omnis dies vo- 
plemnis debet esse ; semper neomenia, semper 
itum. Ideo os vestrum quasi tuba sit. ductilis, 
argentea : tuba qua non lites, sed letiliam 50- 
sed solemnitatem, sed cantica spiritualia. 
Nescio quomodo de columnis argenteis ad tu- 
ἰοδίγα deillexit oratio : nisi quod optima co- 
a est in domo Domini, qui tale os portat. Bona 
nna est in quo fessi sustentatlur. Habes in 
: Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut 
" eumqui lapsus est sustentare verbo(lsa. 1,4). 
ua plane lingua Christi Jesu, annuntianiis pa- 
predicantis bonum. Lingua placabilis lignum 
Prov. xv, Á), columnaet firmamentum veritatis. 
virgo in hoc sponsi imaginem porta, ut habeas 
am eruditam, linguam placabilem ; non erro- 
I, Don vagam, non labilem ad otiosa, sed quee 
itur judicium ; que verbum solatii proferat, quee 
ana quadam sit et firmamentum ad :wditicatio- 
BG (dei, vel tux, vel alienz. Prope sit verbum 
in ore tuo, et in corde tuo (Rom. x, 8). Vis co- 
am audire argenteam? Lez, inquit, Dei cjus in 
! épsius : ecce argentum. Et non supplantabun- 
messus ejus (Psal. xxxvi, 31) : ecce columna. 
columna, qua subverti non potest. Verbo Do- 
celi firmati sunt, inquit Psalmista (Ps. xxxit,6). 
verbo confirmetur cor virginis ; ul caelum sit, 
des Dei, ut reclinatorium possit aureum fieri. 
gento, fidei rationem et scientiam accipite : in 
intelligenti? el veritatis fulgorem. Reclinato- 
hoc aureum super hujusmodi columnas impo- 
, JNisi enim credideritis, non intelligetis ([sa. 
, sec LXX). Fidei eruditio ad intelligentis pu- 
£n gradum prestat. Fundamento huic contem- 
mis innilitur gratia. Dum in sermone Dei me- 
is fideliter, οἱ per petientiam et consolationem 


94 


fessio, inquit, et pulchritudo in conspectu ejus (Psal. 
xcv, 6). In Libano pulchritudo, in argento confessio, 
in auro divine conspectus presentie tibi commen- 
datur. Quam magna est confessionis et pulchritudi- 
nis hujus gratia, quee in conspoctu tantes majestatis 
admittitur] Vis alibi in Psalmo hanc distinctionem 
audire ? Cor, inquit, mundum crea in me, Deus, et 
spirilum rectum innova in visceribus meis. Ne proji- 
cias me a facie £ua ἢ (Psal. L, 42, 13). Vides quo- 
modo abyssus abyssum invocat ; quomodo diversa 
Seripture capitula sibi concinunt. Primum ad Li- 
bani candorem refer. Beati enim mundo corde, quo- 
niam ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8). Secundum 
ad argent columnas. Rectum est enim verbum Do- 
mini. Tertium ad aureum reclinatorium, ubi Domini 
facies sine velamento sincere videtur : et in auro 


B rutilat majestas regia; hoc est, purgatum, instru- 


ctum, et, ut sic dicam, prastrietum spiritum sibi 
postulat dari. In Libano purgatur, in argento in- 
struitur, in auro prastringitur. Prestringitur enim 
vere in contemplando quielibet purgatze mentis acies : 
et coruscationes intimze lucis ad modicum sustinet. 
Hos profectuum gradus relege tu, qui speculationis 
aspiras ad gratiam. Nihil in te feedum, nihil infidele 
resideat, ut nuda tibi possit fulgurare veritas. Primo 
emundare, secundo exercitare, tertio intuere. Emun- 
dare a lege carnali, exercitare in lege fidei, intuere 
et perspice in lege perfecte libertatis, in lege spiri- 
tuali. Ubi enim spiritus Domini, ibi libertas (II Cor. 
nit, 17). In lege que littere velamine caret, in qua 
nec errori, nec ignorantiae, nec snigmati locus est. 
Error ubi est, seducit. Iznorantia ubi est, non ducit. 
JEniyma ubi est, etsi ducit, non tamen perducit. 
Quis ibi erret ? Reclinatorium enim est, et quies, et 
votorum finis. Quis ignoret * Aurum enim est, et ru- 
tilat ad lucem. Quod ibi enigma ? Votorum finis, et 
serena veritas, eenigmatum figuras non recipit. Ibi 
nihil falsum, nihil occultatum, nihil figuratum : au- 
rum est, et fulget ; reclinatorium est, et fovet ; dul- 
cis fomes, sed hora fugax. Et fulgor iste fulguri 
comparatur. In momento, fil, in ictu oculi, in novis- 
sima tuba. Novissima tuba est, quando non jam in 
pagina, sed in ipsa presentia innotescit; quando 
quis efficitur docibilis Dei ; quando post Apostolo- 
rum et Prophetarum sermones novissime in se ipso 
Dei Filius Patris Verbum loquitur. Tuba hec nescit 
incertum sonum dare ; non sonat nisi ad solemnita- 


&mre ad spem te supernam erigis, columnam ἢ 'em, nisi in neomenia, et nove lucis exordio. 


dibes. Reelinatorium aureum tunc exsurgis, 
nuda tibi sine sermonis involucro raptim inci- 
)ruscare veritas. 

Sed jam perfectius ordinem intuere, et pro- 
m quemdam de Libani lignis ad columnas ar- 
«s, et aureum reclinatorium. [n Libano cordis 
itia ; in argento divine legis notitia ; in auro 
sermonis ministerio mysteria sacra manifeste 
endent. In primo mentis oculum purgas : in 
ido prospicis : perspicis autem in tertio. Vel si 
y ita diei, mundaris, meditaris, specularis. Con- 


5. Buccina nobis tu, bone Jesu, in neomenia tuba, 
in insigni die solemnitatis nostrae. Vere insignis dies, 
ubi divina majestas se manifestat : nihil insignius, 
sed nil succinctius. Diem dixi : hora est. Hora vere 
insignis, et vere solemnis. Eructa tu nobis, Jesu 
bone, eterni illius diei horas aliquas. Diem illum 
statim efficies, cui tue lucis verbum eructas, qui 
dies es eeternus. Fulgura nobis coruscationes tales. 
Fulgur effieitur, cui tu fulguras. Similem tibi red- 
dis, si quem irradias, Similes, inquit, ei erimus cum 
apparuerit (I Joan. ut, 2). Montes quos tali radio 


95 GILLEBERTI ABBATIS 96 


tangis, non fumigant, 59 sed fulgurant. Aurei fiunt, A ad aureum : quoniam humilibus et quietis contem- 


tuum quibus aurum refulget. Caput. tuum aurum 
Optimum reclinatorium aureum non invenit, sed 
reddit ubi se reclinat. Jam non est illud de Evange- 
lio dicere : Filius hominis non habet ubi caput re- 
clinet (Luc. 1x, 58). Videsne, Domine Jesu, quot hic 
habes reclinatoria ἢ Nunquam se majestatis tu: ca- 
put libentius reclinat, quam in virginitatis aureo 
sinu. Respice virginea pectora hzc, pectora vacan- 
tia tibi : in his frequenter reclinas, et recumbis, et 
cubas in meridie, et aureo claritatis. quodam sereno. 
Non hiec vulpes foveas habent, nec nidificant volu- 
cres cceli. Solidius est reclinatorium hoc, quam ut 
hic subdola valeat vulpes infodere. Nullus dolositati 
relinquitur heretice locus, ubi serena fulgurat ve- 
ritas. Sublimius est quam ut huc aut subdola vulpis, 


aut superba volucris accedere queat. Abscondita B 


sunt bec 8. sapientibus et prudentibus, et revelata 
sunt parvulis, qui humilem sectantur ascensum, 
ascensum purpureum, et passionis Christi vestigiis 
insistunt. Vere purpureus ascensus, quem Christi 
signavit cruor, et passionis ejus coloravit fides. 
6. Sed illud attendendum, quomodo, imo quam 
congruo modo sibi concinunt columnae argentem 
et ascensus purpureus. In illis sapis fideliter : in isto 
sentis humiliter. In illis meditatio, in isto imitatio. 
Non enim in sermone tantum est regnum Dei, sed 
in virtute. Quid tu istic dices qui humiliationem 
servitutem putas ? Servilis non est, quam regalis 
nobilitat purpura. Ornamentum est etenim purpura 
regium. Hos si tu vel dedignaris vel horres gradus, 
respice quod purpurei sunt. Humilitas suscepta pro 
Christo regiam prefert dignitatem. Tu vero, sponsa 
Christi, candido preme pede gradus purpureos. No- 
bilis est semita quam dilectus tuus prior incessit. 
Quam pulchri sunt etenim gradus purpurei, quos 
pede sacro Christus prior signavit pedibus illis, 
quibus nullus pulvis adhaesit, pedibus niveis, quos 
cruoris sui signavit vestigio ? Hzec tu ardenter vesti- 
gia relege : aufer calceeamentum carneum de pedibus 
tuis. Sanctus enim ascensus est, quem tibi disponis. 
Nudo et expedito insiste vestigio gradibus istis. Pur- 
puram hanc non conchylii, sed Christi sanguis in- 
tinxit. Hic tu pedem libenter pone, ut pes tuus in- 
tingatur in sanguine Christi. Non veniat tibi pes su- 
perbie, si humilem secteris ascensum, qui Sponsi 
"ἴα! cruore sacro signatur. Huic tu non modo pedem, 
sed etiam manum et caput intinge, ut tota purpurea, 
tota regalis et passione Christe tota nobilitata ascen- 
das. Nam si compateris, conregnas. Noli te seculi 
nobilitate claram reputare. Vilior eris si respexeris 
ad illam, si natales tuos Sponso imputes, si te pro 
steculi fastu preeferas aliis, aut aliquid habere pri- 
vilegii putes. Contra humilitatem propositi de pro- 
sapia carnis evacuarís a gloria Christi, si alia re 
nobilitari presumas. Hec tibi purpura sufficiat ad 
fastum, sufficiat ad ascensum, sufficiat ad gloriam, 
. ut non glorieris nisi in cruce Domini tui Jesu Chri- 
sti. Áscensus te purpureus reclinatorium perducet 


plationis debetur gratia, a sapientibus autem et 


prudentibus absconditur, revelanda parvulis. Pur- 


pura hec magnum quoddam est pignus amoris, 
quem tibi dilectus exhibuit. Vere magnum pignus 
amoris mortis passio. Majorem hac dilectionem 
nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis 
suis ((Joan xv, 13). Tale prestitit, tale pignus repo- 
stulat passio tua, humiliatio tua. Quid pro te per- 
tulit, memoria tibi reducat, et quantum adamavit, 
pro qua se tantum humiliavit. Ama ergo tu illum 
qui prius οἱ plus dilexit, Non exigunt hec tempora. 
ut sanguinem effundas. Effunde animam tuam ; ef- 
funde sicut aquam cor tuum. Nam etsi tradideris 
corpus tuum ita ut ardeat, charitatem non habeas, 
quid tibi proderit? (I Cor. xut, 3.) Denique et ultimo 
loco quasi finalis omnium clausula gratiarum poni- 
tur charitas; et media, velut ornamento quodam, 
charitate eonstrata dicuntur propter filias Jeru- 
salem. 
SERMO XIX. 


Media charitate constravit propter filias Jerusalem. 
(Cant. wi, 10). 

4. Novum aliquid vultis audire; sed ego novum 
quid non habeo, nisi ut vos innovet amor. Manda- 
tum 5S hoc novum do vobis : nibil vobis notius, 
et nihil est novius. Non estis in isto rudes et inexer- 
citat: negotio. Vestrum hoc proprium officium est. 
In amoris enim precipue munus estis dedicate. 
Denique et propter vos fercula Salomonis media 
charitate constrata dicuntur. Media, inquit, chari- 
tate constravit propter filias Jerusalem. Quodam 
quasi privilegio hic sermo vobis delegavit usum 
amoris. JEmulamini, filie Jerusalem, charismata 
meliora, magis autem ut ametis. Amor omni super- 
eminet gratie : et in hujusmodi descriptione fer- 
culi, charitas reliquarum quasi ornamentum et clau- 
eula superponitur gratiarum. Plures in hoc ferculo 
enumerantur gratie, sed charitate cumulantur 
omnes. Charitas cumulus est, charitas fundamen- 
tum. In charitate, inquit, radicati et fundati (Ephes. 
imi, 17). Hla in primis, illa in ultimis, illa in intimis : 
illa inchoat, illa consummat, illa communicat cha- 
rismatibus cseteris : ideo in medio collocatur quasi 
ornamentum quoddam commune, et totius clausula 
ferculi. Et color purpureus, et auri fulgor obscurior 
esset, si non charitate vestiretur. Quanta ejus est 
gratia, que ipsum contemplationis aurum exornat ? 
Ipsa media est et reliquarum quasi medulla gratia- 
rum. Nulla tamen est intima virtus, nulla sic ani- 
mos penetrat et perfundit, et arcanos cordis implet 
recessus. Ipsis animi medullis amor imbibitur, et 
secretis influit venis. Media, inquit, charitate. Bene 
media, quz sic intima est. Plenitudo legis est chari- 
tas Ideo lex vacuatur, si fuerit destituta charitate. 
Vitalis qu:edam vena legis est et reliquarum chari- 
tas virtutum. Cetere quasi in partem se contra- 
hunt : illa omni communis est gradui. Si mente 
excedas, sive sobrius fias; ubique charitatis et ne- 


ῃ IN CANTICA SERMO XIX. 98 
cesarius et jucundus est usus. Reliquarum officia À Super omnem enim pulchritudinem pulchritudo 


"nantur gratiarum, et vicibus alternantur : chari- 
Bis continuantur jura quodam jugi tenore. Sive 
nente excedamus, Deo; sive sobrii simus, urget 
ws charitas Christi (II Cor. v, 13, 14). Vos vere, 
δεαὶ arbitror, urget charitas Christi. In quid vos 
uget ? In se ipsam. Aliorum alia sunt officia, ves- 
tum speciale munus est amor. Improbus sui pro- 
»cator est amor et dulcem agit in patientes tyran- 
udem. Amor se ipsum in provectus semper urget 
wU5eriores. 

2. JXmulamini, filie Jerusalem, charismata me- 
: Bora, magis autem ut ametis. /Emulatio vos haec 
semper amplius urgeat. Mandatum hoc vobis sem- 
per sit novum. Et novum est, nisi in vestro dulcis 
lesus veteraverit affectu. Utinam semper in vobis 


ejus. Super omnem pulchritudinem, inquit, dilexi 
sapientiam (Sap. vui, 10). Quomodo non decorus, 
qui candor est lucis sterne. Frater mi Jonatha, 
quam amabilis es et decorus valde ? (1I Reg. 1, 96.) 
Volebam Jesum dicere, sed de consuetudine Jona- 
1885 produxi vocabulum : et tamen gratus error, qui 
gratiam expressit. Error in nomine, sed in re no- 
minis hujus est servata proprietas. Jonathas co- 
lumbas est Donum, illum significans qui spiritualis 
gratie est plenus, puerum qui datus est nobis: 
sive Jonatham, sive Jesum dicam , Jesum intelligo. 
Quam amabilis es, frater mi Jonatha, et decorus 
valde! Presumptionem putatis quod fratrem eum 
dico? Verba hac non meam temeritatem, sed ejus 
charitatem sonant. Presumptio fuerit, si non ipse 


ille recens sit, nec mora temporis aliquid imminuat B hunc mihi indulserit ausum. Denique et ipse cogna- 


gratie. Utique recens in vobis vester Jesus est. 
lpse semper recens, sed non Deus alienus. Vere re- 
cens, in quem semper anxio inhiatis amore. Deni- 
que id solum habetis in votis, ut vobis semper am- 
plius placeat. Quantum placet, qui satis placere non 
potest ? Nulla magis vos ratione placere potestis, 
quam si vobis placeat ipse. Animum vult, aliud 
ncB quzrit. Solus sufficit, si tamen totus impendi- 
tur. Satis est pro viribus tuis, sed parum est pro 
ejus meritis. Si te tibi conferas, et tua metiaris ex 
regula, sufficit : sed si de te, nil tibi relinquitur. 
Siautem ex ipsius te regula metiaris, et. velut in 
libra colloces, quid tu momenti adversus illum te- 
Bebis. Si infra vires tuas amor se cohibet et con- 
wahit, iniquus est : et si juxta vires tuas, exiguus. 
Quid ergo ? supra vires casso te extendes conatu ? 
Quidni? amor non capit de impossibilitate reme- 
dium. Nulla satis magna sunt amori officia, ubi 
tamen ipse non intepuit amor. Quomodo erit in suo 
parcus, qui in alieno fidelis existit? Quomodo erit in 
officiis propensus, in se ipso parcus ? Amor se ipso 
nihil impendit libentius, nihil uberius potest. Que 
major ubertas quam ubi nihil decerpitur ? Amor 
exiestual, se ipsum non capit, superfluit sibi, im- 
mensitatem &mulatur, dum metam nescit affectui 
ponere. Oleum est quod stare nescit, nisi cum vas- 
culum desit (IV Reg. 1v, 6), nisi quod nec tunc 
novit compesci. Musti praefert amor insigne, quod 
Dativitatis suc fervore quodam et velut setatis lasci- 
via excrescil et superfluit, capi nesciens, et novo 
semper exfervescit et fermentatur affectu. Amor in- 
firmitatem non causatur, sed magis accusat. Amori 
nihil satis est, nibil minus se ipso. Ámor se ipso 
satiari non potest, et tamen nisi se ipso pasci non 
potest : ipse sibi dulce satis est pabulum. Amor nil 
magis vult quam amare. Quam dabit homo commues 
tationem pro amore? quam dabit, vel quam acci- 
piet? Nihil gratius amore impenditur, nil dulcius 
seutitür. 89 Amor et dulciter optat, οἱ dulciter 
utitur ; dulciter deliciatur, et dulciter dolet. Vere 
dulcis amor, et solus dulcis amor; et omnis dul- 
tis amor, sed non est amor ad amorem Christi. 


tionis hujus et assumpsit habitum, et exhibuit affec- 
tum ; et juxta Apostolum, Non confunditur nos [ra- 
tres vocare (Hebr. n, 44). Si non confunditur, cur 
non et tu ipse confidenter dicas, Frater mi Jonatha : 
aut si domestico magis vis uti vocabulo, Frater mi 
Jesu, amabilis es et decorus valde ; amabilis es su- 
per amorem mulierum ? Anxio et vehementi affectu 
yestra, sancte mulieres, in Christum inardescunt 
vota: sed ipse multo magis est amabilis, quam 
amatur a vobis. 

3. JEmulamini ergo charismata meliora, magis 
autem ut ametis, Enumerat ligna Libani, columnas 
argenteas, reelinatorium aureum , ascensum purpu- 
reum, ad ultimum charitate cumulans omnia. Quidni? 
Adhuc, inquit Paulus, excellentiorem vobis viam 
demonstro. Bong sunt etenim columne argentes, 
et sacri magna quidem est eloquii gralia. Sed sí 
linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem 
autem non habeam, factus sum ut cymbalum tin- 
niens, vocis inanem dans sonitum sine sensu cha- 
ritatis. Reclinatorii aurei ingens est gloria, per quod 
tibi mysteriorum arcana signantur. Sed quid ? Si 
noverim mysteria omnia el omnem scientiam, cha- 
ritatem autem non hubuero, nihil sum. Per gradus 
ascendis purpureos, et passionis Christi te. gaudes 
babere insignia ? Sed si tradidero corpus meum ita 
ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil 
mihi prodest, inquit Apostolus. Charitas non in[la- 
tur, non est ambitiosa, non quarit qua sua sunt 
(1 Cor. xit, xir, 5) : medio gaudet, et quasi in com- 


D muni sua bona prostituit. Media enim charitate cons. 


travit. Non inflatur, inquit, non est ambitiosa. Non 
enim charitatis bonum singulare : aut si habet, 
amat; aut si non habet, optat. Non vult aliis pre- 
cellere, sed nec ipsum magis habere bonum. Multi 
meritorum suorum infirma cognoscunt. Ideoque de 
se magnum nil sentientes, non inflantur isti, sed 
forte ambiunt. Unde inflentur, non habent : sed in- 
flate satis optant ut habeant. Privatam et hi amant 
excellentiam, dum aut concupiscunt ut sit, aut con- 
Jabescunt quod esse non possit. Charitas vero cum 
invidia contabescente iter non habet, non quzrit 


99 GILLEBRRTI ABBATIS - 


100 


quod suum est : et quomodo poterit quod est alie- Α quidam aliarum inducitur gratiarum. Media, inquit, 


num decerpere ? 

: &. Quid tu invidia alienum vis corrumpere bonum ? 
Numquid tibi adjicies quod ab alieno decerpis ? Ita 
forsitan; sed si corporalis aliquid pecunia subtra- 
has. Non ergo in claustralibus rapacitatis hujus vi- 
tium vereor : est subtilius quoddam rapacitatis in- 
vide genus. Quid enim rapacitatem non putas, si 
pecunie parcis, famam decerpis? Non concupiscis 
possessionem , et laceras opinionem. Quid tibi 
emolumenti aliena diminutio confert ? aliena si cor- 
rodis bona, quid tibi inde accrescit ? Evidenti for- 
sitan veritate alien: virtutis conteruntur in ore 
tuo dentes, quos ad derogandum paraveras. Non 
audes corrodere, non tamen potes collaudare. Jam 
alienum bonum verbo non carpis; numquid ideo 
non rapis? Quomodo non rapacitas, ubi evidens 
bonum debito defraudas testimonio, et veram alte- 
rius gloriam etsi mendacio non corrumpis, silentio 
tamen supprimis? Yis audire in sola etiam :estima- 
tione rapacitatem esse ? Non raptnam, inquit Apos- 
tolus, arbitratus est esse se cequalem Deo (Philipp. 
11, 6). In invidam animam non potest intrare zsti- 
matio bona de bonis alienis. Non vult enim intel- 
Bgere quod alius bene agat : etsi palam non audet, 
penes se tamen vel dissimulat , vel attenuat alterius 
merita. Utquid istud, € nisi quod livor, dum 
privatam semper excellentiam cogitat, alienam ob- 
seurat? Charitas autem non cogitat malum , non 
gaudet super iniquitate ; et, ut sic. dicam, super 
inequalitate : congaudet. autem veritati (1 Cor. 
xin, 5, 6). Privatum non cogitat; medio quodam et 
eommuni letatur : que sua sunt non querit, sed 
qua Christi Jesu. Ejus in omnibus gloriam, vel 
amat, vel optat. Communis est Christus ; mediator 
enim est (/ Tim. 11, 5) : et ideo ejus non sunt que 
media non sunt, sed in partem se restringunt. Quid 
tu livore Christum vis in partem contrahere ἢ Ava- 
ram vis esse gratiam Spiritus, cujus circa te solum 
optas beneficia restringi? Sine ut excrescat et exu- 
beret, et effundat se super omnem carnem Spiritus 
Domini, et repleat orbem terrarum. Noli commu- 
nem omnibus beneficentiam intra cordis tui angu- 
stias incarcerare. Dives est enim in omnes (Rom. x, 
12): et tu. mingere tentas affluentiam gratis, et 
immensitatem redigere ad minutias ἢ /Emuli cordis 
avaras dedignatur Christus angustias. Nescit zemu- 
latione tua ejus bonitas detineri. Proflua est : non 
tibi soli, sed vicinis etiam se vasis ejus oleum in- 
fundit. Fac ut illa mutuo tua sint. Erunt autem, si 
communi fueris bono lsmtatus : alioquin et. animse 
tucee oleum evacuas, et illis nihilominus tamen infun- 
ditur mediator Christus ; et ideo qui sua sunt me- 
di& vult esse. In hoc, inquit, cognoscent. omnes, 
quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis 
ad invicem (Joan. xin, 35). 

5. Vides quomodo charitas speciale quoddam est 
insigne diseipulatus Christi, et doctrine ejus singu- 
iare indicium? Ideo hic in ultimo loco quasi ornatus 


charitate constravit. O quam molle est stratum 
charitatis. Proximi eharitas livore, charitas Domini 
timore caret. Nihil habet poenale charitas, timor pae- 
nam habet : ideo non est in charitate timor, sed per- 
fecta charitas foras mittit timorem (/ Joan. tv, 18). 
Quid enim timebit charitas ? Veteres offensas? Sed 
charitas operit multitudinem peccatorum (I Petr. tv, 
8). Infirmitas proprie conscientiz timebit ne deci- 
dat ? Sed fortis est ut mors dilectio. Utrumque me- 
tum charitas foras mittit, Sed nec perfecta charitas 
temporales pro Christo timebit molestias. Sed ne 
quidem sterne si fuerint, defatigari et evanescere 
poterit consummata dilectio. Non potest setmel 
hausta cognitione tante non delectari dulcedinis, 
Non ideo amat charitas ne pereat : sed mavult foris 


B penaliter in seternum perire, quam usu amoris 


seeterni privari. Si enim dederit homo omnem sub- 
stantiam pro charitate, quasi nihil despiciet eam 
(Cant. vix, 6, T). Vere hoc molle stratum, in quo 
etiam inter injurias tam suaviter quam sanete quie: 
scitur. Da mihi, Jesu bone, ut super stratum hoc 
memor sim tui, et mediter in te in matutinis. Dulcis 
plane memoria, quam amor inducit : grata medita- 
tio, quam suggerit charitas. Nihil enim est quod non 
jam dulciter et grate de Christo cogitetur. Amor 
proximi éompassionem habet, et quemdam minus 
suavem gustum, dum gementibus novit condolere. 
Christo in quo condoleas ? etsi crucifixus est ex in- 
firmitate, sed vivit ex virtute Dei. Non condolendi; 
sed congaudendi in se vobis undique materiam prze- 
stat. Totus desiderabilis, et concupiscentia totus, ef 
quasi charitate constratus. Quid enim videbis iri 
Christo, quod non ejus nobis et charitatem exhi- 
beat, et nostram exigat ? Totus nobis est charitatis 
illecebra, irritamentum amoris. Nullum in se meti- 
euloso relinquit locum affectui. Totus amari vult, 
qui totus meretur amari. Noli, virgo, ad tormenta 
respicere, cui tanta proposita sunt oblectamenta in 
sponso. Otiosus debet esse timor, ubi tot insigni& 
relucent amoris. Dedignatur charitas timoris coms 
mercium, cogi nesciens, quz nequit compesci. 

6. Ideo charitas perfecta foras mittit timorem, 
velut inutilem et supervacuum ; sed non timorem il- 
lum, qui castus permanet in seculum seculi (Psal. 
xvin, 10). Est enim timor, quem foras mittit charitas : 
et est timor, quem mittit veritas : el est timor, quem 


D intromittit et charitas et veritas. Primus cautus; se- 


cundus castus, sed non permanens in szeculum szculi ; 
tertius et castus et permanens. Primus veretur pce- 
nam, secundus offensam, tertius totus libera quedam 
et secura reverentia est. Et primus quidem timet of- 
fensam, sed propter poenam : secundus oftensam, sed 
propter ipsam. Et quidem injuria quzedam justitiee 
est, si metu poenarum in gratiam veniat. Satis ipsa 
perse meriti obtinet, ut hominum in se studia provo- 
cet, et conciliet affectus. G8 Hunc ergo timorem cha- 
ritas perfeeta excludit. Quomodo enim perfecta chari- 
tas, quee timoris stimulo indiget ad cultum justitise? 


101 IN GANTICA SERMO XX. 


102 


Perfecta dilectio mentem in solidum possidet, om- A obsequendi necessitas jure conditionis, sed necessi- 


aia soli sibi justitie munera deputari volens. Fri- 
pdus timor est, et pigre incedit, satis habens tan- 
tum impune evadere. Amor fastidium nescit, fervi- 
dus est, et in anteriora extentus: metus contrac- 
tior, necessitate tantum justitiae subit officia. Amor 
perfectus soli quod agit debet justiti:e, nihil in ea 
joris relinquens timori. Quidni? An non satis in se 
obtinet meriti ad omne bonum opus justitia ? Chri- 
stus enim nobis factus est justitia. Quid ergo? Chri- 
stus non salis in se habet dotis ad placendum? 
Alieno ergo et ipse, ut placeat, indiget adjumento ? 
Si non ejus obtentu solius obtemperatur ipsi, quo- 
modo erit ejus perfecta dilectio? Diligam te, bone 
Jesu ; diligam te, virtus mea, quem non possum 
gratis diligere, nec possum tamen satis diligere. 
Diriganiur in te ex integro studia mea, nec alieno 
deducantur et distrahantur affectu. At quam exigua 
sunt, etiam cum integra sunt, in te studia nostra 1 
quomodo ergo diminuam, quod cum integrum est, 
tam exile est? Totus in te, Deus bone, ex desiderio fe- 
rar. Trahe me tu in te ipsum, ut nullo indigeam timo- 
ris impulsu, sed perfecta charitas usum ejus excludat. 

"7. Quid igitur ? non sunt metuenda sterna suppli- 
cia ? Metuenda plane sunt, et cavenda. Nemo enim 
unquam carnem suam odio habuit (Ephes. v, 29) : 
sed vehementior Christi dilectio motu timoris non 
eget in affectum justitis. Amor iste uihil tam vere- 
tur quantum offensam: sed propter offensam, non 
propter peenam. At istud quidem, quamdiu in in- 
certo humane res fluctuant, et non est tuta laus ho- 


minis in vita ipsius. At cum ad veritatem post vitam C 


fuerit introductus, hujusmodi de reliquo metus ces- 
sabit, timori tertio faciens locum, qui prioribus 
quidem succedat, sed nulli cedat: permanet enim 
in szeculum seculi. Primus ergo timor metuit ne te- 
meritaüs offensam luat: secundus, ne infirmitate 
offendat: tertius, quod metuat non babet. Quid 
enim metuat completa felicitas et consummata cha- 
ritas ? Timor hic de plantario oritur charitatis. Non 
audeo dicere quod charitas est, nec tamen audeo ne- 
qare. Quid enim nisi &mor esse conatur, qui jam 
nescit affectum timoris ? quomodo non amor, qui 
jam pene timor esse desiit? quanam enim ratione 
timor nil metuens? Timorem illum tam tutum no- 
mine impartirem amoris, nii quod Deus ipse ibi 
quidem amat nos, non tamen timori in tanta maje- 
state permittitur locus. Sed in nobis quomodo a cha- 
nitate timor ille separabitur ? Et quid aliud est ibi 
timere, nisi non tumere adversus Dominum maje- 
statis ? Quid est timor ille nisi votiva subjectio, ob- 
edientia non coacta, ultro impensa reverentia? Quo- 
modo timor qui offendere non timet ? non enim va- 
let. Sed iterum quomodo non timor, qui offendere 
non audei ἢ Et timor ergo non videtur, quia nihil 
vel peccati vel periculi metuit ; et timor est, quia ni- 
hil sudaeter vel temere praesumit. Quid est timor 
ille, nisi reverentia humilis ex debiti quasi necessi- 
tate impensa, sed necessitatis nihil passa ? Est enim 


tatem ignorat libertas dilectionis. Quid est timor ille, 
nisi temeritatis et negligentiz magis privatio, quam 
necessitatis coactio? Vides quantum timor iste ap- 
proximat ad charitatem? pene illa est, sed plene non 
est. Causa distat, par est affectu. Quzeris qua causa? 
Inferioris conditionis respectu obsequendi ad omnem 
nutum tante majestati. Incumbit tibi justa necessi- 
tas, sed ad causam istam charitas non respectat : 
divine majestis admiratione rapitur, non contuitu 
infima conditionis. Ergo rationem quam timor re- 
spicit, charitas nescit causis preeventa potioribus. 
8. Causis ergo distant timor et amor, obsequio et 
affectu libero cognati. Primus ergo timor metuit pu- 
niri : secundus, privari : tertius, neutrum. Primum 
illum perfecta cbaritas exterminat : secundum ad 
tempus tolerat : tertium sibi indivise collaterat. 
Hunc vos, filie Jerusalem, timorem captate. Primum 
cavete illum, quem charitas foras mittit : Media, 
inquit, charitate constravit. Ubi media dicit, totum 
dat intelligi. Et vestri cordis medium charitas con- 
sternat, charitas vestiat. Vestis hzec est et ornamen- 
tum 699 nuptiale. Que si ἃ nuptiali exigitur convi- 
va, quanlo magis a nupta? Sola preoccupare et 
possidere vult omnes mentis vestra recessus. Nolite 
illos degeneri et alieno communicare affectui, Molle 
quidem et delicatum est stratum charitatis, molesto 
ne ad modicum quidem vult metu contristari. Pro- 
pter filias, inquit, Jerusalem. Jure quidem : pax enim 
multa diligentibus legem tuam (Psal. cxvui, 165). 
Si quis de indulta gloriatur gratia, quanto magis et 
vos? nam etsi constat spiritualium donorum magnas 
esse divitias, sed charitas supergressa, est universas. 
Non modo supergressa, sed etiam complexa. Et 
dulcis et dives est charitas. Denique sicut habet 
Psalmus, Infer medios virtutum cleros (Psal. cxvrt, 
44), et in spiritualium communione gratiarum super 
stratum dormitur charitatis. Charitas quasi media 
omnibus communicat, et quasi melior omnes cumu- 
Jat virtutes. ZEmulamini ergo, filie Jerusalem, cha- 
rismata meliora. Magis autem ut charitatem habeatis, 
etabundantius habeatis, Lots in affectum amoris tran» 
site. Totusenim amabilis est dilectus noster Jesus Chri- 
stus, qui vivit et regnat in szecula seculorum. Amen. 


SERMO XX. 


Egredimini, et videte regem Salomonem in diade- 
mate quo coronavit eum mater sua. (Cant. im, 11.) 


4. Audistis quo invitat: sunt filie Sion : sed unde 
jubentur egredi, nondum audistis. Id enim est quod 
non exprimit littera. Unde ergo? numquid de Sion? 
Sed videbitur Deus deorum in Sion (Psal. txxxiit, 
8). Non ergo de Sion eas vocat, quas ad videndum 
Deum vocat. At forte non ad visionem Dei, sed ad 
videndum Salomonem in diademate, quo. coronavit 
eum mater sua? ldeoque nil obstat, si filias Sion 
egredi jubeat de Sion. Sed numquid non homo ille 
natus est in Sion? Ergo si de Sion evocantur, non 
tamen vocantur nisi ad Sion: de Sion superiori ad 
inferiorem Sion. Nec enim dignum aut consentaneum 


103 


videtur, ut filie Sion egrediantur de ea, prsesertim 
ad videndum ipsum, cujus habitatio in Sion, et qui 
natus est in ea (Psal. Lxxxvi, 5, 7). Memini disertum 
et eruditum quemdam virum, cum super hoc dispu- 
taret loco, dixisse : « Male locate videntur 408 ju- 
« bentur egredi. » Satis commode pro tempore 
dixit, ad audientium quod proposuerat utilitatem 
defflectens. Mihi tamen nimis bene locate videntur, 
ad quas presentis verbi hortatus intenditur. Ubi 
quzris ? [n reclinatorio aureo, de quo preecessit ser- 
mo hesternus. Delectabilis ille locus est, et uberior 
ad letitiam, quam humana queat affectio capere. 
Delectationis nimietas se ipsam exhaurit, et ebibit 
animum voluptas exundans. Vicibus alternatur hoc 
gaudium, nec potest esse continuum, quod est ni- 
mium. Bone tamen vices, ubi non disceditur a spon- 
so. Non datur in carne commoranti hazreditate pos- 
sidere reclinatorium aureum. Ideo jubentur egredi 
filie Sion, sed quomodo si dicat. Ne longius abeatis. 

9. Egredimini, inquit, et videte regem Salomonem 
in diademate quo coronavit eum mater sua. Non 
vult eas a Christo discedere, sive mente excedant, 
&ive sobrie fiant, Bona sobrietas simplicitas fidei, 
quam intuentium possit aspectus ferre, et qua possit 
foveri. Felix qui hoc gradu cum descendit, excipitur; 
et cum ascendit, incipit. Ascendentibus enim hic 
speculationis locus primus occurrit. Bona enim spe- 
culationis &mulatio : sed scientia necessaria est. 
Reclinatorium ad illud aureum succenderis et suc- 
cingeris, locum vere speculatorium. Studium pro- 
bo, sed exspecta ut componam tibi gressum et gra- 
dum ponam. Specula est, et specula vere sublimis, 
specula omnis terreni exhalationis supergressa ne- 
bulas. lnassuetus quid illuc saltum paras? Manibus 
(sicut scriptum est) nitere, ut assuescas morari in 
sede regis (Prov. xxx, 28) Salomonis. Interim repe, 
donec rapiaris. Non enim saltus, sed ascensiones, 
inquit Psalmus, disposuit in corde suo. Erit autem 
quando ascensio in saltum, magis vero in assumptio- 
nem convertetur. Qua sunt autem istze ascensiones, 
nisi quzedam mentis purgationes ? Ideo in valle la- 
erymarum (Psal. rxxxinm,6, 7), quoniam delicta quie 
plorantur purgantur. Felix qui satis lavit lectulum 
cordis, qui sufficienter ploravit : cujus completa est 
tristitia, cujus ad cor consolationes inspiratio loqui- 
tur 638 divina, et de convalle plorationis evocat, 


GILLEBERTI ABBATIS 


cujus a furore Judicis non turbatur oculus, ut videre D 


valeat regem Salomonem tranquillo aspectu in die 
leetitie cordis ejus. 

3. Egredimini, ili Sion, et videte regem Salomo- 
nem. Ilii enim habentur digni hac lieta visione, qui 
se quadam penitentie lege concluserint, et discipli- 
ni coaretaverint custodia, quorum renuit anima 
consolari. Vis nosse quam bona sit conclusio? Hor- 
tus conclusus, fons signatus (Cant. 1v, 19). Surge, 
propera, amica mea, et veni (Cant. τι, 410). Vides jam 
quomodo ilam invitat, et amicam vocat, quz se 
ipsam concludere novit? Quod si concluse estis, no- 
lite egredi, donec Christus vos invitet. Egressa es, 


104 


Dina, non educta, et egressa est non ut regem Sa- 
lomonem, sed ut mulieres videret regionis illius 
(Gen. xxxiv, 1). Quid invenerit, vos nostis, Vos 
egredi nolite, nisi quando vos aut sponsus, aut 
Sponsi invitant sodales. Egressus est Lazarus cum 
illum Dominus evocaret ad vitam (Joan. x1, 43, &&). 
Egressus est Noe de ea qu& ipsum inter hujus 
mundi fluctus illesum arca conclusit; sed egressus 
est cum ei reclusit ostia Dominus (Gen. vim, 16). 
Egressus est Abraham de terra sua, ut repromissio- 
nis terram videret ; sed vocatus egreditur (Gen. XI, 
1). Et vos egredimini, filie Sion, invitate ad feli- 
cioris gratiam visionis. Conclusus est, et conclusus 
misere, qui beatam ad hanc visionem egredi nec ni- 
titur, nec meretur. Servilis conclusio, egressio libe- 
ra. Denique cum fueris, inquit, conversus ad Domi- 
num, auferetur velamen, velamen ignoranüe et igno- 
bilitatis: Dominus enim spiritus est. Ubi spiritus 
Domini, ibi libertas. Ubi major abundantia spiritus, 
ibi libertas uberior. Quid concluditur et involvitur, 
tenuem habet respirandi libertatem. 

&. Egredimini ergo, filie Sion, ut cum Paulo di- 
cere possitis: Nos autem revelata facie gloriam Dei 
speculantes, in eamdem imaginem transformamur 
(4I Cor. ni, 16, 18). Visio Dei, quodam est cum 
affectu semper accipienda. Et vere efficax est et vio- 
lenta visio tua, bone Jesu, qus intuentium in se ra- 
pit affectus. Nonne dulcem quemdam desiderii sui 
passus est violentiam Moyses, ut transiret et videret 
visionem illam magnam ? (Exod. 111, 3.) Vis accipere 
quam sit efficax ? Cum exaltatus fuero a terra, om- 
nia (traham ad me ipsum (Joan. xu, 32). Quid vero 
cum humiliatus fueris ad terram ? nonne ómnium 
ad te trahis animos ? Ego, bone Jesu, resurrectionis 
tug non exspecto gloriam, neo admirationem meam 
ascendentis in ccelum reservo potentie ; sed statim 
in initio annuntiationis, vel nativitatis tum voces 
angelice aures meas percellunt, et rumor novus 
stupefacit me, et ad se rapit insueta lux exorta iu 
tenebris. Nuda visio, οἱ que se in affectus condi- 
gnos non transfert, ignorantiee et ceecitati Connume- 
ratur. Vultis visionem fructuosam accipere? Vide- 
runt insule, et timuerunt, et extrema terra: obstu- 
puerunt, et accesserunt, ait Isaias (Isa. xL1, 5). Videtis 
quos virtutum fructus Dei visio pariat : timorem, 
stuporem, amorem. Viderunt, inquit, et timuerunt, 
obstupuerunt, et accesserunt. Viderunt te ad intelli- 
gentiam, timuerunt ad reverentiam, obstupuerunt 
ad novitatem, accesserunt per conformitatem. Visio 
comprehendit, timor comprimit, suspendit stupor, 
rapit et unit accessio. Illi enim accedunt qui s&emu. 
latione accenduntur. Videntis animum timor humi- 
liat, stupor quasi infatuat, amor conglutinat. Cassa 
visio est, nec contemplationis digna vocabulo, quse 
talibus non est vestita affectibus. An illum videre 
definies, qui de mysterii cognitione nec timet, nec 
stupet, nec ardet ? Timore sobrius fit animus ; stu- 
pore, absorptus ; accessu, conserius et consociatus. 
Hujusmodi virtutibus contemplationis gratia constat 


- t — — P — € 


τῷ 


sed stupore magis et amore. Nam stupore et admi- 
ratione mens excedit, amore accedit. Nec ;stimanda 
est virtus contemplationis tam ex materia, quam ex 
modo. Utraque attendenda sunt, et genera rerum 
contemplandarum, et gradus effectuum. Sed satius 
inferiori in genere amplius affici, quam in superiore 
minus. Visio hac abscondita est a sapientibus et 
prudentibus, et revelata est parvulis (Matth. x1, 25). 
Ideo dicit : Extrema lerra obstupuerunt, et accesse- 
runt. 

5. Quod humiles capere sufficiunt, id magis solet 
afficere, et quamdam sui admirationem et amorem 
importare. Cum exaltatus, inquit, fuero a terra, om- 
nia traham ad me ipsum. Omnia quie in te sunt, 
bone Jesu, quamdam habent G4 alliciendi eftica- 
ciam, et cogitantes sollicitant in affectum : sed ad 
omnia non possumus omnes attingere. Sublimia so- 
lis sublimibus sunt ; humilia, omnibus. Qua major 
humilitas, quam exaltari in cruce? Etiam de hac ait : 
Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me 
ipsum. Efficax ad trahendum humilitas ista. Quidni? 
Quis non ad simplicem cogitatum hujus rei stupore 
εἰ exstasi repleatur ? Cujus non affectum fides haec 
exhauriat et infatuet, et reddat insuflicientem ? Faci- 
lis ad contemplandum locus, sed fecundus ad gra- 
uam. Simplicitas fidei hujus minus habet intelligen- 
üe, salis magnum et admirationis et amoris incita- 
mentum habens. Accessibilis locus, vel excessus 
dulcissimos pariens. Nolite hunc contemplationis lo- 
cum dedignari. Non est diificilis ad recogitandum, 
εἰ est dives ad gloriam. Mihi, inquit. Paulus, absit 
gloriari nisiin cruce Domininostri Jesu Christi(Ga- 
lat. vt, 14). Et quid vultis audire ? Crux ipsa corona 
est gloriz, diadema regni. Denique in cruce trium- 
phavit, exspolians principatus et potestates, et mundi 
principem ejecit foras. Gloriosa visio triumphi ipsius. 

6. Egredimini, filie Sion, et videte regem Salomo- 
sem. in diademate quo coronavit eum mater sua. 
Videte carnem, quam humano sumpsit ex genere 
triumphantem in ligno. Et felix caro, quam sibi 
Christus non quasi carcerem, sed quasi coronam 
assumpsit : qua fuit ornamento, non oneri. Nos 
omnes in carne quasi in domibus carcerum abs- 
conditi sumus, compediti et servientes legi peccati. 
Infelix: ego homo, quis me liberabit de corpore mortis 
hujus? Gratia, inquit, Dei per Jesum Christum 
(Rom. vii, 24, 25), Deus enim mittens Filium suum 
ín similitudinem carnis peccati, de peccato damna - 
vit peccalum in carne (Itom. vui, 3). Veritas carnis 
in Christo, peccati pondus non sentiens, nobis omni- 
bus de peccato victricem palmam advexit. Bene 
quasi diadema accipitur corpus immaculatum, cor- 
pus triumphi, corpus honoris et glorie; corpus cujus 
eruore peccati deletur chirographum, justis et 
salutis signatur conscriplio, nuptialia suut instru- 
menia contecta. Denique hic dies desponsauonis, 
quando veteres repudians ritus, nova Ecclesie Sa- 
cramenta instituit : quando in perpetui matrimonii 
signum et copula nuptialis, de latere ejus sanguinis 

Parao, — CLXXXIV. 


IN CANTICA SBRMO XX. 


t06 


et aquae mistura profluxit, Hodie Synagoge dedit 
libellum repudii, et a priore odiosa ad posteriorem 
dilectam transivit, A veteri transivit ad novam, 
quam sibi ipse exhibuit gloriosam non habentem 
maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi (Ephes. 
v, 21). Novitatis signum est quod ruga caret. Ex- 
plicuit Christus littere rugas, et quod inerat novi- 
tatis elicuit. Quid vultis vos, Sion et Synagoge ἢ], 
rugas contrahere, quas Christus explicuit? Novis 
supervenientibus, quid veteribus adhuc gloriamini ὃ 
Egredimini, filie Sion, de cavernis littere, de an- 
gusta et ignobili intelligentia. Egredimini, et videte 
regem Salomonem in diademate quo coronavit eum 
mater sua. Corona nobis est Incarnatio, quam vos 
putatis contumeliam. Et videte jam quomodo bene- 
dixit corone anni benignitatis sue, quomodo campi 
ejus repleti sunt ubertate (Psal. Lxiv, 12). Videte 
coronam, videte et copiam : coronam victoris, 
virtutum copiam. Unde hac, nisi quia granum frue 
menti cadens in terram mortuum fuit ? Denique δα 
est victoria, quie vincit mundum, fides nostra 
(I Joan. v, &). Et ipsa credentium multitudo corona 
est et ornamentum Christo. Eris, inquit, corona glo- 
rice in manu Domini, et diadema regni in manu Dei 
tui. Numquid hoc dictum vobis usurpatis? an non 
per vos nomen Dei blasphematur ὃ Egredimini, filie 
Sion, et videte quam gloriosus sit Deus in sanctis 
suis, si forle visio hac ad smulationem vos addu- 
cat, et de solitudine vestra ad Ecclesie frequentiam 
transire faciat. Etsi deserta fuisti, sed non vocaberis, 
inquit, ultra derelicta : et terra tua non vocabitur 


C amplius desolata (Isai. vxu, 3, 4). 


7. Sed jam desistamus ad eos qui foris sunt ser« 
monem proferre. Ipsi potius videre delectemur, quo- 
modo jam pinguescunt speciosa deserti, quomodo 
credentium corona Christus in Ecclesia cingitur. 
Qua est spes nostra, e£ corona glori& ? Nonne vos 
ante Dominum? (IThess. τι, 19.) Si Paulus hoc dicit, 
quomodo non magis Christus ? Vivo ego, dicit Do- 
minus, quia his omnibus velut ornamento vestieris 
(Isai. XLix, 18). Advertisti quomodo credentium 
agmina ornamentum esse δῷ Christi in. Ecclesia 
definiat. Quare non et corona sunt? Sed corong 
habet quamdam insignem et illustrem pra cseteris 
ornamenüs dignitatem : quia caetera cum sint cor« 
poris, ista est capitis. Et temporis ratio ad ejus com- 


D mendationem aliquid affert. Solemnibus tantum 


usus ejus est accommodatus feriis. Jam erectam video 
alacritalem vestram : jam ad vos hujus verbi in- 
terpretationem deflectitis. Jam vestrum in corona 
prerogativa intelligitis privilegium, qui purioris 
estis vite. et professione astricti, οἱ exercitio ins» 
tructi, et indelessi studio, et otio festivi. Jure 
diadematis censentur nomine, quos jam non tam 
pugna solliciiat, quam triumphus lauticat : quibus 
non est colluctatio adversus carnem et sanguinem, 
qui serpentis jam caput non observant, sed Christi 
exornant. Vos estis corona Christi et gaudium : 
et ideo sicut coepistis, sic state, charissimi, sic state 


Á 


107 


in: Domino, imo sic capite Dominum. Sublimis locus A 


est, nihil illuc vilioris afferte materie. Videte voca- 
tionem vestram, videte quem estis in usum as- 
sumpti. Nihil feni, nihil ligni, nihil stipularum in 
Domini velitis diademate texere. Nihil denique quod 
ignem mereatur vel vereatur. Spinz complexe igne 
comburantur. Noli &mulari in malignantibus, neque 
zelaveris eos qui spineam capiti Regis nostri impo- 
suere coronam. Tale diadema non honorem, sed 
horrorem adducit. Horret Christus magis asperita- 
tem morum, linguas stimulos, quam aculeos spina- 
rum : in his preserlim qui in silentii vocati sunt 
simplicitatem, in charitatis negotium, in otii quietem, 
in humilitatis scholam, in subjectionis votum, et 
vinculum unitatis. Sed non est bonum vinculum, 
quando sibi mutuo confederantur, et in aliorum ob- 
trectationem dexteras conserunt, Judaeorum more 
dicentes : Tollamus justum, quia inutilis est nobis, 
et contrarius operibus nostris (Sap. τι, 13). Vos 
autem semulamini pacis bonum in bono semper. 

8. Denique species corone quoddam unitatis 
prefert indicium. Non sola corone est estimanda 
materies, sed et forma ejus pulchre intelligentic&e 
rationes administrat. Ea enim est corone species, 
que et in orbem cohgret et in altum se erigit. Vis 
habere cohserentiam quamdam communem et id 
ipsum? Credentium, inquit, erat cor unum,et anima 
una (Act. 1v, 32). Quis hujus unitatis finis ? Propter 
spem utique, qua reposita est in colestibus. Jam 
ergo habes coherentiam in unitate : erectionem in 
spe. Et Apostolus : Galeam, inquit, salutis assumite 


(Ephes. vi, 17). Et bene de galea introducta est C 


mentio, eo quod habeat quamdam cum corona vici- 
niam. Nam utraque capitis est; sed altera muni- 
mentum, altera ornamentum. Ideo nihil impedit 
spem ad utramque referri : Spe enim salvi facti 
sumus (Rom. vin, 24). Ista nunc de forma perstricta 
sufficiant. De materia quid qu:ritis? Ipsi enim 
scitis quod fragilem et obscuram materiam dedi- 
gnatur locus sublimis. Aurum vult et lapides pretio- 
sos. Posuisti enim in capite ejus coronam de lapide 
pretioso (Psal. xx, 4). Aureas in Apocalypsi coronas 
legis (Apoc. 1v, &). Pretiosa materies, sive solum 
sit aurum, sive quaedam auri gemmarumque mis- 
tura. Sed nescio quid majoris gratie significare 
videtur, quod auri mentione sublata de lapide, in- 


GILLEBERTI ABBATIS 


103 


discipulis desponsavit Ecclesiam. Desponsavit eam 
in fide, desponsavit eam dando in cordibus eorum 
arrham et pignus, et primitias Spiritus. Et despon- 
satio dicitur participatio Spiritus, quando adhsrens 
Deo jam non duo, sed unus spiritus est (I Cor. 
vi, 471). Denique et ipse est homo qui reliquit patrem 
et matrem, et adhaesit uxori sug, et facti sunt duo 
in carne una (Ephes. v, 31, 32). O beatum com- 
mercium | facta es cum sponsa in carne una, et 
ipsa cum sponso in uno spiritu. 

9. Quomodo oportuerat de tali te gaudere con- 
jugio, fidelis anima? quomodo letari, et diem festum 
agere? Induere, induere vestimentis glorie tus, 
civitas sancta (Isai. Ln, 1), 66 sponsa agni 
gaude et letare, Sion, adjuncta Christo. Quomodo 
tu non gaudebis, cum gaudeat ipse ἢ Gaudebit spon- 
sus, inquit, super sponsam, et gaudebit super te Deus 
tuus (Isa. Lxit, 5). Sed quanto gaudio? In die, in- 
quit, desponsationis ejus, et in die lelitie cordis 
ejus. Non levem dedit intelligi lzetitie motum, quem 
esse cordis expressit. Leetitiam dico? delicie sunt. 
Delicie, inquit, mee esse cum filiis hominum 
(Prov. vin, 31). Quam care tibi, Jesu bone, constant 
ille letitie | Non gratis eas possides, quas carnis 
passione comparasti. Ideo cordis tantum hanc dicit 
letitiam. Injuria est sponsi, si ipse lelatur, et tu 
non ex corde applaudis, non congratularis, non 
congaudes. Vel fastidii, vel despectionis instar est, 
cum gaudente non gaudere, et hoc in desponsatio- 
nis die. Affectum tuum cujus alliciat species, si 
non ejus qui speciosus est forma pre filiis homi- 
num ? Gaudens gaude in Domino, et exsultet anima 
tua in sponso tuo, in Deo tuo; qui si Deus non 
esset, et homo purus esset, quantas tamen haberet 
in se amoris illecebras homo talis, tot gratiarum 
abundans muneribus ? Nam si.a radice conceptionis 
ejus recensere ccoperis, totus tibi stellatus videbitur 
juxta conditionem humanam, tam singularitate, 
quam excellentia virtutum : homo innocens, impol- 
lutus, segregatus a peccatoribus ; ut interim sileam 
quod excelsior ccelis factus est (Hebr. vii, 26), infir- 
mitatibus nostris potens compati, tentatus per omnia 
pro similitudine absque peccato (Hebr. 1v, 15). Diffusa 
est gratia in labiis, misericordia in visceribus, vir- 
tus in manibus; conversatione singularis, sermone 
communis ; prudentia in responsis, vità in verbis. 


quit, pretioso posuisti in capite ejus coronam. Et ἢ Quid, quod conceptus est ex fide, natus ex Vir- 


&adhuc excellentiorem vobis demonstro materiam. 
Apparuit signum magnum in calo, mulier amicta 
sole, et in capite ejus corona stellarum duodecim 
(Id. xm, 1). Apostolorum tibi et numero et specie 
chorus monstratur, Qui enim ad sapientiam erudiunt 
multos, quasi stell splendent ad perpetuas eterni- 
tates (Dan. xi, 3). Hac corona fratrum stetit in 
circuitu Jesu, sicut scriptum est (Luc. xxiv, 36). 
Et in Apocalypsi diademata multa in capite sponsi 
(Apoc. xix, 12), secundum diversitatem gratiarum 
et graduum : sed illud precipuum quo coronatus 
est in die desponsationis sus; in die quo sibi in 


gine, non consumptus in morte, et assumptus in 
gloria ? 

10. Reticeo nunc credentium numerum, et merita 
populorum, quos misso Spiritu sibi in fide et cha- 
ritate sociavit, O vere magnum pietalis sacramentum 
Christus, irritamentum amoris, qui manifestatus et 
infestatus est in carne, justificatus est in spiritu, ap- 
paruit Angelis, predicatus est gentibus, creditus est 
mundo, assumptus est in glorial (| Tim. nt, 16.) 
Quis det mihi istas discurrere et recurrere frequen- 
ter per lineas, et per singulos virtutum et operum 


-gradusdicere : Domine, quis similis tui? (Psal. xxxiv, 


109 


IN CANTICA SERMO XXI. . 


110 


40). Quis mihi det ut scribantur sermones isti in A ve prevenitis et instruitis apostolos? Ubique seduli 


corde meo, ut exarentur stilo, et quasi in silice scri- 
bantur, ut non deleantur ? Bonus stilus digitus tuus, 
Domine, digitus quo scribebas in terra verba ar- 
cana, verba quorum virtutem calumniantes ferrenon 
poterant (Joan. vi, 6-9). Inclina te ipsum, Deus 
meus, et incide in corde meo legis tuae tabulas. La- 
pideum est cor meum, sed durus lapis naturz obli- 
viscitur ad digiti tui impressionem; facile cedens, 
ubi tu. incidis. Sed jam multa diximus pro co quod 
oportebat sponsam leetari el gaudere in die despon- 
saionis, et die lztili:e cordis sui dilecti. Magna in 
hac die lztütis ratio, et qua& cordis et affectus hu- 
mani fines excedat. Nec est huc peregrina inducenda 
letitia, sed diei isti. sufficit letitia sua. Dulcis es, 
Domine, et directus est ad nos spiritus tuus, spiritus 
suavis. Humanas tibi animas per fidem et amorem 
quodam sponsi associas affectu, et de conversione 
ketaris. Durum cor quod sibi laetitiae hujus materiam 
subducit, occasiones altenuat, imminuit rationes. O 
me impudentem et ingratum, si non ego talem dili- 
gam, tam absolutum a corruptione, et tanta circa 
me adstrictum compassione, necessitati non ob- 
noxium, et pietate obnixum! Diligam te, dulcis Do- 
mine, etsi non pro me, pro te tamen ; ut tuo satisfa- 
ciam desiderio, deliciarum tibi causas subministrem, 
argumenta letitie, in die desponsationis, et in die 
letitiae cordis tui. 
SERMO XXI. 


Egredimini, et videte regem Salomonem, etc. 
(Cant. ut, 11.) 


1. Et vos audeo confidenter ad visionis hujus invi- 
tare lzetitiam, filie coelestis Sion Jerusalem que in 
coelis est. Vos vere et plene filie Sion, 48 semper 
intuem ji faciem Patris. Vos, inquam, multorum mil- 
lium Angelorum frequenua, vos invito et voco. Egre- 
dimini et videte : egredimini de recondito illo sinu 
intimae visionis, de secreto lucis inaccessibilis. No- 
vum vobis terra nostra prestat spectaculum : novum 
enim fecit Dominus super terram. Ab G4 cxternis ad 
terrena vos provoco. Mira hzc invitatio : sed nescio 
quo pacto sterna illa, que in se ipsis semper et 
nova et miranda sunt, in eo quod factum est in 
terra novum, nova magis in mirabiliora refulgent. 
O beata haec in terris novitas temporalis, qua anti- 
quam illam et eternam novitatem angelicis in aspe- 
ctibus amplius innovavit! Novum faciet Dominus 
super terram : femina circumdabit virum (Jerem. 
xxxi, 22). Quem virum ? Ecce, inquit, vir Oriens no- 
snen illi(Zach. νι, 42). Oriens splendor lucis zeternae 
femineo, sed virgineo circumdatur utero, et carne 
vestitur. Hoc est illud novum, quod ipsa sui novi- 
tate nimia credulitatem obstrueret, si non esset 
inauditis prius signis fides elicita. Denique inter tot 
et prophetiarum et prodigiorum manifesta testimo- 
nia, ad novitatem istam adeo quorumdam sensus 
obstupuit, ut dum novitati fidem abrogant, signis 
evidentissimis non accommodent credulitatem. Sed 
quid vos ad egrediendum invito, qui ipsos etiam ubie 


estis ad admiratores et annuntiatores novitatis istius. 
Angelus concipiendum nuntiat Maris (Luc. t, 26-38) : 
natum pastoribus angelus nuntiat : imo et ipsis An- 
gelis, non tantum pastoribus angelus nuntiasse vi- 
detur. Unus preadicat, alii applaudunt. Facta est, 
inquit, cum angelo multitudo caelestis exercitus lau- 
dantium,et dicentium, Gloria in altissimisDeo (Luc. 
I1, 9-14). Unus annuntiat, quod alii seque noverant : 
et tamen quasi novum et recens audiunt, quod illis 
ignotum esse non poterat. O beata hzc novitas, qua 
angelico gaudium praestat auditui ; et, ut sic dicam, 
delectat illos ab alio audire, et quasi discere quod 
eos ab initio ipsa Veritas edocuit! O humilis et inde- 
fessa devotio, et ad Deum, et ad invicem! 

2. Est hic aliquid, quod nos utinam observemus, 
imo et servemus. Quid illud ? Ut angelico exemplo 
humilem et attentum prz:i:beamus auditum alieno ser- 
moni, etiam in illis que non ignoramus. Non tamen 
alienus est, qui de Deo est, nisi nos a Deo alienos 


reputaverimus. Et si alienus est, auctoritatem illi 


tribuit divina materia. Nota fastidire, aut curiosita- 
tis est, aul contumacie signum. Angelici spiritus, 
quibus a principio innotuit sacramentum Incarna- 


tionis, non abstinent ab admiratione in novitatis 


hujus exhibitione; et antiqua cognitio non modo vi- 
sione nova, sed novo gaudet et letatur auditu. In 
temporum fine egressus est Christus, ideo egrediun- 
tur et ipsi. Et egressus ejus a diebus sternitatis 
(Mich. v, 2). Sed in temporum fine de utero ejus 
egressus est, qui circumdedit eum, feminae. [deo 


Ὁ egrediuntur coelestis filie Sion, admiraturse in com- 


pletione quod semper admirate sunt in exspecta- 
tione. Ángelus in annuntiatione (Luc. 1, 26-38), an- 
gelus in nativitate (Id. ri, 9-14), angelus in bapti- 
smate (Id. ri, 21) : angelus apparuit oranti (Luc. xxl, 
43), testis est resurgenti (Luc. xxiv, 4), astat ascen- 
denti (Act. 1, 10). Quam vehementes, putas, amato- 
res sunt tam seduli annuntiatores, et indefessi admi- 
ratores? Per omnes hujus sacramenti gradus cir- 
cumeunt et immolant hostiam admirationis, hostiam 
vociferationis ; cantant, et psalmum dicunt Domino. 
Et omnis haec veneratio extrinsecus exhibita est, 
absque ea qua intrinsecus latet. Et si novum fecit 
Dominus super terram, caelos tamen novitatis hujus 
odor replevit. Femina circumdabit virum, quomodo 
cireumdat corona caput. Caput enim Ecclesie Chri- 
stus (Ephes. v. 23). Gloriosus plane in illo splendore 
glorise, et paterne figura substantiz : sed super ad- 
dito nostrz:: quodam velut fuco nature, et colore in- 
ducto, dum sublucet, plus placet : nec illis tantum 
qui secus ferre non poterant, sed in his etiam qui- 
bus pure se splendor iile refundit. 

3. Hxc autem dico, quod dignatio hzc ipsa, qua 
voluit incarnari, quemdam videtur attulisse decorem 
dignitati majestatis. Quomodo enim non plus place- 
bit humiliata sublimitas, exinanita immensitas, et 
divinitas incarnata? Isia varietate quid pulchrius ? 
Varietatem dico? contrarietas videtur, eo ad 6055 


111 


GILLBBERTI ABBATIS 


112 


templandum pulchrior, quod htec sese contraria non A tionis, an efficaciam salvationis. Utrumque in beneti- 


impugnant, sed congruunt sibi. Mirabilis in se di- 
vina simplicitas ; sed ut sic dicam, multo heec com- 
positio mirabilior, quia novior. Non possum mixtu- 
ra hujus artem satis mirari, et puto nec Angeli. Et 
quidem illis mirandi ratio major, quibus divine na- 
ture mera simplicitas sincerius innotescit. llla in- 
compaiabiliter mera est, et ideo mixturam hanc mi- 
rabiliorem reddit. Quaenam hec ,mixtura, cum su& 
cuique nature constet integritas? Nam nec alterutra 
in alteram 6S transit, nec ex utriusque quasi tertia 
et nova quedam consistit, Novum tamen est quod 
in una persona conveniunt. Contemplatio utraque 
quiedam est velut cella vinaria. In illam introducti 
sunt angelici spiritus cellam nectaream majestatis 
s&ernze, imo a conditionis sus inilio positi. Jam 


cio gratum est, et voluntas, et eventus. Adde et ter- 
tium, modum ipsum et rationem. Nihil voluntate hac 
affectuosius. Qus dilectio major, quam ut ponat 
quis animam suam pro amicis suis ? Αἱ hoc fecit pro 
inimicis. Et inimici erant in se ipsis et amici, quia 
ante mundi constitutionem dilecti. Quid operis hu- 
jus eventu uberius? Larga effusio Spiritus super 
omnem carnem, satis manifestat. Effusio sanguinis 
Christi spiritualem nobis effusionem impetravit. 
Quos lavit sanguine suo, quomodo non perfunderet 
Spiritu sancto suo? Ideo prius mundavit, ut essent. 
super quos altius postea Spiritus inundaret. Ad 
ordinem quid consequentius ? Coaretor in hujus ma- 
teri? consideratione ; et quid potissimum ad contem- 
plandum e tribus eligam ignoro : pietatem, an pru- 


nunc in temporum fine hac nostra in terris cella B dentiam, an proventum. Certant heec inter se in con- 


mustum novum eructat. O  promptuaria plena, 
promptuaria exundantia et eructantia ex hoc in il- 
lud! Egredimini, filie Sion, de cella vini meri ad 
hoc mustum, quod miscuit sapientia in cratere no- 
vo. O calix inebrians, quam praeclarus es, et ideo 
claritate inebrians | Liquor &ternus novo huic infu- 
sus calici majore cum charitate hauritur, qnamvis 
cum claritate temperata : idcirco etiam amor esse de- 
bet intemperatus. Quis enim se ab amando tempe- 
ret, quando nostrae se capacitati contemperavit im- 
mensa majestas ? O calix non hominum tantum, sed 
et Angelorum mentes inebrians, et in se ἃ contem- 
platione mere divinitatis mixtura hac nova conver- 
tens | Egredimini, filie Sion, de copia illa vini meri 
ad hunc calicem temperatum. Egredimini, et gustate 
quam suavis est Dominus. Ibi suavitatis divinze sim- 
plex natura prospicitur; hic suavitatis ejus usus et 
indicia proponuntur. Ibi in se videtur ; hic in affectu 
800 : hoc ultimo in genere, utrumque mirabile est ; 
et nescio quid magis mirer, in una persona natura- 
rum compositionem, an compositionis causam, Quid 
jam in unitate divinze essentige tres esse miramur 
personas ? Plures jam ex integro in una persona na- 
turas mirare. Quid non hic ad contemplandum suave, 
quidque non afliciat ? 

&. Denique ad admirationis cumulum, causa acce- 
dit. Causa nec consequentia rationis, nec salvationis 
ellicacia caret, nec gratia compassionis. Vis audire 
consequentiam ἢ Sicut in Adam omnes moriuntur, 
ta et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. xv,22) : 
et idem, Sicut per unius inobedientiam peccatores 
constitut ; sunt multi, ita et periuntus obedientiam 
justiconstituuntur multi.Quidconsequentius?Magna 
consequentia, sed ex parte justitiee ellicacia major. 
Denique, ubi abundavit delictum, supera bundavit et 
gratia (Rom. v. 19, 20). Ubi delictum, ibi seductio 
ct fallacia intercessit ; et ideo non omni ex parte vo- 
luntarium videtur. In gratia vero nihil non ex propo- 
sito, nihil non libitum. Quomodo ergo non elfica- 
ciora sunt voluntaria bona, quam velut aliqua ex 
. parte coacta mala? Et vere eílicax gratia et artifi- 
eiosa, -Nescio quid magis mirer, artificium coapta- 


templatione nostra; et cum in alteram partem 
intenditur, in alteram trahitur. Blandiuntur hec mihi, 
et affectione diversa permulcent. [nardesco, stupeo, 
gaudeo. Gaudeo pro utilitate, ad prudentiam stupeo, 
inardesco propter impensum mihi pietatis amorem. 

5. Quid ista dispertior? Confunduntur hzc inter 
86, et in uno quoque genere permiscentur frequen- 
ter. Nam et modus, et commoditas, et affectio, sive 
malis sic dicere, prudentia, proventus et pietas : hrec 
inquam tria sive simul, sive sigillatim considerata, 
animum ad se meum et trahunt citius, et tenent 
diutius, et quamdam in admirationem et exsulta- 
tionem convertunt. Matris Ecclesie fides talium va- 
rietate virtutum ejus diadema contexuit. Hunc ibi 
numerum, hoc pondus, hanc mensuram assignant. 


C In ordinis ratione et consequentia numerus depre- 


henditur, et concordie modus. In pondere pietatis 
affectus vehementior. Et vere vehemens pondus gra- 
tie, de ccelis ad terram majestatem immensam de- 
ducens. lmmensitas hec omnem ,incomparabiliter 
excedens creaturam, ad mensuram se contraxit, 
mensuram pertingendi usque ad nos. Non enim quasi 
non condescendens 699 ad nos superextendit se 
ipsam, sed in mensura nobis distillat dona Spiritus. 
Mensuram interpretor in effectu munerum. Ad men- 
suram enim dat nobis Deus Spiritum. In mensura 
contra mensuram : in mensura gratie, contra men- 
suram injustitie. Nam sicut abundavit delictum, 
abundavit et gratia. An non hic mensura contra 
mensuram? Certe et supra. Superabundavit enim et 
gratia. Numquid tantum super mensuram delicti ὃ 
Non utique tantum super mensuram delicti, sed 
etiam super mensuram gratie. Et contra et supra 
mensuram injustitie abundat gratia, ut supra men- 
suram gralie, sed non contra abundat gratia. Ubi 
enim una abundat, necesse est et altera superabun- 
det, et detur abundantius abundanter habenti, Men- 
sura bec mensura bona et conferta, et coagitata, et 
superfluens. Superfluitas videtur, quando non tan- 
tum necessaria suppetunt, sed etiam exuberant vo- 
luptuaria. ]n donis Spiritus quedam expediunt, 
quadam docent, quedam delectant, eanant, exor- 


13 


IN CANTICA SERMO XXII. 


114 


nant, exhilarant. Quomodo non superfluunt quae sic A nem cum expressione tanta sponsus commendat. 


excrescunt ὃ Sed hzc jam sufficiunt de numero, et 
mensura, et de pondere diadematis, quod Salomoni 
regi mater ejus composuit. Quoddam enim illi quasi 
sertum glorie confert: dum coaptat quod a nobis 
assumpsit, et. quod nobis exhibuit. Videtis quibus 
hoc diadema dotibus gratiarum constet. Sed quid de 
grauis ad diadema ? Dabit, inquit in Proverbiis, ca- 
piti tuo augmenta gratiarum (Prov. 1v,9).Pater dat, 
et mater coronat. Ipsa coronat, quia ipsa credit, ipsa 
eireumdat, ipsa coronat Mater. Ecclesia se ipsa te, 

Jesu bone, exornat, se ipsa te vestit, se ipsa te cal- 

beat et coronat. [n profectione calceamentum est, in 

perfectione corona. Mira mutatio, ubi excusso pulvere, 
$i quis adhzeserat, de calceamento corona efficitur. 
6. In die desponsationis et letitia. Vide ordinem. 

Unus dicitur desponsationis et coronationis dies. Si 

istud scis, beatus es si sequaris. Convertis ordinem, 

si vis prius desponsari quam coronari : si prius vis 

*d jucunditatem et quietem devinciri Christo, quam 

eum Christo vincere. Anticipatio quidem beata, sed 

non ordinata, si ante triumphum thalamum tibi optas 
collocari, si ante laborem presumis letitiam. Unus 
est his tribus constitutus dies : diademati, desponsa- 
toni, et lztiti:& cordis. Et quod est cor Salomonis 
nostri ? Vos, inquit, estis corpus Christi, et membra 
de membro (I Cor. xit, 27). Felix plane quodcumque 
membrum capitis hujus; sed qui cor est ejus, de 
precipuis est. Et vide, si non cor est, qui quodam in 
ventre secretorum Dei fovetur, in vitali affectionum 
calore, in medio meditationum. De corde enim co- 

gitationes, non operationes exeunt (Matth. xv, 19). 

Jure ergo cor est, qui in medio spiritualium locatus 

est cogitationum, in pinguedine gratiarum, in quo- 

dam ventre veritatis, in utero sapientie, cujus in 
typo Salomon ponitur. Et quidem uaa eademque vel 

Ecclesia, vel anima, et corona est, et cor, et sponsa. 

Corona in capite, sponsa de latere, cor in ventre: 

corona in summo, sponsa in proximo, cor in inti- 

, mo. Quid hic non optime collocatum ? quid non festi- 
ve? Egredimini hinc, nostre filie Sion et videte, 
ut et vos transeatis in affectum cordis hujus in 
sponse gratiam, in diadematis speciem. Nolite no- 
mine casso gloriari. Estote quod esse dicimini, spe- 
culationis filis. Usus ipse attestetur nomini. Festus 
enim est desponsationis iste dies, et Dei susceptione 
dignus, et ab hoc ad festiviorem, qui nuptiarum est 
dies, perüngitur : in quo non datur libellus repudii, 
non intercedit divortium ; non abit vir via longis- 
sima, ne brevissima quidem, sed est semper in domo 
sua sponsus Christus Jesus, qui vivit et regnat cum 

Deo Patre et Spiritu sancto per omnia secula secu- 

lorum. Amen. 

SERMO XXII. 

Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra ! 
oculi tui, columbarum; absque eo quod intrinse- 
cus latet (Cant. 1v, 4). 

1. Non veretur ne suis intumescat laudibus, et hu- 
mihlatis jacturam faciat, cujus ipse sibi pulchritudi- 


C 


Frequenter ex multo placendi desiderio subest metus 
displicendi ; et propensior devotio conscientiae secu- 
ritatem imminuit et furatur. Quid ergo mirum si 
sponsus applaudit illi de pulchritudine, affectumque 
blanda allocutione demulcet, quem metus invexerat ? 
Quanam enim ratione deformitatem non vereatur 
4 suam hominis anima qualibet, qua nostri Salo- 
monis in matrimonium asciscitur *? Audivit illum in 
diademate suo, in die desponsationis et letitice core 
dis, in illa abysso gloric solito festiviorem, poterat- 
que jure vereri repulsam, si deformitatis et abjectio- 
nis 8.188 respectaret ad causam. Ofportuit itaque ut 
securior reddita resumeret animum, et infusa ala- 
critas mentis faciem vivido quodam calore perfun- 
deret. Nam totius vitze et operum pulchro vultui plu- 
rimum adjicit mentis hilaritas. Propterea in hunc 
modum amicam sponsus alloquitur : Quam pulchra 
es, amica mea ! Similia fere dicta sunt supra in pre- 
cedentibus, ubisic legitur: Ecce tu pulchra es, ami- 
ca mea, ecce tu pulchra es (Cantic. 1, 14). Idem 
pene videtur : Ecce tu pulchra es; et, Quam pul- 
chra es! Utrobique pulchritudo praedicatur ipsius, 
el iterata commendatio confirmationem declarat. 
Sed quantum ipse advertere possum, aliquanta hic 
innuitur distinctio. Nam ubi dicit, Ecce fu pulchra, 
agit tantum de pulchritudine : hic vero de nimietate 
pulchritudinis, Quam pulchra es, amica mea, quam 
pulchra ! Ibi simplex attestatio quasi subito depre- 
hense pulchritudinis ; hic autem admiratio nimie- 
tatis : ibi attestatur quam pulchra ; hic oblectatur 
quod tam pulcbra. Hic enim majore pronuntiatur 
cum pondere affectuque mirantis, et prolationis mo- 
dus motum oblectatze mentis declarat: quam pulchra 
es, amica mea, quam pulchra ! Et quidem in processu 
Cantici perfectiora ad sponsam dici oportuit. Hzc a 
nobis de similium distinctione verborum. Nam que 
super puleliritudine sponse interpretanda fuerant, 
copiose et accurale suis explicata sunt locis. Et quae 
vir (utrum eruditior, an eloquentior nescio) suis 
disputavit in homiliis (BERNARDUS, Serm. 40 in Can- 
tic.), nec minimo, ut sic dicam, digito decuit a nobis 
δα discutiendum attingi. 

2. Hoc vero non negligenter attendendum, quod 
post generalem commendationem pulchritudinis, par- 
ticulatim amicam depicturus, loco primo ab oculis 
orditur. Prudenter quidem, quoniam si simplex ocu- 


Ὁ jus fuerit, totum corpus lucidum erit (Matth. vr, 22, 


23). Et ideo columbarum comparat oculis, ut juxta 
Evangelii doctrinam, suam amicam simplicem do- 
ceat sicut columbam (Matth. x, 16). Denique univer- 
sum corpus operationis simplex illustrat oculus in- 
tentionis, et facit ut coram Deo luceant opera, qua 
perse coram hominibus poterant lucere. Nam quan- 
do foris bonum lucet opus, sed operis bonitatem 
non intendit animus ; quasi corpore claro oculus ca- 
catur. Opera quidem ipsa aliquoties in genere suo 
bona sunt, et aliis commoda ; sed operum bonitas in 
actorem non refunditur, qui simplicem oculum in 


115 


GILLEBERTI ABBATIS 


116 


psis non habet. Ideo tenebrosa sunt, quod intentio- A nos, glorietur se habere milvinos ? Si Christi 


nis sincere lumine carent. Bonus itaque simplex 
oculus, non habens ullam partem tenebrarum, con- 
versationis corpus totum serenans. Aut totus enim 
tenebrosus est oculus, aut totus lucidus, aut ha- 
bens aliquam partem tenebrarum admistam. Totus 
tenebrosus est, cum operi malo propter malum in- 
tendit : totus lucidus, cum operi bono nonnisi pro- 
pter bonum intendit. Cum vero in opere bono non 
tantum in ipsum bonum, sed etiam in alium ali- 
quem finem intentio dirigitur; vel cum in opere 
non bono, quod inesse credebatur bonum, errando 
diligitur : aliqua ex parte oculus caligat, et non est 
mera simplicitate purus, Quid, cum opus bonum 
pretenditur, et non ipsum bonum, sed aliud totum 
intenditur ? oculusne iste tenebrosus dicetur, ex 
toto, an ex parte caligans? Mihi quidem magis te- 
. nebrosus ex toto videtur. Nam etsi lux deputetur in 
opere, nulla tamen agnoscitur in intentione. Quo- 
modo autem intentio bona, 485 bonum non optat ἢ 
aut quomodo simplex, qua sub boni velamine se 
ipsam occultat? In oculis vero sponse utraque 
commendatur, et simplicitas, et spiritualitas : ideo 
columbarum dicuntur. Et bene in amica sua primo 
lucem commendat, ut sibi demonstret similem, qui 
et ipse dicitur lux mundi (Joan. vir, 12), et in quo 
tenebre non sunt ul: (I Joan. 1, 5). In sex dierum 
conditione lux omnium prima creata dicitur (Gen. 
I1, 3), et in describenda pulchritudine sponsz, lucis 
inprimis inducta decenter est mentio. 

3. Oculi tui columbarum. Quid te amicam esse 
presumis, tu que nescis oculos habere columba? 
Opera quantumcumque fuerint bona, si impurus 
est animus, de pulchritudine frustra tibi applaudis. 
Quomodo amica es, qua pulehra non es ? Sed quo- 
modo non es inimica, quz? malignaris in sancto? 
Malignatur in sancto, qui malignatur in bono sive 
in 4 8 suo, sive in alieno. In tuo malignaris bono, 
cum bonum ipsum non conspicaris : in alieno, cum 
de bono male suspicaris. Et prava intentio, et per- 
versa interpretatio ; utraque malignatio est: utra- 
que fellea, utraque falsa, nihil habens cum colum- 
barum natura commune. Oculi columbarum suut, 
qui nec falli volunt, nec fallere norunt. Nescis quod 
sponsus tuus veritas est ? Quomodo dicet tibi, Co- 
lumba mea, amica mea (Cantic. n, 13, 14). Amica 
est veritati simplicitas : ideo cum simplicibus ser- 
mocinatio ejus (Prov. 1u, 32). Denique simplicitati 
amice applaudit dicens : Oculi tui columbarum. Bo- 
na enim est oculata simplicitas, ita simulationem 
excludens, ut non caliget in veritate. Rara haec hodie 
in terris avis: et si qua est ejus usquam frequen- 
tia, occulta salis, et latens in foraminibus petra, in 
caverna macerie, et desuper rivos aquarum. Quo- 
modo autem obscuratus est aut occultatus est ocu- 
lus columbinus ? Quis est qui seculi calliditates non 
sectetur, qui illis se uti non gaudeat, qui non 
amet habere, aut saltem nominari in se non velit? 
Quis est qui non verecundetur oculos columbi- 


amicam dici te velis, quid tibi cum prudentia car- 
nis, qug inimica est Deo ? (Rom. virt, 7). An istas 
inimicitias evacuare conaris, ut utrasque carnis et 
spiritus prudentias condas in te ipsa ? Modicum fer- 
mentum totam massam corrumpit (I Cor. v, 6). 
Quid ergo fiet, ubi multum est fermentum, massa 
modica ? Qua societas legi cupiditatis, et legi chari- 
tatis ? Non debet illa huic esse conjuncta, quia nequit 
esse subjecta (Rom. vin, 7). Prudentia enim carnis 
legi Dei aut repugnat, et inimica est: aut omnino 
perit, et nulla est : aut resistit, aut ex toto desistit. 
Potest perimi, ut penitus non sit: non potest pre- 
mi, ut ei contemperata sit. Tuum ergo et os et cor 
hujusmodi exercitatum optas habere prudentia, qua 
legi Dei non potest .vel associari, vel subjici. Pru- 


B aentia spiritus vita est et pax. Vitalis est enim pru- 


dentia spiritus, usum habens vite qus& nunc est et 
future. Prudentia vero carnis in presenti tantum 
exercetur vita, nullum in ea qua sequitur, habitura 
locum. Cupiditatis enim apud inferos nec opes, nec 
usus est, sed excruciatio. Ista pax est, illa litigium. 
Et bene pax, cui hoc est evacuari, quod paci non 
vacare. Talem prudentiam ad sponse pulchritudi- 
nem Christus commemorat. Talis in oculis colum- 
barum depingitur, qua simplicitatem et spiritualita- 
tem redoleat, eo quod in columba figura Spiritus san- 
ctus intelligi soleat. Non solet esse vacua talis sim- 
plicitas: multum enim subest latentis gratiz. 

4. Oculi tuá columbarum, absqueeoquod intrinse- 
cus latet. Magnum nescio quid illud est, et vere 
magnum, quod manifeste vel dici non debuit, vel 
dici non potuit ; nec aliquo, ut gratia ceeterze, simili 
figurari, sed in suspicione et conjectura sola relin- 
quitur iis qui similia forte patiuntur. Absque eo, in- 
quit, quod intrinsecus latet: quasi non sint intrinse- ' 
cus alie grati:e et dona Spiritus. Et quomodo om- 
nis gloria filie regis ab intus ? (Psal. xuiv, 14.) De- 
nique et intrinsecus ipsi oculi columbarum, ubi 
simplicitas fidei corda purificat, et illuminatos red- 
dit oculos cordis : ubi non modo oculus, sed totus 
absconditus homo cordis dicitur (I Petr. πὶ, 4). Sed 
licet ab intus omnis sit gloria glori:&e respectu inte- 
rior : et sicut in ipso homine exteriori, sic et in illo 
interiori alia aliis magis sunt intima, et latentia 
penitus, soli tantum nota dilecto : fortasse et aliqua 
etiam ipsi sunt sponse ignota, nec collatorum divi- 


D nitus ad plenum habet notitiam munerum. Quid 


enim 8] occultatur sublimitas, dum servatur humi- 
litas ? Secretum tuum tibi, Jesu bone, secretum 
tuum tibi, et in absconditis sponse solus deliciaris. 
Cur non vel ad modicum i'lud nescio quid latens 
nobis communicas, et occultam, qua delectaris, 
figuras pulchritudinem ? Plus nos ad quarendum 
allicis, dum illud latere intrinsecus dicis : et curio- 
sitatem nostram amplius irritas, tantum silentio 
mysterium premens, Plus nos dum taces, traliis. 
Quam magna multitudo dulcedinis hujus, quam abs- 


condendam judicas, dum non explicas! Quidquid 


117 


IN CANTICÀ SERMO XXIII. 


118 


illud est, latet intrinsecus : sed de latebris istis sua- A compescunt : medi: se ad id quod spiritualiter con* 


vissimus odor aspirat. Nescio enim quo pacto dum 
ülud adrnirabiliter dulce esse conjicio, ad mirabiliter 
dulce jam sentio : jam illud pensat affectus, ad quod 
non penetrat intelligentia. Conditum est hoc penes 
sponsam, et signatum in thesauris ipsius ; soli fas 
est dilecto istos ingredi, οἱ glorie latentis arcana 
revolvere. 

23 Ὁ 5. Hoc autem dico quod non facile est virtu- 
tem cujusquam ex indiciis definire. Frequenter enim 
exiguis exstantibus signis, eximia sunt qu: latent 
intus secreta. Ideoque manifestas debemus sic vir- 
tutes laudare, ut bac in siugulis adjectione utamur : 
Absque eo quod intrinsecus latet. Denique ipsam 
hanc, de qua nobis est sermo, commendatam in 
sponsa columbinam inspicite simplicitatem , quam 
gratifica, quam est in se ipsa suavis el placens : 
majores tamen in se reconditos habet thesauros, et 
dulci est, ut sic dicam, medullata secreto. Qusritis 
quid sit illud ? Dixi jam, et si adhuc vultis audire, 
ignorare me fateor. Possem piam hanc vobis com- 
mendare simplicitatent, et ad ejus vos c&emulationem 
hortari, que tam inexplicabile et dulce mysterium 
continet, fortasse et confert. Id autem ipsum si fuero 
conatus evolvere, forsitan ad aliquid occultum et 
latens pertingam vel experientia, vel conjectura : 
sed numquid illud erit cujus tam involute meminit 
sponsus in laude dilectee Ὁ Quamlibet potuero occul- 
tum eruere, aliquid adhuc latebit intrinsecus. Altis 
illud latet in tenebris : nec nostro subjacet vel sty- 
lo, vel studio. Venerabor ipsum silentium tanti my- 
sterii, Nam quamvis non est datum definite nosse 
quid sit, eo quod siletur, satis relictum est credere 
quod aliquid singulariter dulce et sponso gratum sit. 
Non potest investigari quale sit, sed potest estimari 
quam magnum sit, vel eo ipso quod verbum tam 
arcanum dici non licuit. 

6. Ut tamen aliquid dixisse videar, et non ex toto 
siluisse (ad hoc enim instatis), accipite quod mihi 
videtur in hac parte vere dici posse : utrum accom- 
modate ad prassens capitulum, vos videritis. Virtutes 
ipse suapte natura intus in animo locate sunt, sed 
usus quarumdam in exterioribus viget : quadam 
vero suam in interioribus exercent potentiam. Et illa 


C 


quidem carnales declinat illecebras, ista vero spiri- ἢ 


taalium deliciarum latebras amplexatur. Illa vel sol- 
licitantes occasiones refugit, vel insolentes affectio- 
nes compescit ; et quamvis interim necessario, nto- 
lesto tamen exercitio laborat : ista tali delectatur 
materia, quie non jucunditate magis, quam honestate 
praecellat. Illa simplici intuitu et oculo columbino 
exteriores dum percurrit species, vel odit vel despi- 
cit : ista curiosiore prospectu colestes perlustrat 
species, perspectis amplius inardescit. Possumus 
talem quamdam distinctionem formare, ut dicamus 
alias exteriores esse, alias interiores, alias intimas. 
Alie enim se a carnalibus retrahunt, alis spiritua- 
libus intendunt, alie quasdam jam tenent primitias. 
Prime se a mundi illecebra, quam contemnunt, 


cupiscunt, adhuc componunt : ultime, imo intime 
optatis avide jam utuntur. Deus bone, quantum lu- 
cis et deliciarum in illis est latebris! quantus exces- 
sus in recessibus illis ! Utinam tales me concludant 
latebrze, ut illud de Psalmo dicere possim : Nox hec 
illuminatio mea in deliciis meis (Psal. xxxvi, 11). 

7. Ecce nunc aliquid latens attigi in hoc ultimo 
gradu, et forte vel hoc est, vel aliquid simile quod 
sponsus signavit. Volo de czelero deferre mysteriis : 
nec enim fas est audaci sermone orationum arcana 
nudare, et minus sanctis manibus lingue convolutas 
delicate Sancti sanctorum revolvere species, et re- 
conditum manna contrectare, quod aurea et urna 
continet, et arca recludit. Et ipsum manne nomen 
aliquid ostendit arcanum, et de quo magis possit 
quaeri, Quid est hoc ? quam dici quid sit hoc. Et cui 
melius quam manne latens illud comparaverim ? 
Dulcis quidem et coelestis est manna cibus : sed vi- 
deiis quam secrete reconditus in urna, in arca, in 
sanctis sanctorum, ut curiosus et minus idoneus ab 
hujusmodi aspectus arceatur, oculus ille qui colum- 
binus esse non novit, quem non dirigit et pia cre- 
dulitas, et intentio pura. Roga:nus autem vos, fra- 
tres , amplectimini sanctam simplicitatem, quietem 
mentis, meditationes puras, liberas orationes; quo- 
niam in talibus vasis, et, ut ita dicam, in arca san- 
ct: meditationis et interiori orationis urna, divina 
nobis est locata refectio, et portio glorie, de qua 
legitur : Satiabor cum apparuerit gloria tua (Psal. 
xvi, 1$). Cujus plenitudo vitam nobis eeternam con- 
ferat per Jesum Christum, cui est honor et gloria 
per omnia s&cula seculorum. Amen. 


43 SERMO XXIII. 


Capilli tui sicut greges caprarum qua ascenderunt 
de monte Galaad. Dentes tui sicut greges tonsa- 
rum, etc. (Cant. 1v, 4, 2.) 


1. Ecclesie, ut bene nostis, ha:c blandimenta di- 
cuntur, et de spiritualibus ejus oculis precedenti 
disputatum est sermone. Sed quia tales sunt, num- 
quid rari sunt ? Vide totum corpus ejus quomodo 
plenum sit oculis ante et retro. Oculi ejus Prophete, 
oculi ejus Apostoli, qui vel futura predicunt, vel 
jam facta predicant. Oculi ejus sunt. utrorumque 
interpretes et doctores populorum : quorum officio 
spiritualia anim: vel commoda, vel scandala, et 
cernimus, et discernimus. Sed nescio, si omnes qui 
oculi habent officium, teneant et usum. Duces caeci, 
nec tantum cacorum, sed, quod indignius est, et 
videntüium, nonne videntur oculi habere et locum et 
speciem, sed virtute carere ? Utinam vel id suffice- 
ret, et virtute providendi bona carerent, essentque 
ad communes utilitates czeci, dum non ad privatas 
arguti commoditates. Nunc autem et cci sunt, et 
callidi ; hebetes ad Ecclesie lucra, ad propria acuti. 
Sed quomodo oculus est columbes, qui columba non 
inservit, columb: non videt, columba non providet : 
qui columbam non ducit, sed magis abducit Ecc!e- 
siam, et quantum in ipso est, pravis praecipitat 


119 


- exemplis ? De talibus Apostolus loquitur : O0mnes qua 
sua sunt quaerunt, non qua Jesu Christi (Philipp. 
it, 21). Tales occupant locum, et pervertunt usum ; 
cum e diverso sint alii, qui oeuli non habent officium 
ex promotione, sed usurpant ex presumptione. Et 
quidem frequens hsc turba. Quem dabis nune ex 
numero discipulorum, qui praelatorum opera penes 
se, velut quodam locatus in tribunali, non carpat, 
non corrigat, non castiget ? Isti non jam sunt oculi 
membrorum, sed quidam oculi oculorum : quomodo 
si penne et pluma in corpore columb:e ipsa velint 

' oculorum dirigere lumina. Nolo locum hunc nimis 
urgere, ne vos, fratres, exagitare videar. Estote 

vestra contenti mensura. Nihil omnino in corpore 
columbae officio vacat, nihil caret honore : et ea que 
abscondita sunt, abundantiorem habent honorem. 

Denique et capillis sponse suus est honos. Si enim 
in oculis praelati ; in capillis. qui sunt intelligendi, 
nisi discipuli ? Et boni discipuli, qui se capillorum 
more tractabiles et flexibiles exhibent ad omnem 
nutum magistri, sicut ad motum venti : qui graciles, 
et spiritualibus extenuati disciplinis, pene sine cor- 
pore sunt, et penitus sine carne, ad omnem insensi- 
biles injuriam, ut nec tondentis instrumenti sentiant 
lesionem ; in hoc tantum passionis sustinentes mo- 
lestias, si ἃ capite cui inheserunt, contingat evelli. 
Reliquo enim emortuo corpore, vitalem ibi tantum 
sensum, retentant, ubi capiti, de quo oriuntur, jun- 
guntur. Qui ipsi vicini cerebro, ubi sapientie dici- 
tur recessus, quasi ad intima ipsius arcana nituntur 
intrare : quibus hoc eradicari et quasi inde evelli 
videtur, ad exteriores qualibet occasione curas vo- 
cari. Nam qui inde sine sensu doloris effluunt, quo- 
modo ibi aut nati, aut radicati credentur ? 

2. Denique quod non decidant capilli sponsz, sed 
assurgant, audi quod sequitur : Capilli tui sicut 
grex caprarum, qua& ascenderunt de monte Galaad. 
Quasi grex caprarum, eo quod in sublimibus pasti 
et positi, tendentes semper ad alta ut capre, altum 
tamen nil sapiunt, sed carnalis conscii sunt infirmi- 
tatis. Elatio namque ipsa descendit, ascendit humi- 
litas. Ideo quasi caprae, quod semper et alta petant, 
et ad infirma sua respectent. Et bene de monte Ga- 
laad ascendunt : sed tamen nonnisi in monte Galaad, 
qui testimonii Acervus interpretatur. Et quis ille 
nisi Christus, super quem omnia Prophetarum coa- 
cervata sunt testimonia, cui Propheta, cui Joannes, 
cui Pater, cui opera ipsa testimonium reddunt ? Hic 
mons Ecclesie caput est. Noli de hoc monte defluere, 
si capillus es, Quid nobis separationem minaris, et 
velut avulsum iri a reliquorum grege capillorum ? 
Numquid casus tuus Ecclesie calvationem inducet ὃ 
Nescit illa decalvari. Nam et capilli ejus omnes nu- 
merati sunt. Ad Synagogam illa interminatio facta 
est in propheta : Erit pro crispanti crine calvitium 
(Isa. πὶ, 24). Crispi 8 & sunt Ecclesie crines, ad 
suum semper recurrentes caput, circa illud ambitu 
amico revoluti, in ipsa capitis secreta conantes in- 
trare. Ideo capilli ejus non decidunt, sed ascendunt 


GILLEBERTI ABBATIS 


120 


de monte Galaad, operum Christi majora sibi semper 
ad imitandum exempla cumulantes. Utinam fidei 
quam habeo in Christo, omnia opera mea attesten- 
tur, et jugi profectu congesta acervum mihi ascen- 
sionis constituant. Quam paucos ego mihi testimo- 
nii hujus contuli lapides! Vereor equidem, ne et in 
contrarium multos congesserim. Quid enim ? nonne 
tibi videntur non pro fide, sed magis contra fidem 
testimonia congessisse, qui sic vivunt, ut alterius 
videantur fidei, quam christiane ? Denique tales 
quam multos videmus, de quibus jure dici possit : 
Isti non sic conversantur, ut qui Christi redemptos 
se sanguine credant, qui aliam sperent vitam, qui 
futurum vereantur judicium, qui tandem evangelica 
precepta divinitus dzta fateantur? Talia utinam pe- 
nes me testimonia pauca reperiantur : mallem nulla, 


B ne modicum fermentum acervum fidelium operum 


totum denigret. 

3. Et, fratres mei (ut modicum de communi glo- 
rier, qui de privato non possum), si totius vitz? ve- 
strae respexeritis ordihem , et regularis observantiae 
cursum ; non erit exiguus, quem boni testimonii co- 
sdificatis, acervus. Nam si a nocturnis Vigiliis, 
quas impigro velut primitias quasdam preelibatis af- 
fectu, et effunditis a principio vigiliarum sicut aquam 
cor vestrum ante conspectum Dei: si, inquam, a 
capite singulos per gradus conversationis divine 
seriatim velitis incedere ; quid ibi reperietur quod 
disciplinam non sonet, quod non concinat fidei no- 
strae, quod non vel corpus atterat, vel mentem.eri- 
gat, vel dirigat erectam ? Inter psallendum quanta 
est disciplina in corpore, et quam major quorumdam 
in mente, dum ne ad modicum, vel certe tantum ad 
modicum a sensu verborum illam sinunt abire? Nam 
ibi, id est in ipsis que cantantur verbis, aut ligatam 
tenent, aut ad cognata relaxant, ad peregrina ne- 
quaquam. Quod si contingat (fugax est enim mens 
humana), quanta statim castigant censura, et more 
hujus usuras a se reposcunt ? Sed nec ipsa commu- 
nium horarum intervalla nocturna vacant. Deus 
bone, hora illa noctis, quam sine nocte est, quam 
nox illa illuminatio in deliciis ! Orationes ille pri- 
vatim fiunt, sed privata non petunt. Submissior qui- 
dem vox, sed mens intensior, et preces tacite mul- 
tum habent acuminis. Denique frequenter vocem eri- 
pit oratio vehemens : et verbis nec eget, nec utitur, 
qua puro et pleno fertur affectu. Amor in auribus 
Domini solus obstrepens, corporalium strepitus de- 
dignatur verborum, qua sicut inchoanti excitamenta 
sunt, sic impedimenta solent esse perfecte oranti. 
Quid deinde? ipsis horis matutinis quasi de recenti 
orationes instaurant, frequentant confessiones, et 
verecunda, sed manifesta revelatione etiam exiguos 
purgant excessus. Non tamen exiguum reputant, si 
a Christo vel tenui memoria titubant. Hostis callidi, 
si quid fuerit improbitate suggestum, sibi imputant 
iniqui in hac parte zstimatores, dum proprium ar- 
bitrantur casum, quod aliene sunt fraudis casso co- 
natu tantum provocati. Quid quotidianus manuum 


121 


ΙΝ CANTICA SERMO XXIII. 


12 


labor, quo corpus et satis atteritur, et tenuiter pa- BÀ spelncis, et in cavernis terre ; et hiomnes testimonio 


scitur? Labores manuum suarum non soli mandu- 
cant; sed de insufficienti partiuntur egenis, ut et illis 
sit tribulatio, dummodo aliis abundet. Intervallis 
quibusdam levant labores, sed fesso corpore fervet 
affectus. Illic tacite lacryms ubertim volvuntur, 
prodeunt gemitus, erumpunt suspiria : ut qui juxta 
sedent. si forte ex se frigidi sint, vicinis possint 
seintillis accendi. Quid denique, quod non de cra- 
sino cogitant, nec de Lodierno quidem ? omnem 
curam proJicientes in ipsum qui eis praeest: non 
premium, sed solum quarentes regnum Dei. Quid? 
quod pene preterieram, in capitulo singulis diebus 
examinaundi abbatis astant judicio, quasi ad Christi 
presentati tribunal. Ibi quisque in primis accusator 


est sui, accusanti se locum aliis preripere festinans. B 


Quid ipsum continuum silentium, et quzedam com- 
positionis gravitas? nonne totam conversationem 
venustat, et quadam sanctitatis pulchra vestit facie? 
Ipse somnus quoque sanctitatis testimonium reddit, 
nec in acervo testimoniorum est tantorum sine con- 
fessione. Nam reliquie cogitationum confitentur 2 5 
Christo, ubi somno corpus obruitur. Quomodo enim 
dormientis poterunt non versari ante oculos totius 
diurne conversationis imagines depicta, et in animo 
vigilare ? 

4. Non tibi magnus hic videtur testimonii acervus 
erigi, nisi quod non acervatim et sine ordine fiunt 
ista, sed serie certa, et suis singula sunt distincta 
temporibus ἢ Nonne hac testimonia credibilia facta 
sunt nimis, eo quod domum tuam talis decet sancti- 
tudo, Domine? Utinam cordis mei radices super 
istum densentur acervum. Nescit sterilis esse tantus 
bone conversationis cumulus. Locus est altus et 
uber, qualem propheta commemorat : Vinea facta 
est dilecto in cornu, in loco uberi (Isa. v, 1). Et ma- 
gnum plane fertilis soli testimonium, fructuum pro- 
ventus uberior : sicut e contrario loci ubertas, ar- 
boris qualitatem redarguit de infructuositate sua. 
An non arbor mala, que terram bonam occupans, 
fructus condignos non parit, sed nec ullos bone 
spei parturit flores ? Forsitan et ficulneam illam ste- 
nlem, quam Dominus jussit succidi (Luc. xut, 7), 
fertiles de vicino vinee condemnabant. Periniquum 
est, in sancta conversatione plantatum, nil sanctum 
moliri, et excusationes preetendentem cognatis exem- 
plis convinci, et inde descensiones disponere in 
corde suo, unde alii ascendunt. Sufficiat tibi qui 
talis es, descensus tuus. Quid bonorum acervum 
operum, quem alii alacritate conscendunt, detrahere 
moliris, et regulares observantias immutare, qua- 
rum et numerum, et rigorem causaris? Noli prohi- 


bere eos qui bene faciunt; si potes, et ipse ascende. 


Audi de quanto et quali acervo sancti ascenderunt. 
Sancti ludibria etverbera experti, insuper et vincula 
el carceres, lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt, 
in occisione gladii mortui sunt. Circuierunt in me- 
lotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiali, af- 
ficti, in solitudinibus errantes, in montibus et in 


fidei probati sunt (Hebr. x1, 31-39). Vides quanto sit 
eorum fides probata scrutinio, quibus testimoniis exa- 
minata ? Quid a vobis tale vel expetitur, vel exspecta - 
tur ? Et vestra hac inferiori genere testimonia cre- 
dibilia satis, eo quidem credibiliora, quod non ea ne- 
cessitas imposuit, sed supposuit se voluntas. Volun- 
tas ergo voluntas sit, et primz libertatis jure nitatur, 
liberam se ad persistendum exhibeat, non sestimet 
ad recedendum. Agnoscat necessitatis debitum, sed 
non sentiat jugum. In bono libera sit, et ad bonum 
nihilominus libera; in illo quod jam tenet, et ad il- 
lud quo tendere debet: sed ad ea quz retro sunt, 
nullam sibi licentiam permissam existimans. 

5. De quanto acervo testimonii Paulus ascenderit, 
tandem audite. Ipse, inquit, quidem Spiritus testi- 
monium reddit spiritui nostro,quod sumus filii Dei 
(Rom. vui, 16). Quantus uno in hoc testimonio acer- 
vus! Sed foris nunquid non perhibuit testimonium ? 
Deo, inquit, attestante signis et prodigiis et variis 
virtutibus, et Spiritus sancti distributionibus (Hebr. 
I, 4). Et tamen tanto constitutus in acervo virtu- 
tum et attestantium gratiarum : Nondum, inquit, 
me arbitror comprehendisse. Unum quidem qua re- 
tro sunt oblitus, ad anteriora extendor (Philipp. ut, 
13). Et nos ergo tantam habentes impositam nu- 
bem testium, deponentes omne pondus et circum- 
stansnos peccatum,per patientiam curramus ad pro- 
positum certamen ; aspicientes in auctorem fidei et 
consummatorem Jesum, qui proposito sibi gaudio 
sustinuit crucem, confusione contempta, atque in 
dextera Dei sedet. Recogitate enim eum qui talem 
sustinuit a peccatoribusadversus semetipsum contra- . 
dictionem, ut ne fatigemini animis vestris deficien- 
tes. Nondum enim usque ad sanguinem vestitistis 
(Hebr. xui, 1-4). Illorum enim testimonia prerogativa 
quadam dicuntur testimonia, id est marlyria, qui pro 
fide Christi sanguinem fuderunt. Videte primum 
ipsum martyrem Stephanum de quanto lapidum 
acervo ascenderit ad Christum, quem et omnes se- 
quuntur anima justes. Quasi grex, inquit, caprarum 
que ascenderunt de monte Galaad. Gestabant the- 
saurum fidei in vasis fictilibus, sed sublimitas erat 
virtutis Dei. Ideo quasi ascendentes dicuntur, quod 
eos immania tormenta non tam infregerunt, quam 
firmaverunt ad reddendum testimonium virtute ma- 
gna. Quid hic eis animi est, qui nec unam, et eam 
levem, et amicam praepositorum increpationem su- 
stinent; sed ad unum austerius verbum totus lique- 
scit boni propositi, quem sibi firmaverant, rigor? 
Istorum tot suffulta adminiculis testimonia vix stare 
possunt; 46 illorum tot repressa tormentis uberius 
eruperunt, Àn non quantus numerus suppliciorum, 
tantus et acervus testimoniorum ? Etsi morte affecti 
tota die, et cestimati sicut oves occisionis, in omni- 
bus tamen superaverunt, et velut superascenderunt 
de Galaad, de acervo martyrii. Non enim de conser- 
vanda corporali vita certamen inierunt sancti, sed 
de vita fidei, ex qua justus vivit. Ideoque in omnibus 


123 


superant quibus salva causa consistit, Quomodo 
enim non superant, cum aut persistendo in confes- 
sione redditi sunt seternitati, aut persuadendo per- 
secutores informaverunt veritati? Denique etsi esti- 
mati sunt sicut oves occisionis, quibusdam tamen 
innocuis dentibus ab infidelitatis radice hostes pra- 
ciderunt suos, ut inter Ecclesi& vitalia reconderent 
viscera. 

6. An non hoc sibi vult quod subnectitur ? Dentes, 
inquit, tui quasi grex detonsarum. Adverlüis quales 
oves istae sint, quae possunt quidem detonderi; sed 
dentes earum non possunt conteri. Occidi possunt, 
et flecti nequeunt. Imo ipsi persecutores infregerunt 
suos, et invincibilis doctrinae sermonibus emollitos 
quasi dentibus mansos, in fidelium trajecerunt uni- 
tatem. Petro dictum est, Macta et manduca (Act. x, 


GILLEBERTI ABBATIS 


A 


124 


intellectus, quibus. non jam lacte opus est, sed 
solido cibo, ipsumque quodammodo attenuare et 
infirmare possunt, et quodam temperamento vel 
dispensationis vel disputationis illis sobrium red- 
dere, qui ad solidum per se insufficientes erant, 
sed lantummodo lactis participes. Quodam enim 
solidioris instrumenti ad mandendum utuntur mi- 
nislerio, qui exercitatos habent sensus ad discre- 
tionem boni et mali : imo etiam boni et boni, non 
tantum judicantes inter noctem et diem, sed om- 
nem judicantes diem. Et jure de lavacro ascen- 
dere dicit, ut mundando cordi studiosos probet, 
eo quod mundis corde divina sit repromissa co- 
gnitio. Vides quomodo lautos et irreprehensibiles 
esse oportet eos, qui aliorum excessus debent re- 
mordere et corripere : quomodo lautos et mundos 


13). Et Moysi dentes non sunt moti (Deut. xxxiv, 7). B corde, qui divini sermonis dispensare debent ali- 


Dentes enim eorum arma et sagitt:e : arma spiri- 
tualia, potentia Deo ad debellandas munitiones. Àn 
non quidam Ecclesie dentes, de quibus dicit Apo- 
stolus : [ntret infidelis aut idiota, dijudicatur ab om- 
nibus, convincitur ab omnibus, occulta cordis ejus 
manifesta fiunt, et sic cadens in faciem pronuntiat 
quia vere in vobis sit Deus (I1 Cor. xiv, 24, 25). 
Nolite, fratres, istorum vereri morsus dentium : 
non sunt canini, sed ovini. Detonsarum enim gregi 
conferuntur. In canibus non dilaceratio, sed latratus 
commendatur. Canes muti, dicit Isaias, non valentes 
latrare : canes impudentissimi, nescientes saturi- 
tatem (Isa. Lvi, 10, 11). Ac si quibusdam exprobret 
quod in altero se canum officio exuant, in altero se 
canes exhibeant : latrare non valentes, et non desi- 


moniam, et arcanos secretioris verbi discutere sen- 
Sus, sapientie intima rimari, et ruminare vi- 
Scera. 

8. Dentes tui quasi grex detonsarum. Quare ergo, 
quasi grex ? Utique quod sese non impugnent, et 
adversentur 4 4 sibi, sed in simplicitate et unitate 
sensus sui concinunt et concordant Ecclesie den- 
tes, Quasi grex detonsarum qua ascenderunt de 
lavacro. Veterem enim deponentes hominem, et one- 
re supervacuo levati ac loti, alacrius ad superiora 
conscendunt. Siquidem ipsi pili veteres oneri jam 
esse incipiunt, eum primo nova vellera germi- 
nant, cum hiems transiit, cum imber abiit el re- 
cessit. Ideoque si veteri et supervacuo levium et 
inanium rerum vellere te involvi adhuc necessarium 


nentes lacerare. Tales sunt qui invicem mordent et C ducis, nondum tibi hiemalia congelate mentis fri- 


comedunt, et consumuntur ab invicem. Utinam huc 
usque sufficiat ut invicem mordeant et comedant, 
nec tentent ipsos detonsarum lacerare dentes. Ipsi 
doctores Ecclesie et prepositi nonne tibi videntur 
dentes quidam, qui redargutionis benevole velut 
morsibus subjectos convincunt, dijudicant, manife- 
Stant, et ad meliorem emolliunt statum ? Quod si tu 
predurus es, et emolliri non potes, quid remordere 
paras? An non remordes, qui vel in occulto detra- 
his, vel palam eontradicis ? Quid dentem contra den- 
tem paras, dentem improbum contra dentem pium? 
Mordere poles, sed consumere non potes. Dentes 
enim sunt : et duri sunt et firmi ; et detrahentes non 
metuunt, memores se cum propheta inter scorpiones 
et incredulos commorari (Ezech. m, 6); et, sicut 
oves, missos inter lupos (Matth. x, 16), ut ipsos 
lupos in oves rationabili tolerantia et exhortatione 
commulent. Et bene detonsarum dicuntur, quod il- 
lorum non sint morsus fugiendi, qui bonorum ope- 
rum exempla, sicut vellera quadam, subjecti mini- 
strant. 

7. Non tamen usus dentium in alienis tantum 


remordendis et convincendis erroribus xstimatur. ' 


Est et potior quidam eorum usus, si qui idonei sunt 
solidum ccelestis edulii mandere panem, et subli- 
mioris doctrine secretos dijudicare et discernere 


gora transierunt. Bene ergo detonsi et de lavacro 
ascendunt, quasi nihil veteris vel sarcine vel sor- 
dis habentes. Attendis quod non tibi sufficit. de- 
tonderi, non sufficit exonerari, non sufficit lotum 
et novum fieri, nisi statim ascendas, et spiritu in- 
cedas, qui renovaris in spiritu ? δὲ spiritu, inquit, 
vivimus, spiritu et ambulemus ? (Galat. v, 25.) 
Tu igitur si ascendere disponis, ascende semper 
de lavacro, semper novus et mundus. Lava per 
singulas noctes lectum tuum lacrymis. Aut si te 
peccatum non quasi nox involvit, sed sicut nubes 
pratervolat ; tu tamen lavare per singulas noctes, 
etiam levium vestigia delictorum lacrymis dele. Hic 
enim in convalle lacrymarum locus est lavacri, 
Quid est quod sordes congestas, et peccati purga- 
menta futuri reservas lavacro szculi ὃ Quid scis si 
non erit illie conflatorium magis, quam lavacrum ? 
Nam qus hic facile poterant ablui, ibi non tam in 
misericordie, quam in spiritu judicii et ardoris 
purgantur. Et felix qui de saeculo, non quasi de 
ceno, sed quasi de lavacro ascendit, non habens 
necesse ul aliquid in se lavet, sed est mundus to- 
tus. [ste plane dignus habebitur dealbatis denti- 
bus, id est animse sensibus, panem angelorum 
manducare : non jam panem doloris, sed panem 
qui letificat cor hominis, illum utique panem 


129 
quem significavit propheta dicens, Satiabor cum ap- 
paruerit gloria tua. (Psal. xvi, 45). Sic enim illa 
gloria dum non apparet, pascit; reficit dum re- 
velatur. Hujus siquidem glorie revelatio plena, quid 
est, nisi sapientia vera? Quse nos ad se ipsam 
edendum invitans, non alias a nobis manditur, 
Disi cum illam meditamur velut vitales pure men- 
lis delicias, et indeficientem refectionem. Hic ergo 
purgatos et exercitatos animi sensus habeamus, 
non jam ad discretionem boni et mali, sed tan- 
tum ad perceptionem tanti boni. Actitemus hic 
crebro quod ibi continue agemus : preeoceupemus 
frequenter, in. quo indesinenter occupandi erimus, 
Summum nobis hic negotium sit, quod solum ibi 
erit. Contemplatio namque sapientie, swterna re- 
fectio est. Nihil omnino spiritualibus anim: den- 
ubus dulcius ruminatur, quam ille Panis vivus, 
qui Patri ait : Hec est vita eterna, ut cognoscant 
le verum Deum, ei quem misisti Jesum Christum 
Moan. xvii, 3): qui vivit et regnat Deus per omnia 
secula saeculorum. Amen, 


SERMO XXIV. 


Ümnes gemellis fetibus, et. sterilis non est in eis. 
Sicut vitta coccinea labia tua (Cant. 1v, 2, 3). 


1, Audistis precedenti commendatos sermoue 
sponse dentes. Jure quidem : quod non exigua 
sit pulchritudinis ratio in dentibus posita, si can- 
didi sint, si squaliler conserti. Nec tantum ap- 
ütudo, sed et utilitas in dentibus placet. Quid 
enim ? Joannes in Apocalypsi involutum, quod sibi 
ab angelo porrectum est, quomodo comederet vo- 
lumen (Apoc. x, 9, 10) sine idoneis ad talem 
cibum dentibus? Durus videbatur cibus liber in- 
teger : el ideo dentibus opus erat, qui illum com- 
minuerent integrum, et emollirent durum, ut levius 
deglutiri posset. Et bonus plane dens intelligentia 
exercitata, intelligentia spiritualis, que omnia diju- 
dicat, omnia discutit, omnia ruminal et scruta- 
tur, etiam profunda Dei : quae et'am ipsam invo- 
Inti libri medullam mandit, et. intima sapientie co- 
medit viscera. Stultus, sicut scriptum est, compli- 
cat manus suas, et. comedit viscera sua (Eccle. 1v, 
δ). Cibus iste cruentus, cibus carnalis est, cibus 
qui perit, imo qui perimit, Quam dulcius et uti- 
lus viscera sapientie comeduntur, et sacri verbi 
arcana? Non potest cruentis atüngi dentibus, sed 
lotis et candidis, quia candor est ipsa lucis s&ter- 
D», et ipsius sponsi dentes lacte candidiores dicun- 
tur. Propterea tales in sponsa commendat, qui 
suis sint similes : Dentes tui sicut grev 88 de- 
lonsarum, que ascenderunt de lavacro. Non modo 
lotos, sed et liberos oportet mentis sensus habere, 
si quis illos ad divini verbi scrutinium parat. 

2. Omnes gemellis fetibus, et sterilis non est in 
eis. Sterilitas reputatur, si vel uno fueris fetu con- 
tentus. Si potuisti ad sacratum aliquem in Scri- 
pturis intellectum pertingere, unum jam peperisti 
fetum. Bonus profectus et ingens, sed insufficiens 
saerato sensui, si affectus non respondeat. Steri- 


IN CANTICA SERMO XXIV. 


126 


lis est. intelligentia, quam non coeva et germana 
comitatur devotio. Ubique tibi in Scripturis spar- 
gitur quasi semen quoddam, unde gemellum hunc 
possis fetum concipere. Non tantum subtilia, sed 
suavia ibi sunt omnia. Et preceptum Domini luci- 
dum est, et ignitum eloquium. Sterile est in te 
verbum Dei, ex qua parte horum alterutrum non 
operatur. Si per intelligentiam vides, sed gelido 
adhuc riges affectu ; nonne sterilis et inefficax re- 
putatur in te verbi Dei virtus ignea ? Denique etsi 
ad ignem spectat ut illuminet, multo amplius ut 
succendat. Verbum, inquit Dominus, quod egredie- 
tur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, 
sed faciet et prosperabitur in his ad qua misi illud 
(sai. Lv, 11). Ad que? Habes in Evangelio : 
Ignem veni mittere in terram, et quid. volo nisi ut 
$uccendatur? (Luc. xn, 49.) Semen est verbum 
Dei, et in eo, sicut apud Job legis, et lux, et «s- 
tus spargitur super terram (Job. xxxvii, 24). Sed 
nescio quo pacto lux amplius germinavit, οἱ dile- 
xerunt homines magis lucem, quam fervorem : 
nisi quod ipsi magis sibi de luce placeant, qui id 
ipsum quod lucet non amplectuntur. Án non tibi 
videtur perdidisse aut dedidicisse naturam ignis non 
succendens ἢ Cum audis aliquem quasi gloriantem 
et dicentem: Non me ille Scripture sacre sermo 
sdificat : quid aliud videtur tibi dicere, quam, 
Perdidit in me efüicaciam verbum ignitum ; non 
me succendit, non inflammat, non exercet in me 
vim genitalem ? Sterilitatem suam imputat verbo, 
quod, quantum in se est, crescit et fructificat. 
Quam gloriosa, frater, jactantia, quod non te sermo 
divinus edificat, qui ista loqueris! Forsitan eversa 
el evulsa nondum sunt : vestra ideo nova supere- 
dificari non valent, non germinare, non gigni. Fe- 
lix in quo amoris mundani desiccatus est humor, 
et vigor deficit : in eo facile igniti verbi vis opera- 
tur. Verbum Dei et lucet, et ardet. Neutra in te 
viitute privetur, sed geminum de isto semine con- 
cipe fetum. Sterilis reputatur uterus qui istis fe- 
tibus non gravidatur. In Christo Jesu neque cir- 
cumcisio aliquid valet, neque preputium, sed fi- 
des qui per dilectionem operatur (Galat. v, 6). 
Bonus plane fetus dilectio, quia charitas in fru- 
ctibus Spiritus connumeratur. Denique velut ge- 
melli fetus gemina charitas. Diliges Dominum Deum 
tuum ez toto corde tuo, el ex tota anima tua, et ex 
tota mente tua. Hoc est maximum et primum man- 
datum. Secundum simile est huic : Diliges proxi- 
mum tuum sicul te ipsum. lllud primum, istud 
secundum : utrumque maximum, quia istud simile 
illi. Boni et sufficientes isti fetus gemelli quia ἐπ 
his tota lex pendet et Propheta (Matth. xxu, 37-40). 
Denique et finis precepti charitas (I Tim. 1, 5), 
qua eliam alibi vinculum perfectionis dicitur (Co- 
loss. 11, 14). 

3. Et congrue de coccinco vinculo sequitur, de 
quo in laude labiorum sponse assumpta est simili- 
tudo. Sicut vitta coccinea labia tua. Ea enim labia 


17 


GILLEBERTI ABBATIS 


128 


ligant et rutilant, quc de tali ventris fructu loquun- A 4. Hujusmodi labium in sponsa Christus commen- 


tur. Concepta in corde charitas, quasi ignis flammi- 
gerans, coccineo colore labia inficit, per 4085 erum- 
pit. Calor de excelso missus in corde, germanum 
labiis prestat colorem. Quid enim aliud sibi vult 
quod coccinea dicuntur, nisi quod in hoc flammea 
demonstrantur, eo quod coccus igneo rubet colore? 
Labia heec non jam altaris carbonibus purgari indi- 
gent, et exteriori igne aduri. Ipsa enim de interiori 
flamma jam flammea sunt, et conceptum visceribus 
ignem de excelso aliis seminant. Salutarem utique 
disseminant scientiam, legem igneam, quam Domi- 
nus venit in terram mittere. Bene coccinea labia, 
qui bunc ignem non solum in terram, sed et in 
colum mittunt. Denique et ipsum Dominum coeli 
süccendunt. Ideo coccinea commendat labia, quod 


illi coccinea sunt, quod illi calentia videntur, quod B 


illa flammea sentit, et in mutuam amplius succen- 
dunt charitatem, Mira res : ignis ipse est, et no- 
Stris tamen inardescit scintillis. Quidni? Et gladius 
est Verbum Dei (Ephes. vi, 1T), et tamen vulnera- 
tur. Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, vulne- 
rasticor meum in uno oculorum 999 tuorum (Cant. 
IV, 9). Ita et ignis est, et tamen inflammatur. Vulne- 
ratur oculo, labio inflammatur, etiam et ligatur : 
ideo vittz:e comparatur. Sed charitas vulnus est, 
charitas vitta est, charitas coccus est. Vides quam 
&cuta, quam tenax, quam ignea est charitas ? Tali- 
bus in orando utere labiis, tenaci velut vitta vinculo 
memorie cordi tuo dilectum astringe, agglutina, 
succende illum succenso affectu. Quam dulce, si 
dicat et alludat tibi : ignitum eloquium tuum vehe- 
menter, et sponsus tuus diligit illud! Osculare me 
osculo oris tui, quia pulchra sunt labia tua sicut 
vitta coccinea, Oscubanli siquidem desiderium la- 
biorum innuit commendatio. Labia sua tuis desi- 
rat imprimi, ut fiat os unum et labium unum, et 
post impressionem dicat tibi : Hoc nunc os ex ore 
meo, et labium de labio meo. Diffusa gratia in la- 
biis ejus in tua se refundit, et de cocco suo tua sunt 
effecta coccinea. Bona impressio, que tantam ex- 
primit gratiam in labiis sponse. Memineris tamen 
non me nunc labia significare carnalia, sed spiritua- 
lia, sed interiora, sed illa de quibus Apostolus lo- 
quitur : Cantantes et psallentes in cordibus vestris 
Domino (Ephes. v, 19). Si sponsa es, in hoc unum 
debent esse constricta, debent esse succensa labia 
tua, ut dilecto tuo supplicent, ut confabulentur 
cum illo, ut illi canant, et dicas cum propheta : 
Exsultabunt labia mea cum cantavero tibi (Psal. 
Lxx, 23). In tam sancta confabulatione nil sit in la- 
biis tuis fluidum, et quasi vitta sunt : nil frigidum, 
et habes illa coccinea. Quis mihi det, Jesu bone, 
talia habere labia in conferendis tecum sermonibus, 
tam prompta, tam exserta, ἰδ succensa; succensa 
et exsultantia, ut tantum tibi cantent, et de te can- 
tent ? Talia sint utinam labia mea, qua subtili quo- 
dam ductu et succenso affectu indirupte meditatio- 
nis, funiculi coccinei specimen exprimant. 


dat, non tantum in oratione, sed etiam in exhorta- 
tione, ut potens sit exhortari in doctrina sana. Quae 
enim se labia in ejus alloquio adstringunt, jure qui- 
dem salutarem diffundunt et disseminant scientiam, 
si dulci et fervida utantur oratione, ut. audientium 
corda excitent : coccinea sunt, quia inflammantia. 
Si vero simul exhortentur et doceant, et ea doceant 
qua sanam deceant doctrinam, que regulis conci- 
nant fidei; jam quasi vitta sunt, et non solum sa- 
lutarem, sed etiam insolubilem disseminant scien- 
tiam. Quid enim tam sibi coherens, tam tenax, tam 
insolubili contextum nodo, quam ratio fidei? Talia 
Paulus discipulum informabat dicens : Attende 
exhortationi et doctrina (I Tim. 1v, 13). Sed et in 
sermone communi, ubi fidei non tractantur myste- 
ria, etiam sic vittze coccinez labia tua conferuntur, 
si fuerit sermo tuus. subtili mensura districtus, et 
discretus, et parcus, et grato verecundie rubore 
coloratus; si Crucis Christi eo frequenter, quo li- 
benter mentionem usurpet. O beatahzc labia, Chri- 
sti et osculo, et alloquio vere digna; labia tam sin- 
cera, et tam succensa! in fide sincera, et in amore 
succensa. Succensio ista de intimis et de summis 
est, nil habens de infimis. 

5. Nam est succensio quzdam de inferis erum- 
pens. Jacobus ait : Lingua, modicum membrum, in- 
flammat rotam natwitatis nostra, inflammata et 
ipsa a S6 gehenna (Jacob. ut, 5, 6). Quomodo po- 
lest bene inflammare lingua tam pessime inflammata? 
Vitiate nativitatis mobilis corruptela per se nimis 
rotatur ad malum, et volubilitate propria fertur in 
praeceps : et quid necesse est inflammare rotam 
hanc, quae firmari non potest, sed per se fertur in 
malum ? Denique diligenter appositum est : Cor ho- 
minis in malum ab adolescentia sua (Gen. vim. 21). 
À prima nativitate impulsa nescit cursum inflectere : 
et tu illam lingua prava impellis amplius et inflam- 
mas ? Lingua prava iracundie et indignationis oc- 
casiones requirit ; injurias vel falsas simulat, vel 
veras exaggerat, quas debuerat dissimulare : ad of- 
fensam officia etiam interpretatur, et venenati ser- 
monis scintillas adhibet ad commovendum cor 
suum. Quid lingua nequam cordi tuo talem adhi- 
bes flammam ἢ Sufficiat illi flamma sua, sufficiat illi 
concupiscentie ardor carnalis, et levitatis calor in- 
nate, quibus cor tuum, ac si volubilis rota, impel- 


[ litur. Hanc tibi flammam nativitas prima ingenuit, 


sed renascendi gratia restringit. Noli ignem igni 
adhibere, et concupiscenti: addere malitiam. Ignem 
hunc quem evomis, hauris de gehenna. Inde incipit, 
et illo rapit. Lingua, inquit, inflammata a gehenna. 
Lingua hec mala coccinea est, sed vitta 'non est. 
Non enim ligat, sed dissipat. Male succendit, quia 
succidit unita, qui dissidii verba scintillat : et. flam- 
ma talis de inferis est. Nam flamma qus desursum 
est, publica est, pacifica est, bonis consentiens, et 
bonos faciens. Verbum enim dulce et multiplicat 
amicos, et mitigat inimicos. Quasi flammam flamma 


consumit, inferiorem superior, infernalem ccelestis : 
dum sapiens et suave verbum vincit malignum, et 
dulce durum emollit. Et ideo dicit : Sicut vitta coc- 
cinza labia tua, et eloquium tuum dulce.'Non enim 
decent Sponsam nisi verba dulcia, verba amoris, 
verba quze delicati funiculi vice funguntur, verba 
que Sponsum irretiant et trahant vinculis charitatis. 
Felix anima, qua hujusmodi novit dulcium verbo- 
run nectere retia, quibus Jesum illaqueet, alliget 
Yerbum Patris animi affectibus, velut affatibus 
Christum includat, amatorio detineat sermone et 
delectet, ut ejus eloquium dulce sit ei, qui habet 
verba vite eterne, et est Verbum seternum, quod 
eum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per 
omnia secula seculorum. Ámen. 


SERMO XXV. 


Sicul fragmentum mali Punici, slc gena tua, etc. 
(Cant. 1v, 3.) 


1. Quam suaves sunt, putas, sponse gene, qua 
mandi possunt, quae salubris fructus obtinent gra- 
tiam ? Et revera etiam corporales genas alicujus ita 
gralia videas venustate refertas, ut ipsa exterior fa- 
cies intuentium animos reficere possit, et de inte- 
riori quam innuit, cibare gratia. Venustas vultus 
mentem interpretatur, et inter nos affectus facies 
loquitur. Vides quam consequenter post candidos 
dentes et coccinea labia, genarum inducitur men- 
tio. Gene satis germane sunt labiis, et ipsis tacen- 
tibus quodam visibili verbo mentis arcana demon- 
Strant. Genz ipse vocis usum habent ; et oris aut 
supplent officium, aut amplius exornant. Quantum- 
vis fuerit dulcis et fervidus sermo, omnem ejus 
gratiam procax vultus exasperat, et levitate sua 
eloqui gravitatem imminuit. Ideo de genis se- 
quitur, quod earum modesta maturitas coccinei 
labii accumulet gratiam. Denique quamdam earum 
maturitatem tacite videtur innuere, quas fructui 
comparavit. In fructibus enim semper grata matu- 
rias. Et in precedentibus genas ejus descripsit ut 
turturis, eo quod nihil lascivum, nihil leve, nihil 
petulans in ejus appareat vultu, sed desideriorum 
estus genas dulci gravitate dejiciat. Affectus anxii 
vultum lascivire non sinunt, el amatorie medita- 
liones omnem ἃ genis levitatem ablegant. Turtur si- 
quidem avis sollicita est, avis gemebunda. Talem 
vult Paulus virginem esse, ut sollicita sit quomodo 
placeat Deo (I Cor. vu, 32), qua dicere soleat : Si- 
tivit anima mea ad Deum fontem vivum ; quando 
veniam et apparebo ante faciem Domini (Psal. xr, 
3). An non tibi videtur vox hec esse gementis ? Ge- 
mitus tuus dulcis, quem genuit amor. Quomodo non 
graves et mature gena, quas gemebundus informat 
affectus? Gemitus isti non tantum gemitus, sed re- 
fectionis gratiam tenent. Cibabis, inquit, nos pane 
lacrymarum (Psal. xxix, 6). EL in presenti malo 
Punico sponsi genas assimilat, eo quod sollicitus et 
amatorius affectus cognata quadam maturitate, et 
vultum vestiat, et cibet intuentes. Relucens enim in 

facie mentis gratia, videntes quasi reficit, dum dul- 


IN GANTICA SERMO XXV. 


C 


130 


citer afficit, et suam in alios transfundit passionem, 
Non possum non dulciter moveri, dum talem penes 
me vultum depingo : et amatorise genz in me simi- 
lem gignunt affectum dum recogitantur. Quanto 
magis dum videntur? nam expressior visio quam 
cogitatus. Pulchre omnino gene, in quibus tanta 
venustas eminet, quas grata commendat humilitas : 
nil in se altum habentes, nil rigidum, sed quz sunt 
ad modeste humilitatis compositionem quodam di- 
scipline exercitio infracte. 

2. Sicut fragmen, inquit, mali punici, sic gene 
tuc. Àn non tibi quasi fractas habuisse genas vide- 
tur ille, qui eas dedit percutientibus, dedit vellenti- 
bus, et non avertit a conspuentibus (Isa. 1, 6). Bona 
quidem hac fractio, per quam interior ccpit virtus 
eminere, et qua intra carnis corticem concludeba- 
tur, erumpere gratia. Quasi confracta videtur tanta 
dignitas, ad passionis inaniens se ipsam injurias : 
sed per hec ΘΕ fragmenta salutis se nobis ubertas 
effudit. Et tu si adimpleas ea qui desunt passionum 
Christi in carne tua (Coloss. 1, 34), si portes stig- 
mata Christi Jesu in corpore tuo (Gal. vi, 17) ; jam 
tibi dicit Christus, quia sicut fragmen mali punici, 
sic gena tuc. Si confractee sunt, et quasi crucifixae 
gene tuc, si quadam edomita et excultee disciplina, 
nonne tibi videntur velut fragmina cujusdam boni 
fructus? Et in consequentibus ad sponsum dicitur 
quia genc ejus sicut areol& aromatum (Cant. v, 13), 
eo quod exaratz sint et culte et composite aroma- 
tibus confovendis. Sic et hic sponss genas sicut 
fragmen mali punici esse dicit. Et bona confractio, 
per quam non mors ingreditur, sed spiritualis fructus 
specimen elucet. Bon» ergo gens, qu: per humili- 
tatem ita confracte sunt, ut fructus interni non per- 
dant, sed magis prodant gratiam, Denique et ipsa 
mala punica gratam modesti vultus verecundiam, 
corticis rubei colore designant. Optimum plane in 
Cbristi sponsa decoramentum, verecundia. Verecun- 
dia, quasi aurora quedam, omnium actuum colorat 
principia, et virgineo virtutes reliquas venustat pu- 
dore. Verecundia bona sua non petulanter jactat, 
sed parce eloquitur, contenta tenuiter innuisse, et 
cum urget necessitas. Jesu bone, quanta ubique ve- 
recundia in sermonibus tuis ! quam propriis parcus 
in laudibus, quas poteras sufficienter eloqui, tam 
Sine humilitatis jactura, quam sine damno veritatis | 
Et cum propria exprimeret, tamen nomen suppres- 
sit. Poterat plenius eloqui, sed ipse ad sponse exem- 
plum modesti pudoris colorem assumpsit. Non hang 
modo praedico verecundiam, 4188 corporali rubore 
solet ora suffundere, sed eam quia totius conversa- 
tionis venustat faciem. Nam sicut corporis, ita et 
conversationis genze sunt. quaedem, in quibus nihil 
est eo colore gratius, si operum omnium habitus 
humilitatem redoleat, si plus occultet in corde, 
quam ostentet in facie. Denique et hic dicit : Sicut 
fragmen mali punici, sic gene tue, absque occultis 
tuis. Bone gene, qua sicut nihil habent simulatum, 
ita multum habent oceultatum : quz sicut nihil fin- 


131 
gunt, sic nec totum effundunt ; que minus praten- 
dunt in specie, quam tenent in virtute. 

3. Possunt hzecad interiores anime genas referri, 
quae in conscientie facie sunt, ubi non homo, sed 
Deus videt. Habet cujusque conscientia quadam pro- 
priam faciem. Ejus gena verecundo humilitatis ru- 
bent colore, si penes se opera non jactet, non ma- 
gnificet merita, non illa eximia putet, sed tam exi- 
gua pudeat. Quis enim gloriabitur castum se ha- 
bere cor? (Prov. xx, 9.) Si accepit, quomodo glo- 
riabitur quasi non acceperit ? Et tamen ipsa qua ac- 
cepit dona, quis intelligit? Nam si delicta non in- 
telligit, quanto minus dona? Dona desursum sunt, 
descendunt ἃ Patre luminum. Que vero Dei sunt, 
nemo novit, nisi Spiritus Dei. Ideo si cui Deus per 
Spiritum suum revelat, non tam ipse novit, quam 
Spiritus Dei in illo. Nos, inquit Paulus, accepimus 
Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus qua a Deo do- 
nata sunt nobis (1 Cor. n, 12). Numquid omnia? aut 
si omnia scire potuit, numquid omnino ? Ne unum 
quidem, ut arbitror, ex integro: et si in flagello, 
non potuit intelligere donum. Utiliter ipsa sibi con- 
Scientia a&bsconditur in parte, et ipse proficiendi 
amor nimius incrementa sui profectus ignorat. De- 
nique non ipsa virtutum velut pomorum integritas, 
sed tantum fragmina in genis sponse eminere di- 
cuntur ; quia quod in genis est, in evidenti est. Et 
si novit quis veram in se virtutis alicujus gratiam, 
numquid vehementiam, numquid constantiam, num- 
quid perseverantiam ? Non est, inquit, occultatum os 
meum a te, quod fecisti in occulto (Psal. cxxxvii, 
15). Et si mihi occultum est, non tamen tibi. Spiri- 
tus enim tuus omnia scrutatur, etiam occulta mea. 
Utinam talia in me occulta multa habeam cognita 
tibi, Jesu bone, et reposita in thesauris tuis. Peri- 
culosa repositio istorum in mea scientia, ideo tue 
magis tuto illa committo. Sed non ego tam illa com- 
mitto tibi, quam tu non committis mihi. Penes te 
&dhuc tutius foves quod fecisti in occulto. Nec 
sponse perfectio tanta sinitur ipsi patere el prodire 
in genas. 

&. Sic, inquit, gene tuc, absque occultis tuis. 
Sunt quadam occulta tempore congruo producenda 
in lucem, et in facie collocanda. Interim latent in 
semine tempore suo plenam acceptura speciem. 
Nunc igitur sponsa es, sed nondum apparet quid 
eris. Quis, putas, similis mei 899 cum apparuero ? 


GILLEBERTI ABBATIS 


A 


132 


ejus. Jam fides tuis rubet in genis, et vitae colorem 
infundit ; sed adhuc fidei res est in occulto. Ideo 
sicut fragmenmali punici, sic gene, tue absque oc- 
cultis tuis. Grata satis fidei facies, sed de occultis 
tuis mihi commendabilior appares. Patientiz virtus 
in evidenti, et quasi in genis tuis satis jam placet ; 
sed ego de posteriore te magis aestimo gloria. Et re- 
vera, fratres, non sunt condigna; non dico passio- 
nes, sed et ipsa patientia hujus temporis, ad futu- 
ram gloriam qus revelabitur in nobis (Rom. vii, 
18). Cujus jam quadam in nobis jacta sunt semina, 
qua occulta operatione se ipsa ad maturitatem per- 
ducunt, et ad perfecti fructus substantiam. Substan- 
tia hec per quamdam seminalem gratiam nunc oc- 
cultatur in nobis. Substantia mea, inquit, ἐπ ínfe- 
rioribus terra. (Psal. cxxxvin, 15). Vides ubi occul- 
tatam eam dicit? in inferioribus terra. Feliciter cum 
eo quod non inin(inis. Ego quedam terre superiora 
accipio, quzedam inferiora, quaedam infima. Supe- 
riora sunt ipsa corporis humani natura : inferiora, 
ipsius naturz corruptela : infima, quzdam iniquitas 
et culpa de corruptela procedens, et ipsam magis 
corrumpens. Ideo non dicit substantiam suam in 
infimis, quod nullum habeat spiritualis gratia (quae 
summa Prophetae substantia) cum iniquitate com- 
mercium : sed, in inferioribus terre. Substantia 
mea, eo quod medicinaliter gratia Spiritus in infir- 
mitate carnis sit occultata, et quasi fermentum abs- 
condita sanans et operans, donec absorbeatur mor- 
talitas a vita. Nam non debet massa fermentum 
corrumpere, sed magis a fermento in similem con- 
verti saporem, 

5. Sed et alibi idem dicit : Substantia mea apud 
te est (Psal. xxxvi, 8). Ergo et ininferioribus terra 
ejus substantia est, et apud Dominum. Distantibus 
estin locis abscondita, in superioribus coeli, et in 
inferioribus terrz ; in eternitate, et in infirmitate : 
ibi per providentiam, hic per inoperanten gra- 
tiam. Et bona gratia, qux sic virtutum  profe- 
elus operatur, ut quemdam perfectionis sapo- 
rem nobis vicissim aspiret, et eructet abscondita 
ab origine mundi, abscondita ragndo, et ab- 
scondita in Deo, ubi vita nostra abscondita 
est cum Christo. Et vere magna multitudo dulcedi- 
nis tue, Domine, quam abscondisti, sed timentibus 
te, non amantibus. Ideo nec sponse forte hec fur- 
tiva dulcedo. Illa ipsa occulta sunt sponsa, de qui- 


Et nunc similitudinem tenes in parte, quia ex parte D bus dicit : Ita gena tua, absque occultis tuis. Ideo 


cognoscis. Revelata facie jam gloriam meam specu- 
laris, sed tamen adhuc transformaris a claritate in 
claritatem (II Cor. ni, 18). Dum transformaris, 
nondum integre tenes. Transformari proficere est, 
non esse perfectum. Perfectum autem (tuum non- 
dum tui; sed jam oculi mei vident : penes me jam 
es qualis futura es. Jam in libro descripta es vitz, 
et in manibus depinxi te. Facies tua coram me sem- 
per, coram me fulget, qua in te nunc est obfuscata. 
Jam drachmam imaginis mex in te inveni, sed ad- 
huc quadam squalet rubigine, et occultatur species 


non propter illam tantum hac vox facta est, sed 
propter circumstantes, magis vero, propter longe 
stantes el propter resistentes : propter illos qui se 
timide retrahunt a sancta conversatione, el propter 
ilos qui invide detrahunt. Quorum alii vitam se- 
cretam, vitam sanctorum, vacuam putant el sine 
honore. Alii quidem et si non vacuam, tamen totum 
ejus excursum cum summo horrore ; nam exitum 
sine honore suspicari non audent. Alii vanam, alii 
&maram religionem putant. Illi non venerantur, et 
isti verentur accedere. Ideo de occultis sponse cu- 


133 , 
ravit tenuiter innuere, quasi ex obliquo illos tan- 
gens, et istos trahens, dum sic latenter de intimis 
ejus admonuit deliciis : Sic, inquit, gene tuc, abs- 
que occultis tuis. Ac si dicat : Si cognovissent et 
ali quibus absconditis adimpletus est venter tuus, 
o sponsa, quam facile omnia detrimentum facerent 
ut illa luerarentur ! quam libenter et bona perderent 
ei mala perferrent ut absconditze dulcedinis participes 
efücerentur! Nunc autem abscondita est ab oculis eo- 
rum, quz sanctis animabus in occulto, per vices al- 
ludit. Grata tamen vicissitudo, que multorum mole- 
stias mitigat temporum : nec exiles delicie, qus in 
futura tempora abundant. Quid egestatem in illa ve- 
remini ἢ Delicie in occultis ejus, et abundantes de- 
licis. Abundantia enim in turribus tuis, o sponsa. 
Denique sicut turris David collum tuum : et silatent 
delicie, sed virtus eminet. Quomodo S38 non emi- 
nens, turri collata ? Sed differamus hunc in crasti- 
num sermonem, dicturi de hac turre quod ipse Da- 
vid dederit auctor ejus et tutor Jesus Christus, qui 
vivit et regnat peromnia saecula seculorum. Amen. 


SERMO XXVI. 


Sicut turris David collum tuum, quae edificata est 
cum propugnaculis. Müle clypei pendent ex ea, 
etc. (Cant. 1v, &.) 


1. Jam fortia ad sponsam et de sponsa loquitur ; 
nam delicata in superioribus, ubi sic ait : Collum 
tuum sicut monilia (Cant. 1, 9). Et simile quid ha- 
bes in Psalmo : Dominus decorem induit, induit for- 
tifudinem (Psal. xcu, 1). Bona hec indumenta, 
quorum unum ornat, alterum armat. Primum illud 
posuit quod magis proprium sponse videtur. Nunc 
se ad ejus quamdam fortitudinem convertit. Virtus 
fortitudinis tanto in sponsa pretiosior quanto rarior. 
Rara plane : mulierem enim fortem quis inveniet ? 
(Prov. xxxi, 10). Et si potest, tu tamen, Jesu bone, 
non tam invenis quz talis sit, quam prevenis ut sit. 
Non se ipsa hec turris zdificat, sed ipse sine quo 
in vanum laborant edificantes. Et vide quam fortem 
velit intelligi, quam turri David assimilat. Sicut 
furris, inquit, David collum tuum. Noli in hoc collo 
inflexibilitatem et duritiam accipere. Hz:ec enim non 
possunt ad laudem deflecti, sed maledictionis sen- 
tentiam provocant. Maledictus, inquit, furor eorum, 
aquia pertinaz : et obstinatio,qui dura (Gen. xyix 7). 
Nervus, inquit, ferreus cervix tua (Isai xvvin, 4). 
Ad condemnationem intorta sunt ista, non ad com- 


mendationem prolata. Rigida pervicacitas solet D 


libertatem mentiri, quam in his verbis accipio : 
Sicut turris David collum tuum. Libera plane cervix, 
etservilis conditionis ignara, tam erecta, tam mu- 
nita ut turris David. Non puto quod aliquo abjectee 
servitutis jugo collum istud atteratur. Grave jugum 
super filios Adam a die nativitatis eorum (Eccli. 
XL, 1) : sed hzc jam non videtur de filiabus Adam. 
Jam veterem nativitatem regenerationis novitate 
mutavit, carnalem nesciens Adam, ex quo transivit 
ad Christum; ex quo secundo adhaesit, unus spiri- 
tus effecta cum illo. Ideo libera, quoniam ubi spiri- 


IN CANTICA SERMO XXVI. 


134 


tus Domini, ibi libertas; libertas qua nos Christus 
liberavit : libertas data, non innata. Nam a nativi- 
late eorum grave jugum super filios Adam. Vere 
grave, quod mulierem illam evangelicam annis de- 
cem 'et octo incurvaverat, ne sineret sursum re- 
spicere (Luc. xit, 14): multam dissimilem ab ista, 
qui cervicem in turris modum sustulit in ccelum. 

2. Grave plane jugum, quod totum humanum 
genus in hac inclinata muliere excutere non poterat. 
Non poterat deponere et non desinebat apponere et 
iniquitatem super iniquitatem, et infirmitatem su- 
per infirmitatem, et utramque super alteram : fe- 
cunda satis, sed infelici nimis fructificatione. Vis 
audire apponentem jugum super jugum ? Audi quali: 
se excusatione unus de invitatis ab evangelica sub- 
duxerat ccena : Juga boum emi quinque (ibid. xiv, 


B 14). O stolida anima, tam invalida cervice, et at- 


trito collo! unum illud portas, quod tibi corrupta 
imposuit nativitas, et plura comparas? Non indiges 
emere quod gratis innascitur. Alia adjicis emere, et 
ab hoc quo premeris, collum eximere non potes. 
Juga, inquis, boum emi quinque : et unum hoc tam 
grave, tam generale gratis excutere non potes. Nec 
tibi tamen pretium suppetit unde te redimas. Nescis 
quam gravi jugo teneris? nisi sanguine Christi au- 
ferri non valet. Abundas ut plura emas ; non abun- 
das ut ab 'isto te redimas. O miser: divitie tue 
satis es locuples non ut mitiges, sed ut multiplices 
vincula colli tui, et compedes aggraves. Sufficiat tibi 
illud jugum grave quo premeris. Jugum hoc, si ne- 
8cis, qu:edam est. delinquendi necessitas, et impos- 


- sibilitas resurgendi. Jugum hoc difficultas est ad 


bonum et aviditas ad malum. Jugum hoc et iniqui- 
tas est. qua reus teneris ad supplicium, et infirmi- 
tas qua pronus in vitium traheris. Originalia tibi 
sunt ista, et de propaginis vitio : et tu adhuc vo- 
luntaria accumulas onera | Curiositate quinque sen- 
suum dum exteriores intendis in species, interiorem 
concupiscentie flammam  provocas, qus nisi san- 
guine Christi exstingui non potest. Concupiscentia 
cum sola est, satis inardescit : exterior vero mate- 
ria si accedit, insanit. Germinum incommodum, na- 
ture corruptio, et curiositas qutedam exterius ejus 
irritamenta explorans. Duplicatum incommodum, 
$4 proprius impetus, et hostilis impulsus. Dupli- 
catum incommodum, flamma concupiscentie, et 
flatus incentoris. 

3. Juga boum, inquit, emi quinque. Bene utique, 
boum, quod brutas mentes curiositatis atterat labor. 
Jugum si optas, non habes necesse comparare. 
Tolle super te jugum Christi, jugum gratuitum, ju- 
gum gratum, non grave. Jugum enim, inquit, meum 
suave est, et onus meum leve (Matth. x1, 30). Jugum 
hoc non est jugum boum, quia jugum rationale est ; 
jugum non quod laborem infligat, sed requiem com- 
paret. Et vide quomodo jugum hoc leve dicat. Nam 
illud superius grave, quod est super filios Adam a 
die nativitatis usque ad diem mortis eorum. Cujus 
putas mortis? utique ejus de qua habes : Mortui 


135 


estis, et. vita vetra abscondita est cum Christo in 
Deo (Coloss. ui, 3). Bona haec mors, que veterem 
sepelit nativitatem, novam inducit. Mors bona, quee 
servitutem absorbet, generat libertatem. Nam hujus 
nativitatis liberi sunt filii. Bonus hic exitus, ut 
veterem exuentes Adam, simul grave jugum abji- 
ciamus. Hic vite carnalis exitus captivitatis nostrae 
jugum dirumpit : ultra gravare non potest, sed 
computrescit a facie olei, ex quo ccepimus nomine 
alio vocari, et invocatum est super nos nomen se- 
cundi Adam, cujus ut oleum effusum nomen ejus 
(Cantic. 1, 2). Yis audire utrumque jugum hoc gra- 
ve et dirumpi, et putrescere? Qui propitiatur omni- 
bus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates 
tuas (Psal. cii, 3). Iniquitas tota et. semel dimitti- 
tur; diruptum est jugum : infirmitas adhuc sanatur ; 
jugum computrescit. Denique quod computrescit, len- 
te deficit, non'desinit semel. Propositum voluntatis 
precidi quidem potest, et quasi dirumpi ; sed inve- 
terata passio non tam deciditur quam dediscitur 
Et quando operande salutis impossibilitas aufertur 
per gratiam, tunc. quasi dirumpitur captivitatis ju- 
gum. Sed quz residet adhuc boni difficultas, dum 
paulatim sanatur, ejus videtur jugum computre- 
scere. Computrescet, inquit (Isai. x, 27), ut quam- 
vis non semel totum, tamen quandoque putredine 
conficiendum donet intelligi. Quod computrescit, 
utique corrumpitur ? Quomodo non liber, cujus ju- 
gum vel semel dirumpitur, vel sensim corrumpi- 
tur? Et jugum, et vinculum corruptum, utrum- 
que usu suo privatum videtur. Eam nec graviter 
premit, nec tenaciler stringit. Felix plane, cujus 
computruerunt vincula, ut nulli sint usui; cujus 
coomputruerunt et corrupta sunt catena a facie 
olei. 

4. Sed dices : De collo sponse sermonem in- 
stitueras ; quid nunc circa jugum immoraris ἢ Quid 
de jugo ad collum ? Utinam nihil. Nunc autem con- 
tritio magna. Jugum enim ad quid, nisi ad collum? 
Sed non ad collum sponse, quia jam soluta vincula 
colli ejus, jam nescit servitutis jugo contineri. Sic- 
ut turris, inquit, David, sic collum tuum. Exuberan- 
tissima per hoc monstratur libertas, et depressione 
&b omni libera, non tamen nuda, sed qu& habeat 
aliquid fortitudinis admistum. In turre non sola 
ereclio, sed munimenti fortitudo attenditur a facie 
inimici. Restituta est quidem libertas, sed securitas 


tbi nondum permittitur. Captivitatis contritus est ἢ 


laqueus. Hostis aliunde quirit innectere : jus per- 
didit, non deposuit recuperandi spem, non pervi- 
caciam infestandi. Liber eflectus es, libertatis tuen- 
dz de cgtero tibi incumbit negotium. Collum am- 
plexibus sponsi deditum noli ne in modico quidem 
degeneri exponere jugo. Denique revertenti filio 
pater obvius procidit super collum ejus. Pia sar- 
cina, et jugum dulce : quod tamen sustinere nec 
sentire meruit, donec primo in se reversus servilem 
conditionem dirupit, sic regressus ad patrem (Luc. 
AY, 20). Erecta est cervix tua : esto fortis sicut ture 


* — GILLEBERTI ABBATIS. 


136 
ris David, ut dicere possis : Fortitudinem meam ad 
te custodiam (Psal. Lvini, 10). Ipse enim David, ipse 
Salomon, Christus scilicet Dei virtus et Dei sapien- 
tia. Ejus turris es, si non infime, non infirme sen. 
tias circa ipsum : sed si sublimitas virtutis Dei, non 
ex te ipso. Quasi turris est, non turris David, sed 
magis adversus David, qui inflatus sensu carnis sue 
extolit se adversus scientiam Dei. Sublime hoc 
colum : sed superborum et sublimium colla sa- 
pientia calcat, humilium exaltat. Humilitas ipsa 
sumptus necessarios subministrat ad aedificationem 
evangelice turris. Nec verendum est ne sponsae 
sumptus desint, quos abundanter de sponsi potest 
arca mutuari. S Díscite, inquit, a me, quia mitis 
sum et humilis corde (Matth. x1, 99). Nondum intel- 
ligis qua ratione sumptus humilitas prestet in zdi- 


B ficationem turris? Qui se, inquit, humiliat, exalta- 


bitur (Luc. xiv, 11). Et bene de humilitate in pre- 
cedenti latenter est suggestum capitulo, ubi sponsz 
occulta commemorat, eo quod humilitatis pulchra 
sit species, meritorum laudes occultare. Si ibi de 
humilitate, consequenter de sublimitate istic anne- 
ctit. Non potest abscondi diu turris in humilitate 
fundata. 

b. Sicut turris David collum tuum. Vide privile- 
gium sponsae. Apostolus Petrus hortatur nos coz- 
dificari im domos spirituales (I Petr. ui, 5) : hiec 
vero non tantum in domum, sed etiam in turrim 
edificatur. Paulus in habitaculum Dei cosdificari 
nos optat (Ephes. 11, 22) : sed sponsa hoc non con- 
tenta, etiam propugnacula adjungit, ut sublimis et 
securior sit habitatio. Forte et hzc una de illis tur- 
ribus est, de quibus dicitur : Fiat paz in virtute 
iua, et abundantia in turribus tuis. Omnino con- 
venit, ut in turre non desit ubertas. Dura quia dupli- 
cata necessitas, ubi foris obsidio, fames intrinsecus. 
Quid proficit clausos et munitos esse aditus omnes, 
si intus s::vus hostis fames cuncta contristat ? Mala 
fames, fastidium. Clause sunt janus et exteriores 
muniti aditus, si per sensuum tuorum fenestras 
mors non ingreditur, nec experientia indisciplina- 
torum sensuum de exteriori materia mali incentiva 
admittit. Si projicis avaritiam ex calumnia, si ob- 
turas aurem ne audias sanguinem, si claudis oculos | 
ne videas malum, jam clausus es, jam habitas in 
excelsis, et munimenta saxorum sublimitas tua. 
Numquid satis est ?,Quid prodest tam munita subli- 
mitas, si quie intus sunt, fames ct fastidii vastat 
crudelis egestas ? quid prodest dura saxorum et in- 
accessa sublimitas, si non ibi panis est, si non aqua 
fideles sunt? Bona quidem protectio, si tarnen non 
desit refectio. .Bona sunt munimenta saxorum, si 
tamen talia sint de quorum possit duritia et mel et 
oleum elici. Et quidem ipsa observantiarum duritia, 
et petra discipline, frequenter largos eifuudit rivos 
olei, et mentis faucibus dulcedinem devotionis mi- 
nistrat Ordinis quidam lapideus rigor. Denique sic 
habes : Fiat pazxin virtute tua, etabundantia in tur- 
ribus tuis, oJerusalem, sed abundantia diligentibus 


137 


te (Psal. cxx1, Ἴ, 6). Alioquin, qui nom amat, etsi 
intus sit, esurit tamen. Quomodo autem egestas 
erit in hac spirituali turre, in turre David, in collo 
sponse, in quo jugi commercio spiritus vitalis tra- 
hitur et refunditur; in quo verbi sacri commeatus 
assiduus est, et vocalis spiritus discurrit? quo- 
modo fames in collo, per quod abundantia suavita- 
tis eructatur, et verbum bonum de cordis libertate? 
Collum quoddam videtur commercium, et quoddam 
glutinum, et cordis cum ore, et corporis cum capi- 
te, utriusque ad alterum. In collo vinculum est et 
via. Quod aliud erit vinculum nisi charitas, per quam 
capiti corpus cohsret, Christo Ecclesia? Que alia 
via spiritus nisi charitas? Hsec enim excellentior 
via, imo hzc est spiritus vadens et rediens, et ad 
suam recurrens originem ; unde nascitur, illo rever- 
tens. Ab hac lex pendet et propheta. 

6. Ideo mille clypei pendent ex ea. Omnis enim 
sermo Domini ignitus clypeus est, et propugnacula 
ipsa ad sermonem referuntur. In sequentibus dicit : 
Si murus est, edificemus super eum propugnacula 
argentea (Cantic. vit, 9). Propugnacula de ipsa so- 
lent esse turris materia, et quasi de eodem cum 
ipsa corpore. Et vide quomodo charitas consubstan- 
tialia et sibi concorporalia propugnacula gestat. Vi- 
de quomodo innata sit charitati sollicitudo quzdam, 
prudentia quaedam, et pervigil cautio ad declinan- 
das vel depellendas infestationes et machinas hosti- 
les. Habent propugnacula aliquid clausum, habent 
et apertum aliquid. Per istud insidias explorat; 
per illad assultus declinat : illic providens; istic se 
protegens. Talibus est charitas cum propugnaculis 
edificata quia talis est ei tam fortis, tam prudens 
sollicitudo innata. Ipsa magnum est sibi firmamen- 
tum quoddam. Denique fortis est ut turris dilectio. 
Ipsa novit tentamenti occasiones et cum opus est 
fugere, et ubi fugiendi non subest copia, fortiter 
ferre: et cum ipsa tantum firmamenti habere videa- 
tur, aliena tamen adjumenta non refugit. Propu- 
gnaculis munita assumit et clypeos. Bonus clypeus 
conversationis ordo, et lex ab hominibus tradita. 
Hzc etsi non est S & charitati necessaria, non ta- 
men reputatur supervacua, nec onerosa quidem. 
Spiritualis est charitas : nec indiget lege, nec tamen 
legem dedignatur, sed legitime utitur, ea prote- 
cta, non oppressa. Bonus etiam clypeus sacri me- 
ditio verbi. Omnis enim sermo Domini ignitus 
clypeus est (II Prov. xxx, 5). 

7. Non est contenta charitas spiritualibus, quas 
ipsa gignit, meditationibus : et cum ipsa Domini 
lex sit, in ipsis tamen legis sermonibus mediatur; 


IN CANTICA SERMO XXVI. 
A 


inde sibi testimonia assumit, inde se [al. sensa] 


tuetur, et multiplici protegit clypeo. Et cum magnum 
habeat intus testimonium Spiritus, ab ipsis tamen 
litteris sacris patrocinia sibi decerpit. Et bona 
protectio, quam vel charitatis experientia suggerit, 
vel sermonis sacri peritia tradit. Paulus in Epistola 
sua quadam charitatis tibi propugnacula depingit. 
Charitas, inquit, patiens est, benigna est. Percurre 
ParRoL, CLXXXIV. 


138 


totum illum de charitate locum; nonne tibi tot pro- 
pugnacula videntur exsurgere, quot gratias distin- 
etas enumerat? Non amulatur, non agit perperam, 
nonin[latur, non est ambitiosa, nonquerit que sua 
sunt,non gaudet super iniquitate,congaudet autem 
veritati, etc., usque non excidit (I Cor. xim, &-8). 
Vides quot propugnaculis turrita consistat? num- 
quid non ista concorporalia charitati videntur, et 
velut de fundamento ejus exsurgere? Et tamen istos 
affectus, quos charitas quasi naturaliter gignit, do- 
ctrina dirigit, disciplina regit, erigit exercitatio ; et 
bonum originale, quantum ad charitatem, ordo hic 
ab expertis prescriptus, vel fovet, ne deficiat; vel 
promovet, ut crescat : ideo charitas interna inspira- 
tione non contenta, sermonis sacri undique sibi, 
velut clypeos, institutiones memoriter appendit. 
Ipsum inspice Sponsum, qui mediator et sequester 
quidam est inter homines et Deum, quasi collum 
medium inter corpus et caput, turris fortitudinis a 
facie inimici : ipsum, inquam, inspice, qui propriis 
abundabat, quomodo assumpsit Scripture clypeos, 
et velut ad auctoritatem se contulit, scuto veritatis 
fraudulentas interpretis maligni propulsans insi- 
dias. 

8. Tu quoque si fueris mediator quidam et se- 
quester inter homines et Deum, et velut collum cor- 
pus et caput conjungens; mille clypei in te pen-. 
deant, omnimodi clypei divini sermonis. Sacra tibi 
presto sit auctoritas, et ad omne patrocinetur ne- 
gotium, non tantum ut tibi sufficiat, sed ut reliquis 


Ὁ abundet. Esto paratus ad reddendam rationem omni 


poscenti de ea, quz in te est, fide et spe (1 Petr. 
ni, 15). Quasi poscere videtur fidei tum ratio- 
nem, qui fidei contraria persuadere conatur, et 
ipsam infringere. Bonum ergo a collo tuo scutum 
pendet, si fueris scuto fidei munitus, scuto veritalis, 
scuto bonae voluntatis, sacri scuto sermonis. Omnes 
hos in scripturis clypeos legis. Sed et si fueris 
in sublime per charitatem erectus velut turris; si 
per contemplationis gratiam, quasi collum, reli- 
quum corpus excedens, accedas ad caput Domi- 
ni, et abscondaris in abscondito faciei Domi- 
ni, in secretario sponsi, in thalamo veritatis : 
nonne tibi videris delicato protectus clypeo? Et ne- 
scio si quod scutum ad protegendum efficacius sit, 


Ὁ quam talis amplexus dilecti. Igneus est, et ideo om- 


nia tela nequissimi ignea exstinguit, et ignis ignem 
consumit. Si fidei scutum illa exstinguit, quomodo 
non magis veritatis bono protegitur clypeo, qui ab- 
sconditur in calore ejus? Est enim veritatis fervida 
meditatio, suggestiones inimici male ignitas ante 
exstinguit, quam ad mentem pertingant. Inter sponsi 
amplexus et charitatis negotia, non vacat sponsa 
peregrina tela suscipere. Bene talis clypeus a collo 
sponse dependet, eo quod tam succensi amplexus 
gratiam experitur sola dilectio, sola tales novit ex- 
cessus : et mentem faciens adharere Deo unum ad 
horam cum illo spiritum efficit. Beatum plane col- 
lum, in quo sermo Domini igneus moratur ; a quo 


139 


GILLEBERTI ABBATIS 


140 


velut scutum gratis dependet amplexibus Patris Ἀ dvo hinnuli capreg gemelli, qui pascuntur in liliis. 


Verbum, veritas, et virtus. An non tibi delicate 
protectus videtur, qui talibus coronatur et. cireum- 
datur undique scutis ante et retro ? Fidelibus paxil- 
Jus, in quo tot diversa vasorum genera pendent. 
Bene liec a collo charitatis pendent, quod ipsa sit 
unctio que nos docet de omnibus, et omnia sugge- 
rit : quod in ipsa omnes gratie conferuntur, οἱ re- 
feruntur ad ipsam, et ex ipsius pensantur et pen- 
duntur mensura. Mille clypei pendent ex ea, omnis 
armatura fortium. Armatura plane, quam Paulus 
ad Ephesios numerat (Ephes. vt, 13-18). Omnis ar- 
matura fortium, id est amantium. Fortis est enim ut 
mors 83 dilectio (Cant. vim, 6). Quid ergo? tantum 
ibi sunt arma fortium, non infantium ubera? si ex- 
cedit quasi turris quzdam, charitas non condes- 
cendit? Sive mente excedimus, Deo; sive sobrii su- 
mus, vobis. Charitas Christi urget nos (II Cor. v, 
13-14). | 

9. Audistis excedentem : vultis sobriam et con- 
. descendentem accipere sponsam ? Ubera, inquit, tua 
sícut duo hinnuli capree gemelli. Bona turris 
sponsa, qu& se per conversationis disciplinam un- 
dique claudit, et per Scripturarum doctrinam sibi 
clypeos copiose appendit, et per contemplationis ex- 
cessum in sublime assurgit. Ipsius etiam continen- 
lia fortis, et doctrina fidelis, et excessus coelestis : 
tamen et ejus sublimitas condescendere didicit, et 
doctrine copia ad sobrietatem deduci, et rigor li- 
quescere in quamdain rationabilis lactis dulcedi- 
nem, et arma fortium in infirmorum ubera converti. 
Ubique illam urget charitas Christi, sursum ad il- 
lum rapiens, deorsum propter illum traliens, sed 
non tenens diutius, dum ad suas subinde delicias 
in excessum recurrit, Ideo dicit, Ubera tua sicut 
hinnuli capreg gemelli; quod semper circumspicit 
montes pascuse suse, quod ad pascuse locum illam 
convertat et rapiat nota refectio, quod ad sponsi li- 
Jia levi saltu subito relabatur, unde delicate refecta 
ccelestium succis herbarum, distenta ubera ad par- 
vulos iterato reportet. Sed qui de uberibus istis di- 
cenda sunt, non possunt aures faüigate forsitan et 
hora fugiens portare modo, et potum lactis ab ube- 
ribus istis exprimere. Uberius otium et horam li- 
beriorem orantibus vobis, cum Dominus dederit, 
oris nostri officium non denegabo, ipso, in ejus pre- 
conia, prestante copiam, qui prestat affectum, Chri- 
sto Jesu, qui cum Deo P'atre οἱ Spiritu sancto vivit 
et regnat per omnia szecula seculorum, Amen. 


SERMO XXVII. 


Duo ubera tua sicut duo hinnuli capree gemelli, 
ui pascuntur in liliis, donec aspiret dies, etc. 
Cant. 1v, 5-6). 

4. Videtis, fratres, quomodo nec ubera sponse 
Jaude privantur. Et quidem uberum usurpatio fre- 
quens tum in aliis locis, tum in islis precipue Can- 
ticis. Vino ubera praffert (Cant. 1, 1), botro confert 
(Cant. vit, 1), assimilat turri (Cant, vri, 40) : et quod 
nunc in presenti est, Duo, inquit, ubera tua sicut 


C 


Videtis quam multiplex uberum commendatio. Si ma- 
ter est, maternum pectus uberibus carere non de- 
cet. Ubera noverat Paulus habere cum diceret : Fa- 
cti sumus parvuli in medio vestrum, quomodo si nu- 
trix foveat filios suos (I Thes, n, 7). An non tibi 
videtur factus quasi hinnulus, qui factus est quasi 
parvulus ? Unde fovebat filios quasi nutrix, si non 
habebat ubera? Quasi duo hinnuli capree duo filii 
Ecclesi: : alter de Circumcisione, alter de Gentibus. 
Vide quomodo Paulus utrisque ubera coaptat. Fa- 
ctus sum, inquit, Judeis quasi Judeus : his autem 
qui sine lege erant, quasi sine lege essem. Omnibus 
omnia faclus sum, ut omnes lucrifaciam (I Cor. 1x, 
20.22). An non ubera hinnulis istis coaptaverat, 
omnia factus omnibus? Omnibus omnia factus est 
non simulantis astu, sed compatientis affectu et 
habitu coaptantis. Denique utrisque se conformabat, 
nunc se cum illis a licitis cohibens, nunc ad licita 
condescendens; utrorumque ubique declinans scan- 
dalum, ubi fidei non obsistebat injuria. Omnibus 
omnia factus est, nec Jud:xis ritum in initiis licitum 
tollens, nec ad eorum irritationem Gentiles com- 
pellens. Omnibus omnia factus est, pro audientium 
capacitate el przecipiens moralia, et disserens mys- 
tica. In hac duplici materia velut duo ubera porri- 
git doctrine planioris lactea ubera parvulis tempe- 
rans. Interna compassio ubera quidem habet, sed 
coaptatio foris ubera exhibet. llla miseretur, sed 
ista medetur. Quid enim mihi prodest si tantum 
compateris, et infirmitati et quasi infante me: con- 
temperare te commode nescis? quid mihi prodest 
si compatieutis affectu causam in te meam trans- 
fers, si curam quam debes non affers? Utraque ne- 
cessaria est, et compassio, et quadam discipline et 
doctrine compositio. Compassio affectum confor- 
mal, compositio te ad lactandum parvulos utiliter 
incurvat. Neutro in genere sancti doctores auditori- 
bus desunt, facti sicut illi, et pietatis affectu, et 
conformationis usu. 

2. Utinam istud attendant qui facturi sunt in 
conventu fratrum sermonem. Student magis alta 
quam apta dicere, f$ facientes apud infirmas in- 
telligentias miraculum sui, non ipsorum salutem 
operantes. Erubescunt humilia et plana docere, ne 
sola hzc scisse videantur. Erubescunt ubera habe - 
re, nudare mammam,lactare parvulos. Quid istud 
est? Ideone consedisti in medio cathedram tenens, 
ut scientiam jactes, an ut teneram subditorum lactes 
infantiam? Subtilia texis : artem qui audiunt mi- 
rantur; eloquentiam laudant. Bene quidem, tamen 
si gratiam sentiunt, si te disputante audientium mo- 
veatur affectus, intellectus instruatur. Alioquin quid 
ad presens negotium peregrina quzdam adducere, 
qua auscultantes non capiant? Magna eloquenticz 
Jaus est, causam quam susceperis apte exsequi, ad 
ejus commodum cuncta referre, suscepto inservire 
negotio. Nusquam evidentius eloquentie tus si- 
gnum dabis, quam si humilem materiam exsequaris 


{| 


ornate; δὲ sermonis temperamento attollas, que 
per se jacere videbantur, et velut contemptibiles 
sententias commendabiliores efficias. Nec tam debes 
attendere quie te dicere deceat hominem litteratum, 
quam qua debeant audire quos instruis. Quid enim 
inde consequuntur, si ambulas in magnis et in mi- 
rabilibus, non dico super te, sed super eos qui as- 
sident ? Noli altum alte sapere, sed condescende hu- 
milibus. Sublimia loquens, sed non in tempore, 
quid aliud affectare videris, nisi ut tibi soli taceant 
bomines, et dicatur de te quod dictum est de Sal- 
vatore, quia unquam sic locutus est homo? (Joan. 
vu, &6.) Ascendisti cathedram, ut alios cdifices, 
non ut te ipsum iníles : ut impleas, non exinanias 
te ipsum, nisi forte eo modo quo se Salvator exina- 
nvit, formam servi accipiens (Philipp. n, 7), ut 
nos carnis suz lacte nutriret in salutem. Bonus imi- 
tator Magistri Paulus ubera non occultat, sed ha- 
bere se jactat. Tanquam parvulis, inquit, in. Christo 
lac vobis potum dedi, non escam (I Cor, um, 1, 2); 
et item, Nihil me arbitror scire inter vos, nisi Jesum 
CAristum, e£ hunc crucifixum (I Cor. n, 2). Ipse 
novit cdi mensam paret, et quibus ubera porrigat. 
ldeo ubera ejus sicut hinnuli, quia doctrine suse 
verba [al. ubera] emollita sunt, qualia parvuli in 
Christo capere possunt. 

3. Audisti jam qui sunt isti hinnuli, et duare duo. 
Vis nosse quare gemelli ? Quia in fide non est di- 
stincio Judei et Greci (Rom. x, 12). Vacant tibi 
privilegia meritorum, et regeneratio nullos distin- 
gut, que cunctos aequaliter absolvit. Omnes enim 
egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ip- 
sius (Rom. 1n, 23-24). Fides utrosque populos eque 
Dobilitat ; sed Judaeus aliter reputat : in communi 
clementia jura sibi privata deposcit. Quid mirum si 
vult esse primus, quando voluit esse solus? Uni- 
genitus esse non potest, aflectat vel primogenitus. 
Yide quanta objecta sint Petro in Actibus Apostolo- 
rum, quod ad homines preputium habentes introiis- 
set, quod illos suscepisset ad fidei mysteria (Act. 
Xl). Vide quantum in Epistola ad Romanos Paulus 
desudet adversum Judcos, quod in gratia sibi fidei 
privilegia vindicarent quzdam, et quos una fides 
conjunxit, distinguerent gradibus. lbi affectabant 
esse in gratia soli hic summi, nolentes habere com- 
pares, quos non poterant non habere participes. 


Gentes autem fecit Deus cum Israel concorporales D. 


et comparticipes testamentorum, et in nullo di- 
screvit, fide mundans corda earum. Ideo dicuntur 
gemelli, quia fides nullis gradibus separat, quos 
eque regenerat. Alioquin qui nesciunt esse gemelli, 
effecti sunt nulli : et in convivio locum occupantes 
primum, jam nec habent novissimum. Quse ratio 
non inter illos tantum vertitur, sed se dilatat ad 
omnes, ut nemo alii in gratia, quocumque in gradu 
fuerit, aut participium, aut parilitatem  invideat 
Quis enim merita preetendat, ubi in munere sola est 
gratia? Non debent vetera prejudicare, ubi nova 
facta sunt omnia. Et in hinnulis regenerationis no- 


IN CANTICA SERMO XXVII. 


142 


vitas intimatur, sicut in gemellis, in regeneratione 
parilitas. Qui bene capre«c dicuntur, id est Ecclesise 
filii, propterea quod sicut capree acute cernant, 
Acuta sunt enim Ecclesie lumina, contemplantis 
non qu: videntur, sed quie non videntur. 

&. Ubera tua sicut duo hinnuli capree gemelli, 
qui pascuntur in liliis : si tamen liliorum sentiant 
gratiam; si ipsis lilia redoleant ut lilia, et non in- 
suavem odorem refundant. Bonus et gratus est odor 
lilii : sed tamen ipsum lilium aliis redolet lilium, 
aliis absinthium. Lilium convallium, lilium singu- 
lare Christus : lilia erant ipsi imitatores ejus. Audi 
quid liliorum unum loquitur : Christi bonus odor 
sumus : aliis odor mor(is SO in mortem ; aliis, vite 
ad vitam (II Cor. τι, 45, 16). Vides quomodo sin- 
gulare lilium illud, in quo bonorum omnium pleni- 
tudo olebat, tristem tamen videbatur quibusdam 
odorem spirare. Isti sunt qui ponunt dulce in ama- 
rum, et lucem in tenebras. Sed ille vere inter lilia 
pascitur, qui liliorum odore potitur. Lilia sunt, 
exempla castitatis, que non solum moderna et pre- 
sentia, sed et preterita et longe posita optime redo- 
lent. Lilia sunt etiam sacri sermones, in quibus 
eeternz vite olfacimus gaudia, et odorum attrahi- 
mus spiritum. Quam multis, fratres, estis hujusmodi 
vallati liliis! Etsi omnes Ecclesie filii, vos copio- 
sius : quorum naribus singulis fere momentis nuno 
prophetarum, nunc apostolorum, nunc evangelista- 
rum spirant casta eloquia, tanquam lilia, et verba 
et vita eorum grato fragrant odore. Que enim lilia 
suavius redoleant, φὰς poterunt illorum aequare fra- 
grantiam ? Qualem tibi refundit odorem Maria, qua- 
lem Joannes, qualem Petrus, qualem alii evangelici 
viri, qualem denique ipse Jesus, qui singulariter et 
in se redolet, et in reliquis omnibus solus ipse sen- 
titur, quidquid suave fragrat in ipsis? Ejus verba 
novum mundo spargunt odorem, cum mysteria re- 
velant Trinitatis, cum Redemptionis gratiam, cum 
copiam virtutum, cum gloriam Resurrectionis, cum 
sterne vita statum exponunt. Verba vite cterna 
habes, Petrus ait ; et, Ad quem ibimus? (Joan. vi, 69.) 
Et nos idem dicamus dulci ejus odore perfusi. In 
te, Jesu bone, Patris deitas olet, qui est in te. In te 
gratia Spiritus, qui unxit te : in te Matris virgini- 
qas, in te proprie carnis integritas, in te nostri 
medela languoris. Omnia heec nobis olent in te : et 
ad quem alium vel amore, vel memoria ibimus ? In- 
juria est plane talium liliorum, si aliquis peregrinus 
odor se illis immisceat, qui suavitatem illorum con- 
tristet, animiqué afllatus naribus ipsum corrumpat, 
et convertat ad seculum, et post ceni fetorem cur- 
rere faciat. Injuria est, si tibi suavius fragranl vitia, 
quam virtutum lilia. Fastidiosus est vere, qui lacte 
et in liliis pa-ci non delectatur. Non est enim omne 
lac parvulorum. Nonne tibi quasi lac videtur omnis 
doctrina, omnis affectus pius animo illapsus dulci- 
ter ? Quidquid facile et dulciter sugitur, lac videtur. 

5. Tali lacte abundabant ubera sponse ; et ideo 
dicuntur sicut hinnuli, quod sit in illis recens, et 


143 


GILLEBBRTI ABBATIS 


144 


quasi semper nova et renascens consolatio verbi, A men hac umbra se dicit, tantum in speculo et 


et doctrine alacris copia. Ubera hec vetustatis nil 
habent, ideo meliora sunt vino (Cant. 1, 1), sed si- 
milia musto. Ubera, inquit, tua botri (Cant. vr, 7), 
non habentia scilicet austeritatem vini, sed musti 
novam dulcedinem. Ubera alia pascunt; ista ine- 
briant. Bene ergo ubera sicut hinnuli, quia nulla 
vetustate infracta. Magnum sponsa pectoris orna- 
mentum, si ubera integra habeat; non laxa, non 
fractas mammas in hujus JEgypto seculi. Ideo dixit : 
Ubera mea turris (Cant. vii, 10). Inexpugnabilia 
ubera hec, et lactis ubertate tumentia, qua ih tur- 
ris excreverunt modum. Bona ergo ubera tam di- 
stenta, ubera pietatis, ubera gemina, eo quod pietas 
consolationem habeat vit» que nunc est, et futura. 
Gaudete, inquit, gaudio magno, ut potemini a lacte, 
et satiemini ab uberibus consolationis ejus. Et cum 
avulsi fueritis a lacte, epulemini ab introitu glorie 
ejus (Isai, Lxvi, 10, 11). Videtis quo lactis usus ad- 
ducat? Ut epulemini, inquil, ab introitu glorie. Àn 
non tibi videntur ubera sponsi epulari ab introitu 
glorie, que sicut hinnuli pascuntur in liliis, donec 
aspire dies, et inclinentur umbrz ? Quam dulciter 
suguntur ubera qu& sic pascuntur, ubera de coelo 
plena, quia coelestibus refecta in liliis ! Ipsa liliorum 
fragrantia pascit. Odor eorum cibi gratiam tenet. 
Odor enim quidam fructus est : Ego, inquit, quasi 
vitis fructificavi suavitatem odoris (Eccli. xxiv, 23). 
Vide quomodo Sapientia odorem suum in fructibus 
reputat. Spiritualis iste cibus est, nil habens corpu- 
lentis, nec dente tactus, nec labore mansus, sed 
haustus spiritu, ipsis statim uberibus influens, et 
ubera distendens. Unde etenim fragrantia dicuntur 
unguentis optimis (Cant. 1, 2), nisi quod in ipsis de 
vicinis haustus liliis spiritus redolet, donec aspiret 
dies, et inclinentur umbrze ? 

6. Dulce quidem inter lilia exspectare auroram 
surgentem : et forte vicinus est dies istis liliis, et 
inter lilia ejus frequenter aura quadam et vapor 
hauritur ; et ipse sponsus in liliis pascitur, qui ipse 
et lilium est convallium, et lumen diei. Dulce est 
ergo compascendo cum ipso prestolari ipsum, pra- 
stolari inter lilia, donec diei lumen aspiret. 99 
Tempus illud declarat, de quo dicitur : Satiabor cum 
apparuerit gloria tua (Psal. xvi, 45). Tunc verus et 
seernus aspirabit dies, cum senigmatum in quibus 
adhuc videmus, umbre inclinabuntur. Plures hic 
umbra sunt : umbra fallacie, umbra refrigerii, 
umbra figura. In prima serpens dormit ; in secunda 
sponsa quiescit ; in tertia sponsus delitescit. De prima 
dicitur : /n umbra dormit (Job, xL, 16) : de secunda, 
Inumbra ejus, quem desideraveram,sedi (Cant. τι, 3). 
de terlia, quia sapientia in mysterio absconditur 
(1 Cor. τι, 7). Omnes iste reclinabuntur umbrae cum 
aspiraverit dies, umbra fraudis, umbra fidei, umbra 
mysterii, Tunc erit umbra nulla, quia veritas nuda. 
Tunc ergo reclinabuntur, que modo sunt exaltata. 
Vultis nosse quam alue ἡ Operuit montes umbra ejus 
(Psal. Lxxix, 14). Magnus mons Paulus ; opertum 


C 


eenigmate videns (I Cor. xim, 12). Magnus mons, et 
tamen facile raptus in tertium ccelum. Felix raptus, 
et multo felicior illo, quo mons ille evangelicus ad 
apostolorum imperium in mare mittitur. Raptus 
est, quia sapientia Dei immutavit sensum illius. 
Ideo raptus in tertium ecelum, in ccelum intelligen- 
tic? pure, unde umbra et cnigmata procul ablegata 
sunt. inferiores sunt umbrae, et reclinate quodam 
modo ejus respectu, qui in coelum rapitur. Raptus 
in ccelum est, raptus et in paradisum. Serenitatis 
locus est coelum, paradisus voluptatum. Pulchre in 
utrumque rapitur, eo quod semiplena sit contem- 
platio, que alterutro caret. Denique in quodam pa- 
radiso deliciarum et voluptatum locata videtur, quae 
pascitur inter lilia, donec aspiret dies. Antequam 
aspiret dies, nox est. Sed nox ista nescio quid vide- 
tur habere diei : Noz, inquit, illuminatio mea in 
deliciis meis (Psal. cxxxvim, 11). Illuminationis 
etenim vicem tenent ex parte deliciae. Pulcherrimus 
contemplationis locus est, ubi simplex consideratio 
fidei coelestes et suave olentes aspergit affectus, et 
eterni luminis gratiam spirat. Non sunt ist: deliciae 
quas beatus Job commemorans de sapientia dicit, 
quia non invenitur in terra suaviter viventium (Job, 
xxvi, 13). Quadam sapientie portio est in istis 
deliciis. Quomodo non sapienti:z portio est, ubi ipsa 
veritas nondum intellecta, sed jam credita dulciter 
sapit ? Ips:e spirituales deliciz: experientia sui satis 
edocent, et quantum expetendum sit quod de ipsis 
restat, et quantum respuendum quidquid illis obstat. 

T. Tria hic observanda occurrunt : tempus, opus, 
et locus. Tempus, id est nox, tempus quietis et 
vacationis est. Opus refectionis est, quia pascuntur. 
Locus delectationis est, eo quod inter lilia. Jure 
distenta ad parvulos reportat ubera, qui sic pasci- 
tur, qui in meditationibus pascitur fidei, liberrime, 
uberrime, voluptuose. Putas quod Salomon in omni 
gloria sua vestitus est sicut sponsa, qus inter lilia 
pascitur? Quomodo non gloriose vestita, vallata 
liliis ? Nam, etsi umbra obscurat speciem, sentit ta- 
men odorem, sentit vestimentorum fragrantiam : et 
in his sapientie quasi famam odoratur, donec aspi- 
ret dies, et inclinentur umbra ; id est, donec aspiret 
dies, et sempiternus dies. Quamdiu dies et nox vices 
altlernant, non videntur umbra reclinat& ex toto, 
dum statum habent. Ubi ergo reclinatze sunt ? Apud 
Patrem ulique luminis, apud quem non est vicissi- 
tudinis obumbratio (Jacob, 1, 17). Omnis vicissitudo 
obumbrationis instar habet, et dum alii aliud suc- 
cedit, quodammodo abscondil et obumbrat quod 
precedit. Hoc ergo est quod dicit, donec aspiret dies, 
et inclinentur umbrae ; id est donec aspiret dies, et 
plenus sempiternus meridies, qui umbras omnes 
annihilet. Qui pascuntur, inquit, in liliis donec aspi- 
ret dies, et inclinentur umbra ; hoc est, qui sapien- 
tix: oblectanlur et pascuntur odore, donec ipse lucis 
&lerne candor illucescat. Utrumque commendatur 
in liliis, candor, et odor. Et odor quidem quid aliud 


143 


nisi gratia fidei; et candor, nisi gloria speciei? In 
nocte odor sentitur, sed candor non cernitur, donec 
aspiret dies; quia candor ipse est dies, non habens 
ulam partem umbrarum. Ille cum aspiraverit dies, 
jum non erunt ubera necessaria. Omnes enim erunt 
docibiles ipsius diei. Interim ergo sponsz ubera sunt 
sicut duo binnuli qui pascuntur in liliis, donec as- 
piret dies de die, Christus Jesus. 


91 SERMO XXVIII. 


Ffadam ad montem myrrhe, etad collem thuris 
(Cant. 1v, 6). 


1. Dbera, inquit, tua sicut hinnuli caprew gemelli. 
Videtis quanta gratia sponse ; parvula est et quasi 
juvencula, et ubera habet. Quid enim nisi juvencu- 
lam notat dum hinnulis comparat ? Ergo 'et mater 


IN CANTICA. SERMO XXVIII. 


Ἀ 


est, et parvula est, alios pascens, et pasci indigens. B 


Et si quis sit Paulo similis, nondum tamen evacua- 
vit quz? sunt parvuli, in carne commorans. Et si 
aliis abundat, nondum tamen se arbitratur compre- 
bendisse. In speculo videt, in aenigmate videt : ideo 
sieut parvulus, sicut hinnulus in umbra pascitur, 
donec aspiret dies. In umbra, sed inter lilia pasci- 
tur. Infelix plane qui quidem inter lilia positus, in- 
ter lilia. sanctze congregationis, ubi variae undique 
virtates redolent, nihil tamen suave, nihil liliorum 
simile novit odorari. Bonus plane et sponse privile- 
gio gaudens, cui ipsa intrinsecus virtutum nascun- 
tar lilia, qui inter lilia pascitur, inter lilia refcitur, 
lia esurit. Beati enim qui esuriunt et sitiunt lilia 
justitize, lilia castitatis, omnium lilia gratiarum. Si 
esurire beatum, multo magis inter lilia pasci. Et ipsa 
virtutum esuries pascit, et delectat aviditas. Odor 
ibat, sed nondum satiat. Satiabor cum apparuerit 
gloria tua (Psal. xvi, 15). Denique ipsarum virtu- 
tum, ut. sic dicam, gloria latet adhuc. Totum quod 
inde hauris in odore est. Occultatur forma, sed fa- 
mam audimus. Tenuis quidem in fama, in fumo, in 
odore cibus ; dulcis, sed tenuis. Et nos jam saturati 
sumus, jam divites facti, solo virtutum odore con- 
lenti. Nescio tamen si vel odorem haurimus, quos 
perfectionis non trahit aviditas. Suavis quidem lilio- 
rum odor, sed cumulata in specie gratia. Suavis qui 
dem liliorum odor, sed suavitas tenuis, si odor tan- 
tum. Denique qui pascuntur, inquit, in liliis ; id est 
iner lilia, non in ipsis liliis; sentientes viciniam, 
non fruentes substantia. Exiguus virtutum usus ex- 
primitur in odore, non copiosa, non solida et quasi 
eorpulenta refectio. Non enim omnimodis reficitur 
qui pascitur : ideo non dicit : Qui reficiuntur ; sed, 
qui pascuntur in liliis donec aspiret dies. Deliciosa 
tamen exspectatio lucis inter lilia, Et vide qualibus 
sponsa pascatur in liliis, In liliis non caducis, in 
liliis non marcescentibus, in liliis denique quadam 
incorruptibilitate myrrhatis. Nam myrrha incorru- 
ptionem demonstrat. 

2. Jure post lilia de myrrha subtexitur, ut sponse 
lilia quadam incorruptionis perpetuitate commendet. 
Vadam, inquit, mihi ad montem myrrha. Quid est, 
bone Jesu, quod sponsa tua, dilecta tua, alibi ex- 


C 


146 


spectat, tu alio vadis? Tlla pascitur et exspectat in 
liliis, et tu. vadis ad montem myrrha ? Quare non 
magis ad lilia vadis, ubi sponsa moratur donec 
aspiret dies ? An forte lilia hec non sunt aliena, nec 
longe posita a monte myrrha, sed magis oriuntur 
in illo? Ita quidem est : nusquam lztius nascuntur 
lilia, quam in monte myrrhe, nusquam magis illczesa 
servantur. In monte myrrha nec corruptioni, nec 
corruptibilitati locus ullus relinquitur. Ib. in monte 
myrrha, ubi carnis universi mortificantur affectus, 
ubi lilia castimonie, lilia gratiarum et pure nascun- 
tur, et perpetuo florent. Ergo et in liliis, et in monte 
myrrhe sponsam satis delicate locatam advertis. 
Nam alterum tibi sermo presens expressit, alterum 
tu ipse potes per interpretationem exprimere. Quo- 
nam enim modo alio iturum se diceret, quam ubi 
dilectam esse cognovit ? Sicut enim illa avide exspe- 
ctat, sic ille ardenter properat. Vadam, inquit, mi- 
hi. Quid ergo ? sponse non vadit? an ideo sibi ipsi 
vadit quod ad illam vadit? Vadam ergo, inquit mihi. 
Mihi vadam, non soli illi vadam. Non illa sola de 
meo capit adventu lztitiam, sed et mihi nihilomi- 
nus alacritatem refundit. Mili dulce, mihi jucundum 
est quod ad illam vado. Jam vadam mihi. Mihi sic 
ire proficit, me delectabiliter afficit, ideo vadam mi- 
hi. Jam mihi de monte myrrhe suavis aspirat fra- 
grantia, ideo vadam odore illectus. Vadam mihi, 
quia delicie mea cum sponsa morari. Itane, Jesu 
bone, de sponsz colloquio oblectamenta tibi captas, 
ideo tibi vadis nec velut fastidiosus amator decli- 
nas cum excluderis, sed stas ad ostium ἢ Stas et 
pulsas, et quamdam repulsze passus injucjam, stas 
959 tamen et pulsas, tantum ut aperiatur. Asperge, 
Sponsa, asperge cubile tuum myrrha et aloe. Chri- 
stus in odore currit unguentorum tuorum. Asperge 
cubile taum myrrha, quam Paulus commemorat : 
Mortui, inquit, estis, et vita vestra absconsa est cum 
Christo (Coloss. ui, 3). Tali myrrha asperge, irriga, 
perfunde cubile tuum, vel potius esto mons myrrha. 
Uberior enim gratia, ubi myrrha nascilur, quam ubi 
respergitur. In hoc monte colloca cubile tibi, imo 
dilecto, in quadam myrrhe copia, ubi hac species 
aromalica magis oritur quam advehitur. 

3. In multis Scripture locis usus myrrhe ad 
mysteria sumitur. Cum myrrha Magi ad Christum 
veniunt (Ma£th. τι, 11). Venit et Nicodemus ferens 
mixturam myrrha, quasi libras centum (Joan. xix, 
39). Magna hic copia : sed quid ad collationem 
montis? Ferens, inquit, id est secum ferens, non ex 
se proferens : portans, non patiens. Bona utraque, 
et que offertur, et qui oritur, sed ista potior. De- 
nique illa ad Christum advehitur, ad hanc ipse va- 
dit. Vadit enim sibi ad montem myrrha. Bene mons 
myrrha, qui mortem Christi circumfert in se ipso, 
non in parte ; nec quasi respersam, sed uberem, et 
continuam, et eminentem : nec ad horam et quasi 
veterascentem, sed magis renascentem. Bene mons 
myrrhe, qui Christi in se mortificationem et incor- 
ruptibilitatem quamdam, et resurrectionis future 


141 


GILLEBERTI ABBATIS 


imaginem non tam gestat quam germinat. Nunquid A 


tibi mons myrrhe videri potest, in quo future in- 
corruptibilitatis nil magnificum, nil eminens, nil 
nisi ad horam apparet? Beatus plane mons, qui 
hujus myrrhz germine undique vestilur, non resper- 
gitur per partes, nil in se nudum, nil habens sterile, 
sed totum hac felici fecundum specie. Quomodo non 
beatus, qui Christum ad se trahit in sui odore aro- 
roatis? Bonus odor non tantum Leprosi domum re- 
plens (Ma£th. xxvi, 6, 7), sed etiam coeli palatium, 
thalamum sponsi. Bonus odor piane sponso Chris- 
sto, inter ipsas deitatis gratus delicias. Denique 
super tantas delicias, delicie tamen ejus esse in 
monte myrrha. Ideo dicit : Vadam, inquit, mihi ad 
montem myrrha. 

à. O beatum montem ad: quem vadis, Jesu bone, 
ad quem venis, quem perambulas, quem inhabitas, 
et inhabitas in finem : quem solus inhabitas, et hoc 
usque ad terminum loci. Veni, Jesu, incipe hunc 
montem possidere. Nullus tibi quzestionem moveat, 
nullus dicat : Nunquid habitabis in hoc monte tu 
solus? Mons uber, mons pinguis, mons abundans, 
mons affüluens unguentis. Hec unguenta exinaniri 
non possunt. Magna enim unguenti moles in monte 
myrrhiw. Non deficient unguenta de hoc monte : ideo 
qui vadit ad montem myrrha, unguentis non indi- 
gebit, ne odoramentis quidem, qui vadit ad colles 
Libani. Non enim deficient thura de Libano. Nam et 
Libanum dicunt thus intelligi. Veni, Jesu bone, ad 
hos colles, ut fluant thura a facie tua. O quantus in- 
censi fumus ascendit de collibus istis cum tuo, imo 
cum te fuerint igne succensi! Magnam habet in col- 
libus thuris ignis tuus materiam pabuli, et magnum 
incensi fomitem. Non cito consumuntur hc thura. 
Incensi hujus fumus non facile evanescit. Tanta 
thuris moles, tanta copia collis thuris non potest 
pugillo concludi, non comprehendi thuribulo : va- 
sculo non capitur, mensuram nescit, quia nescit 
intermitti, Bene ergo collis thuris, qui sine inter- 
missione orat, et, quod satius est, sine remissione : 
qui in oratione nihil habet remissum, nil exile, sed 
velut cujusdam fornacis magne fumus pinguescit, 
sic pinguescentium votorum et desiderii exuberantis 
agit volumina, Veni ergo, Jesu bone, ad colles thu- 
ris : copiosum orationis incensum fumigant montes, 
quos tangis. Quid simile, fratres, habent orationes 
nostre ? quam cito thura nostra inanescunt! Et 
quodammodo vix succenduntur, et statim exstin- 
guuntur. Utquid istud ? Utique quoniam exiguam no- 
bis incensi congessimus materiam. 

5. Ego spiritus angelicos, et si qui inter homines 
illorum &muli sunt, quosdam velut colles thuris in- 
terpretor, quorum oratio quasi incensum dirigitur 
semper in conspectu Dei : qui devotionis suavissi- 
mos vapores gignunt, eclestium glomerant nubes 
affectuum. Beatus utique sacerdos, qui thura tanta 
offert, quem tam suavis nebule vapor operit et in- 
volvit. In Apocalypsi legis phíalas plenas odoramen- 
torum, que sunt orationes sanctorum (Apoc. v, 8). 


148 


Et que conventio 938 collibus thuris ad phialas? quee 
enim phiala capiat collem thuris ? Bona phiala plena 
odoramentorum. Sed ecce plus quam phiala hic. 
Ascendit, inquit, fumus aromatum in conspectu Do- 
mini de many angeli (Apoc. viu, 4). Sed quee manus 
integro colli sufficiat? Que, inquam, manus, nisi 
tua, Jesu bone, manus, qui montes ponderas, et 
terram palmo concludis, qui libras montes in pon- 
dere, colles in statera ? In manu tua, Domine, omnes 
fines istorum collium, et si fasest dicere, in sinu tuo. 
Denique in sinu tuo sanctorum oratio convertitur, in 
conspectu tuointrat : ibi conversatur, ibiconvertitur : 
illi inte, et tuin illis. Propterea vadam míhi, inquis, ad 


colles thuris. Veni ergo, Domine, veni et noli tardare, 


veni et ne transilias colles istos. Quid si et ad te tran- 
siliunt colles thuris? Mobiles sunt montes myrrha, et 
colles thuris, ubi ipse adveneris. Quomodo non mobi- 
les, qui liquescunt, qui fluunt, qui fumigant, qui 
ascendunt sicut fumus aromatum in conspectu Do- 
mini de manu tua ? Vade ergo tibi ad colles thuris; 
ubi incensa multa sunt, ubi incensa cuncta sunt : 
nam in colle thuris nil sine incenso. Incensa hzc 
data tibi sunt, ideo veni ut adoleas ea in conspectu 
tuo. 

6. Vadam mihi ad montem myrrha, et ad collem 
thuris. Veni de Libano, veni. Jam exclusum est cur 
vadat : utquid enim, nisi ut vocet, ut intret, ut dicat, 
Veni ? Ecce quam bonum, et quam, jucundum habi- 
tare in collibus istis, ad quos Verbum Dei vadit, 
quos revisit : de quibus sponsam vocat, et vocat ad 


Ὁ coronam ! Veni, inquit, de Libano, veni, coronabe- 


ris. Libanus candorem sonat. Quidni candidus de 
nive coelesti? Non enim deficiet, sicut scribitur, nix 
de Libano (Jerem. xvin, 14). Nix illa, quz descendit 
de coelo, qua infundit terram et inebriat, et germi- 
nare facit. Beati montes, super quos nix ista cadit, 
et colles quos operit. Sic, inquit Dominus, erít,ver- 
Lum quod egreditur de ore meo, nonreverteturad me 
vacuum (Isa. Lv, 41). Videturne tibi vacuum reverti 
verbum, quod vadit ad montes myrrhz, et colles 
thuris, quod cadit super hos montes, et colles ope- 
rit? Nescit vacuum reverti. Ideo vocat et dicit, Vent 
de Libano, veni. An mysterio vacare putas, quod 
post montes myrrha et colles thuris commemorat 
Libanum ? Que res animum sic reddit mundum et 


D candidum, quomodo orationis usus? Primo quidem 


myrrha mortificat, deinde thus purificat. Nec enim 
pura poterit emanare oratio, si non omnis pravus 
primo fuerit odor repressus, et exhalatio carnis. In 
myrrhtie unguento mens stringitur, ut ad quamdam, 
imo omnimodam unitatem se coarctet : per thus in- 
censum dirigitur, et dilatatur, et se diffundit, et cce- 
lestes replet regiones ex odore incensi. Illic se li- 
berze veritatis aurae immiscet, et confundit : et que 
primo ad se anima ipsa contracta est, ibi rarescit 
et attenuatur et deficit, suspensa et suspiciens in 
excelso. 

7. Oratio utriusque, et myrrhs, et thuris, minis- 
terium explet. Orantis affectum in primis colligit, 


14d IN CANTICA SERMO XXIX. 
el stringit in te ipsum : deinceps diffundit et trans- καὶ 


fundit in Deum. Quid myrrhe similius, ubi tanta in 
divinam unionem transfusio? quid incenso similius, 
ubi tanta divini cujusdam sensus diffusio ? Jure tota 
pulchra vocatur et sine macula, quam orationis ar- 
dor incanduit, quam coloravit et candidam reddidit 
candor lucis eterne. Tota pulchra es, amica mea, 
et macula non est in te. Tota pulchra es, quia tota 
pulehra es hac hora maxime, hora orationis, hora 
incensi. Tota pulchra es, amica mea,tota pulchra 
es ; quia tota amica es, et solo amoris candens affec- 
tu. Tota pulchra es, et sine macula, peregrini nil 
habens coloris admixtum. Veni de Libano, veni de 
Libano, veni de Libano. Veni de Libano, quia sine 
.macula es; veni de Libano, quia tota es pulchra : 
veni de Libano, quia plene lota. Veni de Libano, ex 
toto illustrata : veni de Libano, carens culpa : veni 
de Libano et candens gratia : veni, coronaberis. 
Felix omnino qui de Libano candentis affectus , de 
colle thuris, de orationis intent: copia vocatur ad 
coronam. Felix, inquam, anima, qux hora incensi 


ascendit ad Patrem, quae sine intervallo de Libano ' 


ad coronam vocatur, coronam glorie, quam reddet 
illi in hora transitus justus judex et dulcis sponsus 
Jesus Christus cum Deo Patre per omnia secula 
seculorum. Amen. 
94 SERMO XXIX. 
Tota pulchra es, amíca mea (Cant. 1v, "1). 

1. Tota pulchra es, amica mea , et macula non 
est in te : veni de Libano, sponsa mea, veni de Li- 
bano ; veni, coronaberis. Quis mihi dabit istud trium 
(ut sic dicam) dierum iter conficere ? quis, inquam, 
dabit mihi hanc viam indefesso incessu percurrere ? 
Viz istze, viz pulchre, et semitze pacifice sunt, ve- 
nire de Libano ad Libanum, de Libano ad regnum. 
Nam sponsa ad coronam vocata , invitata videtur ad 
regnandi consortium. Dulcis est hic vie terminus, 
sed nihilominus dulcis est transitus. Quidni dulcis, 
qui nescit a Libano deflectere? Non haec est via lata, 
non hec est via laica, nec potest'per eam transire 
pollutus. Non est currentis, nec volentis, sed mise- 
rentis Dei (Jtom. rx, 16.) Miserentis cur dico? dixis- 
sem melius, Desiderantis. An non sstuantis deside- 
rii vota designat vocatio trina Ὁ Vehementis affectus 
argumentum est quod tertio vocat. Percurre animo 
precedentia Cantici hujus, nusquam reperies vel 
tam cerebro vocatam, vel tam expresse commenda- 
tam pulchritudinem sponse. Ter vocat et totam 
pulchram dicit. Denique in precedentibus sic ha- 
bes : Ecce fu pulchra es, amica mea, ecce tu pul- 
chra (Can. 1, 14). Et iterum alibi : 0 quam pulchra 
e$, amica mea ! quam pulchra es! (Cant. 1v, 1.) Hoc 
autem tertio in loco totam pulchram definit. Illis in 
locis vel demonstrat quod pulchra est, vel miratur 
quod tam pulchra est : non tamen definite determi- 
nat quod ipsa sit ex integro pulchra, sicut in pre- 
senti : Toía pulchra es, amica mea.Quomodo non tota 
pulehra pulchritudini, et toti pulchritudini collate- 
rats ex toto ? Quomodo non tota pulehra, in quam 


[50 


lucis δία πο candor immensus emanat. Bene tota 
pulchra, et superpulchra, in quam uberi illapsu sese 
transfudit omnis pulchritudo Domini. Exaltata qui- 
dem est super sidera , species tamen pulchritudinis 
ejus in sponsa. Species, inquit, ejus in nubibus cali. 
Quamdiu sponsa nubes cali est, nubes lucida et le- 
vis, et quasi ad solem accedens, et ipsum suscipiens, 
tamdiu in ea solus Solis splendor relucet, et pul- 
chritudinis ejus species manet. 

2. Plane tunc nubes esl sponsa, quando spiritua- 
lis obtinet affectionis levitatem, et lucem intelligen- 
tio». Quamdiu spiritualis anima per orationis et eon- 
templationis usum in supernis suspenditur, sicut 
lucida nubes et levis ; tota interim pulchra est, quia 
tola amica est; et macula carens, quia in fervidae 
charitatis versa est colorem : hora ista gloriosam sibi 
sponsam exhibet, non habentem maculam vel ru- 
gam, mundans illam non tam in sanguine, quam in 
lumine suo. Quomodo non tota pulchra, in qua tam 
expressa divinse pulchritudinis species apparet? 
Quam mihi dabis animam, quam audeas ex toto pul» 
chram definire, nisi in hac hora tantum, quando per 
amoris zestum plus imbuitur, quam induitur specie 
Sponsi ? Aliis quidem horis sine inacula deputatur, 
dum culpa non imputatur. Hoc autem momento quod 
sine macula dicitur, non est indulgentie , sed dile- 
ctionis, sed desiderii, sed devotionis. Quis enim da- 
bitur, venie locus, ubi vota charitatis tantum exa- 
stuant? Amor indulgentia non eget: totum enim 
gratiosum est, ubi solus est. Denique vide nunc quo- 
modo et offensa excluditur, et gratia commendatur 
et sola gratia. Tota, inquit, pulchra es, amica mea, 
el. maculu non est in te. Blandimenta hujusmodi non 
videntur indulgentis, sed diligentis, sed amantis, sed 
admirantis. Oblectatus pulchritudine, optat preesen- 
tiam. Veni de Libano, veni de Libano : veni, coro- 
naberis. Invitatio crebra prodit affectum, vota mani- 
festat. 

3. Alii trinae vocationis scrutentur sacramenta, et 
gradus assignent : mihi quidem sufficit divine ma- 
jestatis humanam adversus animam affectum mirari. 
Istud sufficit, sed ipse succumbo. Utinam mihi nihil 
incumbat negotii, nisi suspenso semper stupore 
mirari impensam gratiam, ita tamen ut admirationi 
huic vota jungantur, et germana sit charitas. Affec- 
tus enim affectum meretur, et abyssus abyssum si- 
milem provocat in voce profluentium cataractarum 
(Psal. xu1, 8). Bone siquidem cataracte sunt, quae 
tuum, bone Jesu, distillant affectum, infundunt amo- 
rem. Amor mulus non est, usum habet vocis. (uod 
enim continet omnia, scientiam habet vocis (Sap. 1, 
"). De Spiritu scriptum est hoc, et bene nosti quanta 
sit θῶ affinitas, si non potius identitas, charitatis 
ad Spiritum. Illa continet omnia, quia plenitudo 
legis est charitas (Rom. xui, 10). Spiritus loquitur 
mysteria (I Cor. xiv, 2), et amatoria plane loquitur. 
Ipse Spiritus reddit testimonium spiritui nostro 
(Rom. vni, 16), utique et blandimentum loqui po- 
test. Sonus ejus sensus amoris est et desiderii, vot& 


151 


GILLEBERTI ABBATIS 


152 


instar habens vocis. Experimentum gratie ipsum à presenti est, inquit Apostolus, momentaneum et 


est utique quod loquitur, quod invitat, quod dicit : 
Veni de Libano. Ter vocat, fortasse idcirco quod 
funiculus triplex difficile rumpitur. Tenax enim fu- 
niculus, amor. Amor affectuose trahit cui est id ip- 
sum alloqui, quod est allicere. Nihil amoris tena- 
cius vinculo, nil trahentius. Audi quomodo lex 
divina triplicem hujus ostendit nexum funiculi. Dili- 
ges Dominum Deum tuum ez toto corde tuo, ex to- 
ía anima (ua, et ex omni mente tua (Matth. xxn, 
37). Ac si dicat : Diliges Dominum Deum tuum cor- 
dis proposito, anime affectu vitali, integro et ratio- 
nabili quodam mentis arbitrio ; ut amoris in te et 
propositum sit, et ipsum propensum sit, et perspicax 
sit. Bona siquidem cordis in Deum intentio pia : sed 
quid, si pigra sit, si emortua, si nihil habens in se 
vitale, nil animatum ? Bona ergo intentio pura, 
quam vividam reddit et velut animatam fervida et 
dulcis affectio. Àffectum hunc, qui est quasi quae- 
dam anima boni propositi, informat meditatio, si 
discreta est ; et refovet, si crebra est. Funiculo sic 
tripliciter nexo, ad meritum reposite coronzs quid 
uberius, ad experimentum quid expressius ? An non 
tibi videtur invitare, et quasi tripliciter dicere Veni, 
heec trina dilectio ? 

4. Denique quasi invitat, dum confert et auda- 
ciam pro merito, et aviditatem pro experimento. 
Veni, inquit, de Libano, veni, coronaberis. In Apo- 
calypsi quasi de Libano venientes sic legis : Hi qui 
amicti sunt stolis albis, qui sunt, et unde vene- 
runt? Hi sunt qui venerunt de magna tribulatione, 
et laverunt stolas suas, et candidas eas fecerunt in 
sanguine Agni (Apoc. vu, 13, 1&). Stolas, inquit, 
suas candídas fecerunt in sanguine Agni : utique et 
credendi fide, et conversandi forma, qui in tribula- 
tione sua sequuntur hunc Agnum, non aperientem 
os suum, cum ad occisionem duceretur, et coram 
tondente se obmutescentem (Isai. Lr, 7) : qui non 
sunt tristes neque turbulenti, donec ejiciant ad vic- 
toriam judicium (Isa. χαμαὶ, 4; Matth. xir, 20), et 
certamen ad coronam. Non enim coronabitur, nisi 
qui legitime certaverit (II Tim. n, 5). Et quia de cer- 
tamine corona, ideo forsitan dilectam sic invitat ad 
coronam, ul exprimat causam. Áit enim : Coronabe- 
ris de capite Amana et Sanir, de montibus pardo- 
rum, de cubilibus leonum. Nescio enim quid aspe- 
rum, quid ferum, quid fraudulentum in his vel no- 
minibus, vel naturis datur intelligi. Ideoque de his 
coronari dicitur, dum hec triumphata corone mi- 
nistrant materiam. Ille quidem per tribulationis tole- 
rantiam coronatur, qui mitis, qui mansuetus, qui 
velut agnus de tribulatione magna venit, qui in cha- 
ritate venit candidatus, non consumptus, quem nulla 
impatientite et. murmuris macula denigrat. Hi sunt 
qui de Libano veniunt, et coronantur de capite 
Amana et Sanir, de cubilibus leonum, de montibus 
pardorum. Per hac enim coropantur, qui per hec 
tentamentorum genera probantur. Numquid non col- 
ligunt isti de spinis uvas, de tribulis ficus ? Quod in 


leve tribulationis nostre, supra modum in subli- 
mitate c&lernum glorie pondus operatur in nobis 
(II Cor. 1v, 17). Passiones ergo hujus temporis co- 
operantur quidem, etsi non comparantur, ad fututam 
glorie coronam, que reservatur nobis. Cumulata 
plane materies preemiorum, quando inter totius pu- 
ritatis merita passionibus variis atteritur. Pulcherri- 
mus corona nexus, quando puritas vit, et humilis 
pressurarum tolerantia sibi cohzerent. Magnum αάϊ- 
dem est pressurarum pondus : ideo forsitan mon- 
tium est expressum nominibus. Ungens moles, sed 
fides superfertur nesciens opprimi. Capita montium 
istorum conculcat, et percutit ipsum caput de domo 
impii. Jure ergo caput ipsum triumphans coronatur 
de capite, quia et tentationum initium conterit, et 
tribulationum vehementie non cedit. In omni [re 
quasi caput est quod vel primum est, vel maximum. : 
Sic ergo caput hic accipe, quasi rerum que his mon- 
tibus figurantur, vel principium vel cumulum donet 
intelligi. De capite Amana coronatur, de vertice 
Hermon et Sanir, qui injuriarum cumulum quemdam 
exsuperat, et tribulationum molem extollentem se 
adversus humilem scientiam Christi. Sed 846 moles 
ista tanto videtur minus ponderis habere, quanto 
totum est momentaneum quod tumet. | 

5. Denique etsi mons est, tamen scriptum legis, 
quia mons cadens defluit, et saxum transfertur de 
loco suo (Job xiv, 18). Et vide quomodo defluxe- 
runt, quomodo translati sunt. montes isti. Translati 
sunt, quia transmutati sunt. Quasi translatos et 
triumpbatos indicat illos Apostolus, quibus loqui- 
tur : Et hec aliquando quidem, inquit, fuisti ; sed 
abluti estis,sed sanctificati estis, sed justificati estis 
(4 Cor. vi, 41), hac ablutione et emundatione que 
fit per verbum fidei. Pardus deposuit varietates suas, 
totus immaculatus effectus, totus unius coloris, id 
est unius fidei el moris. Velut pardus quidam vide- 
tur homo haeretici dogmatis varietate respersus : 
sed et nihilominus pardo similis est homo dissimilis 
sibi, homo varius et inconstans, et subinde mutans 
consilia. Quasi enim, ut ita dicam, vult et non vult 
pardus. Trahe ista ad conversionem Gentium, et 
mox intelliges quomodo per unitatem fidei et spei, 
unum induisse colorem videntur qui conversi sunt 
ad Dominum : nec modo varietatem, sed et ferita- 
tem exuisse perspicies, et non in cubilibus leonum : 
non in cubilibus, inquam, et impudicitiis, sed in 
cubilibus et in hortis aromatum, et commorari in 
lectulis non ferinis, in lectulis non fcedis, sed flori- 
dis. Floridus enim lectulus sponsi et sponse. Non 
videtur sponsa de Libano libens egredi, et de Jud:a 
transire ad Gentes. Abscedit enim invita, quis toties 
vocatur ; non vult deserere Libanum, ut transeat ad 
montem Amana, ad verticem Sanir et Hermon. Sed 
transitu suo montes hos steriles, montes barbaros 
convertit ipsa in Libanum. 

6. Sed jam montium istorum nomina intuere. 
Amana populus Vanus intelligitur vel Coangustans : 


[58 “ 
δακῖγ, Hispidus; Hermon, Anathema. Quid va- 
nius illo populo, quorum ipsi doctores evanue- 
runt in cogitationibus suis; et dicentes se sa- 
pientes esse, stulti facti sunt? Quid angustius illis, 
qui desperantes semetipsos tradiderunt immunditie? 
Angustum enim cor, quod finem votorum intra tem- 


poralis jucunditatis metas contrahit, nesciens spem" 


sd eterna dilatare. Quid magis hispidum et magis 
incompositum illis, de quibus Apostolus dicit : Sine 
affectione,'sine federe (II Tim.n, 3), in malitia etin 
invidia agentes ? (Tit. n1, 3.) Nonne isti velut Sanir 
reputandi sunt? Nam Hermon accipiuntur qui sunt 
alienati ἃ sensu Christi, promissionis spem non ha- 
bentes, non cives sanctorum, non domestici Dei, sed 
omnino sine Deo in hoc mundo. Et hec quidem, 
Gentes, fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati 
estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri 
lesu : ideo de vobis sponsa coronatur, qua de vestra 
immutatione gloriatur. Bona mutatio, ubi Sanir 
convertitur in Libanum. Et Libanus quidem, ille 
pior Libanus Judaicus conversus jam in Sanir vi- 
detur et Hermon : ideo veni de Libano, et veni, et 
vide pro Libano illo exiguo et brevi quanti tibi ex- 
surgant Libani. Leva in circuitu oculos, et vide, 
omnes mundi istius montes tibi sunt in Libanum 
eonvertendi. Molestum plane gentis tu& detrimenta 
et desolationem videre; sed molestiam hanc tam 
luerosa commutatio compensat, ut unius damna re- 
dimat proventus uberior. Noli ergo moram nectere, 
sed veni de Libano, qui jam desinit esse Libanus : 
veni, ut de Gentium fide et conversione coroneris. 
Vis omnes hos montes non in Judaea et Gentibus, 
sed in. Ecclesia tantum intelligere? Non erit disso- 
nus intellectus, si interpretationem in hanc partem 
velis deflectere. Invenies hic et Libanum, et Aniana, 
et Sanir, et Hermon. Invenies hic et montes pardo- 
rum, et leonum cubilia. 

7. Utinam in hoe Libano nostro, in hoc sacro 
monachorum conventu, quem et professio, et con- 
versatio venustat et candidat : in hoc, inquam, Li- 
bano, utinam non detur cernere caput Amana, 
non verticem Sanir et Hermon. Cum videris in ceetu 
et congregatione sanctorum quemquam efferen- 
lem se ipsum inflatum sensu carnali, jactantia va- 
num, intus et foris tumidum et turbidum, otiositatis 
anxium vanitate (otium enim  acediam parit); 
cum talem videris, quid aliud quam caput Amana 


IN CANTICA SERVO XXIX. 


A 


eum Libano cernis? Nil otio vanius, nil anxius ace- D 


dia, nil tumore turbatius, Nam et Amana populum 
vanum vel turbidum sonat ; ideo de Amana venitur 
ad Sanir, ad hispidum et pilosum. Ubi enim acedia, 
ibi tumor : ubi 97 turbatio, ibi nil lene, nihil com- 
positum, nihil ordinatum, sed totum horridum : et 
qui talis est, sine fcedere est, sine affectione, inimici 
sensus et alienati, imo anathematizati, quod Her- 
mon significat. Non hic domesticus Dei, non civis, 
ne advena quidem et hospes: propter quod nulla ad 
eum gratia, devotio nulla declinat, Non divertit ad 
ilum sponsus, ut vel in transitu visitet, et sicut 


154 


hospes ad commorandum. Commorantur autem in 
eo pardi, demones quidem varii et versipelles, et 
leones cybant ibi. Non circumeunt ut transvolent, 
sed securi possident, et cubilia collocant, Sed qui 
tales sunt, desperandi non sunt. Etenim multi is- 
tiusmodi in sponsi predestinantur, ornatum. Ideo 
dicit : Veni, coronaberis de capite Amana, et de ver- 
tice Sanir. Veni, inquit, de Libano, veni. Vide si 
non morose egreditur de Libano, quz toties vocatur. 
Mora tamen hzc non est contumacia, sed cautelz. 
Quis enim ἃ contemplationis candore, a quietis in- 
terne et puritatis sereno libens discedit? Cui non 
erit molestum, vel ad momentum de loco deliciarum 
secedere? Forsitan sperata in discipulis lucra blan- 
diuntur, sed molestus labor. Optanda quidem lucra, 
sed metuendus est lapsus. Suspecta mihi sunt lu- 
cra, quorum incertus est proventus, vicinum pro- 
prie periculum salutis, certum internae suavitatis 
damnum. Quid mirum si moretur venire, cum et 
molestum sit de Libano discedere, οἱ metuendum 
sit ad montes illos barbaros et bestiales accedere? 
Et forsitan sponse mora, festinationem nostram 
suggillat et arguit, qui nimis prompti et parum pro- 
vidi, vires nostras minus pensantes, festinamus in- 
gredi in labores prelationis, in sollicitudinum mo- 
lestias, et materiam lapsus : nec exspectantes vel 
semel vocari, ultro nobis ipsi honorem sumimus, 
vocationem vel pravenientes, vel arte procurantes. 
Non debet esse tanti muneris improvida praesumptio, 
sed nec pertinax metus. 

8. Denique presumendum est ubi Christus jubet, 
ubi Sponsus vocat, et proventus uberes pollicetur, 
sicut in hoc loco : Veni, inquit, coronaberis de capite 
Amana, de vertice Sanir et Hermon, de cubilibus 
leonum, de montibus pardorum. Cum in subjectis 
mutatur morum barbaries, cum de cubilibus et 
impudicitiis ad florida et honesta transferuntur 
cubilia, et in hortos aromatum; ad cubilia, in qui- 
bus non est fremitus, sed fletus; ad cubilia, in 
quibus compunctio est cordis, non pugna cogitatio- 
num : cum aufertur maculose varietatis velamen, et 
nuda /succedit simplicitas, moribus ministerio suo 
in melius commutatis; coronari sponsa satis apte 
accipitur. Bene quidem de talibus coronatur, cum 
jam vertuntur in ornatum, quorum antea mores 
horrebat cum ordine quodam charitatis sibi cohe- 
rent in unum, qui ferinis prius affectibus disside- 
bant. Grata plane sponso est hac unitatis cohzren- 
tia : ideo forsitan sequitur, et vulneratum se dicit 
in uno oculorum, in. uno crine colli ejus, scilicet 
sponsa. Capituli hujus ratio in aliud differenda est 
tempus. Hoc autem in fine admonuisse sufficiet, si 
quem alieni cura profectus ad gradum altiorem sol- 
licitat, non dissuadeo, nec suadeo plane. Unum 
autem hortor, quisquis is es, a&emulare et cuncta- 
tionem, et candorem sponse, qua non est contenta 
semel vocari, nec digna (penitus, nisi de quodam 
pure et dealbatze conscientiae Libano. Non enim nisi 
de Libano dilectam vocat ad coronam Christus Jesus 


155 


GILLBBERTI ABBATIS 


156 


sponsus ejus, qui est Deus benedictus in secula se- Á remissius agere, noli contenta esse dilectum vulne- 


culorum. Amen. 
SERMO XXX. 


Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, vulnerasti 
cor oum in uno oculorum tuorum, etc. (Cant. 
iv, 9). 

1. O cor durum, et male durum, in quo verba ista 
vulnera non generant ! Stupidum plane est cor, quod 
verborum istorum virtutem non persentit, quod non 
stupet ad dignationem tantam. Quid dignationem 
dico? etiam plus est. Et quantum esset, si vel di- 
gnatio esset? Magna enim res, et omni admiratione 
digna, si vel dignatur tanta majestas humanam in- 
firmitatem sororis et sponse impartiri vocabulo. 
Nunc autem non tam dignatio 98 est quam devotio. 
Vultis autem devoti et propensi afteetus argumentum 
audire? Vulnerasti, inquit, cor meum, soror mea 
sponsa, vulnerasti cor meum. Cordis vulnus vehe- 
mentiam designat amoris, O vere dulce cor, quod 
nostris movetur affectibus ad rependendam vicissi- 
tudinem dilectionis. Et necessitudo hec, et vicissi- 
tudo : necessitudo in sororis et sponse nomine, 
vicissitudo designatur in vulnere. Magna necessi- 
tudo sororis, sponse major: illa cognationis, ista 
dilectionis. Ibi significatur quia de uno sunt : hic, 
quia unum. Soror est, quia divine consors nature : 
sponsa vero, quia in singularilatem assumpta per- 
sone. Expressa plane necessitudinis hsc vocabula 
sunt, quee vel naturam, vel gratiam sonant. Quan- 
tum amare oportet, qua tantis aflinitatibus foedera- 
tam Christo se novit? Quantumcunque amat, non 
amat, sed redamat. Ipse enim prior dilexit nos 
(4 Joan. 1v, 10). Amor ad illum noster quantumcun- 
que propensus fuerit, non impenditur, sed rependi- 
tur : debitus est, non gratuitus; sequari ei, qui jam 
impensus est, amori non potest. Et quonam modo 
mereri potest, quomodo obligare potest qui ne 
plene quidem solvere sufficit? Non potes, sponsa, 
amatori tuo vicissitudinem plenam rependere. Ipse 
tamen non desinit superimpendere. Quod impendit 
tibi, nondum plene solutum est, tamen obligatum se 
putat. Quidquid illi rependis amoris, non accipit 
quasi debitum, sed quasi gratuitum. Quasi provo- 
catum ad' dilectionem se persentit, dum cor suum 
vulneratum fatetur. 

2. Quid est hoc miraculi, fratres? Nonne beatam 
hanc reputatis animam, qux ipsum cor Domini 
nosiri Jesu Christi piis affectibus transfigit et pene- 
trat? Acutus et efficax, et vere violentus aftectus 
ille est, qui tuum, Jesu bone, meretur et movet 
affectum. Magna et violenta est vis charitatis, ipsum 
affectum Dei attingens et penetrans, et velut sagitta 
jecur ejus transfigens. Quid mirum, si regnum ccelo- 
rum vim patitur? (Matth. x1, 12.) Ipse Dominus vio- 
lenti amoris vulnus sustinet. Sed vide quibus jaculis 
vulneretur. Vulnerasti, inquit, cor meum in uno 
oculórum tuorum, et in uno crine colli tui. Ne par- 
cas, sponsa talibus Sponsum telis appetere. Aspe- 
ctibus piis quasi spiculis utere. Noli in hoc negotio 


. rare semel, sed concide ipsum vulnere super vulnus. 


Felix es si sagittee tus infixee sunt illi, et amores 
tui militent in Cliristo, si oculus tuus defixus inde- 
fesse sit in illo. Bonum vulnus, de quo virtus egre- 
ditur. Tetigit mulier fimbriam, et virtutem de se sen* 
sit Christus exire (Luc. vir, 43-46). Quanto magis 
cum cor ejus non leviter tangitur, sed vulneratur, 
gratiam de se emanare sentit? Vulnus istud non est 
sine sensu : ideo puri aspectus in illum spicula 
vibra : reputa illum quasi signum positum ad tales 
sagittas. Tales favorabiliter excipit, quia tales jacit; 
Respexit Petrum, et cor ejus percussit, et compunxit 
ad penitentiam-(Luc. xxii, 61, 62). Vulnerati cordis 
lacrymse dant signa. Denique clementi respectu 
cor illud vulnerat, quod ad aliquem virtutis móvet 


B affectum. Talia in me utinam multiplicet vulner& a 


planta pedis usque ad verticem, ut non sit in me 
sanitas, Mala enim sanitas, ubi vulnera vacant quee 
Christi pius infligit aspectus. Aspectus aspectum 
provocat : ideo tuo illum tenta vulnerare prospectu. 
Oculi tui semper ad Dominum, ut amoris tui nuti- 
bus capiatur, illaqueetur criniculis. 

3. Non tamen dicit, In oculis, et in criniculis, 
quasi in pluribus, sed quasi in uno : Fulnerasti, 
inquit, cor meum,soror mea sponsa, vulnerasti cor 
meum in uno oculorum tuorum, et in uno crine colli 
tui. Si plures habes oculos, omnes alios claude; ut 
hoc uno utaris, quo solo dilectum intueri soles, et 
quo solo vales. Qui directius intueri volunt, alterum 
oculum claudunt, alterum intendunt, et eum ipsum 
quo cernunt stringunt, ut stricto efficacius contem- 
plentur acumine. Oculus tuus unus est, si purus 
est : unus est, si ad plura non est : unus est, si 
quodam modo simplificatus et strictus et directus 
in unum est, non fissus, non diffusus, non sparsus 
in multa. Oculus tuus unus est, si intendis et in- 
tueris semper in unum, et in illum unum. Denique 
si amoris oculus est, unus est. Unam, inquit, petii 
a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo 
Domini in longitudinem dierum, ut videam volupta- 
tem Domini (Psal. xxvi, &). Oculus iste unus est, 
unum petens, et unum prospiciens. Ein uno crine 
999 colli tui. Non oportet ut crines fluitent,ut sine 
lege evagentur, et sparsi et errantes oculorum ef- 
fundantur luminibus. Non decet ut strictus sit ocu- 
lus, et crinis laxus. Oculus enim offenditur, cum 


[) crinis effunditur. Si intentio in oculo intelligitur, 


quid in crine nisi cogitatus designatur? Vis unum 
habere utrumque, et crinem et lumen, et intentio- 
nem et meditationem ? Cujus est in lege Domini vo- 
luntas ejus, et in ea meditatur die ac nocte; iste 
etiam in voluntate uniformi unum possidet oculum, 
et crinem unum in meditatione. Alioquin, si unifor- 
mis et simplex intentio in Deum tibi non fuerit, si 
cogitationes tu: sine disciplina fluitent ; intentum 
retundunt oculum et simplicem intentionis diver- 
berant aciem, et cor dissipant peregrins et indisci- 
plinate mentis volutationes. Intentioni purse cogit&- 


(51 


IN CANTICA SERMO ΧΧΧ. 


158 


tus respondeat, unus sit, sicut et illa uniformis est. A 9 His diebus cernimus divulsos misere et laceros 


Boaus enim crinis qui fusus non est, non incultus, 
ed colleetus in unum, et collo inhaerens, collo 
uique illi de quo dicitur : Collum tuum sicut tur- 
ris, de qua mille clypei dependent (Cantic. vv, 4). 

&. Collum hoc sacram Scripturam intellige, per 
«sam ad nos divine nuntia voluntatis verba pro- 
fuunt. Bene ergo crinis colli, cogitatus assiduus in 
bge Dei. Ideo colli dicitur, quia omnis cogitatus 
tus, omnia sensa tua et intellectus tuus sacro non 
debent preejudicare sermoni, sed ex ejus prescripto 
pendere, et prodire ab ipso. Quod si divisi et quasi 
lieeri sunt crines tui, et nihil in se compositionis 
: habentes ; collo licet inhzreant, non tamen placent 
sponso, nec ejus cor vulnerant; non movent affe- 
cum, nec gratiam merentur. Utrumque exigit, ut et 
eouniti sint, et collo inhareant, et obtineant in se 
tam ordinem, quam auctoritatem. Quid enim profi- 
ds, si meditationes tus in lege Dei sint, et ipse, in 
se ipsis sine lege sint ? Sine lege sunt, quz sine or- 
dine sunt, et passim feruntur. In uno, inquit, crine 
colli tui. In collo, sacri sermonis auctoritas intelli- 
gitur, que cogitationes informet: ordo autem in 
unitate. Bonus enim ordo, ubi colliguntur in idip- 
sum, et feruntur in unum, et in unum illud quod 
non aufertur. Vel ideo dicit, In uno crine colli tui, 
αἱ liberam et revelatam significet sponse faciem. 
Crines enim pro velamine habentur. Vult ergo in 
sponsa exertam et revelatam faciem ad speculandam 
gloriam Dei, ad intendendum sine offensione oculum 
contemplationis : ideo commendat crines composi- 
tos, et reductos a vultu ad collum. 

9. Quid hoc in una singulariter intelligimus ani- 
ma? Derivemus hunc sensum ad Ecclesie statum. 
Gratius est enim quod commune est. Denique nihil 
sponso gratius communitate, imo uuitate creden- 
tium, et compage Ecclesie. Multa bona in sponse 
eumulavit preconium, quibus se delectatum osten- 
dit: sed nunquam sic expressit congaudentis affe- 
ctum sieut hic, ubi et luminis crinis commemorata 
est unitas. Quomrodo non maximum erit ejus gau- 
dium, ubi maximum conservatur mandatum? Manda- 
tum,inquit,novum do vobis, ut diligatis invicem sicut 
dilezivos. Oculi Ecclesiz, doctores sunt, quos qui tan- 
git, tangit pupillam oculi Domini. Crines vero, ple- 
bes eredentium. In utrisque est sponso grata unitas. 
Inhoc, inquit, cognoscent omnes quia mei estis disci- 
puli, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. xi, 
34, 35). Consensus duorum: vel trium preces impe- 
trabiles facit (Matth. xvi, 20); quanto magis totius 
Ecclesiz in Christo consensus ? Quomodo non impe- 
trat unitas, quee ipsum cor Domini penetrat ? Vulne- 
rasti, inquit, cor meum, soror mea sponsa, vulnerasti 
cor meum in uno oculorum tuorum, et in uno crine 
colli tui. Quid enim in toto muliebri ornatu plus al- 
licit et afficit amantis affectum, qnam crines compo- 
siti ? Sed quid conamur laudibus cumulare crines 
sponsae ambitioso comptos et collectos ornatu? Magis 
subest plangendi copia quam applaudendi. 


sponse crines, et inter se pugnare Ecclesie plebes 
pro Ecclesia. Cernis hoc et tu, Jesu bone, et nihil 
te movet ista divulsio ? non te sponse tuc vulnus 
tam grave vulnerat ? Si unitas ad gratulationem cor 
tuum vulnerat, dissidium ad compassionem vulne- 
rare te debet. Movet te unitatis et uniformitatis di- 
spositio: moveat te eorum quz unita fuerunt dissi- 
patio. Divisi sunt crines tui et disparati ab invicem, 
imo et contra invicem. Utrique a sponse 800 collo 
pendere se jactant, et de proprietate gloriantes alios 
a se divellere tentant. Novit Dominus qui sunt ejus, 
et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen 
Domini. Geminum hoc habens signaculum, ut Pau- 
]us loquitur (I Tim. n, 19). immobilis manet sponsa 
ipsius inter impias manus undique convellentium 
illam et lacerantium. Reges terre et principes con- 
venerunt in unum adversus Christum Dominum 
(Psal. τι, 2), et adversus sponsam ejus. Sed sponsa 
Sponsum novit, ut non sequatur alienum , sed 
ipsum. Non ignorat se ipsam, non ignorat cujus 
sponsa sit: ideo non vult egredi, nec abire post 
greges soJalium. Et si sodales fuerunt, jam quidem 
non sunt. Exierunt ex nobis, sed non sunt ex nobis. 
Quomodo sodales sunt, qui amici non suat ? Amicus 
enim sponsi stat et audit, et gaudio gaudet propter 
vocem ejus (Joan. 3, 29). Isti vero non audiunt nec 
gaudent ad vocem sponsi, sed magis ad vocem im- 
peratoris Romani. Nisi (quod verius fatemur) non 
tam gaudent, quam timent ad rugitum ejus. Sed 
novit Dominus qui sunt ejus, non qui sunt Impera- 
toris. Ideo moveri non possunt ad fremitum Leo- 
nis (3), quia immobili divine notitic&e continentur si- 
gnaculo. 

7. Bonum enim signaculum notitia Dei. Notitia 
qua secundum propositum est, secundum quod vo- 
cati sunt saneti. Firmum est signaculum lioc noti- 
tie ejus, quia nihil ei deperit. Non tantum non de- 
perit ei nihil : sed ipsa salvandos parit, ipsa priede- 
stinat, ipsa signat quos suos esse velit. Geminum 
signaculum, divinum propositum, et humanum stu- 
dium : divina providentia, et humana diligentia. 
Nam de diligentia subdit Apostolus: Et discedat ab 
iniquitate omnis qui nominat nomen Domini. Vide 
duas hujus signaculi partes: unam divin: tantum 
gratiz, alteram et gratie et libertatis ; illam propositi, 
hanc adjutorii. Secunda hec pars libertatis nostre in- 


[) firmum arbitrium dirigit; nam prima predestinando 


disponit. In prima qui sunt ejus Dominus previdendo 
novit : in secunda nobis innotescit. Illa causa, hzc est 
illius effectus. Illud signaculum immobile est ; hoc 
probabile. Illud signaculum est, istud signaculi si- 
gnum. ]lla radix est, hic fructus ; eta fructibus istis 
cognoscetis eos, qui nominant nomen Domini, Nam 
ipse in beneplacito suo novit qui sunt ejus, et ponit 
eos ut fructum hunc plurimum afierant. Ideo dicit, 


(3) Alludit ad antipspam Petrum Leonis. 


159 


Discedat ab iniquitate omnis quinominat nomen Do- 
mini: qui ejus esse se dicit, non discedat abunitate. 
Nec discedere potest quisquam illorum quos divina 
formavit et firmavit notitia. Denique et capillus de 
. capite Ecclesie non peribit. Capilli enim ejus omnes 
numerati sunt, omnes signati signaculo predesti-. 
nantis notitia, Sine poenitentia est ista notitia : ideo 
firmum stat fundamentum, Domini habens signa- 
culum, divini propositi adjutorium, et arbitrii no- 
stri conatum. Isto qui ligantur crines signaculo, non 
poterit eos quisquam rapere de capite sponse. In 
manu tua, Domine, omnes crines sponse, et non 
rapiet eos quisquam de manu tua. Tene, Jesu bone, 
quos tenes, et recollige quos nosti : et qui tuum se 
novit, qui dicit, Domini ego sum ; qui nominat no- 
men Domini, discedat ab iniquitate, accedat ad uni- 


. tatem Ecclesie, ad unitatem capitis et corporis, id B 


est, sit crinis colli, et crinis unus. 

8. Nihil sic sponsi cor vulnerat, nihil permovet 
affectum, et animum penetrat, quomodo unitas 
Sponse, et ea ipsa inter diripientium servata, et 
quasi solidata conatus. Episcopi religiosi proprias 
deserunt sedes, de civitate in civitatem fugiunt a 
facie persequentis. Deo devoti et clerici, et monachi, 
tribulationibus et contumeliis affecti, rapinam bono- 
rum suorum cum gaudio sustinent, cognoscentes se 
meliorem habere et manentem substantiam in unitate 
fraternae et ecclesiastice charitatis. Si enim omnem 
substantiam suam dederit homo pro charitate, quasi 
nihil despiciet eam (Cantic. vim, 7). Quidam equi- 
dem libertatem ecclesiastice communitionis muneri- 
bus redimunt. Bona redemptio, sed venditio turpis. 
Quid vendis quod ipse condemnas ? Si schismaticos 
reputas qui ἃ te separati sunt, non debueras pretio 
inductus erroris sui illis permisisse licentiam. Si 
schisma reputas, cur libertatem ejus muneribus ven- 
ditas? Si autem ecclesiastice. unitatis apud nos ve- 
ritas est, quid illam divellere 8601 tentas? Si Petri 
sedem successionis jure tenes, cur non Petri senten- 

tias vindicas in eos, quos schismaticos arbitraris ? 
. Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem (Act. 
virt, 20). Nunc vero dicis: Pecunia tua salva mihi 
sit, anima vero eat in perditionem, Quomodo enim 
non perditio est, ubi ab unitate corporis separatio 
est ? Nec mihi, inquit, nec tibi sit, sed dividatur (Ill 
Reg. πι, 26), Ita et tu. pecunias tollis, cum animas 
non potes. Tolle quod tollis : munera tolle tibi, ani- 
mas Ecclesi: relinque. Nam et ipsa nisi animas non 
qusrit. Corporalia autem apud te bona spargant, ne 
bona anime dispergant tecum. Qui enim non colli- 
git cum Ecclesia, dispergit. Signanter satis ait : Qui 
non colligit mecum, dispergit. Collectio namque uni- 
tatis rationem continet, sicut dispersio innuit sepa- 
rationem. Ecclesia cum sponso dicere novit: Qui 
non est mecum, contra me est (Matth. xn, 30). Nihil 
medium relinquit: aut colligis cum illa, aut certe 
dispergis ; aut cum illa es, aut contra illam. Tu au- 
tem dicere (ut aiunt) soles: Si non vis dispergere 
mecum, saltem non colligas cum illis. Si non es me- 


GILLEBERTI ABBATIS, . 


160 
cum, saltem non sis contra me. Sufficit, si nec noster 
sis, nec adversariorum (4). 

9. Sed non ita noster Jesus, qui ait, Noster 
68, an. adversariorum (Josue, v, 13?) medium nil 
relinquens. Numquid, Jesu bone, non est resina. 
in Galaad ὃ Quare ergo non est sanata, Domine, 
contritio sponse tue (Jerem. viu, 22), vulnus 
et livor et plaga tumens non esl circumligata, 
nec curata medicamine, neque fota oleo ? (Isa. 1, 6.) 
Potasti, Domine, satis dilectam tuam vino com- 
punceüionis ? quando oleo fovebis, oleo sancto tuo? 
Oleum autem peccatoris non impinguabit eam. 
Nam et qui ex adverso sunt, oleum habere se ja- 
ctant, Quid enim nisi oleum venditant, dum blan- 
diuntur, dum pollicentur honores, dum munera 
proponunt? Oleum istud non sanat, sed magis 
scindit. Ideo, sicut vinum eorum, ita et oleum eo- 
rum, Aqua lance pensanda sunt verba et verbera 
eorum. Renuit consolari anima mea ab uberibus 
consolationis eorum. Ipsi enim sicut lamia nuda- 
verunt mammas : lactant inde catulos suos (Thren. 
iV, 3), non Ecclesie filios. Ecclesia enim mam- 
mas suas habet. Idcirco in laudibus ejus statim 
sequitur : Quam pulchre sunt mamma tua, soror 
mea sponsa! Revoca, Domine Jesu, filios tuos, 
qui aberrant, ad lactis hujus dulcedinem ; ut ex 
ore lactentium perficias laudem, cum destruxeris 
inimicum et victorem. Ideo festina et ejice ad 
vietoriam judicium, ut habitent in unum qui in- 
vocant nomen tuum : quoniam in hac unitate mandas . 
benedictionem et vitam per omnia secula saculo- 
rum, Àmen. 


SERMO XXXI. 


Quam pulchre sunt mamma tuc, soror mea spon- 
sa ! Pulchriora sunt ubera (ua vino, etc. (Cant. 
Iv, 10.) 


1. Leniter sunt a nobis perstringenda nunc 
ubera sponse, que superius non uno in loco studio- 
Sius pressa sunt ; et nescio an ex toto expressa. For- 
tasse et modo tacta novum aliquid nobis effun- 
dant, Quis non avide et cum spe bona ad ubera 
currat, que sic sponsus laudare curavit? Hsec 
ubera sunt, quorum nos Petrus quasi modo geni- 
tos infantes lac concupiscere hortatur (I Petr. u, 
2). Et commendatio presens nonne vim quam- 
dam invitationis videtur obtinere ? Quam pulchre 
sunt, inquam, mamme iuc, soror mea sponsa ! 
Non est simpliciter et sine expressione laus tanta 
profusa, sed ipse pronuntiationis modus admira- 
tionem et oblectationem proferentis demonstrat. 
Que tamen est hujus ordinis ratio? Cur post 
oculum et crinem statim ad mammas sermonem 


(& Non alius hic num. 8 pungi videtur, quam 
Alexander III, cui objectus fuit a Friderico impera- 
tore antipapa Victor. Hunc auctor destructum cupit 
in fine sermonis: ubi ultorem antea legebatur, non 
Lietorem, que genuina lectio est ex codice Vallis- 


δὶ 


dellectit ? aut cur in illis unitas commendatur, in 
his commemoratur pluralitas ? Mihi quidem in ca- 
ptulo superiori ments quidam et cogitationum 
excessus ad Deum videtur innui ; sobrietas vero 
εἰ temperantia ad parvulos in isto. Ibi unum ne- 
cessarium est ; hic sollicitudo, et sermo doctrine 
partiendus in plura. lbi intemperantia fervidi amo- 
rs et collecta in 8099 unum, et constricta, et 
penetrans, ipsum dilecli pectus sauciat: hic tem- 
perata doctrina, et sermo sobrius lacleo quodam 
pota parvulos satiat. Vides quomodo nihil me- 
dium relinquitur in laude sponsa : sed cum Paulo 
aut mente excedit Deo, aut condescendit nobis. Cha- 
ritas enim, inquit, urget nos (1I Cor. v, 13, 14). Ad 
quid urget nos ? Numquid ad excessum ? Non utique 
ad excessum, sed ad condescensum, Res illaest voti, 
bec obsequii : illic intemperantis affectus summus, 
hic contemperantis. Bonus odor plane haurire ibi, 
et hic exhauriri. Primo ibi infundi, postea hic ef- 
fundere : inebriari ibi, et hic inebriare. Bona vicis- 
situdo talis, si tamen modo talis. 

2. Ordinatione tua, Domine, hec vicissitudo 
perseverat, vicissitudo contemplationis et consola- 
tionis. An non beatus, cui omnia vitae momenta in 
hoc decurrunt, ut vel Christo vulnera charitatis 
infigat, vel pietatis ubera porrigat subditis ? Ego, 
$i quando (si tamen aliquando) inebriatus ab uber- 
tate domus tue, Domine, distenta ubera inde re- 
portare videor ; tot, tam variis et tam molestis ex- 
siccantur negotiis incurrentibus, ut mox arentia 
reddantur, quz prius eruditionis et gratiarum 
uberüm lacte rorabant. Felix quidem qui sancta 
interpolatione aliqua talia in se continuat studia, 
ut vel in ipsum (ac si ita dicam) sapientie cor et 
secretarium penetret ; aut ubera inde referat volu- 
patis ilius ubertate referta. Sponsa plane est, quae 
novit hujusmodi variare vices. Ideo in laude ipsius 
post contemplationis excessum, de consolationis et 
doctrine uberibus sermo statim contexitur | Quam 
pulchra sunt mamma (tuc ! Purus oculus, et pul- 
chrzee mammee. Ille sponso, et hz filiis sponsi. Ille 
ideo unus dicitur, hse plures ; quia varia debet 
esse uberum temperatura, pro sugentium qualitate 
diversa. Vide quomodo Paulus Judaeis factus est 
Judzus, et iis qui sine lege erant, quasi et ipse 
sine lege esset, infirmus infirmis (I Cor. ΙΧ, 
20-22). Nonne velut tot applieat discipulis ubera, 
qui se in tot transformat genera ? Quid aliud mo- 
litus est temperatura tam multiplici, nisi ut le- 
niter et lactis more teneris auditorum ejus doc- 
trina influeret animis ? Tot videtur abundare 
mammis, quot modis arle ingeniosa capacitati se 
infirmorum coaptabal. Factus sum, inquit, ín 
medio vestri tanquam parvulus in. medio purvulo- 
rum, quomodo si nutrix foveat filios (I Thess. τι, 7). 

3. Et si vultis, duas vobis mammas materna 
pietatis assignabo ; imo idem ipse Paulus assignat, 
cum dicit quia pie(as ad omnia utilis est, consola- 
tionem habens vite que nunc est, et future (I Tim. 


IN CANTICA SERMO XXXI. 


162 


iv, 8). His uberibus geminis erga subditos abun- 
dare debet, qui doctoris et patris in Ecclesia lo. 
cum occupat; his muniri mammis a dextris et 
ἃ sinistris, ut qui ei commissi sunt potentur a la- 
cte, et satientur ab uberibus consolationis ejus. 
Harum a!terum reputa sinistram, alteram dextram : 
sinistram, in temporalibus subsidiis ; dextram, in 
spirituali consolatione : qui miseretur, in hilaritate ; 
qui tribuit, in simplicitate (Rom. χα, 8). Qui juxta 
Apostolorum principem gregi commisso providet 
non coacte, sed spontanoe (] Petr. v, 2), mam- 
mam hic sinistram exhibet : et Ecclesie promit- 
titur in prophetia Isaie, quod regum mamilla la- 
ctabitur (Isai. tx, 16). Mamilla, inquit, et non 
Mamillis, eo quod regum est temporalibus pre- 
cipue bonis Ecclesiam fovere; hec enim sinistra 
ejus est, in qua sunt divitis et gloria (Prov. it, 
46). Dextra quidem mamilla sic nos Paulus in- 
format : Consolamini, inquit, pusillanimes (I Thess. 
v, 14) ; et, Consolamini eum qui hujusmodi est, 
ne abundantiore tristitia absorbeatur (II Cor. n, 
7) ; item, Vos qui spirituales estis, instruite hujus- 
modi in spiritu lenitatis (Galat. 1v, 1). Et, ut ita 
dicam, sunt qui sinistram tantum mammam ex 
officio habent, sicut ii, quos supra diximus, reges 
et principes. Et sunt quibus ex officii, sui jure im- 
pendet dexteram maxime prebere mamillam, sicut 
sacerdotes Domini et doctores, quorum labía cus- 
todiunt scientiam, et lex Domini requirenda est 
ab eis (Malach. ci, T). Hi enim magis & subditis 
plebibus carnalia metunt, quibus spiritualia semi- 
nant. Qui vero possessionibus cunctis renuntiant, 
qui rebus temporalibus valedicunt, se suaque omnia 


. monasterio tradentes, et ex toto in jus abbatis 


transeunt, nullam sui sibi curam relinquentes de 
extero , tales utique gemino consolationis lactandi 
sunt ubere. Ideoque neutro hoc carere debent qui 
talibus presunt, ne mutilum et velut detruncatum 
videantur pectus gestare, una ΕΘΗ deformiter ma- 
milla contentum. Qui vero utroque destituuntur, lo- 
cum hunc in Ecclesia et sibi damnose tenent, et 
quantum ad alios periculose, ne forte lingua lac- 
tentis adhaereat palato, dum arentia sunt ubera 
matris. Peregrina est plane hsec laus ab illis in pre- 
senti facta ad sponsam : Quam pulchre sunt mam- 
mu Lum, soror mea sponsa ! Simulque adverte, 
quod non omnes pulchre sunt mamme. Non est 
enim speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. xv, 
9). Fili, inquit si te lactaverint peccatores, ne ac- 
quiescas eis (Prov. 1, 10). Vide quomodo quorum- 
dam ubera non modo non vult speciosa haberi, sed 
vult suspecta. Idcirco ista commendat, ut bene no- 
ris ad qu& te debeas tuto conferre. 

4. Quam pulchre sunt mamma tue! Meliora 
sunt uber, tua vino. Duo sunt que ponit in laude 
uberum istorum ; pulchritudinem, et virtutem, Al- 
terum convenit amanti; slterum lactenti. Quid 
enim lactentis refert, si pulehra sunt ubera, dum- 
modo sint ubera, et redundantia lacte salubri? Pule 


163 


GILLEBERTI ABBATIS 


161 


chritudinem ergo pro se commemorat; et lactis A modice tamen, ut habeant auctoritatis. quantum 


gratiam pro suis. Et si non ipse melius sapis, pul- 
chritudinem ad conversationis venustatem refer ; 
ad doctrinam et eruditionem, quod restat in commen- 
datione mammarum. Dulcius sugitur, ubi vita venu- 
stat sermonis virtutem. EL si spirituale aliquid 
vis, οἱ expressum de pulchritudiue earum audire, 
ad mulierum te studia mitto, quae corporei decoris 
et cultus et operam gerunt, et assecut2e sunt artem. 
Quid enim magis affectant in ornatum pectoris, 
quam ne mamme superexcrescant ; et deformiter 
fluitent, οἱ pectoris ipsius occupent spatia? Ideo 
excrescentes el fluitantes fasciis pectoralibus strin- 
gunt, nature vitio arte medentes. Pulchra sunt 
enim ubera, quz paululum supereminent, et tument 
modice : nec elata nimis, nec tamen sequata carni 
relique ; quasi repressa, sed non depressa ; leniter 
restricta, non fluitantia licenter. Hoc quidem exemplo 
qui verba bona, verba spiritualia [A/. consolatoria| 
debet proferre, mulierum imitetur et studia, et in- 
dustriam. Castigato utatur sermone, verborum non 
fluitent ubera, non sine lege ferantur ; non pectus et 
quoddam secretarium mentis magis occupent, quam 
ornent ; non habeant plus materie quam grati: ; non 
plus carnis quam lactis. Purus et prudens sit sermo 
pro tempore. Accedat huc pietas, et pulchritudinis 
numeros teneat. Non habeat plus oris, quam pectoris, 
nec lactis fluxum patiatur. Ex pectore debent ubera 
prodire, et inberere illi, non ipsum converti in illa. 
Ex abundantia cordis os loquatur, loquatur ex illa, 
non totum effundat, Restringenda sunt ubera, ne 
nimis exuberent. Videas aliquos dum verba conso- 
latoria plus &quo sectantur, in vasa devolvi: et 
dum auditores longo perlesos silentio, et quasi 
quadam subtristes acedia exhilarare volunt, petu- 
lantis lascivia lingue post utilia profluunt ad scur- 
rilia, et modico frumento multum zizaniorum aut 
preseminant, aut superseminant. Loquuntur pla- 
centia, et doctrine panem in risu faciunt, sicut 
scriptum est (Eccle. x, 19) : sed paulo post risum, 
sine pane, sine pane verbi salutaris. Non est adul- 
terandum verbum Dei (II Cor. 1v, 2), nec admixtione 
corrumpendum peregrina. Suis sit contentum ube- 
ribus, uberibus utriusque Testamenti. Hzc tibi me- 
moriter in pectore haereant, h&c tibi consolato- 
rium et quasi lacteum sermonem ministrent, ista 
suggerant quod alii sugant. De pectore tuo erum- 


sat est, austeritatis nihil. 

5. Ideo et vino meliora dicuntur ubera. Sic enim 
in laude eorum statim sequitur : Meliora sunt ubera 
tua vino. Ubera σταῖς, ubera consolationis, auste- 
ritatis et duritia vino meliora sunt, quia efficaciora, 
et accommodata magis ad commutandum tristes et 
exasperatos affectus, et ad confovendum imbecilles 
et teneros. Facilius movent et fovent suavius. Ver- 
bum enim dulce, et mitigat $8 & inimicos, et ami- 
cos multiplicat (Eccli. vt, 5). Dulce Evangelii ver- 
bum, durum Legis. Et vide quomodo verbum dulce 
effera gentium corda convertit, et quasi marinos et 
salsos fluctus in lactis saporem. Inundationem, in- 
quit, maris quasi lac sugent (Deut. xxxim, 19). De 
apostolis hoc dictum est sub typo Zabulon et [ssa- 


B char. Hodie qui amarus et turbidus fluit ? ne 


desperes, adhibe ubera, instilla lac, forte et ipse 
cras lacteus fluet. Quis scit sinon modica stilla totam 
massam convertat? Dabit enim Dominus verbum 
evangelizantibus virtute multa. Sterilis et infirma 
est severitas legis; et sine gratia precipit, et sine 
venia punit, utroque ubere caret. In prafiguratione 
haec continet, sed in actu non exhibet. Memento non 
Legis, sed Evangelii ministrum te esse; ministrum 
Jesu, qui in passione acetum, et in ccena vini vete- 
ris reprobavit acorem. Novatianus non habet mam- 
mam venie, nec Pelagius gratie. Ille nature inve- 
terate οἱ corrupt: bona predicat, et ad justitiam 
sufficere dicit : hic divine nature bonitatem tollit, 
dum poenitentiam negat. Ille, ut sie dicam, revocat 
petentes, hic non suscipit poenitentes. Vetustatem 
ille propinat, hic austeritatem. Non habet ejus do- 
clrina gratie lacteam novitatem, nec hujus dulce- 
dinem. Parasti, inquit Psalmista, in dulcedine tua 
pauperi Deus (Psal. Lxvit, 12, 11). Pelagius dives est, 
non eget hac dulcedine : innascitur ei, non paratur. 
Pelagius dicit : Non indigeo : et Novatianus, Nonin- 
dulgeo. Alter preedives est, alter preedurus. Para, Do- 
mine, para in dulcedine tua pauperi tuo, Deus: Tu 
para, tu repara, et nonnisi in dulcedine tua. Magna 
multitudo dulcedinis, quz de uberibus tuis, Domine, 
sugitur. Quoties post graves excessus ad ista acces- 
si, pressi instantius ; et quantam lactis expressi co- 
piam, tu, Domine, nosti. Ubi abundavit delictum, 
abundavit et gratia (Rom. v, 20). Sufficiebat mihi 
ut diviti computarentur, si vel mererer veniam : et 


pant radicitus, ut non sint aífectata quz dicis, sed [) ecce abundavit οἱ gratia. Mammarum pressi unam, 


de puro et precordiali prolata affectu, juxta illud ς 


δὲ vis me flere, dolendum est 
Primo ipsi tibi. 
(HonaT. Art. poet. vcrs. 102, 103.) 


Compassionis et congratulationis affectus intus na- 
Scatur tibi, sed per Scripture sacre verba, ac si 
ubera quedam, ad educationem audientium profluat. 
Pudice quidem, ut in re seria ; et petulantia absit, 
et serenitas adsit. Ad pulchritudinem enim mam- 
marum accedit, si se paululum attollant, et tumeant, 


et utraque influxit ubertim. Ideo sponsa tua gratie 
lacte potata, et satiata ab uberibus consolationis, 
didici et ipsa ubera magis prebere quam vinum. 
Meliora enim sunt ubera cjus vino. Vinum vetustate 
acescit : ubera totum novum, dulce totum effun- 
dunt. Denique et timor foras mittitur, et charitas 
nunquam excidit (I Cor. xin, 8). Hoc est mandatum 
novum ejus, semper recens dulcedo. Non potest 
amor esse, et dulcis non esse. 

6. Meliora ergo sunt ubera tua vino. Vinum non 
malum, sed.ubera meliora Meliora quidem sunt, 


| 


165 


IN CANTICA SERMO XXXII. : 


166 


mixturam tamen non refugiunt vini. Nam in se- A dicum quod habeo olei vasis ingentibus, atque uti- 


quentibus aliquanto post dicet : Bibi vinum cum 
lacte meo (Cantic. v, 4). Melius tamen si bibat lac 
solum, et sine vino : quia in vino terror est, in ube- 
ribus compassionis et gratie lene blandimentum. 
Nam vinum licet in bono valeat et soleat accipi; 
hic tamen ex collatione uberum aliquid durum et 
forte significare videtur. Meliora sunt ubera ejus 
vino ; quia melior est dulcis et fraterna compassio. 
quam indignantis animi durus et. immitis affectus. 
Quasi hon habentes ubera Paulus notat, quos sine 
af[ectione vocat (Rom. 1, 31). Non potest in humano 
pectore uberibus carere pietatis sponsa sponso suo 
adhaerens. Ipsi enim mons uber, mons incaseatus, 
mons coagulatus,mons pinguis. Quomodo de tanta lac- 
tis copia nil sponsa capiet, cui beneplacitum est in hoc 
monte habitare? Elsiin hoc monte sine intermissione 
habitare nondum possumus, recurramus frequenter : 
ascendamus, inebriemur uberibus. Sic enim Scri- 
ptura habet : Ubera ejus inebrient teomni tempore,et 
in amore ejus delectare jugiter (Prov. v, 19). Videte 
ad quem sensum uberum interpretationem deflectat: 
δὰ ebrietatem et oblectationem amoris. 

"1. Quid necesse est diutius in. queerenda uberum 
ratione morari? magis vero quaeramus ipsis ine- 
briari. Meliora enim sunt ubera vino quia melior 
est misericordia super vitas (Psal. Lxt, 4) : melior 
est amoris affectio quam afílictio carnis, et lacteus 
potus spiritualis novitatis, compunctionis vino. Ibi 
enim ostenduntur οἱ gustantur dura, dum vetus 
homo repellitur et destruitur : hic in novitate vitze, 
divini favoris lactea capimus blandimenta, nec fugae 
sed refugii significationem. Bonum quidem. vinum, 
sed ubera dulciora : bona compunctio, sed. melior 
unctio. Odor enim unguentorum tuorum super 
omnia aromata. Jam studia 865 vestra ad audien- 
dum redintegrata video. Aviditatem vestram excita- 
vit odor ungueutorum sponse. lndiscreta quadam 
esurie illa vultis hodie uberibus superaddi : date in- 
ducias usque mane. Hodie sufficiant ubera, crastino 
accedemus ad unguenta, eo votis nostris praestante 
effectum, qui uberum et unguentorum sponsa» sus 
et commendator est οἱ dator, Jesu Christo, qui vivit 
et regnat in secula seculorum. Amen. 


SERMO XXXII. 


Meliora sunt ubera tua vino, et odor unguentorum 
tuorum super omnia aromata (Cant, 1v, 10). 


4. Exiguum est mihi olei ,et unguenti, fratres, et 
vos hodie vasa affertis tanta, tam vacua ? Nec duca- 


tis ad injuriam, quod vacua vasa vestra dico. Ego 


non inania per hoc, sed magis capacia volo intelligi, 
eo quod et avida, et idonea sint vobis ad capiendum 
ingenia. Quis ista implere sufficiat ἢ Attenditis ad 
unguenta sponsa, quanta sit illi aromatum copia : 
quasi non et instrumenti habenda sit ratio, per 
quod ad vos manare debent. Copiosa quidem mate- 
ria, sed nihilominus attendite quid minister queat. 
Fiat quod vultis : non causabor inopiam, ne vos me 
non observate sponsionis incusetis. Instillabo mo- 


nam aliquis Eliszeus jubeat, cujus virtus nostro 
proventum bonum conatui tribuat (IV Reg. 1v, 1-7). 
Quid ergo? nonne hic multi assident Elisei, multi 
prophete, aut certe filii prophetarum? et hi omnes 
jubent; et si merita inferius essent, numerus ipse 
magni unius alicujus poterat vicem supplere, instil- 
labo ergo aliquid de reliquiis unguentorum. Nam 
ipsa in capite libri copiose et sufficienter effusa me- 
ministis, et forte faex illorum nondum est exinanita. 
Numquid et ego modo sum exhausturus illam? Ne 
Bperetis id a me : nec enim pressumo. Fertilis apud 
Sponsam est unguentorum apotheca. Non est quod 
dicatis : Exhaurite, exinanite usque ad fundamen- 
tum in ea. Utinam contingat mihi in hac fece in- 
figi, nec solum pedem intingi in oleo, sicut scriptum 


B est de Aser (Deut. xxxi, 24). Fratres, si non me- 


remur in olei dolium, in unguentorum copiam, cum 
evangelista Joanne immergi, si non meremur tam 
uberem unctionem ; numquid desperabimus vel in- 
tinctionem, numquid saltem odorem? Nam et odor 
hic tantum commendatus est. E£ odor, inquit, un- 
guentorum tuorumsuper omnia aromata. Ubera pro- 
sunt ut crescas, unguenta ne deficias. Meliora sunt 
ubera tua vino, et odor unguentorum tuorum super 
omnia aromata. Et ut hodiernum capitulum cum 
hesterno copulemus, dicamus ubera tenerorum esse, 
unguenta fortium, 

2. Conferamus inter se ista tria : vina, ubera, 
unguenta. In vino, veteris hominis defectio; in 
ubere, novi refectio; in unguentis, quadam delecta- 
tio. Vino carnalis sensus inebriatur, et consopitur, 
et obruitur; ubere novus nutritur; unguentis adul- 
tus deliciatur. In primo homo vetus conficitur; in 
secundo novus reficitur; in tertio jam appropin- 
quans ad perfectionem ineffabili letitia afficitur. An 
non ordo bonus, ut de refectione ad delectationem 
accedas, post lactis primitias ad unguentorum deli- 
cias? Et a principio Cantici hujus utraque ista, un- 
guenta et ubera, et commemorata et copulata sunt 
in pr&coniis spons:. Nec exigua horum gratia, quae 
toties replicat in laudem dilecte, non contentus 
commemorasse semel. .Nonne delectatum putas lau- 
dibus istis, quas tanto affectu, tam frequenter recen- 
set? Est et quod ad te trahas de tanta sedulitate - 
iterate laudationis : invitationem tuam puta hanc 
iterationem. Curre et tu in odore unguentorum isto- 
rum; imo cura magis ut hec in te unguenta redo- 
leant, ut et tu audire dignus sis, quia odor unguen- 
torum tuorum super omnia aromata. Nec tantum 
semel hoc audias, sed iterato has tibi laudationes os 
dilecti loquatur. Recentia in te sint οἱ quasi nova 
semper unguenta : non arescant, non exsiccentur, 
non exinaniantur. Oleum exinanitum nomen dilecti. 
Sed vide ut exinaniatur usque in te, non exinania- 
tur ate. Bonum est, si cum sponsa inchoes ab un- 
guentis : sed non bonum nisi consummeris in un- 
guentis. Alioquin tibi dicit Paulus : 80 Cum spi-. 
ritu ceperis,nunc carne consummaris( Galat. 11,3), 


167 


GILLEBERTI ABBATIS 


168 


Bene ungeris, si spiritu ungeris. Ideo sic ungere, ut & rit eam. Omnes enim resurgemus, sed non omnes 


caro in te immutetur propter oleum. Oleum non im- 
muletur aut minuatur propter carnem. Oleum, imo et 
unguentum non de capite tuo discedat, sed exuberet 
et descendat usque ad pedes : quia utraque in Christo 
Jesu non tam uncta quam perfusa sunt unguento. In- 
tret oleum interiora tua, ipsis imbibatur affectibus, 
ut carnalitas omnis in te mutetur propter oleum. 
Erit enim quando et caro immutabitur propter 
oleum. Unctus est et perfusus oleo laetitiae prse con- 
sortibus suis (Psal. xL1v, 8). Ideo solus ante resur- 
rectionis tempus dicere potuit : Caro mea immutata 
est propter oleum (Psal. cvi, 24). Jure anticipavit 
communis horam immutationis caro immunis a 
carnalitate. O hora optabilis, o dulce unguentum, 
quando et per quod caro dissoluta ascendet in in- 
corruptionem ! Nam ante illum statum quidni des- 
cendat in corruptionem? 

3. Vidistis hesterno die, fratres, aspexistis lacry- 
mabilibus oculis carnem miseram commutatam, 
carnem descendentem de corruptibilitate in cor- 
ruplionem : et quidem satis lente et cum mora 
descendentem, nec posse penitus corrumpi. Videba- 
tur velle, corpus quod occupaverat, hereditate pos- 
sidere ipsa corruptio; et ne desineret putrescere, 
non sinebat perputruisse. Cobibebat vires, quasi 
nollet substantiam celeriter consumere, ut diutius 
inficere posset. Nam, cum fuerit caro redacta in pul- 
verem, quid habet ultra corruptela quod facial? 
Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos 
feni. Exsiccatum est fenum, et cecidit flos (Isai. 


immutabimur (I Cor. xv., 51). 

4. O quanta virtus unguenti illius, ἃ cujus facie 
corruptionis tam vetust:e jugum computrescet, et 
caro quai consumpta fuit a suppliciis, revertetur ad 
dies adolescentie sus, adolescentiae quas non disce- 
dat alia zetate succedente. Efficax omnino unguen- 
tum, per quod tam inveterata sanabitur contritio, et 
tam annosa sanies in sanitatem incorruptibilem 
convertetur. Ecclesie proprium est hoc unguen- 
tum : ideo Christiani dicuntur filii ejus a Sponso suo 
Christo, id est uncto. Et jam accepimus hoc un- 
guentum in Baptismate. Sed sicut ibi operatum est 
ad sanctificationem, ita et in fine temporum opera- 
bitur ad gloriosam illam immutationem , quando 
caro immutata erit propter oleum. Quis scit si non 
interim morbus sinatur dessvire, ut ex violentia 
morbi virtus declaretur remedii? Bene ergo un- 
guenti hujus odor commendatur, eo quod gratiam 
ejus, ac si de longe adhuc, odoramur. Quod aliud 
dabis antidotum tam efficax ad mitigandum omnem 
menlis, qua potest accidero, desolationem, quo- 
modo fidissima spes est resurrectionis future, et fe- 
licis illius commutationis? Non habet doctrina Gen- 
tilium resurrectionis credulitatem , οἱ Juds&orum 
traditio non tenet 807 qualitatem. Illi non cre- 
dunt ; isi minus plene, sed parum pure de spirituali 
resurrectionis gloria, et angelica similitudine sen- 
tiunt. Gentiles unguenti hujus odorem non trahunt : 
Jadei, quidem non ipsum et proprium, sed nescio 
quem alium et adulterinum pro eo. Apud solam 


XL, 6, 7). His verbis propheta velocitatem defectionis G Ecclesiam unguenti illius odor et integer, et pro- 


expressit, qua facile caro florida et vitali pubescens 
calore, et roseo colore pulchra, sed de terra succisa 
viventium, exsiccatur quidem subito, sed non com- 
putrescit tam cito. Ergo feni collatione celeritatem 
subite commutationis ostendit, non lente et putridze 
corruptionis expressit horrorem, Videres in illo ca- 
davere ossa qua tecta fuerant, quzedam denudata, 
quadam quidem adhuc non tam tecta quam polluta 
et involuta putredine. Grassabatur in carne misera 
longa corruptio, et attingens a fine usque ad finem 
fortiter, miserabiliter dissipabat omnia. Poteram et 
ego dicere : Disponebat omnia carnis ejus, eo quod 
dissipatio illa nutui divine dispositionis serviebat, 
Misera commutatio, sed pulchra ratio, qua Deo pla- 
cuit ut carnis gloria nonnisi per putredinem dedu- 
catur in pulverem. Seviat mors, seviat et grassetur 
ipsa corruptio in carnem humanam : depopuletur 
eam quantum potest, deducat eam primo in saniem, 
deinde in cinerem. Nam huc usque potest, et non 
amplius, quam in pulverem deducere, scilicet carnis 
gloriam : Non ad nihilum consumere valét carnis 
substantiam, nec penitus consumere, nec perpetuo 
possidere. Donec atteratur ccelum, non consurget 
(Job, xiv, 12), sed tamen tunc consurget. Tunc enim 
effundet Dominus de Spiritu suo super omnem car- 
nem (Joel. n, 28), tunc caro sanctorum erit immu- 
fata propter oleum, eo quod Spiritus Domini unxe- 


prius existit. Ideo odor unguentorum ejus super 
omnia aromata. . 

5. Bona unguenta, impassibilitas et patientia. Per 
illam caro resuscitata leedi non poterit * per istam 
mens pia inter provocationes et injurias illeesa con- 
sistit. Per illam quieto et inconcusso jure carnis 
nostre terram haereditate possidemus : per hanc 
vero, ipsam animam. In patientia, inquit, vestra 
possidebitis animas vestras (Luc. xxi, 19). Ipsa pa- 
tientia quid aliud est, nisi velut quidam future im- 
passibilitatis odor ? Illic mala nulla inferuntur : hic 
vero patientie beneficio, ac si unguento quodam mi- 
tigatorio, etiam qua illata sunt, non sentiuntur. 
Efficax et utile omnino unguentum, quod et inter 
carnis vexationes animum ab injuria tuetur, et con- 
tinet ne fatiscat, ne deficiat, ne laboret. Ego utilita- 
tem unguenti hujus praedico, tu forte voluptatem 
queris, Ne in hoc quidem deero, et adhuc vobis 
excellentiorem unctionem demonstro. Omne gau- 
dium inquit, existimate, fratres,cum in tentationes 
varias incideritis (Jacob. 1,2). Àn non tibi videtur ex- 
cellentiori unguento perfusus, qui novit in adversis 
gaudere, quam qui didicit in ipsis non contristari ? 
Minus enim est quo dolor excluditur, quam quo 
letitia suadetur. Denique et inimicos non modo to- 
lerare, sed et amare jubetur sponsa Christi. Diligite, 
inquit, inimicos vestros (Luc. v1, 35). Bona ergo ejus 


169 


unguenta, que in tristibus letitiam redolent, et 
hostibus dilectionem preestant. Dilectio enim major 
est omnibus sacrificiis et holocaustomatibus. Ideo 
edor unguentorum tuorum precellit omnibus aro- 
matibus. Bonum plane orationis aroma, bonum in- 
censum ; sed audi quid Evangelium praeferat : Si 
offers, inquit, munus tuum ante altare, et ibi recor- 
datus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum 
le, dimitte ibi munus tuum ante altare, et vade 
prius reconciliari fratri tuo (Matth. v, 93, 24). Ad- 
vertis satis quomodo unguentum reconciliationis aro- 
mati praefert orationis. Quid est reconciliatio, nisi 
iterata animorum dissidentium conciliatio? Et de 
conciliatione et charitate fraterna dicit tibi Psalmus : 
Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare fra- 
tres in unum! (Psal. cxxxn, 1.) Heec est excellentior 
via juxta Paulum, et aliis major charismatibus (I Cor. 
xu, 31, et xir), quasi cunctis aromatibus. Unguen- 
tur hoc descendit de capite in barbam et oram ves- 
ümenü (Psal. cxxxii, 2). Christus enim caput no- 
strum prius dilexit nos, ut nos diligamus eum. 

6. Ideo et sponsa se currere dicit in odore unctio- 
nis, id est in aemulatione dilectionis. Non dicit, Un- 
guenti; sed, unguentorum : eo quod gemina sit di- 
lectio. Una, qua diligimus ipsum, quoniam ipse 
prior dilexit nos : alia, qua diligimus invicem, sicut 
et ipse dilexit nos. Utriusque dilectionis habemus 
ab ipso et exemplum et donum. Ipse enim dilectio- 
nis et viam monstrat, et ministrat virtutem. Ideo 
scriptum est : [n odore unguentorum ejus curremus 
(Cantic. 1, 3). Ipsa connexio et suavitatis, et amor 
Patris, et Filii, et mutua complexio per Spiritum 
amborum, nonne grato nos odore perfundit, et ad 
similem nos invitat aemulationem, ut et nos unum 
simus, sicut et ipsi unum sunt? Felix quidem qui 
sequitur et currit in odore charitatis illius, suavi- 
tatis illius, dilectionis illius, unctionis illius. Ipse 
enim Spiritus utrosque quasi perungit, quos tanta 
amoris dulcedine conjungit. lmitemur unctionem 
᾿ istam, curramus in ejus odore. Divine illius et es- 
sentialis unitatis aemula est, et quasi imago fraterna 
charitas, et queedam velut umbra unguenti illius et 
dulcedinis, et amoris mutui. Ecce enim quam bonum 
et quam jucundum, habitare fratres in unum! Sicut 
unguentum ín capite, quod descendil (Psal. cxxxi, 
4, 2), etc. Atque utinam de capite nostro, quod 
sursum est, quadedam unguenti istius in nos umbra 
descendat, ut et ipsi audire mereamur, quoniam 
odor unguentorum tuorum super omnia aromata. 
Percurre animo virtutes reliquas, usum et opera sin- 
gularum recense ; nihil in illis tam suaviter redolet 
quantum pura de corde charitas. Quem odorem tibi 
spirent jejunia, quem odorem 808 eleemosynz, si 
non in illis charitas olet ? Castitas ipsa et tolerantia 
passionum, si non fuerint charitate condita, quid 
tbi suavis odoris refundent? Si tradidero, inquit 
Paulus, corpus meum ita ut ardeam, et quasi aroma 
incensum liquescam totus in igne, charitatem autem 
son habeam, nihil mihi prodest (1 Cor. xu, 3). Non 


PaTRoL, CLXXXIV. 


IN CANTICA SERMO XXXII. 


À 


170 


potest gratis suscipi, quod non cum gratia offertur. 
Charitas radix est : quasi rami virtutes caters» de 
illa pullulant; et ideo pinguedinis illius participes 
esse debent. Quid prodest ramus in bona oliva, si 
non in eo sentitur radicis pinguedo et gratia ? [a 
quidem nec virtutes, nec opera virtutum, si non in 
eis charitatis et dilectionis virtus redoleat. 

T. Maria, cujus etiam modo tibi nomen de Evan- 
gelio sonuit, quid in ea aliud quam dilectio redole- 
bat? Dimissa sunt ei, inquit, peccata multa, quoniam 
dilexit multum (Luc. vui, 31, 48). Bonus hujus un- 
guenu odor, cujus gratia veteris corruptelz fetorem 
delevit omnino, et totam Ecclesi:& domum suavitate 
grata perfudit. Dum esset Rex in accubitu suo, 
nardi pistici alabastrum confregit, et. effudit super 
caput recumbentis (Marc. xiv, 3). Et nardus illa de- 
dit, et adliuc dat, et in finem seculi dabit odorem 
suum. Bonum in ara pectoris sui Christo domino 


. incendit aroma, ac si unguentum exinanitum cor 


C 


ejus, et liquefactum flamma charitatis. Sepulto Do- 
mino, vide quam officiosa, quam sedula monumen- 
tum frequentat. It et redit, videi angelos, apostolos 
invitat, abeuntibus illis non abiit illa. Ardens est, 
inquit, cor meum ; desidero videre Deum meum : 
qu&ro, et non invenio eum. Nonne tibi anxietas ista 
quarentis, eximize dileclionis videtur odorem spi- 
rare? Hzc verba dum in ejus memoria cantantur, 
nonne qui cantant et ipsi quoque inflammantur ? 
Denique et ipse Jesus, qui desideratur, unguenti 
illius fragrantiam odoratur ; et quasi currit ad iliam 
in odore vehementis amoris. Quidni ad cognata li- 
benter recurrat unguenta? Quasi in matutino festi- 
nat ad illam, et surgens mane prima sabbati, primo 
apparet Mari: (Id. xvi, 1-9), et ungit eam oleo lee- 
Uli: pre consortibus suis, dum se jam resurrexisse 
manifestat in gloria. Jam aromata illius in unguenta 
convertit, et. desideria ejus in delectationem com- 
mutat. 

8. Aroma mihi videtur offerre, qui orat et optat. 
Tunc autem unguento perfunditur, cum ejus quem 
amat, potitur copia, cum presentia delectatur. Bo- 
num quidem orare et desiderare Dominum; sed 
amare, et habere, et frui melius. Et, ut ita dicam, 
cum non habes, bonum est mendicare, sed melius 
manducare, Si potes absentem amare, quanto magis 
cum adest, cum copiam sui indulget, cum experien- 
tia dulcis alimenta ministrat amori ? Tunc enim et 
spiritualius et profusius ungitur anima, cum illi qui 
unctus est spiritu et virtute, arctius jungitur. Tunc 
precipue dilecto placet, tunc suavius redolet, cum 
tota fuerit in. ipsum transfusa, cum adherens illi, 
unionis fragrat unguenlo, unguento illo quod de 
sponso redundat in sponsam. Jucunde omnino et 
suaviter redolet cohabitalio ista in unum, sicut 
unguentum in capite, quod descendit, etc. Ideo odor 
unguentorum ejus super omnia aromata. Et si un- 
guenta ipsi etiam sponse alia sint; nulla talia sunt, 
quale illud quod descendit in ipsam, hora ha 
maxime qua dilecto coheret, quando inter ejus 


6 


"n 


GILLEBERTI ABBATIS 


172 


ubera moratur, quando cubat in secretario cordis : A rit, eum illa caput ejus perfuderit unguento (Luc. 


denique quando rex est in accubitu suo, tunc nardus 
sponse spargit odorem suum, odorem bonum super 
omnia aromata, odorem sponsi, magis vero odorem 
sponsum. Ipse est enim dilecte 808 unguentum, 
ipse est odor : nam ipse in dilecta sua complacet 
sibi, ipse redolet. Atque utinam unguentum hoc de 
capite nostro non discedat, et odoris ejus fumus 
ascendat de cordibus nostris in secula ssculo- 
rum. Amen. 
SERMO XXXIII. 
Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. 
(Cant. 1v, 10.) 

1. Dies ista Dominicz Resurrectionis annua cele- 

britate solemnis, de unguentis repetito tractatu me 


compellit instaurare sermonem. Veniunt hodie mu- p 


lieres cum aromatibus (Marc. xvi, 1), venit et Nico- 
demus ferens mixturam myrrhz 89 et aloes quasi 
ibras centum (Joan. x1x, 39) : Maria Magdalene ipsa 
prevenit ungere corpus Jesu in sepulturam (Marc. 
xiv, 8). Videtis quanta mysteria celebrantur in un- 
guentis. Magna mysteria, et quis ad ista idoneus? 
Quis digne unguentorum assignabit distinctionem, 
proprietatem exponet ? Disputatio hac experientis 
est, non conjicientis. Non est enim facile cuiquam 
de unguentis tractare, nisi quem ipsa docuerit un- 
ctio. Hodie unctus est Dominus oleo letiti:e pre 
consortibus suis, non tamen sine consortibus suis. 
Quomodo enim consors est, qui non congratulatur, 
non congaudet, qui resurgenli non consurgit in no- 
vam letitiam? Opportuna quidem occasio de un- 
guentis vobiscum disserere, sed multo magis oppor- 
tuna unguentis redolere. Vos exigitis a me sermo- 
nem, et ego a vobis unguentorum odorem deposco. 
Qua ratione cum sanctis mulieribus Domini Jesu 
frequentatis monumentum, si nullum spirituale de- 
fertis ad illud unguentum? Caro Domini hodie glo- 
riose est immutata propter oleum. Nonne condignum 
videtur ut corda nostra immutentur et convertan- 
tur in oleum spirituale, in oleum exsultationis et 
leetitize ? [nstitueram de unguentis sermonem, et ecce 
disputatio nostra hasit in oleo. Et quid oleo cum 
unguentis ? Multum quidem, et si non per omnem 
modum idem est, accedit tamen ex parte aliqua et 
assimilatur eis. Oleum enim, quamvis non fragrat, 
mitigat tamen : non bene olet, sed bene ungeris ex 
eo. Hic autem non tam unctionem quam odorem 
commendat in unguentis sponsa. Et odor, inquit, 
unguentorum tuorum super omnia aromata. 

2. Non omnis anima odoriferis abundat unguentis, 
sicut et mulier illa in Regum libro loquitur ad pro- 
phetam : Non est indomo mea nisi paululum olei quo 
wungar (IV. Reg. 1v, 2). Non habet hac mulier un- 
gueunta odoriferis speciebus composita, sed oleum ad 
unctionem simplex et exiguum. Maria Magdalene, 
non Legis, sed evangelica mulier, unguentum defert 
nardi spieati preliosi, nec exiguum, sed libram in- 
tegram (Joan. xit, 3). Et ipse Simon redarguitur a 
Domino, quod nec oleo quidem caput ejus perunxe- 


C 


vIt, 46). Vides quomodo unguenta oleo preferuntur, 
et odorifera unguenta ? Nam preter hoc quod un- 
ctionis habent effectum, quodam odoris spiritualis 
beneficio preerogant. Unctio quidem parcior est, sed 
fragrantia se diffundit in plures. Etiam qui solus 
ungilur, non solus odorat. Virtus ista communis 
est, si in omnes se spargit. Ergo unctio tibi, odor et 
aliis et tibi. Bene ungitur et bene redolet, qui diligit 
bona coram Deo, et providet bona coram hominibus. 
gaudete, inquit Paulus, in Domino semper ; et iterum 
dico, gaudete : modestia vestra nota sit omnibus ho- 
minibus (Philipp. 1v, &, 5). Gaudium ad unguenta, 
modesti& notitiam ad odorem referto. Audi quo- 
modo ipse Paulus odorem ad notitiam trahit. Et 
odorem, inquit, notitiae sux per nos manifestat in 
omni loco (II Cor. n, 14). Bonum ergo unguentum 
et bonus odor, spiritualis in Domino exsultatio, et 
modesta exhibitio : lzetitia et notitia. Bene ungitur, 
cui Dominus in conscientim interioris gaudio pla- 
cet, qui delectatur in ipso : et bene olet qui cum 
Paulo omnibus per omnia placet (I Cor. x, 33), et 
non placet nisi in Domino ; in cujus modesto ha- 
bitu, discreto opere, sermone docto, interioris ala- 
critatis et. grati: fragrant unguenta. Bene ungitur, 
qui gloriatur in Domino : et bene olet, per quem 
Dominus glorificatur coram hominibus. Et ipsi qui 
redolet, odor suus suaviter fragrat, si non gloriatur 
se ipsum commendari, sed per se Dominum. 

3. Odor unguentorum tuorum super omnia aro- 
mata. Vultis ut inter unguenta et aromata differen- 
tiam vobis assignem ? Ipse ergo sermo Cantici dis- 
tinguere videtur, non reprobans aromata, sed un- 
guenta preponens. Quantum ergo in consimilibus 
et conjunctis rebus invenire distantiz: possum, un- 
guenta videri possunt dona gratiarum que in Spi- 
ritu sancto conferuntur : aromata vero ipsa officia 
qu& devote referuntur, In operibus et in officiis ho- 
nestatis quzedam naturalis species grata est, in un- 
guentis gratia Spiritus. Dominum Jesum legis un- 
ctum spiritu et virtute : ita et sponsam ejus in hoc 
decuit assimilari, ut et ipsa spiritu et virtute unga- 
tur. Bona quidem sunt aromata virtutum, et per se 
redolere videntur : sed cumulatiore gratia fragrant, 
cum de unctione Spiritus suavitatis 886 asper- 


D guntur odore. Opera ipsa et virtutes cum his qui 


foris sunt communia nobis esse possunt, unguenta 
non possunt. Denique etsi per se pulchra sunt, plus 
placent cum procedent de Spiritu. Quomodo viden- 
tes opera bona glorificant Deum, nisi quia intelli- 
gunt quod ipsum opus bonum οἱ a Deo venit, et ad 
ipsum vadit ? Si qua sane in me bona sunt, gratiora 
mihi quidem sunt, cum deputantur gratie Christi, 
cum ejus in me unctio commendatur, cum Spiritus 
redolet, magis quam cum naturalis arbitrii preedi- 
catur facultas, aut fructus industrie. Denique sine 
unctione Spiritus, οἱ natura libertate destituitur (5), 


(5) Vide serm. 39, nn. 3, 4. 


173 


et virtus veritate, et pus merito. Nam sine gratia 
Spiritus et fide Christi, et voluntatis conatus effectu 
earet, et virtus que videtur fucata est, et opus :eter- 
n: mercedis non assequitur fructum. Ideo odor un- 
guentorum tuorum super omnia aromata. Etenim 
qualiacumque aromata fuerint, non mer: suavitatis 
spargunt odorem, nisi cum in eis spiritualis gratiz 
redolent et redundant unguenta. 

&. Vultis ut aliquod vobis unguentum proponam, 
cujus odor super omnia ecclesiasticorum donorum 
excellat aromata ? Quis odor in Ecclesia suavius fra- 
grat odore misericordie et remissionis ? Quanti cu- 
eurrerunt in odore unguenti istius, et per hoc Chri- 
sto concorporati et agglutinati sunt? Bene redolet 
quod veteris corruptelie et peccati ab antiquo inoliti 
süb momento delet fetorem. Mulier illa quz erat in 
civitate, Maria nomine, quam fetida erat quando 
accessit ad pedes Jesu in domo Simonis leprosi! 
quantum ipsi fetebat Simoni, qui presentis ejus 
non sustinuit horrorem portare! quam fetida, in- 
quam, accessit ad Jesum! et ecce jam in toto mundo 
et peenitentim, et dilectionis, οἱ gratie, quam re- 
portavit, spargitur odor. Non est sera gratia Christi : 
in ipso convivio quo mulier hec Domini pedes ri- 
gavit, tersit et perunxil, et lota et extersa et per- 
uneta est, et ipsius Domini testimonio Pharisao 
prefertur (Luc. vin, 37-50). Non est enim parca 
clementia Christi, nec pigra quidem : plus rependit, 
et sub hora rependit. Quid mirum si poenitenti oc- 
curnt indulgentia, ubi ad poenitentiam patientia 
adducit? Mulier illa deprehensa in adulterio et re- 
licta in meaio, vide quomodo clementiam Jesu redo- 
lebat, quae moecli: culpa prius fetebat (Joan. vir, 
3-11). Revolve Evangelium ; ubique Jesum invenies 


et citum et copiosum ad veniam. Denique etsi qua- , 


triduanus mortuus est, et publicati criminis fama 
pm fetet : ubi Jesus evocat et educit de tumulo 
pravee consuetudinis, ubi Jesus solvit, et remissio- 
nis infundit unguentum ; statim a facie ejus fugit 
omnis fetor antique putredinis. Quis enim retra- 
ctabit quod non imputat Dominus ? Quis tenebit er- 
rata 402 ipse remitti? Non potest male olere quod* 
ipse abolet. Domine inquit Martha, quatriduanus 
est, et jam fetet (Id. n, 39- 4$). Erras, Martha, Jesus 
mon tam fugit fetida, quam solet ipsum fetorem fu- 
ζετο. Exemplum dedit Ecclesi? sus, ut, quemad- 
modum ipse fecit nobis, ita et nos invicem faciamus : 
haec illi reliquit unguenta. 

5. Quanti desperantes semetipsos tradidissent im- 
munditsx omni et avariie, omniumque vitiorum 
precipites se dedissent in gurgitem, si non medi- 
caminis hujus retraherentur odore? « Tribularer, 
inquit, si nescirem misericordias Domini » (Resp. 
Eccl. Dom. 4 Quadrag. juxía Brev. Rom.) : mise- 
ricordias in capite, et misericordias in corpore ejus 
quod est Ecclesia. Nam et ipsa accepit a Domino, 
quod et filiis tradit : ipsa, inquam, accepit miseri- 
cordiam in munere ; ipsa etiam in mandato, ut sit 
ministra miserationum. Bonum quidem misericor- 


IN CANTICA SERMO XXXIII. 


C 


171 


diam ministrare, sed melius misereri. "Misericor- 
diam, quam debes ex loco, ex animo solve. Exprime 
in le Christi affectum, cujus officium et vicem susce- 
pisti. Minister es ejus qui dives est in misericordia- 
Noli in alieno predurus inveniri. Eroga conversis 
tuis unguenti hujus mensuram in tempore. Si in 
alieno infideles estis, quod vestrum est quis dabit 
vobis? Affectus tuus sit misericordie : nam Domini 
est effectus venis. Qui laesam conscientiam gestat, 
tectum [a/. ceecum] vulnus sub pectore, tuto se tibi 
committet, si penes te unguenti hujus odorem pre- 
senserit. Si sciretis quid est, Misericordiam volo et 
non sacrificium,nunquam condemnassetis innocen- 
tes (Matth. xu, 7.) Non sictu, Domine, non sic; non 
modo non innocentes, sed ne nocentes quidem con- 
demnas, sed emendas eos. Emendabit, Ἐ 88 inquit, 
me justus in misericordia, oleum autem peccatoris 
non impinguet caput meum (Psal. cxL, 5). Distinguit 
hic Psalmista inter oleum et oleum : inter oleum 
adulationis, et oleum miserationis. Illud demulcet et 
sauciat: istud demulcet et sanat. An non tibi super 
omuia aromata bene redolet unguentum, per quod 
universa delicta tam facile delentur ? Filius ille ju- 
nior in se reversus, unguenti hujus uberem copiam 
odoratus est in patre de regione longinqua, et inter 
greges porcorum patris ei ccepit fragrare clementia. 
Ideo attractus est, et currere ccpit ad patrem in 
odore unguentorum ejus. Vide facilem, vide profluam 
Domini Jesu gratiam : cum pcenitente filio gaudere 
eum oporlet οἱ epulari (Luc. xv, 11-32). Manet in 
domo Zacchzi, publicanum in discipulatum asciscit 
(Id. xix, 2-10) : et cum Lazaro post tumulum instau- 
rat convivium (Joan. ΧΙ, 1-2). Quibus propitiatur, 
improperare nescit : dimidiata uti non novit cle- 
mentia; familiaritatis in gratiam suscipit quibus in- 
dulget. 

6. Bonum ergo misericordie unguentum, quod 
peccata remittit, preevenit merita, comitatur, aceu- 
mulat : super omnia fragrat aromata, eo quod omnis 
Ecclesia sanctorum plus misericordia quam meritis 
nititur. Denique remissionis unguentum ultimum 
Sacramentum. Unguentum hoc et peccatoribus et 
justis et commune et commodum est. Nam sunt 
alia quedam specialia sanctorum, et solis ipsis ac- 
commoda. Sunt enim unguenta que sanant : sunt 
unguenta qua fovent : sunt unguenta qua sancti- 
ficant : sunt qua delectant. Et prima quidem zgri- 
tudinem depellunt; secunda jam sanis conferunt 
alacritatem ; tertia sanctifiant in opus ministerii, 
Sicut regium, et sacerdotale unguentum : quarta 
non jam in opus sunt, sed in otium ; non in admi- 
nistrationem, sed in amorem, sed in gloriam, sed in 
delicias, sed in usum sponsi et sponssz. Bonum est 
commorari in unguentis; sed quoniam alibi satis 
disputatum est super unguentorum distinctione (6), 
unguendi modos nunc breviter distinguamus. Alii 


(6) Bernardi, serm. 10 in Cant, 


175 


GILLEBBERTI ABBATIS 


176 


tanguntur, alii asperguntur, alli. inunguntur, alii A gventum, cujus, ut sic dicam, liquor carnem immu- 


perfunduntur. Relege Pentateuchum, Evangelium 
revolve ; et diversitates istas unguendi, quas corpo- 
raliter et exterius factas advertis, ad mores deflecte. 
Non ego nunc de natura unguentorum, sed de men- 
sura ago unguendi. Et alii quidem semel, alii seepius, 
alii semper unguenta frequentant. Bona quidem 
copia, si adsit et gratia. Neutra deesse videlur in 
unguenls sponse, nec suavitas nec ubertas, quo- 
rum odor omnia aromata superat, 

7. Ad Ecclesiam generaliter hanc laudem deriva- 
vimus : ad specialem aliquam in Ecclesia personam 
declinemus sermonem, qu& singulari quodam amo- 
ris οἱ familiaritatis beneficio, sponse debeat no- 
mine censeri, in qua non modo necessitatis, sed 


dignitatis et. voluptatis ubertim unguenta aspirant. B 


Non hanc crediderim ego sacro unguine vel tactam 
in parle, vel respersam per partes, sed per- 
fusam et perunctam abundanüus in sponsi dc- 
licias. Copiose penes hunc sponsum aromatum 
celle eru.tantes ex hac in illam, sicut regales 
oportet habere divitias. Sed credibile est excel- 
lentioribus reginam unguentis redolere. Nihil tamen 
nobis de virtute unguentorum exprimitur, przter- 
quam quod solus odor commendatur in ipsis. Non 
eloquitur quid efficiat unctio, delicias solas memo- 
rasse contentus, et eas delicias que spiritualem ma- 
gis charitatem accendunt, Unctio solo tactu sentitur, 
cum fuerit carni superfusa. Odor vero, tactum diffu- 
giens, tantum spiritu sentiri se palitur. Et unguenti 


quidem liquor sensim in inferiora liquatur : odor C 


vero cum omni facilitate superiora petit, cerebro 
illabitur, sensuum sedem dum occupat, recreat. 
Multo ergo subülior et sublimior, multo magis un- 
guentorum est odor quam liquor. Et in blandimento 


. . . ΜΝ . 
sponse magis delicata et magis accommoda spiritua- 


libus oblectamentis, et faculentie minus habentia 
oportuit commemorari. Ali: unguenlis et oleo indi- 
gent, ut motus carnis aut mitigent aut immutent, 
H:ec autem jam non in carne, sed in spiritu, ut Do- 
mini spensam decet, spiritualibus abundat deliciis. 
Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. 
Etsi solus odor commemoratur, forte non solus opc- 
ratur : operatur et unclio. Qui sunt Christi, ait Apos- 
tolus, carnem suam crucifixerunt cum viliis et con- 
cupiscentiis (Galat. v, 24). Ubi ἘΞ Θ᾽ unctio est, 
non videtur crucifixio necessaria. llla mortificat, et 
hec immutat. Et quidem crucifixio doloris sensum 
habet, unctio lenitatem. Suavis unctio est, eíficax 
tamen, quz sine lesione oleo exsultationis et lzti- 
tie a corruptione carnem illesam conservat, cor- 
ruptionem aufert, et cruciatum non importat. Do- 
mini Jesu passionem unguenta preveniunt, unguenta 
subsequuntur; ut discas et tu carnis luz, si quis 
est, cruciatum unguentorum exuberantium perfu- 
sione lenire. Bis unctus est, ut et crucis non senti- 
ret injuriam; et resurrecüonis sug novitatem conse- 
queretur, et ut quasi per hoc sacramentum spiritua- 
lis unctionis gratiam commendaret. Bonum ergo un- 


tal, el odor spiritum recreat, 

8. Et ut summatim hac recapitulemus, unctio est 
mentis exsullatio; odor, oratio. Unctio, spiritualis 
letitia ; odor, quaedam eorum qui animo gestantur, 
exterior per famam notitia: unctio, interna delecta- 
tio; odor, quoddam de gaudiorum experientia desi- 
derium suaviter profluens. Ideo odor unguentorum 
tuorum super omnia aromata. Omne enim orationis 
incensum, et desiderii vehementiam excedit deside- 
rium illud quod de celestium blandimento gaudio- 
rum gignitur, et concupiscentia qux: de Spiritus 
unctione quasi suavissimus quidam odor ubertim 
exhalatur. Bonum hoc desiderium, quod vim habet 
oralionis, et non habet afflictionis molestiam. Sponsa 
est, cui privilegium hoc unguenti et odoris defertur. 
Quid mirum si precellentius redolet, qu& specialius 
ungitur? quid mirum si avidius optat, qua gustat 
suavius? JEquum enim est ut amplius oret, que 
arclius haret. Adherens Sponso, unus cum illo et- 
fecta est spiritus. Idcirco nonnisi Spiritus redolet in 
ea, qui unxit eam, el orat pro ea affectibus inenar- 
rabilibus. Propterea odor unguentorum ejus super 
omnia aromala. Et in Apocalypsi legis phialas ple- 
nas odoramentorum, qua sunt orationes sanctorum 
(Apoc. v, 8). Aromala, sicut Exodus docet, geminos 
in usus distribuuntur; id est, chrismatis, et thymia- 
matis (Exod. xxv, xxx). 

9. Nonne tibi videntur etiam nunc in laudibus 
sponse hec utraque conjungi? Unguenta ejus, et 
unguenta sunt, et odorifera valde : odor enim eorum 
super omnia aromata. Unguentum, ut dictum est, 
donorum perceptio : odor, de perceptione actio gra- 
tiarum, desiderium &ternorum, et quidam inter su- 
blimia bona sensus humilis. Oratio enim humilian- 
tis se, ipsas nubes penetrat (Eccli. xxxv, 21). Vides 
quomodo ascendit odoramentum humilis orationis ? 
Ascendit Phariseus ille in templum ut oraret : sed 
orationis ejus odor nescivit ascendere, Dona gratia- 
rum sibi divinitus collata secum reputat, et quasi 
unguenta recenset, Non sum, inquit, sicut ceteri 
hominum, raptores, injusti, adulteri. Audis pre qui- 
bus unctum se gloriatur ? gloria ejus in confusione 
aliorum. Non magna gloria, magna tamen ipsi vide- 
tur. Ipsi redolet, non tamen super aromata, sed su- 


D Per sulphura czlerorum. Audisti quibus preferan- 


tur : audi nunc quid in se grati: praeferant unguen- 
ta, in quibus Pnuarisseus gloriatur. Jejuno bis in sab- 
bato, decimas do omnium qua& possideo, et sí quem 
defraudavi, reddo quadruplum. Bona hsec legis ele- 
menta redolent, non evangelicam doctrinam (al. per- 
fectionem|]. Non jejunat per omne tempus, non re- 
nuniiat omnibus qua possidet, ut non habeat unde 
possit vel primitias, vel decimas dare. Defraudata 
reddit in quadruplum, non se patitur defraudari, 
non quod reliquum est exponit partem auferenti, 
non acceplas se habere dicit injurias. Phariswe, 
inter infirma opera supra modum tumes, Pharisee, 
non rogas, sed prope astanti Publicano injurias ir4 


171 


rogas. Tu de te ipso perhibes testimonium, exiguum 
est testimonium tuum. Duo quadam in oratione 
[58 non tam redolent quam fetent, tumor et tepor. 
Tumor est in eo quod Publicano improperas : tepor 
quidem, quia omnino nihil rogas. Quomodo enim 
non tepebit oratio, elationis vento et inanitate satia- 
ta? Pharisze, non oras, sed effers te ipsum. Tu de 
te ipso perhibes testimonium, et testimonium tuum 
non est verum. De operatione tua exiguum est, de 
prelatione non verum. Audi enim testimonium Ve- 
ritatis : Amen, amen, inquit, dico vobis, descendit 
hic justificatus ab illo in domum suam (Luc. xvin, 
10-14). — Non enim qui se ipsum 8 8:33 commen- 
'dat, ille probatus est, sed quem Deus commendat (I7 
Cor. x, 48). Ideo felix anima ad quam ab ipsa veri- 
tate tam excellens commendatio profertur : Odor 
unguentorum tuorum super omnia aromata. Ma- 
gnum exhibitum est Publicano testimonium, huic 
autem cui laudes iste canuntur, multo majus. Des- 
cendit ille justificatus a Pharisco, hoc est, ab ho- 
mime elato, ab homine injusto, in. domum suam : 
bujus autem unguentorum odor omnia excedit aro- 
mata. [Ingens preconium, sed ipsa non ab homine 
testimonium accipit, sed ab illo qui corda scrutatur, 
qui per fidem et dilectionem in corde ipsius et inha- 
bitat et operatur. Non se commendat, non improbat 
alios. Favus enim distillans labia ejus. Capitulum 
hoc ordine sequitur, sed hodie tractari non potest. 
Crastina disputatio auditui vestro et aviditati dabit 
gaudium et letitiam in Domino Jesu. Quod ipse 
prestare dignetur, qui vivit οἱ regnat per'omnia 
saecula seculorum. Àmen. 
SERMO XXXIV. 
Favus distillans labia tua, sponsa, etc. (Cant. 1v,11.) 
4. Favus distillans labia tua, sponsa ; mel et lac 
sub lingua tua, odor vestimentorum tuorum sicut 
odor thuris. Yehementer dulcia sunt quis nunc dicta 
sunt ad sponsam. Sed qu:eritis quomodo superiori- 
busista conveniant. Semel vos commonuisse sufficiat, 
a necessitate continuationis liberam esse legem com- 
mendationis. Non tenet seriem, sed utitur vaga li- 
centia. Ubi laudum ratio vertitur, non potest ordo 
quidem exigi; sed nec debet respui, si assignari 
queat. Post unguentorum laudes statim labiorum 
gratia profertur in medium. Quid enim scis, si non 
de unguenti virtute hec in labiis diffusa est gratia? 
Evangelium revolve, et aliquid tale de sponso ipso 
dici invenies. Spiritus, inquit, Domini super me, eo 
quod unzerit me : evangelixare pauperibus misit 
me. ([sai. LX1, 4; Luc. 1v, 18). Oportuit ergo et spon- 
sam in hoc assimilari sponso, ut et ipsa in opus 
Evangelii unctione Spiritus ungeretur. Spiritus enim 
et ad of&cium ungit, et ad efficaciam. Utrumque ab 
illo est, et ministerii gradus, et gratia ministrandi. 
Sine gratia gradus inutilis, et sine gradu preesump- 
tuosus est usus gratie. Quomodo praedicabunt, nisi 
mittantur (Rom. x, 15)? aut quomodo mitlentur, 
nisi ungantur ? sicut scriptum est, Spiritus Domini 
unzit me ; evangelizare pauperibus misit me. Spi- 


IN CANTICA SBRMO XXXIV. 


C 


178 


ritus ordinat in officium, Spiritus et os aperit, et for- 
mat in usum. Idcirco in laudibus sponsz, prius agit 
de unguentis, deinde de dulcedine labiorum ejus; 
quia etsi dulcia loquitur, non ipsa est qua loquitur, 
sed Spiritus sponsi qui loquitur in ea. Denique audi 
quid ipse sponsus Jesus primitive pollicetur spon- 
585, id est Apostolis, qui primitias Spiritus accepe- 
runt : Ego, inquit, dabo vobis os et sapientiam, cui 
non poterunt resistere omnes adversarii vestri (Luc. 
xx1, 15). Magna quidem virtus sermonis divini , et 
adversantes revincere potest, et non adversantes al- 
licere. Et hoc ipsum de preconiis ejus : quod nunc 
in disputatione vertitur, ad blandimentum plus 
spectat, quam ad redargutionis effectum. Favus 
distillans labia tua. Familiare quidem est illi, et 
quasi innatum dulcia loqui. Si quando autem incre- 
pat dure, peregrinum illud ab ea, et de longe asci- 
tum, et non insitum, nec sic est affecta, sed magis 
coacta. Cum dulcia loquitur, de propriis loquitur : 
cum vero dura, non habet hoc oris ejus qualitas, 
sed pravitas audientium. Ergo de proprio et de fa- 
miliarila udat sponsam, cum dicit : Favus distillans 
labia tua. 

2. Sed quia de continuatione aliquanta jam audi- 
stis, vultis ut et de continentia commendationis hu- 
jus edisseram ? Tria quzdam laus ista complectitur ; 
dulcedinem, plenitudinem, parcitatem. Dulcedo con- 
sideratur in genere : plenitudo, in copia ; parcitas, 
in effusione. Quid effusionem dico? distillatio magis 
est quam effusio. Favus enim distillans labia tua. 
Quid necesse est in assignandis singulis immorari ? 
Ipsi enim scitis quia favus nonnisi dulcedinem effun- 
dit, nec nisi de pleno effundit. Et de plenitudine 
quidem ipsa, non totam ipsam. Ideo favus non ef- 
fundens, sed dístillans labia tua. Est ergo in labiis 
sponsz et dulcedo sola, et dulcedo plena, et dulcedo 
sobria. Plene quidem possidetur, sed non plene effun- 
ditur, 88.4 sed prout auditorum capacitas exigit. 
Vultis etiam ipsius sponse de labiis suis habere te- 
stimonium ? Quam dulcia, inquit, faucibus meis elo- 
quia tua ! super mel et favum ori meo (Psal. cxvi, 
103). Dulcia quidem sunt labia spons:e. Eloquia enim 
Domini distillant ab eis. Eloquiorum Domini est ista 
dulcedo. Non enim de suo loquitur, sed quasi ser- 
mones Domini; idcirco diffusa est gratia in labiis 
ejus. Accipite jam ex parte qualia mella sacri favus 
distillat eloquii, et unicuique sicut Deus divisit vasi, 
cui instilletur, mensuram. Remittit, permittit, pro- 
mittit, preemittit. Delicta remittit, infirma permittit, 
eelerna promittit, et ipsorum primitias quasdam prze- 
mittit. Sapientiam loquitur inter perfectos, sapien- 
tiam quidem non hujus mundi, sed Dei sapientiam 
in mysterio absconditam, et inter minus spiritualiter 
sapientes nil arbitratur se scire nisi Christum Jesum, 
et hunc crucifixum. Cohortatur ad perfectionem, non 
cogit; sed magis consolatur pusillanimes, suscipit 
iufirmos, et, si inquietos corripit, correptio ipsa dul- 
cedinem sapit maternam. Peccanti compatitur, con- 
verso indulget, nec indulgentiarum numerum et 


179 


quasi terminum quem non transgrediatur prafigit, 
cui preecipitur septuagies septies in die delicta toties 
confitenti donare (Matth. xvi, 22). 

3. Vide quam magna multitudo dulcedinis in la- 
biis sponsa, que quoties ipse pereffluis in malum, 
toties, si convertaris, ipsa tibi distillat in bonum, et 
prebenda venie vicibus non exhauritur. Denique 
instar angelorum Dei non insultat, sed exsultat su- 
per peccatore poenitentiam agente (Luc. xv, 10). 
Bonum ergo est labiis ejus auditum prebere. Nam et 
Dominus precibus ejus aurem accommodat, sicque 
tuum provocat et invitat affectum, ut prodat et suum. 
Loquere, sponsa, quod loqueris, quia audit cum de- 
siderio dilectus tuus sive dispulantem de se, sive 
colloquentem sibi. Sed cum ipsi Sponso sponsa lo- 
quitur, tunc loquitur in loquela dulcioris labii, et 
lingua altera. Tunc cordis labia vere mella delecta- 
tionis stillant divine ; imo non tam distillant quam 
fluunt, quoniam hora illa in melleas affectiones anima 
tota convertitur. Beata vicissitudo, quando de corde 
sponse quaedam fluenta mellis emanant in dilectum, 
et ab ipso redundant in sponsam. Αἀ locum enim 
unde exeunt hac mellis flumina, revertuntur ut ite- 
rum fluant. Boni favi in labiis sponsi et sponse eru- 
ctantes ex hoc in illud, et invicem rorantes amoris 
dulcedinem. Ille desuper irrorat gratiam : illa de 
deorsum actionem gratiarum. Ipse Jesus in anima 
dilecta roris hujus mellei stillas genuit. Dulces om- 
nino stille roris, affectiones ille divini amoris, quan- 
do sponsa liquefacta tota distillat a facie ejus quem 
diligit, a facie Dei sui. Ideo quasi favus distillans 
labia ejus, eo quod vehementer dulcis est sic affectze 
mentis succensio, sed velox succisio, propter illum 
dulcem in excessum mentis raptum, et propter ci- 
tam interruptionem. 

4, Favus distillans labia tua. Purgata omnino heec 
ego crediderim labia,.de quibus ipse Jesus dulcedi- 
nem melleam haurire se reputat. Isaiz labia forcipe 
et carbone de altari tacta purgantur (Isa. vi, 6, 7). 
Misit, inquit alius, manum suam Dominus, et tetigit 
0s eum (Jer. 1, 9). Quee sponsa est, non carbonem, 
non digitum optat, sed oris contactum. Osculetur 
me, inquit, osculo oris sui (Cant. 1, 1) : labia labiis 
debentur. Nec enim de sponse labiis exprimerentur 
duleedines, si non labiis imprimerentur dilecti. 
Quid autem nisi osculi suavitate, quod de labiis 
sponsce rapit, se delectatum gaudet cum dicit, Favus 
distillans labia tua ? Propter utrumque, et propter 
oseulum charitatis, et propter oraculum veritatis. 


Favus, inquit, distillans labia tua; mel et lac sub . 


lingua tua. Istud jam proprie ad eloquii gratiam re- 
spicit. Nam labiorum usus etiam ad osculum est : 
lingus vero, ad eloquium tantum. Non tantum dul- 
cedo in lingua sonat, sed mel et lac sub lingua tua. 
Simulata dulcedo est, que tantum sonat in lingua, 
et non sentitur sub ipsa. Exigua est, quee tota est 
in lebiis et in lingua, et non pars cjus major sub 
liogua. Non est dulcedo tantum in ejus lingua, nec 
tota est in lingua, sed sicut ipse qui novit testatur : 


GILLEBERTI ABBATIS 


180 


mel et lac sub lingua tua. Ideo eructat verbum bo- 
num : verbum tam melleum quam lacteum, propter 
415 Deitatis majestatem, et propter Incarnationis 
mysterium. Lingua et labia ac si quidam argenteus 
canalis sunt, per quem de cordis fonte rivuli lactis 
et mellis erumpunt. Utrumque dulce, sed distincta 
dulcedo. Lac parvulorum est, ut Paulus lequitur 
(1 Cor. m, 1, 2). Et idem inter perfectos dulcem et 
divinam et quasi melleam sapientiam docet (idem 
It, 6). 

5. Alii mel tantum habent sub lingua, et non lac : 
alii tantum lac, et non niel. Mel autem et lac utraque 
pariter sub lingua sunt sponse. Nec mel fluit, sed 
magis distillat. Nec enim passim et intemperanter 
profundit sublimes illos et reconditos sensus secre- 
torum celestium et Deitatis arcana, nec lactis potum 
sine delectu propinat. Mel, inquit, et lac sub lingua 
tua. Non enim sermo est vel interna dulcedine va- 
cuus, vel interne dulcedini cozquatus. [ἢ promptu 
est illi dulcia loqui, sub cujus lingua mel et lac. 
Beata lingua, qua velut favus distillat, et velut ubera 
quidam parvulorum lacte distenditur ; quee mel di- 
stillat, et lac fluit. Omnis clamor et amaritudo et 
blasphemia longe ab istis proscribitur labiis, sicut 


Apostoli suadet hortatus (Ephes. 1v, 31). Nec est, 


juxta Psalmum, sub lingua ejus labor et dolor (Psal. 
IX, 7) : sed mel et lac, inquit, sub lingua tua. Favus 
distillans labia meretricis, et nilidius oleo guttur 
ejus. Non tamen mel et lac sub lingua ejus; non in . 
intimis ejus, non in ultimis ejus : sed novissima ejus 
amara sicut absinthiun, et acuta ut gladius biceps 
(Prov. v, 3, 4). De muliere vero forti hoc idem in 
Proverbiis inquit : Fortitudo et decor indumentum 
ejus, et ridebit in die novissimo (id. xxxi, 25). Spiri- 
tualem illum et vere beatum risum jam nunc par- 
turit os ejus, et quasi dulcedo ejus sub lingua lati- 
tat. Ebullient autem quie» nunc subsunt mel et lac, 
in plenam laetitiam in die novissimo. Tunc nulla ex 
parte quasi sub lingua premetur silentio, sed pres- 
sum diu prorumpet gaudium, et implebitur os ejus 
risu : os, inquam, mulieris, cujus fortitudo et decor 
indumentum ejus. Vide quomodo non oportct nudam 
inveniri, quae promissa sibi exspectat gaudia reddi. 

6. Quis scit si non hec ipsa sunt indumenta, de 
quibus in hoc eodem Cantici loco subsequitur : Quia 
odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris? Ope- 
rui,inquit Psalmista, in jejunio animam meam (Psal. 
Lx vi11,11): item, Humiliabo in jejunio animam meam, 
el oratio mea in sinu meo convertetur (Psal. xxxiv, 
13). Bona vestis jejunium, in cujus sinu quodam se- 
creto oratio commoratur. Vestis est que sinum ha- 
bet : Oratio mea in sinu meo convertetur. Habes hic 
utrumque, si advertas, et in jejunio indumentum 
fortitudinis, et in oratione odorcm thuris. Oratio, 
inquil, mea in sinu meo convertetur. Cur vero ait, 
in sinu? An forte defectum orationis tepida et infrac- 
(4 dedit intelligi, in ipso primo evanescentis proces- 
su ; ideoque dicitur in sinu suo converti, ibidem scili- 
cet occidensubi exhauritur ὃ Sed quomodo convertitur 


(81 IN CANTICA SERMO XXXIV. . 


182 


et redit, que perit ? Magis quidem in sinu converti A ipsi universa heec, quorum tam gratus est sensus, et 


videtur, quee celerem precis reportat effectum, etsi 
nondum plene; ex parte tamen humilis οἱ devote 
petitionis fructu potitur. Habet enim dulcedinem 
multam vehemens et devota oratio; et dum dirigitur 
in conspectu Domini quasi incensum, suavem ipsa 
odoris sui sensum haurit. An non bonum indumen- 
tum, cum vapor hujusmodi nebule ipsam oíferentis 
operit et vestit animam? Bonum plane. Sed nos, sic- 
ut ccepimus, vestimentorum interpretationem secun- 
dum exteriores actus exsequamur. 

7. Opera enim bona et priorem deformitatem ope- 
riunt, ne ad noxam imputetur : et decorem quemdam 
. et venustatem conferunt, ut ad gratiam reputetur. 
Bona ergo vestimenta, bona sunt opera, qu:e simul 
ornant et orant. Et quod ornent, manifestum qui- 
dem est : sed non omnium ornatus redolet thura, 
non orationis specimen tenet. Denique cujus opera, 
et patientia et publica, ostentationem el inanem 
jactantiam redolent, non supplicalionis instan- 
tiam, non sollicitudinem placendi Domino, non 
impetrandz vota gratie : quomodo enim aptabitur 
odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris ? Qui 
vero omnia agit ut ei placeat cui se probavit Deo, 
ut ejus mereatur favorem, utique odor vestimento- 
rum ejus sicut odor thuris. Et quidem thura nisi 
Deo soli nec offerri solent, nec debent : ideo odor 
vestimentorum ejus sicut odor thuris; cum quid- 
quid sive palam, sive clam agit, ad impetrationem 
placationis refert divine. Idem videtur, 88 6G esse 
oleum in vasis, et in vestimentis odorem, sed odo- 
rem thuris. Quid aliud, quam gaudia illa spiritua- 
la et sternam delectationem Deum exorat, qui 
onmem aliam abjurat et horret? Silivit, inquit 
Psalmus, im te anima men, quam multipliciter 
tibi caro mea? (Psal. Lxu, 2.) Vides in his verbis 
quomodo et ipsum carnis vestimentum quasi ora- 
tionis habet vicem, dum Deo sitire dicitur. Caro vo- 
luntariis afflicta disciplinis, nonne Deum ad propi- 
tiaüonem flectere nititur? Ipsa ejus propter Deum 
supplicia, quzdam ad eum supplicationes sunt. 
Eleemosyne pauperi misericorditer impensa exorat : 
carnis proprie delectatio discrete repressa, cur non 
et ipsa orationis habet effectum? Voluptatis repres- 
Sio, quaedam est votorum expressio, et desiderii 
delectationem aliam suspirantis. Orationis fervidse 
effectus in sinu cordis vertitur et convertitur. Thura 
in exterioris abstünentie vestimento suaviter íra- 
grant. Et bonum omnino vestimentum, quando 
anima non tam carne vestitur, quam carnalium je- 
junio quodam οἱ temperantia voluptatum. Bonum 
omnino vestimentum continentia virginalis : sua- 
vem redolet et velut thuris odorem, vel illi quem 
diligit, vel sibi qua diligit. Quidquid cum dilectione 
offertur, non potest ejus delectatione non perfrui 
ipsa qua offert. Omnis enim hzc dulcedo φὰς prze- 
dicatur in ea, senlitur et ab ipsa. Ab ipsa manat, 
et in ipsa manet. In labiis favus, sub lingua mel, et 
in vestimentis ejus redolentia thuris. Proxima sunt 


perílruitio dulcis. Erunt, inquit David, μὲ compla- 
ceant eloquia oris mei, et meditatio cordis mei in 
conspectu tuo semper (Psal. xvni, 15). Habetis hic 
utraque hac : et ne quid desit ad cumulum gratis, 
sub vestimentorum vocabulo operum qualitas tertio 
loco profertur in medium. In labiis stillant eloquia : 
sub lingua meditationes melle: fluunt: vestimento- 
rum ornatus thuris spirat odorem. 

8. Quid illi censes deesse ad gloriam, in qua heec 
tria complacent, os, animus, opus? Hoc numero 
omnia comprehensa sunt, sed ordine conversa sunt. 
Àb operibus enim inchoandum est, non ab eloquio. 
Cornelii centurionis primo opera et orationes exau- 
dite sunt : fide corda mundata sunt : deinde supe- 
ipsum et super suos Spiritus cecidit, et erant lor 


B quentes linguis (Ac£. x). Ipsi Apostoli post Ascen- 


sionem Domini unanimes perstiterunt in oratione : 
completis promissionis diebus repleti sunt Spiritu : 
postea profecti praedicaverunt ubique. Primo in ora- 
tione profusi sunt, deinde Spiritu infusi sunt; et sic 
quam susceperant aliis gratiam ipsi profundunt, 
Primo exspectatione οἱ desiderio conversi sunt ad 
Deum : secundo ad ipsos facta est Dei conversio : 
tertio ipsi conversi conformant et confirmant fratres 
suos. Sed sive sanctitatem vite, sive visitationem 
divinam, sive verbi ministerium in Apostolis atten- 
das; omnia hac vestimentorum vicem tenent, his 
omnibus operti et ornati sunt. Quid in illis relictum 
est aut nudum, aut vetustate pristina sordens, qui 
tam festivo et verbi et virtutis cultu resplendent ? 


Ὁ Eximius itaque cultus in illis, sed nec copia minor. 


Quidnam hec vestimenta redolent ? qualis est odor 
eorum? Numquid noa sicut thuris? Cum Domini pe- 
cuniam conservis erogant, non inde penes se quid- 
quam vel furlim residere passi sunt, nihil inde frau- 
dulenter sibi decerpentes : etiam a laudis munere 
manum excutiunt, omnia referendo ad gloriam Dei. 
Quasi cceli decoro vestiti sunt lumine, sed cceli enar- 
rant, non suam, sed gloriam Dei. Ipse tibi Paulus 
subtilia et indissolubilia queedam vestimenta verbis 
suis contexit, et pro capacitate tua, luminis et intel- 
ligentie coaptat amictum, non tamen in persuasi- 
bilibus humans sapientie verbis, sed in doctrina 
Spiritus (1 Cor. τι, 13). Ideo vestimenta quibus vel 
ipse tegitur, vel que tibi contexit, nonnisi thuris 
habent odorem. Nam affectata verborum lascivia et 
cultus, inanis et levis glorie redolere videtur affe- 
ctum. Et qui non leporem eloquii, sed lubricas et 
fallaces disputationes subtilioris sectantur materiz, 
dum se nimis propler inanem favorem extenuant, 
aliquoties intexunt blasphemias. Non ergo odor 
vestimentorum ejusmodi sicut odor thuris. Nullum 
in vestimentis sponse excipere videtur, dum indefi- 
nite pronuntiat : Odor vestimentorum tuorum 1333 
sicut odor thuris. O me felicem, si vel unum, vel 
alterum in me vestimentum, integrum reddat thuris 
odorem, nec aliqua admixlione peregrina corru- 
ptum! Nam ad hanc mensuram, ut omnia ejus in- 


183 


dumenta velut thura redoleant, neminem accessisse 
puro, qui necdum in sponsarum sortem meruit as- 
cisci a Domino Jesu sponsarum sponso. 


SERMO XXXV. 


Hortus conclusus es, soror mea sponsa, etc. 
(Cant. 1v, 12.) 


1. Hortus conclusus es, soror mea sponsa : hortus 
conclusus, fons signatus. Primo ex verbis suis lau- 
datoris hujus affectum pensate. Oblectatus videtur, 
qui non est contentus laudasse semel. Et quantum 
esset, si vel simpliciter et sine repetitione ejus quam 
alloquitur eloqueretur praeconia? Nunc autem et 
exquisitis ad illam utitur blandimentis, et congra- 
tulando ipsa congeminat. Quidni? quam in matri- 
monii delegit gratiam, non ejus dotibus eximiis 
aggaudebit? Non poterat in tam dulcis necessitu- 
dinis jura nisi digna eligi, nec jam clecta tepide di- 
ligi. Numquid non equum est ut et ipsa in talibus 
ei placere studeat, qui sic ipsam probavit ? Ipse pro- 
bat, ipse talem parat, ipse plantat sibi paradisum 
voluptatis, ipse qui talem eam parat, ipse comparat 
paradiso deliciarum. Ecce, inquit Isaac, odor filii 
mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus 
(Gen. xxvii, 27). Hiec autem non agro confertur, sed 
horto; ubi spiritualis videtur plantatio florum, et 
aromatum cultus uberior. In hunc hortum, Jesu 
bone, libenter descendis ad areolas aromatum ; ut 
cubes in eo, ut colas et custodias illum. Hortus, 
inquit, conclusus, soror mea sponsa, hortus conclu- 
sus. Per hortum internas, fratres, intelligite delicias; 
per conciusionem, disciplinam custodiz. Quem da- 
bitis horto similem, nisi cujus anima spiritualibus 
sic affectibus redolet, sicut aromgticis floribus hor- 
tus ? Quam jucundum penetrat, quam suavis reces- 
Sus in pectore sponse, in pectore tam florigero, ut 
horto comparetur! Nulla in eo radix amaritudinis 
sursum germinans, per quam horti hujus impedian- 
tur delicim. Omnis plantatio quam non plantavit 
Pater meus ccelestis, non invenietur in eo. Denique 
ipse plantavit hunc hortum voluptatis, ut solus ope- 
retur el custodiat illum. Gemino quidem operatur 
modo, plantans et purgans. Plantat, ut sit omne ei 
semen verum : purgal vero, ut fructum plus afferat. 
Et plantatur ut. semen verum sit, et purgatur ut 
semiplenum non sit. Quid proderit plantatio facta 
ad veritatem, si purgatio desit ad ubertatem ? Nihil 
conferet cultura diligens disciplinz, si custodia desit. 
Neutro destituitur qui assimilatur horto, et horto 
concluso. 

2 Hortus conclusus, soror mea sponsa. Male hor- 
tum, in quo positus erat, custodivit Adam contra 
lubricum fraudulenti serpentis ingressum. Jucundus 
quidem ille corporalium paradisus lignorum : sed 
ego multo meliorem in ejus animo plantatum intel- 
ligo. Nihil obfuisset in illum corporalem irrupisse, 
si non irrepsisset in islum. Admissus est coluber, 
et s:atim ejus persensit venena. Qui enim dissipat 
sepem, mordebit eum coluber (Eccle. x, 8). Bona 
custodia sepes, que culta ab incultis separat, et 


GILLEBERTI ABBATIS . 


184 


servat illesa. Cireumda ergo hanc horto tuo sepem, 
ne, si fuerit ablata sepes, destructa maceria, in di- 
reptionem et conculcationem fias. Non erat ille re- 
clusus hosti : ejecto et exsuli inde quam graviter est 
interclusus? Cum difficultate regreditur unde in- 
cauta facilitate prolapsus est. In sudore vultus pane 
vescitur suo, qui in paradiso de vite ligno ad libi- 
tum poma carpebat. Hic vescitur pane suo, ibi vitze 
fructibus. In paradiso produxit Dominus omne li- 
gnum pulchrum visu, et ad vescendum suave. La- 
borat in terra ejectus Adam; et non Dominus, sed 
ipsa terra spinas οἱ tribulos germinat operanti. Pa- 
radisus gratis dat fructus suos: terra laboranti nec 
suos. Commutatio misera, sed tu, Domine, perdis, 
et juste, omnes qui fornicantur abs te (Psal. Lxxit, 
27). Jure perditur, qui tam charas necessitudines 
perdit fornicando : nec ultra meretur hec blandi- 
menta audire, ut vocetur soror, ut sponsa, ut hortus, 
el horíus conclusus, qui neminem nisi dilectum ad- 
mittat. Porta paradisi tui semper clausa sit, soli 
principi pateat. Non dejiciatur in securi et ascia 
janua ejus. Unus sit ibi aditus, et hic commissus 
13158 Cherubim. Nihil admittatur non examinatum 
prius gladio flammeo, niliil quod verbum Dei repro- 
bet, qued non approbet charitas, quod non ad per- 
fectionem et plenitudinem legis accedat. Plenitudo 
ergo scienti: Cherubim, et plenitudo legis charitas 
in qua omnia concluluntur mandata. Hzc sit tibi 
custodia flammea, ut quidquid irrumpere indignum 
tentaverit, sub momento et non lente consumat. 
Numquid non commode dilectioni est assignata con- 
clusio, 48 sponse semper constringit affectus, et 
concludit in id ipsum, ad interiora semper conver- 
tens, ubi delicice ejus sint esse cum Filio Dei ? Bonus 
dileclio murus : sed habet hic murus antemurale. 
Dilectio quasi murus est, antemurale regularis di- 
strictio. Illa cogitationes sanctas, et affectus dulces 
includit; haec occasiones delinquendi repellit et ex- 
cludit. H:ec opportunitatem vacationis ad amoris 
prestat officia ; illa perfruitur. Ille murus gratus est; 
hic necessarius. llle te ccelestes inter delicias clau- 
dit ; iste proscribit mundanas. Si tibi votivum est, 
cor tuum velut hortum deliciarum prestare Christo, 
non mgre feras hoc antemurali si concludaris. De- 
licias perdere vult quas habet (si tamen habet) qui 
de munitione submurmurat. Hortus nescit esse, qui 
nescit esse conclusus. 

3. Hortus conclusus, fons signatus. Emissiones tuae 
paradisus malorum punicorum, cum pomorum fru- 
clibus. In tribus hujus horti laudes absolvit, conclu- 
sus et irriguus, et aromaticus. l'rimum securitatem 
coufert : secundum, fertilitatem : tertium et ad ger- 
mina quz producit respicit, et ad gratiam. Nonne 
nobis gratus hortus iste videtur, tam integer, tam 
uber, tam utilis? Nec tantum utilis est, sed aroma- 
tici etiam abundans deliciis. Quis nostrum lias ad 
se laudes audeat attrahere? quis hac sibi blan- 
dimenta praesumat? Atque utinam sicut irrigatio- 
nem et germinationem optamus aromatum, sic con- 


185 


IN GANTICA SERMO XXXV. 


186 


cludi signarique non detrectemus.Non enim immis- Α figuris. In. Apocalysi liber ostenditur in manu se- 


siones illas aromatum producit, nisi hortus conclu- 
sus, et fontis signati fluentis irriguus. Signetur ergo 
fons tuus, ut non effusione prodiga totus exsiccetur, 
signetur, ut ad irrigandum tibi sufficiat. In plateis 
tus aquas tuas divide : habeto eas solus, ut. non 
sint alieni participes tui (Prov. v, 16, 17). In plateis, 
inquam, sed in tuis aquas divide, ut virtutum aro- 
mata tibi accrescant; ac si juxta aquam in plateis. 
Quomodo non erit fons signatus, qui de fonte illo 
vite profluit, quem signavit Deus Pater ? Qui, inquit, 
biberit de aqua hac, quam ego do; fiet in eo fons 
aqua. salientis in vilam aeternam (Joan. 1v, 12, 14). 
In fonte hoc quem signatum vocat, signatam quam- 
dam, et spiritualem, et propriam, et a szculari 
sejunctam doctrinam intellige : aut doctrinam, aut 
certe devotionem privilegio dulcedinis signatam, 
et quasi singularem, copiose fluentem et jugiter. 
Haec est quae omnia virtutum lz:ta reddit genimina, 
Hzc est fortium operum exhilaratio, ac si quzdam 
irigatio ossium. Gaudium enim cordis exhilarat 
haec singularis et insignis devotio in Deum, quasi 
fons signatus et proprius, segregatusque in hoc 
ministerium, ut cor sponsa, ac si hortum quemdam 
ἐγγίσαι in sponsi delicias. Signetur ergo, ut non fiat 
juxta quod scriptum est : Fons tuus turbatus pede, 
et vena. corrupta (Prov. xxv, 26). Alioquin nescit 
tuus dilectus de puro fonte potare. Signatum est, 
inquit, super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti 
letitiam in corde meo (Psal. 1v, "). Latitiam ad 
irrigationem detlecte. Denique in stillicidiis fontis 
hortus laetabitur germinans (Psal. Lxiv, 11). Nonne 
recolis de Genesi, quod fons ascendebat, et irrigabat 
lotam (aciem terra? (Gen. τι, 6). Adhuc terra dedit 
fructus suos, nondum novit spinas et tribulos. Quis 
dabit hortulo meo hanc aquam, et areolis meis hunc 
fontem signatum ? Quis dabit ut tota hortuli mei fa- 
cies irrigua sit lwtitiae et lucis rivulis, ut nihil in 
eo aut sterile sit, aut quadam indevotione triste ? 
Yicina sterilitati videtur operatio tristis, et spiritua- 
lis gaudii carens irrigatione. Denique et si quid na- 
scitur, quasi radix ascendit de terra sitienti. Quasi 
radix, non quasi flores, non quasi fructus. Quasi 
radix, hoc est aut parum aut nihil plus habens 
in radice. 

&. Ideo fontis inducta est mentio, ut germina lta 
credas erumpere in horto irriguo. Et est equidem 
hortus, cujus aqua fortuite sunt, et quasi deforis 
ascitae, non perennes, non proprie. Bonus autem 
hortus, cujus fons 1889 in ipso nascitur. Fons si- 
gnatus et proprius, Fons, inquit, et fons signatus : 
id est jugiter intus erumpens, et non valens cor- 
rumpi. Fons, quia ubertim fluit; signatus, quia ne- 
quaquam pereffluit. Àut ideo dicilur fons signatus, 
quia etsi aliis alii fontes sunt, sorori et sponsa spe- 
cialis fons et proprius, et quadam praerogativa 
signatus. Bonus omnino fons sapientie, sed adhuc 
sub signaculo nobis emanat : dulciter sapit, sed 
nondum dilucide scitur. Signatus est, et clausus sub 


dentis super thronum, signaculis septem signatus 
(Apoc. v, 1). Utriusque ratio, et fontis, et libri, ad 
sapienti: spectat intellectum ; sed uterque signatus 
est figuris, et cenigmatibus involutus. Signatus est ; 
quibusdám enim nobis intimatur indiciis, et occul- 
tatur in ipsis : et sicut in Apocalypsi libri signati le- 
gis aperliones, ita et hic signati fontis emissiones. 
Emissiones, inquit, £ug& paradisus malorum punico- 
rum cum pomorum fructibus. Fons iste signatus 
quidem est, sed exsiccatus non est, cujus tam gra- 
üose sunt emissiones. Signatus est fons sapientie , 
sed ab emissionibus ejus cognoscetis eam. Erit, in- 
quit, fons patens domus David in ablutionem pecca- 
toris et menstruate (Zachar. xi, 1). Ille patet, hic 
signatur ; ille abluit, hic alluit: ille lavat, hic ri- 


B gat : ille purgat delicta, hic producit delicias : ille 


communis multorum, hic specialis est, sponsae. Ibi 
remissiones fiunt, hic emissiones. In psalmo pro 
octava vide quomodo primo lectum lavat, deinde 
rigat (Psal. vi, 7). Non enim est satis a foeditate 
lavari, nisi et fecunditas sectetur. 

5. Emissiones tua paradisus malorum punicorum. 
Ita, Jesu bone, ita est. Emissiones istz, immissio- 
nes sunt tuz, immissiones per angelos bonos, Non 
posset tales emittere delicias, nisi tu intrinsecus de 
lectationes aque vivae immisisses. Signatum est su- 
per nos lumen vultus tui, Domine; dedisti letitiam 
incorde meo (Psal. iw, 1): Signatum est. super nos, 
quod desuper nobis impressum est. Cui divini lumi- 
nis imago desuper imprimitur, intus in corde letitise 
spiritualis ubertas exprimitur. Ideo gloriose emis- 
siones fili: regis ab intus sunt. Emissiones tuc pa- 
radisus. Non sunt exiguc deliciarum intrinsecus 
copie, de quibus integer paradisus emittitur. Utrum- 
que habes, et paradisum conclusum, et paradisum 
emissum. llle est in puritatis affectibus; hic in acti- ' 
bus pietatis. Ille intus est, hic de illo procedit, et 
probat illum. Utraque delectabilis, et conscientia, 
et conversatio sponse. Omnia enim et proponit 
utiliter, et disponit suaviter. Ideo quasi paradisum 
quemdam cernas in ejus habitu et opere exteriori, 
dum honestas placet in singulis, et series in colla- 
tis, et suavitas in dispositis. Modeste el cum tran- 
quillitate omnia agit, ut. virginalis in ca verecundize 
non violetur serenitas. Denique et paradisi dotes 
enumeraturus incipit a verecundia, in ejus designa- 


[) tionem, propter colorem similem, punica mala pro- 


ponens. Emíssiones (uc paradisus malorum puni- 
corum. 

6. Potest et in malis punicis martyrum intelligi 
patientia, eo quod proprio sint sanguine rubricati. 
Et bona pudicitiae comes patientia, quze in laude sa- 
pientie sibi connectuntur, sicut scribitur : Saptentia 
quc desursum est, primo quidem pudica est, deinde 
pacifica (Jacobi m, 11). Pudicitia modeste se et pro 
dignitate lemperat: patientia alienam immodestiam 
equanimiter portat. Illa proprios motus informat, 
hec alienos impetus enfringit. Illa decor est, hzc 


187 


GILLEBERTI ABBATIS 


188 


fortitudo. Ideo dicitur : Fortitudo et decor indumen- & et crocus fistula et cinnamomum cum universis li- 


tum ejus (Prov. xxxi, 28). Primo, inquit, pudica 
est, deinde pacifica ; et post aliquanta subjungit : 
Plena operibus bonis. Bonum est enim persecutio- 
nem pati, sed propter justitie fructus. Ideo emis- 
siones ejus malorum punicorum sunt, sed cum po- 
morum fructibus. Bona quidem pudicitia; sed si 
otiosa non est, non affeclata, non ficta, sed fru- 
clum afferens in patientia. Illa disponit suaviter, ista 
protegit forüter: illa modesta; hec longanimis. 
Ideoque his duabus nunc annectuntur, quasi con- 
summatlio et finis operum, fructus pomorum. 

7. Transeundum jam erat ad arborum aromatico- 
rum disputationem, ad delicatiores species, ad 
emissiones cypri cum nardo; nisi mala punica 
odore suo nos adhuc tralerent, et festinantem ad 
alia retinerent sermonem. Nos malórum punicorum 
parabola respicit, qui regulares 44:90 celebramus 
conventus, qui sub uno continemur Ordine, quasi 
grana sub cortice. Átque utinam hec grana imite- 
mur, similiter in coharentia cordis unanimes, sicut 
in conclusione quadam Ordinis. Pene indiscreta 
facie hujus sibi mali grana coherent : numeri sin- 
gularitate magis distant quam specie. Discamus el 
nos ab invicem numero differre, non animo. Non 
rixantur invicem, non contra corticem murmurant, 
non tentant illum perrumpere ; patienter se sinunt 
ejus quasi alvo concludi, ut quodammodo dicere il- 
lud videantur : Ecce quam bonum et quam jucun- 
dum, habitare fratresin unum ! (Psal. cxxxiu,1.) An 
non, fratres, in hoc Ordine nostro, ac si iu cortice 
punico, passionis Christi per imitationem color ruti- 
lat? Denique velut quaedam hujus magi grana sunt, 
qui sibi nativum ducunt sub discipline regularis 
corio contineri, nec tam premi se censent, quam 
protegi. Absit amor proprietatis, absit amor private 
potestatis, et hujus te mali granum exhibes. Di- 
scant alii nostro invitati exemplo quam bonum sit 
el quam jucundum habitare in quodam arcto com- 
muuionis, et sub munimine corticis. Charitas uniat, 
αἱ cortex munuiat. Quot videlis ordinata collegia, 
tot intelligite velut quedam mala punica, qua de 
fonte fluxere Baptismatis. Denique credentium, ut 
legimus,,erat cor unum, et anima una(Act. 1v, 32). 
Ex illis quasi granis tantarum congregationum ordi- 
nate el unanimiter viventium mala punica prodie- 
runt. Illos primos credentium conventus non ad- 
stringebat adhuc institutio Ordinis, sed instinctus 


C 


amoris. Non modo ducebant utile, non modo bo- D 


num, sed etiam jucundum habitare in unum: 
sicut unguentum quod descendit in barbam, barbam 
Aaron, in oram vestimenti (Psal. cxxxti, 4, 2), ab 
ipso capite Christo Jesu, qui vivil et regnat per 
omnia secula saeculorum. Amen. 


SERMO XXXVI. 


Emissiones tuc paradisus malorum punicorum, etc. 
(Gant. iw, 13.) 


1. Emissiones tue paradisus malorum punicorum 
cum pomorum [ructibus, cypri cum nardo; nardus 


gnis Libani, myrrha etaloe cum omnibus primis 
unguentis. A cypro incipiendum est ; nam ibi ter- 
minavimus. Septem hie enumerantur arbores aro- 
matiee, que dicuntur emitti de fonte signato. Et 
quidem verba haec videntur verba libri signati. Ita 
est, signata sunt et obserata. Quid nobis, Jesu 
bone, sponse tue laudes proponis, si non quid 
virtutis [a/. veritatis] intus continent, ipse depro- 
mis? Tu tenes clavem hujus horti conclusi ; tu si- 
gnasti, tu resigna, tu solve; tu, inquam, solve 
septem ista signacula. Nemo novit quae sunt illa 
intima sponse, ila abscondita tua, quibus adim- 
pletus est venter ejus, Nemo novit illa nisi tu, et 
cui volueris ipse revelare, Utinam et nos simus, 
qui facie revelata gloriam sponse, quie ab intus 
est, speculari possimus. Magna gloria ejus in my- 
Sterio tam numeri quam nominum istorum. Et 
quidem hic, quantum donante Domino quimus in- 
Spicere, septenarii sacramentum, aut spiritualita- 
tem aut universalitatem iudicat gratiarum. Id enim 
frequens et usitatum est in sacris Litteris, ut se- 
ptenarius numerus interpretetur dona illa, qui 
perfecta sunt, οἱ qua desursum sunt. Divisiones 
gratiarum sunt, el divisiones ministrationum sunt, 
el divisiones operationum sunt: idem autem Spiri- 
tus dividens singulis prout vult (1 Cor. xit, 4-11). 
Alias aliis dividit, sed in sponsa quasi colligit et 
confert universas, Non particulatim dividuntur illi, 
quasi divise sint in illa. Aliis et dividit, et do- ' 
nat; illi non tam dividit, quam totum donat : 
nisi ina hoc eum dividere illi intelligas, quod sele- 
etim et prerogative confert illi, vel in eodem ge- 
nere gratiarum amplius, vel specialiter in alio. 
Posset alias arbores aromaticas enumerasse; sed 
sufficit septem, propter eam, quam diximus, vel 
spiritualitatis vel universalitatis significantiam. 

3. Nunc arborum istarum nomina et naturas 
in discussiones adducamus ; et sub umbra ista- 
rum immorari jucundum videtur, οἱ fructus ea- 
rum dulcis erit gutturi nostro. Umbram, figuram 
ipsam intelligo : fructum, veritatem earum. Quo- 
modo non dulcis sensuum fructus, 3?" quando 
ipsa verborum grata sunt folia? Et scilis quan- 
tam auditui vestro dat affeclionem et letitia 
tam dulcium frequentia vocabulorum. Poterant ad 
permovendum affectum ista sufficere: sufficit qui- 
dem affectui simplicitas ista: nam intellectui suf- 
ficere nequit. Mos gerendus est ipsi, qui pasci vult 
sensuum veritate. Dulciter auditur haec dulcium 
inculcatio verborum : Cypri cum nardo, nardus ct 
crocus, fistula et. cinnamomum, myrrha et aloe. 
Absit autem ut non muito dulcius intelligantur ! 
Magne sunt corporales in arboribus hic enume - 
ratis delicie, sed quanto majores spirituales sunt 
qua figurantur in istis? Emissiones, inquit, tu& pa- 
radisus malorum punicorum sunt : sunt etiam cy- 
pri cum nardo. Bonus enim ordo, post labores 
patientie, post verecundiam pudoris, ad ungucnta 


189 


profieisci, et unguenta regalia. Nam et de cypri 
semine regale confici solet unguentum. Et quia 
in malis punicis regularem interpretati sumus 
unanimitatem; consequenter bis verbis et unguen- 
is regiis excellentem quamdam sublimitatem intel- 
lige. Qui se, inquit, humiliat, exaltabitur (Luc. xiv, 
11). In patientia et in unanimitate, quid, nisi hu- 
militas? Humilitas nec contra injuriantes tumet, 
nec supra consortes se tendit. In malis ergo puni- 
cis humilitas, in eypro sublimitas : in illis labor, 
in his delicie. Cypri, ut aiunt, semen decoqui oleo 
solet, ut unguentum exprimatur ex eo. Alii se- 
minant in lacrymis, sed sponsa in oleo semina 
nostra, opera nostra sunt. Hec si habent hilari- 
latem, quasi in oleo decoquuntur. Non satis est 
oleo intingi, nisi sint cocta et confecta in oleo, 
et quasi in ipsum oleum conversa. Quod in oleo 
ealente decoquitur, olei ipsius imjbuitur natura. 
Coquuntur et conficiuntur semen cypri et oleum 
in unam unguenti qualitatem. Mira quidem con- 
feetio laboris et letitie, eo mirabilior, quod in 
labore non labor, sed lztitia sola sentitur. Opus 
enim exsultationis in oleo decoctum, in ejus tran- 
sit naturam. Opus ipsum, ut sie dicam, oblivisci- 
tur opus se esse, dum amoris pinguedine totum 
inficitur. Sed et ipsa interior exsultatio de opere 
capit augmentum : sic enim et oleo semen confert, 
εἰ oleum semini, quando cum exsultatione opera- 
tur sponsa, et de ipso opere magis exsultat. 

3. Unguentum hoc regium est. Jesus ipse li- 
benter ex hoc inungitur : hilarem enim datorem 
diligit Deus (II Cor. 1x, 7). Etsi unxit eum Pa- 
ter Deus spiritu et virtute, etsi unctus est oleo 
ketiti:e. pra consortibus suis; vult tamen a con- 
sortibus suis ungi, et devotionis nostre optat un- 
guentum. Quis dabit mihi tantam olei copiam, in 
qua omnes operum meorum fructus decoqui pos- 
sint, et cor meum (lotum confrigi? Evangelista 
Joannes sub typo vite contemplative, sub sponsae 
figura, in plenum oleo fervente dolium descendit 
(HigRox. De script. eccles.). Quis dabit mihi 
tantam abundantiam olei, οἱ olei ferventis, ut to- 
tus immergar et conficiar? quis dabit mihi tantam 
abundantiam olei et seminis cyprini, ut unguen- 
tarim confectioni sufficiat? Non omne semen hac 
olei decoctio recipit, non omnem vult fructum. 
Denique non omne opus contemplationis immi- 
sceri lzetitize. potest. Opera exterioris sollicitudinis, 
et usus contemplationis confici simul non possunt, 
nec in unam coagulari qualitatem. Quos ergo fru- 
ctus heec confectio recipit? Illos plane quos Apo- 
stolus enumerat : Fructus autem Spiritus, gaudium, 
paz, patientia, longanimilas, fides, mansuetudo, 
snodestia, continentia, castitas (Galat. v, 92, 93). 
Hi fruetus cum oleo contemplationis conveniunt, 
et quasi in unam coeunt naturam. Sed et illud se- 
men huic confectioni maxime convenit, de quo le- 
ptur : Semen est verbum Dei (Luc. vini, 11). Deni- 
que et semen eypri, eum manna similitudinem 


IN CANTICA SERMO XXXVI. 


190 


ἢ quamdam habet, n quo verbum Dei figuratum ac- 


cipimus, Utrumque enim et manna, et cypri se- 
men album est, et simile semini coriandri. Lex 
Domini immaculata est (Psal. xvii, 8). Hiec. non 
vult aqua secularis discuti sapientie, non ejus as- 
sertionibus firmari, sed olco Spiritus, ut spiritua- 
lis sensus, ut unctio Spiritus exprimatur ex ea. 
Hujus meditatio et contemplationis letitia facillime 
commiscentur, cum sibi conjungitur verbi stu- 
dium, et grativ oleum in contemplatione : et dum 
illud per istam decoquitur, facillime ex hac con- 
fectione spiritualis exprimitur intelligentia, et un- 
ctio quae docet de omnibus. Et vide quia non ait 
simpliciter, cypri; sed, 89999 cypri cum nardo. Nar- 
do se Dominus fatetur preunctum in sepulturam 
(Matth. xxvi, 3, 8). Quid ergo in nardo, nisi men- 
tis quietem intelligis ἢ Ideo cum eypro jungitur, eo . 
quod omnis contemplationis usus quiete mentis in- 
digeat. 

&. Cypri, inquit, cum. nardo, nardus et. crocus. 
Bona connexio. Crocus enim flos quasi aurei colo- 
ris, ad sapientie rutilum refertur colorem. Ergo 
in cypro intelligitur vestigatio ; in nardo, vocatio ; 
in eroco, visio sapientie. Jure nardus ponitur in 
medio; utrique necessaria, id est vestigationi et 
visioni. Nam nec investigari sine vacatione men- 
tis veritas potest, nec videri cum inventa fuerit. 
Accipe ergo in cypro studium ; in nardo, otium ; in 
croco, utriusque fructum. Noli de caetero, sponsa, 
noli dicere, Quia fusca sum; noli amplius te deco- 
loratam vocare (Cantic. 1, 5). Jam enim sponsi 
ipsius testimonio croceo colore resplendes, quse 
crocum emilttis. Bene croceo nitet colore, quem non 
infuscat fatuitas, quem non tedii et deficientis 
animi moribundus pallor inficit : sed sapientie 
fulgidus, et rutilus charitatis color exhilarat. 

5. Si velimus hac ad Christi personam reflectere, 
congrua plane interpretatio sequitur. Quis magis 
oleo decoctus est gratize ? [pse in manna intelligitur, 
ipse seminis cypri speciem tenet, ipse passionis 
cruce pressus sacramenta salutis et unguenta gra- 
tie profudit : ipse in cypro patitur, et in nardo se- 
pelitur, et de corde terre resurgit in croco. Quasi 
novus flos et rutilus, quando per resurrectionem 
ejus caro refloruit. Et fortasse in fistula ascendit ad 
celum. Hec enim arbor in altum excrescit; οἱ 
sponsa ejus quasi compatitur in cypro, consepelitur 
in nardo, et in croco conresurgit. Quid ergo con- 
sequens est, nisi ut coascendat in fistula ? Si enim 
conresurrexil sponso, qua sursum sunt quaerere 
debet, quae sursum sunt sapere, ubi sponsus ejus 
est in dextera Dei sedens (Coloss. ui, 1, 2). Fistula 
et cinnamomum. Fistula exsurgit in altum, cinna- 
momum parum quidem excedit a te:ra. In fistula 
altum cernit, sed in cinnamomum altum non sapit. 
Illa ascendit, illud condescendit. Fistula est quando 
sponsa excedit Deo : cinnamomum, quando con- 
temperans est nobis. Etsi se contemperat, totum 
tamen est spirituale quod profert. Cinnamomum 


191 


GILLEBERTI ABBATIS 


enim cum frangitur, visibile .spiramentum emittit. A 


Quando frangitur, nisi cum aperitur, cum exponi- 
tur ? Sic enim Jesus cum accepit panem, fregit et 
dedit (Marc. xiv, 22). Tunc ergo doctor contempe- 
rans se ipsum quasi frangit, cum se ccaperit ape- 
rire; cum eviscerare illa que intus de supernis la- 
tent secreta : cum memoriam abundantie suavitatis 
eructat. Hoc est quod ecinnamomum fractum visi- 
bile dicitur spiramentum emittere. Quare spiramen- 
tum, et. quare visibile? Spiramentum, quia spiri- 
tualia sunt quae dicit : visibile, quia manifeste do- 
cet. Qui enim de sublimibus ad ludicra et vanas 
fabulationes prolabitur, non condescendit, sed ca- 
dit. Fracte quidem loquitur, sed spiramentum suave 
non emittit. Quasi fistula qux crescit in aquis, ita 
inter orationum lacrymas exsurgis in altum. Pul- 
chra ascensio : sed vide ut descensus cinnamomo 
sit similis. Cum te ab ascensu illo et excessu aliqua 
rationabilis causa revocat et restringit, esto velut 
cinnamomum. Colloquia tua, conversatio communis 
gratiam spirent. Et si de voluntate tua et proposito 
aliquoties reflecteris, ad senioris arbitrium reflexa 
et quasi fracta sit voluntas : non murmur resonet, 
non querimonia. Esto cinnamomum : emitte spira- 
mentum gratie, non responsum injuriz. Ideo con- 
fractum visibile spiramentum emittit, eo quod vir- 
tus humilitatis in infirmitate vexationis, et velut 
fractionis, proficit et probatur. Et spiramentum, et 
visibile dicitur. Spiramentum, quia tranquillitas 
servatur in corde : visibile, quia relucet in facie. 

6. His anneclit et omnia ligna Libani. Et vide 
quod nulla nisi Libani ligna ponit, nec aliqua que 
sunt Libani pretermittit, Cum omnibus, inquit, li- 
gnis Libani. Ligna Libani et imputribilitatem ha- 
bent, quia cedrina sunt; et puritatem, eo quod sunt 
Libani. Sola Ecclesie ligna sunt, quz habent my- 
sterium fidei in conscientia pura, et quamdam quasi 
imputribilitatem continentis : sola ejus ligna et pu- 
ritatem el perpetuitatem habent. Bonum plane li- 
gnum vir ecclesiasticus, in quo concurrent et 
obviant sibi 89933 fortitudo discipline, et decor fi- 
dei. Fortitudo et decor indumentum ejus (Prov. 
xxxi, 25). Eruperunt his diebus ligna quedam, que 
non plantavit Pater coelestis, ligna qua non sunt 
plantata in Libano nostro. Fortitudinem preten- 
dunt operis, injuriarum insensibilitatem, parcimo- 
ni& tolerantiam. Cedrina videntur : sed Libani non 
sunt, quia immunda est eorum mens et conscien- 
tia. Intfidelibus enim nihil est mundum (Tit. 1, 15). 
Fortitudo quidem quz ostentatur et virescit in con- 
versatione, in confessione putrescit. Quod ibi qua- 
si fulget, hic fetet. In opere quidem videtur pietas, 
in interrogatione infidelitas patet. Fortitudo lapidis, 
fortitudo eorum, et caro c«nea cst. Scilicet non de- 
generant a patre suo, de quo in Job scribitur : [n- 
duratum est cor ejus quasi lapis, stringitur tanquam 
malleatoris yncus (Job. xvi, 15). Male fortes sunt, 
non pro fide, sed contra fidem. Non enim emollivit 
Omnipotens cor eorum, non emollivit, non emun- 


C 


192 


davit, nec fide candidum fecit : ideo non sunt Li- 
bani ligna. Omne quod non est ex fide, peccatum 
est (Rom. xiv, 23) : quomodo non multo magis quod 
est contra fidem? Non sunt ligna Libani, qua fidei 
non irrigat puritas. Steriles sunt virtutes, quee non 
fecundantur per fidem : sed et ipsa fides sine virtu- 
tibus mortua est. Candorem ejus nulla incontinen- 
ti: feedat putredo. In ecclesiasticis lignis utraque 
obviant sibi, forma fidei, et operis fortitudo. Talis 
cedrus nostro plantatur in Libano. Hic est, et alibi 
non est puritas fidei et perpetua et quasi incorru- 
pta perseverantia virtutis. 

7. Hic enim emittitur myrrha et aloe cum omnibus 
primis unguentis. Hx species ea etiam qua per se 
corruptibilia sunt, ἃ corruptione illesa servare no- 
scuntur. Quid enim hzc post ligna Libani unguenta 
produceret, si nihil in eis esset distantiee? Nam etsi 
videntur similia, distinctionem tamen recipiunt. llla 
enim, id est Libani ligna, incorruptibilitatem in se 
habent : ista, id-est myrrha et aloe, non habentibus 
exhibent. llla imputribilia sunt, ista imputribilitatem 
conferunt. Bonum ergo lignum, et vere plantatum 
in paradiso Domini, in monte illo egregio, in monte 
Libano quod eL ipsum se continet ne per illicita 
defluat, οἱ sermonis sui myrrha a tali fluxu alios 
reddit immunes; cujus corpus quasi cedrinum est, 
et a labiis myrrha distillat. Myrrha, inquam, e£ aloe 
cum omnibus primis unguentis. Possumus quidem et 
hec ad quatuor cardinales virtutes interpretando 
deflectere, si intelligamus in cedro fortitudinem ; in 
Libano, fidem, quae ipsam prudentiam informat; in 
myrrha, temperantiam, continentiam et justitiam ; 
in aloe, puritatem. Nam hujus arboris gummi dici- 
tur stomachum purgare. Per myrrham ergo exte- 
riora constrieta sunt, per aloe interiora in hypo- 
crisi ficta non sunt. Habes jam in his hec quatuor 
expressa. Primo constantiam, ne ad tempus credas, 
et in tempore tentationis recedas. Deinde pruden- 
tiam, ut sit rationabile obsequium tuum. Sic myr- 
rha mortificands carnis sequetur, cum habueris ze- 
lum secundum scientiam. Quarto loco aloe, cum 
ipsum cor offertur et adoletur : ut simul sit et in 
myrrha mortificatio carnis, et in aloe emundatio 
conscientie ab operibus mortuis, ad serviendum 
Deo viventi; ne simus servientes ad oculum, nec 
quasi hominibus placentes, sed magis Deo. Nonne 


[) beata vere sponsa, cui tot blandimenta dicuntur? 


Multum immissum est ei, qua tot emittit munera 
grata dilectio. Nam in his omnibus ipse gloriatur 
el sponse sus applaudit muneribus Jesus Chri- 
stus, qui vivil et regnat per omnia secula szculo- 
rum. Amen. 
SERMO XXXVH. 
Fons hortorum, puteus aquarum viventium, etc. 
(Cant. 1v, 15.) 

1. Fonshortorum, puteusaquarumviventium,que 
fluunt impetu de Libano. In capituli principio istius 
fons dicta est sponsa : et nunc in fine, fontis eam 
imparüt vocabulo dilectus suus. Ab ubertate in- 


. 
. 


193 IN CANTIGA SERNO XXXVII. 


194 


choat, et in senecta uberi multiplicatur : origini A sponse dedeceat ; nullus sithic hortus olerum, quia 


finis respondet. Multz sunt emissiones ejus, sed 
ipsa emissionibus non exhauritur. Non arescit mo- 
ra, non exsiccatur emanatione. In initio hujus capi- 
tuli dicitur fons signatus (Cant. 1v, 12) ; hic innuitur 
non exsiccatus. 884. Ibi quales sint emissiones 
ejus, hic quam sint indefessze docetur. Copiosi ex 
hoc fonte rivuli gratiarum emanant, et semper ta- 
men fons manet. ÀÁb eo in quo inchoat non se co- 
hibet : ideo hic et ibi fons dicitur. Sed οἱ jam vide 
quo in loco ejus aque fluunt : ubi, nisi in hortis? 
Fons enim est hortorum, et delicate fluit, qui non 
ab hortis egreditur, qui non lavat, sed rigat : cujus 
in hoc omnis usus est, non ut auferat foeditatem, 
sed ut. fecunditatem aflerat. Bonus quidem fontis 
usus mundare, sed melior fecundare. Ille abluit in- 
quinamenta : iste quasi alluvione quadam, gratia- 
rum comportat augmenta. Ille germina lota reddit : 
hic letze. Ille patens est in ablutionem peccatoris et 
menstrua&e : hic signatus est in deliciis sponse. 
Tota pulchra es, amica mea,et macula non est in te 
(lbid. 1). Ideo nonnisi fons hortorum dicitur, fons 
deliciarum. 

4. Denique quam varius et mulüplex est coele- 
sium. deliciarum modus, tantus videtur et numerus 
hortorum. In alio rubent ross, in alio candent lilia, 
coloremque flores viola purpureum reddunt. Tot 
horti sunt, quot virtutum plantationes simul colle- 
ce : ubi tantum flos unus est, quis ibi hortum esse 
definiat ? Sic nec una castitatis plantatio, sed nec 
una justiti:e horti potest integritatem explere. Salo- 
mon qui delicatus et tenellus dictus est (Prov. 1v, 
3), ipse sibi fecit hortos et pomaria, et consevit ca 
cuncti generis arboribus. Non, Arbore comsevi, 
inquit , sed, arboribus : nec, Unius generis; sed, 
cuncti generis. Exstruzi, inquit, miht piseinas aqua- 

rum, ut irrigarem silvam lignorum germinantium 
(Eccle. u, 5, 6). Dives quidem in deliciis, qui non 
rara ligna, et quie prz paucitate numerari et scribi 
possent, sed integram possedit silvam, silvam li- 
gnorum germinantium. In horto quippe sapientis 
nihil sterile, nil non germinans. Sic et sponsa plu- 
res habet hortos, et cuncti generis viriutum copiose 
virgultis est consita. Et in sequentibus sponse: spon- 
sus applaudit dicens : Que habitas in hortis, amici 
auscultant te : fac me audire vocem tuam (Cant. 
viri, 43). Jure omnino. Quid enim nisi dulce auscul- 
tare illi, qua» in hortis moratur, et de hortis loqui- 
tur? Non auditur foris vox ejus, nec extra hortum : 
ideo amicus est qui in hortis commoratur cum ea, 
Nec tam in hortis est quam hortus ipse. Ipsa hor- 
tus, et ipse fons, hujus hortos doctrine sue fluen- 
tis irrigans. Felix sponsa, quae non habet nisi hor- 

3. An non in hoc frequenti conventu tot horti, 
quot animi? Propter unanimitatem hortus unus: 
propter differentes gratias horti plures. Utinam in 
his hortis nulla radix amaritudinis sursum germi- 
pet, nullum sit lignum inutile, nullum quod hortum 


olera herbarum cito decident (Psal. xxxvi, 2). Qui 
enim, inquit, infirmus est, olus manducet (Rom. xiv, 
2). Vos autem oleribus non indigetis quasi infirmi. 
Quod enim infirmum est in vobis, fortius est secu- 
laribus, Illorum infirmitas quiescit in licitis ; ad 
perfecta vestra laborat. Illorum infirmitas est uti 
concessis; vestra quidem, citra perfectum subsi- 
stere. Quid est in vobis esse infirmum. nisi non 
esse perfectum? quid est in vobis esse infirmum, 
nisi, summum non apprelendere ? Et quid forte, 
nisi ut apprehendatis, contendere? Ideo infirmum 
nostrum fortius est secularibus ; et, ut sic dicam, 
melior est infirmitas monachi, quam secularis 
benefaciens. Opera qua penes nos putantur infirma, 
quanti crederentur, si ab ipsis fieri viderentur? Per- 
fectorum solidus cibus est : quotquot tamen in nobis 
imperfecti sunt, esumolerum dedignantur. Qus sz- 
cularibus licent infirmis, nostris nec exhibentur, nec 
ipsi exigunt. Apud nos perfecta professio qua mvisin- 
firma expletio. Perfecta» plantationes, sed incrementa 
infirma. Irrigande sunt ut crescant, sed spirituali- 
bus aquis. Paulus bene novit quibus aquis quemli- 
bet hortum irriget. Conjugatis copule maritalis 
usum dispensat (/ Cor. vit, 5, 6), consolatur pusil- 
lanimes, suscipit infirmos (1 Thess. v, 1&4), carna- 
libus potum lac prebet (I Cor. mi, 2), sapientiam 
loquitur spiritualibus qui dijudicant omnia, sapien- 
tiam autem non hujus seculi, sed qux ex Deo est, 
sapientiam &bsconditam in mysterio. Et si quis 
alius loquitur decorem domus Domini, locum ha- 
bitationis glorie ejus, thalami delicias, gaudium 
quo gaudet sponsus super sponsam, et quo vicissim 
ipsa gaudens gaudet in Domino ; plane 48335 hic non 
hortum olerum irrigare talibus debet aquis. Ani- 
malis enim homo non percipit ea qua sunt spiritus 
Dei (1 Cor. n, 6, 7, 15, 14). Et omnino quisquis 


'spiritualia vel agenda pracipit, vel intelligenda 


proponit, nonne tibi videtur aromaticis in hortis 
quasi fons purus manare ? Et bene purus, cui non 
est necesse propter auditorum perfectionem, qui in 
hortis auscultant, nisi de spiritualis vit:&. puritato 
disputare, et quasi paradisi incolis de paradisi pro- 
pinare fluentis. 

ἃ, Juxta hunc sensum, hortum auditores intol- 
lige, fontem doctores. Sed si fons sunt, quomodo 
puteus ? Nostis enim quantum inter se distent hi 
noti fontes.et putei. Puteus infoditur, fons gratis 
fluit. In illo aque recondite sunt, in isto quasi 
proposita, et se ipsas offerentes ultro. Magna estin 
istis differentia, nec possunt utraque in alterutris 
inveniri. Non potest vel fons putei, vel puteus fontis 
propria et domestica vindicare sibi : uterque natura 
su: continetur limitibus. Corporalia et terrena an- 
gusta sunt, spirituales abundant divitie. Ad spiri- 
tualia si referamus ista, in eodem erit invenire fon- 
tem et puteum, οἱ alterutra ab invicem propria 
communicari, Communicemus ergo hec, si vultis, 
invicem propria, et in eodem assignemus utraque, 


195 


Accipiamus in fonte sufficientiam docirinze; in pu- A 


teo, secretum : in. illo abundantiam ; in isto, alta 
mysteria. Et quidem bonus doctor, qui quasi de 
quodam alto puteo, ita de abdito sapientie the- 
sauro copiose profert nova el vetera. Puteus est, 
quia que Dei sunt, nemo novit nisi Spiritus Dei. 
Spiritus enim omnia scrutatur, eliam profunda 
Dei (I Cor. u, 11, 10) : et quasi fons quidam pro- 
ducit in medium, et virtutum hortos irriguos red- 
dit. Habetis ergo in puteo occultationem, in fonte 
copiam : profusionem in fonte, et sensuum profun- 
ditatem in puteo. Puteus altus est, sed non indiget 
hauritorio : fons est, et gratis fluit. Qui sitit, veniat, 
ei bibat de aquis sponse, de aquis Bersabee, ut 
novus ex ea Salomon nascatur, Et Bersabee Puteus 
septimus interpretatur : id est. puteus quietis, pu- 
teus sapientie Nam sapientie in spiritualium cata- 
logo munerum ascendenti sursum septima occurrit. 

6. Sicut et puteus sapientize, ita el fons sapientiae 
legitur (Eccli. 1, 5). Et forte in his duobus gemi- 
nus ejus modus exprimitur : unus qui fit per in- 
vestigationem, alter qui fit per inspirationem. Fontis 
aquae ultro prorumpunt : in puteo vero terr: per- 
rumpitur moles, et soliditas penetratur, ut ad 
aquam vivam perlingas. Utraque alteri necessaria 
est, et industria gratie, et gratia industrie, et vica- 
riam opem sibi communicant. ln vanum enim labo- 
rat qui puteum fodit, si non ipse fons vite gratis 
afiluat, sed et tibi gratis foderis puteum, et rece- 
ptaculum aquarum preeparaveris, si fuerit neglectus 
puteus tuus et situ squalens, non descendent in 
illum aque vive, non fluent impetu de Libano. 
Aquae qua descendunt de Libano nesciunt colligi 
nisi in puteum candidum ; et aqua que cum impetu 
fluunt, volunt puteum habere capacem. Altum et 
capacem efficies cordis tui puteum, si curas terre- 
nas egeras ; si locum efticias in animo tuo leetitiae 
spirituali; si os tuum aperias ut attrahas spiritum, 
et fluant in ventrem tuum flumina aqua vive. Ad 
hoclopus praeparata sunt foramina tua $n die nativi- 
tatis tuc, sicut scriptum est de principe Tyri (Ezech. 
xxvii, 13). Capacitas intelligenti: naturalis, qua in 
die creationis tu: pra cseteris animantibus privile- 
giatus es, ingentis receptaculi vicem tenet ad. com- 
prehendendas continendasque aquas visionis et vitze. 
Legimus enim Viventis et Videntis puteum (Gen. 
xvi, 14). Qui si post peccatum vitiis, vel innatis, 
vel superadditis, obstrusus videtur, aperiat illum 
fides, spes in allum instanter diffodiat, dilatet amor. 
Otium et exoccupatio coherere situ turpi non sinat. 
Siquidem feriatas mentes ab anxiis curis volunt 
habere festiva gaudia, et vacationem sibi vindicat 
visio Dei. An non tibi quidam puteus altus videtur 
ille, in quo reconditi sunt omnes thesauri sapientis 
. et scientie Dei ? an Mariam quasi puteum aqua pu- 

rissimee inficiaberis, quae conservabat omnia verba 
de Christo, conferens, in corde suo? (Luc. it, 19, 51.) 
Esto et tu talis puteus pro modulo tuo, puteus altus 
et amplus, 


GILLBBERTI ABBATIS 


» 


198 


6. Isaac post Calumnie puteum, post puteum ini- 
micitiarum, post hos, inquam, duos puteos relictos, 
duos ΚΗ ΦΩ͂ puteos effodit ; puteum Latitudinis, et 
puteum Satietatis (Gen. xxvi, 20, 21, 22, 23). In illo 
caepit non rixari cum vitiis , in isto capit fructu deli- 
ciari virtutis, Noluit cum Philistzeis puteum habere 
communemy,qui interpretantur potione Cadentes. Pu- 
teos inimicitiarum οἱ calumnie reliquit Philistzeis. 
Corruunt plane, qui bibunt de erroris et schismatis 
puteo. Tales puteos fodiunt auctores, bibunt audi- 
lores. Sic infodit Arius, sic Donatus. Alter fidei ca- 
lumniam induxit. Alter fraternitatis copulam in 
partes diduxit. Ille Trinitaus zqualitatem  haere- 
tica definitione distinxit gradibus; iste Ecclesiz 
unitatem sua prasumptione distraxit partibus. Da- 
than et Abiron puteos calumniae foderunt adversus 
Moysen et Aaron, et inciderunt in foveam ipsi quam 
fecerunt, quos terra vivos absorbuit (Num. xvi, 1- 
33) : potione quam ipsi foderunt, precipitati sunt, 
nomen Philisteorum interpretantes eventu. Bonus 
autem puteus, de cujus aquis qui biberit, exaltabit 
caput, non potione cadet. Quasi foveam fodit, qui 
terreni sensus acumine Scripture soliditatem pene- 
trat, et violenter scindit hortulum Ecclesie, quod- 
dam incoguilum dogma producens, et obscura 
mysteria. Sed et qui subtili scrutinio et dolosa ma- 
chinatione fraterna charitatis [a]. unanimitatis) so- 
lida perforat, et discordie venam aperit; qui se 
conspirationum claudit οἱ signat in puteo, non ac- 
quiescens egredi,sed magis ac magis ingrediens in in- 
teriora schismatis, et ejus effodiens abyssum : Phili- 
Steorum est hic puteus ; nihil tibi sit commune cum 
illo. Sensim primo et secreto crescunt, et deterrenae 
et brute mentis erumpunt visceribus, donec postea 
cum impetu fluant : sed non fluunt de Libano. Non 
hz aque fideles sunt, non aque vive. Non potest 
sibi constare discordia, non potest inter parientes 
schisma perpetua pax servari. Ipsum schisma inti- 
dum est sibi, nequit sibi coherere diutius, quod 
charitatis pertentat dissolvere glutinum. Si quis te 
ad hos puteos invitaverit, dirumpe, si potes, puteos 
Philistinorum, et aquas pestilentes exsicca : re- 
linque Philistzeis puteos suos, puteos inimicitiarum. 

7. Sectare puteos covestium deliciarum, puteos 
aquarum fidelium, et aquarum viventium, quae 
fluunt impetu de Libano, Esto flos horti, et horti 
conclusi, ut non diripiaris : οἱ videbis quomodo tibi 
dirumpet Dominus fontes et torrentes. Conversare 
in horto, si forte et ipse convertaris in puteum, et 
de ventre tuo flumina fluant aqua viva. Qusnam 
sunt aqui viva, nisi aque non delicientes ? Et qui- 
dem bons aquas, haustus quarum s&stum desiderii 
sine defectu refrigerat. Sceculi oblectamenta univer- 
saliter falsam praferunt refrigerii speciem, et saecu- 
larem concupiscentiam  sedant ad horam : sed 
quasi sub ipso ortu stalim arescunt, nec fluunt vena 
perenni ; quasi torrens raptim transeunt, et non est 
invenire in hoc torrente aquas vivas. Alio quodam 
Isaac fodit in torrente, et aquas vivas invenit (Gen. 


l9: 


IN CANTICA SERMO XXXVIII. 


198 


xxvi, 19). Est enim torrens qui suavis videtur, sed A considera puteum, Libanum, impetum, aquas vivas. 


salutaris non est, nec sempiternus quidem, sicut 
secularis ille quem pradiximus. fluxus voluptatis. 
Et est torrens salutaris quidem, sed non sempiter- 
nus : si tamen effoderis in eo, aquas vivas reperies. 
Habemus, inquit Petrus, firmiorem propheticum ser- 
monem , cui benefacilis attendentes, tanquam lu- 
cerne lucenti in caliginoso loco, donec illucescat 
dies, et. lucifer oriatur in cordibus vestris (II Petr. 
1, 19. Non exstinguetur in nocte ista lucerna : interim 
enim usus ejus necessarius est. Sed cum dies ster- 
nus eluxerit, propheticze lucerna cessabit doctrinz. 
etlitterarii sermonis exsiccabitur torrens. Sive enim 
prophetie evacuabuntur, sive lingu: cessabunt, sive 
scientia destruetur; futur: manifestationis respectu 
turbidus, ut sic dicam, in modum torrentis fluit sa- 


Deprehendes in his (si animo advertas) aquas istas 
et serenas esse, et secretas, et vehementes, et non 
deficientes. Puteus secretum designat, serenitatem 
Libanus. In impetu omnis alius exhauritur affectus, 
aqua viva nesciunt exhauriri. Bonus etiam Libanus 
fides, eo quod fide corda mundentur. Ab hoc Libano 
serene intelligenti aqua vive fluunt; quia nisi 
credideritis, non intelligetis (Isai. vri, 9, sec. LXX). 
Intellectus autem bonus, cujus contemplatio manet 
in seculum seculi. Hic est vere vivens. Nam vita 
eelerna hac est ut cognoscamus unum verum Deum, 
et quem ipse misit Jesum Christum (Joan. xvii, 3). 
Et ipse Christus noster est Libanus, delectationes 
vivas fundens cum impetu in sinum dilecta. Ipse 
Libanus, et ipse rivus; siquidem ipse est candor 


ere sermo Scripture, instruens nos per speculum et B lucis :eternz, et emanatio sincerissima. Delectabilis 


in en'gmate. Illius autem, quz est facie ad faciem, 
visionis (/ Cor. xim, 8, 19), vere, pure sunt et pe- 
rennes aquae. Non deerunt ille tibi, non tu illis. Cum 
mortalitatis hujus transierit torrens, transibunt cum 
mortalitate mysteria nubila; et sine velamine serena 
veritas, propter quam hic torrentem effoderas, hila- 
nter erumpet. Istic locus est speculo, illic directae 
speculationi. Solet tamen aliquo modo hzc specu- 
latio locum alienum pervadere : et in loco peregri- 
nuionis se viantibus hilariter ostendens, invitat ad 
patriam. Vere quidemr festivus, sed furtivus adhuc 
uus 8392 ' eterni et luminis radius, et fluminis ri- 
vus. Non emicat, non emergit nisi in hortis, et in 
bortis aromaticis. O altitudo divitiarum sapientis et 
sientise Dei, quam similis es puteo! Non potes 
exhauriri aquas vivas effundis el aquas salubres et 
uberes. 

8. Quis dabit hortulo meo has aquas, et cordi meo 
hunc puteum deliciarum? Ab occultis meis munda 
s, Domine, et ab alienis parce servo tuo (Psal. 
ivi, 13, 14). Fac me Libanum : asperge me, et 
mundabor ; lava me, et super nivem dealbabor (Psal. 
L, 9). Emunda me a delicto maximo, et erunt ut 
complaceant eloquia oris mei, et medilatio cordis 
mei ἐπ conspectu tuo semper (Psal. xvi, 15, 15). 
Fac me Libanum, ut has tibi semper aquas effundam. 
Erunt , inquit, u£ complaceant.Quid est complaceant, 
nisi αἱ utraque placeant, et utrique placeant ? Cui 
utrique, nisi mihi et tibi? Que utraque, nisi eloquia 
laudis, et meditatio cordis ἢ Aque istze viventes sunt, 
quia semper complacent, semper fluunt : sed non 
fluunt nisi de Libano, nec lente quidem, sed cum 
impetu. Magnus impetus violenti sensus amoris : 
dulces tamen, non difficiles aditus habet. Magnus 
impetus ejus, quia usque ad affectum pertingit elfi- 
caciter, et exbaurit suaviter. Magnus impetus ejus, 
cujus vehementis resistere nil potest : Cum impetu, 
inquit, de Libano. Expressit causam redundantie, 
nomine Libani. Munditia locus est redundantis leti- 
ze, et aquas sapientis salutaris effundit : de candido 
prorumpunt, et candidius reddunt. Congere in unum, 
et quasi in acervum accumula delicias istas. Vide et 


C 


plane puteus affectus est sponse, in quem eseterni 
candoris radii, ac si quidam de Libano rivuli et col- 
liguntur et effunduntur, ut flores et hortos irrigent 
sponsi. Bonus ergo Libanus, in quem nihil inquina- 
tum incurrit : et magnus impetus, qui nullo com- 
pesci obice potest. 

9. Denique illi aqua cum impetu fluunt, quem 
nec persecutio, nec fames, nec periculum, nec nu- 
ditas, nec gladius, separare potest a charitate Dei. 
Tot credentibus populis objecti sunt obhices scanda- 
lorum, tot opposita? moles tormentorum, et tamen 
semper fluunt aqua de Libano. Aqui enim populi 
sunt (dpoc. xvit, 15). Magni obices, sed major im- 
petus. Si coneris compescere, plus increscit, el per- 
rumpit obstantia. Repulsus exsurgit in cumulum, et 
impedimento lucra conquirens, se diffundit uberius. 
Puro amori etiam ipsi obices cooperantur in bonum, 
et incrementa capit vexata virtus injuriis. Nonne me 
silente ista possunt percutere conscientias eorum 
quorum amor incertis el locis et horis fluit; qui 
quidem ad tempus diligunt, et in tempore tribula- 
tionis recedunt ? Quid dico tribulationis ? Etiam exi- 
gue et dubice tentationis nunquam molem, sed obi- 
cem passi, facile compescuntur, et reflexo proposito 
impetu irrevocabili ad secularia ruunt. Si inclama- 
veris juxta prophetam , State, state (Nahum n, 8); 
non est qui revertatur. Nulla illos persuasio revocat, 
non persecutio pia magistri, non infelicitas, que 
frequenter et fere semper est in viis eorum. Fluunt, 
et ruunt et corruunt, ut bibant in via de torrente 
voluptatis, quz» non exaltabit, sed conquassabit in 
terra capita eorum, Beati quidem immaculati in via, 
qui ambulant in lege charitatis, qui ambulant in im- 
petu ubicumque fuerit impetus spiritus, et non re- 
vertuntur, nec aliquo separantur obstaculo a chari - 
iate Dei, que est in Christo Jesu Domino nostro, 
qui vivit οἱ regnat per omnia secula seculorum. 
AÁmen. 

ἘΦ SERMO XXXVIII. 
Surge, aquilo; et veni, auster, períla horium meum. 
(Cant. 1v, 16.) 
4. Affectiones dulces et sanctse? sunt sponse aro- 


199 


GILLEBERTI ABBATIS 


200 


mata. Nam ipsa est hortus. Austro flante ista fluunt A donum gratie ad proprize inflectunt effectum indu- 


in delicias sponsi, sed aquilonis hec iterum incle- 
mentia sistit. Frigidus est enim ventus aquilo, et ad 
flatum ejus aromata congelantur. Quandiu, Domine, 
adversitatis aquilo regiones nostras premet ? quan- 
diu incumbet hortulis nostris? quandiu, Jesu bone, 
constringet aromata nosira rigor aquilonis? Parce, 
Domine, parce ab aquilone sponse tuse. Diu est quod 
urget, quod premit, quod incubat spiritus hic durus 
et vehemens. Cumulata nos undique premit adversi- 
tas. Dic ei, Domine, ut surgat, ut cedat, ut sinat lo- 
cum esse respirandi. Infortunii paupertas sterilis 
est, et graves undique parturit casus. Res infirmze 
facile eduntur, et infelicitatis abyssus aliam invocat 
in voce cataractarum tuarum (Psal. xLi, 8). Occulte 
adversum nos vocas adversa ; et quomodo si dicas 


striee. Quid impensa desuper vobis beneficia impro- 
peratis nobis? An quia clementie divine circa vos 
oculus bonus est, ideo vester erga nos nequam est? 
Cur vos divina beneficia paratiores reddunt ad de- 
rogandum, quam ad erogandum ? 

3. Vides, Domine, quot ex partibus aquilonis nos 
flabra molestant ; undique perflant incommoda, mur- 
mura, probra. Inter hujusmodi dolores distractus 
et constrictus animus, austri lenia nescit flabra re- 
cipere. Exsurge, Domine, non prevaleat aquilo; 
salis est quod jam diu insurrexit, quod incubuit : 
dic ut surgat, ut discedat, ut cedat austro. Succensa 
jam pridem est olla a facie aquilonis (Jerem. 1, 13), 
sed (lu, Domine, austrum emitte, qui faciat medium 
fornacis hujus quasi ventum roris flantem. Non au- 


aquiloni, Insurge, preme, posside. Fumus, inquit B deo continuos austri flatus rogare, sufücit si vel 


Isaias, ab aquilone veniet (Isai. xiv, 31). Nobis au- 
tem non tam fumus quam flamma jam imminet ollze 
succenss ἃ facie aquilonis. Ab aquilone frigus, et ab 
aquilone flamma. Ita est, Domine. In duritia manus 
tue adversaris mihi, misericordie tu: venas restrin- 
gis; ideo exiestuat animus meus, et in meditatione 
mea exardescet ignis. Gravis iste anxie sollicitudi- 
nis ignis est, et calore ejus aromata non fluunt, sed 
magis, si qua sinis fluere, siccantur fluenta : pre- 
sertim ubi magis magisque adversitatum aperire se 
videtur occasio. 

9. Domine, dolor meus in conspectu tuo est, et 
gemitus meus a te non est absconditus. Sollicitu- 
dinis mee ratio nota est tibi; sed moeroris magis 
dicere debueram ; sollicitudo enim in moerorem jam 
copit tota transire. Ubi consilii non fulget occasio, 
ubi bone spei se vel umbra non offert, ibi non sol- 
licitudinis, sed moeroris sunt partes. Multi gemitus 
mei, et cor meum moerens. Parvuli petunt panem, 
et non est qui frangat eis (Thren. 1v, &). Deest enim 
qui frangatur, non dico de verbi pane, sed de hoc 
quotidiano corporis alimento. Non potest tamen cc- 
lestis illus panis pinguedine repleri anima niea, 
dum quotidiani hujus panis inopia maciem quam- 
dam moeroris inducit. A voce gemitus istius oblitus 
sum comedere panem illum coelestem. Durus aqui- 
lo, exterior adversitas, sed multo durior mentis an- 
xietas. Altera, fratres, vos urget : me premit utra- 


que. Ego communi attriione laboro in vobis, et ἢ 


domestica quadam pre vobis, quia pro vobis. Hinc 
infortunii casus, hinc forenses insurgunt calumnis. 
Alii submurmurant, et alii insultant : et quod non 
est humanz industrie providere ne contingat, im- 
properant cum acciderit. Quidam irritant, quidam 
irrident, adversam fortunam ad fatuitatem trahen- 
. tes. Sucecessus bonos quibus exuberant, sibi impu- 
tant, et quasi aut providentie, aut meriti credunt, 
non muneris esse divini. Abundant, inquit Job, ta- 
bernacula praedonum, et audacter provocant Deum, 
cum ipse dederit omnia in manus eorum (Job xn, 6). 
Quidam et praedones et provocatores sunt, qui quod 
Dei est, ipsi tollunt, dum sibi tribuunt; et divine 


interpolatione ejus aquilonis malignitas temperetur. 
Extendis (sicut in Job legimus) aquilonem super va- 
cuum (Job. xxvi, 7), non 438399 super hortum. Non 
est vacuus hortulus sponse, in quo superius annu- 
merate plantantur tot aromatice species. Et quo- 
modo quibunt meditationis aromata lieta profluere, 
ubi a meerore libera non sunt studia, ubi contristat 
adversitas, aquilo stringit ? Esto, Domine, zelotes, 
semulare sponsam, dic aquiloni ut surgat, et cum 
austro dimidiet tempora sua. Sic quidem fiet secun- 
dum multitudinem dolorum meorum in corde meo, 
si consolationes tue letificent animam meam. Vide- 
tis, fratres, qualiter aquilo ad mensuram sui au- 
strum parturiat : et forte ubi abundavit aquilo, su- 
perabundabit et auster. Auster enim et prospere fla- 
bit, et quas intulit aquilo compensabit injurias. Er- 
go surgat aquilo, seviat quantumlibet, fremat, 
dummodo occasionem et quasi vim [al. materiam] 
prestet flatibus austri. Nonne tibi videntur graves 
pertulisse aquilonis flatus, quos in Epistola ad He- 
breos Palus alloquitur? Magnum, inquil, certamen 
sustinuistis passionum : et in altero quidem oppro- 
briis et tribulationibus spectaculum facti; in altero 
socii taliter conversantium effecti. Nam et vinctis, 
inquit, compassi estis. Sed inter tanta aquilonis fla- 
bra nullas sibi vices vindicavit auster? Imo plane. 
Denique audi quod sequitur : Et rapinam, inquit, 
bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cogno- 
scentes vos habere meliorem et manentem substan- 
tiam (Hebr. x, 32-34). Quid? cum Apostoli irent gau- 
dentes a conspeciu concilii, quoniam digni habiti 
suni pro nomine Jesu coniumeliam pati (Act. v, 41); 
nonne tibi videtur contra aquilonis graves impetus 
leniter ipsis auster spirasse? Considera tristia illa sab- 
bata sepulture dominice. Nonne velut ad aquilonis 
flatum, Apostolorum corda infidelitate et timiditate 
quadam diriguerunt? Resurgente Domino coepit aus- 
ter lenis hortum ejus perflare. Totis his denique qua- 
draginta diebus in multis argumentis dominice resur- 
rectionis et veritatis fides, et libertatis fiducia sensim 
incrementa sumpserunt. Ipso die Pentecostes, quan- 
do factus est spiritus vehemens in conaculo ubi 


201 


erant apostoli sedentes, solula est omnis conge- 
late mentis frigiditas, sicut torrens in austro : 
et deinceps verbi virtutumque profluxerunt aro- 
mata. 

&. Sed numquid idcirco aquilo durus quievit? 
Nonne multo vehementius persecutorum insurrexit 
procella, et impetus heretice tempestatis? numquid 
non aemulatione quadam tentationis aquilo, austro 
se opposuit gratie? Quasi solus horlum perflare 
eonatur quodam rigore duri spiritus, aromata re- 
sringere volens ne fluant; sed tanto latius fluunt. 


"Adversitatis et prosperitatis alternis motibus nunc 


provocata, nunc pacata sponsa Christi Ecclesia ejus, 
aromata virtutum proferre non destitit vel non de- 
sinit, In persecutione virtus enituit, in pace auctus 
est numerus. In illa fortes probantur; in ista foven- 
tur infirmi. Quid ergo primitivam Ecclesiam nunc 
memoro, cum adhuc, etsi non tam vehementes, fre- 
quentes tamen aquilonis impelus sustinet hortus 
sponsi ? Alternant circa illum vices auster et aquilo. 
Gravis impetus hoc tempore Ecclesiam impulit, et 
quidem ab aquilone. Nam inde est origo schismatis : 
inde oritur, et ibi moratur; solus illic aquilo pre- 
mit. Dic ei, Domine, ut surgat, ut discedat. Voca et 
dic austro : Veni, perfia hortum meum, et fluant 
aromata illius. Non dico austrum felicitatis et secu- 
ritatis terrene; nam hic auster frequenter aromata 
stringit et exsiccat : sed austrum voca gratie tue. 
Et si ita necesse est, et aquilonem in illum sterilem 
.hortum | mitte, non obstinauonis, sed vexationis 
aquilonem, ut ipsa vexatio det intellectum auditui 
ad obediendum. Aquilonis rigore !lagella hortum 
tuum : hoc quasi verbere excita torporem ejus, ut 
avidius ad austri se lenia spiramina conferat. Tam 
partibus quam temporibus auster et aquilo circa 
hortum nostrum vices alternant. Sicut enim nunc 
flat auster, nunc aquilo : ita hic auster, et illic aqui- 
lo. Aliquoties autem et simul flant : sed alter foris, 
et alter intus. Foris aquilo, et intus auster : ille fu- 
rens, et iste fovens. Fremat aquilo, et tumultuetur 
foris : tantummodo hortum intus non perflet, intro 
non penetret, intimam quae est in Christo, non con- 
stringat cordis l:titiam. Quando, Domine, ex inte- 
gro gelidus ille spiritus quiescet ? quando erit ut 
jim non timeatur a facie frigoris ejus? Fundata 
est civitas tua, hortus plantatus in lateribus aquilo- 
nis, 8:30 Hic ventus in Scripturis dexter vocatur. 
Ideo Job talem super eo deponit querelam : Ad dez- 
teram, inquit, Orientis calamitates mea illico sur- 
rezerunt (Job. xxx, 12). Jure ventum illum dextrum 
vocavit, qui nihil ei quivit sinistrum inferre : quin 
etiam glorie viro justo comportavit augmentum, 
quando virtus et probala enituit, el provocata ex- 
crevit. De vicino in hortum iuum impingit; situs 
ex enim in lateribus aquilonis. Effice illum nobis, 
Domine, dextrum ; tempera illum flatibus austri. 
Cooperatur enim nobis etiam aquilo in bonum tue 
dilectionis, etiam austro afflante. Sive jussus, sive 
permissus surgere aquilo tribulationis, non nos ter- 
PATROL. CLXXXIV. 


IN CANTICA SERMO XXXVIII. . 


202 


A eat. Modicum enim et consolationis auster succedet, 


etsi non interim intercidat. Ubi enim abundavit aí- 
flictio, abundavit et gratia; 

5. Sed quid vobis, fratres, de exteriori disputo 
tribulatione? Alius solet vos aquilo perurgere. Ab 
hoc vobis Deus aquilone parcit, alios interponens, 
qui ss&cularis tumultus et tribulationis impulsus 
frequentes excipiant. Exterior vos cura gravis nulla 
perstringit, quia de jure nulla contingit : nec tamen 
immunes esse vos sinit. Quos exterior cura non 
valet, interior afficit tedio. Bene cum illis agitur in 
hac parte, quod exterioribus non patent; sed nihilo- 
minus aquilonem non effugiunt, dum sibi in inte- 
rioribus non placent. Festiva prius gaudia vertun- 
tur in fastidium, et hilarem mentis faciem tristitia 


B commutat. Felix cui non est hec commutatio. Sed 


quis lamen est ? quis enim est quem non aliquoties 
et tedium conficiat, et exulceret tristitia ? Denique 
ubi prospero ferebamur navigio, ibi paulo post va- 
dosa incurrimus, et secunda ferentibus aura turbo 
adversus erumpit. Etiam ubi non exstat ratio, instat 
turbatio. Causa non eminet, et ira imminet. Irasci- 
tur homo ire quam irrationabiliter patitur, et cujus 
detestatur motum, nescit exortum. Spiritus hic du- 
rus ubi vult spirat : et nescis unde veniat, et forte 
quo vadat. Àn magis quo evadat ἢ Nam ex se ad ma- 
lum talis affectio vadit, sed frequenter evadit ad bo- 
num. Non pertingit quo pergit, sed facit Deus etiam 
de tentatione proventum. Quando vult, ipse inducit 
aquilonem, quando vult dicit, Aquilo, surge. Et si 


C interim de ejus molestia quereris, scito de tali ma- 


gisterio et commemorari et commoneri. Comme- 
moraris ut aquilonis viciniam altendas, commo- 
neris ut rigorem ejus effugias. Non subest tibi, dum 
in lateribus aquilonis situs es, ejus viciniam fugere : 
sed tamen violentiam evadere potes. Dum hic su- 
mus, semper vicinus est, Non est semper violentus : 
sed postquam gyravimus per aquilonem, sepe reflec- 
timus per meridiem, Etiam cum impulsum non 
sentis, habe suspectam viciniam ejus. 

6. Quando tamen ejus turbines evades, nisi lenis 
auster vocatus adveniat, et sic expandas ad austrum 
alas tuas, ut in coelestem plumescas volatum ? Si ta- 
men se intermiscere nititur aquilo, et nascentes in 
novitate pennas gelido restringere spiritu, pennas a 
volatu, et aromata restringit a fluxu. Stringit, in- 
quam, non tollit. Vehemens enim taedium et amari- 
tudo cordis virtutes ipsas exercet, non evertit. Hic 
lurbo propositum sanctum impellit quidem, non tol- 
lit. Stringit lzetitiam, non tollit constantiam. Taedio 
afficitur animus, sed non conficitur. Tristatur, sed 
obluctatur tristiti: sug. Non est minus fortis sic af- 
fecta virtus, sed minus felix. Quid illi cum vitio 
cum quo rixatur, cui bellum indicit ? Quasi suum 
non est fastidium, cum quo feedus non contrahit. 
Molestum patitur, non propitiatur illi. Denique non 
ipse animus hoc operatur, sed magis aquilo, in cu- 
jus lateribus habitat. Ideo detestatur illud, eo quod 
adversus virlutem ejus molimina sentit, Qui sentit, 


4 


203 


GILLEBERTI ABBATIS 


204 


ipse scit quanto cum teedio illud bonz conversationis A juveni, qui apud Dominum de legis observatione glo- 


tedium tolerat, quomodo fasüdit fastidium illud, 
quanta cum amaritudine obluctatur amaritudini illi, 
amaritudini violentze, qua de jugitate exercitii disci- 
plinaris invito se ingerit. Ad austrum animus ex voto 
se vergit ; et ecce aquilo adversanti et invito se im- 
portune immergit. Durum est sustinere a facie fri- 
goris hujus, et fugere non subest ad votum. Laborat 
animus et disciplinze tedio, et hujus teedii odio. Mo- 
lesta est utraque affectio, et non dulcescere quod ele- 
geris, et sentire quod 1813-8 oderis. Molestum utrum- 
que, et propugnare disciplinam, et propulsare de- 

1. Quomodo, Jesu bone, tantam tandiu toleras 
vexationem dilecte sponse tuze? Desidiam invita pa- 
titur, et quasi voluntariam in se sic puniendo perse- 
quitur. Egerrime tolerat quod non ad votum in te, 
qui bonum ejus es, solum deliciari valet. Sibi impu- 
tat quod suffert invita. Stimulator ab aquilone venit 
illi, sed stimulus iste ad preces sponsam instigat. 
Hoc stimulo castigata, ad supplicationes se confert, 
qui se prius in amplexus paraverat. Mitiga sponse 
tus, Jesu bone, a diebus his malis. Nisi enim adju- 
ves eam, habitabit in aquilone anima ejus. Quis enim 
consurget adversus aquilonem, nisi tu, Deus, qui 
venis ab austro? Bonum aroina, propositum sanctum 
et conscientia pura : sed non fluit illi, qui boni istius 
deliciis non fruitur. Veni, Jesu bone, veni; perfla 
hortum tuum, ut fluant aromata ejus sicut torrens 
in austro. Ipsa est hortus, esto tu auster. Te irrigante 
erit anima ejus sicut hortus irriguus, et te flante non 
deficient ejus aromata, qui vivis el regnas in secula 


seculorum. Ámen. 
SERMO XXXIX. 
Surge,aquilo ; et veni,auster ; perfla hortum meum, 
et fluant aromata illius (Cant. 1v, 16). 

4. Exple, Jesu bone, quod jubes, transfer austrum 
de ccelo, et induc illum in hortum tuum, in animam 
sponse tug. Hoc flatu leni solve teedium, solve tri- 
stiliam ab ejus affectu. Nam utrumque in vitio est, et 
prefert speciem aquilonis : utrumque mentem ligat, 
et prapedit a purse profluvio quodam ἰφ 1118. Quid 
timor? nonne et ipse rigore gelido constringit affe- 
ctus? Ab alienis parce, Domine, sponse tuse. Quid 
magis alienum ab ea, quam timor qui non est in cha- 
ritate, cum ipsa tota sit in charitate ? Ille servilis est, 
illa in libertatem vocata. Vidistis, fratres, hesterno 
sermone virum meticulose incedere, ut institutionis 
prima subiret elementa; quam morante, et quam 
nutante proposito discipline rudimentis se passus est 
insigniri! Et bene nostis, dum adhuc secularis erat, 
quam largos eleemosynarum rivulos manus ejus fun- 
debant. Quid erat cause, nisi quod mentem ejus in 
hac parte timoris perstrinxerat aquilo ? Auster scili- 
cet illam ex parte afllavit, sed non perflavit; ideo 
eleemosynarum prompte profudit aromata. Sed abre- 
nuntiationis pretiosissimus ille aromaticusque liquor 
post multos conatus vix tandem ab ejus animo te- 
nuiter exprimi potuit. Plane similis erat evangelico 


riatus, evangelice perfectionis coarctatione propo- 
sita, tristis abscessit (Matth. xix, 16, 22) ; nisi quod 
ille tristis abscessit, hic, quamvis tristis, accessit ta- 
men. Videte timoris aquilonem flantem sublege : 
ideo de praecipuis electisque aromatibus rara fluxe- 
runt in ea. Ideo die Pentecostes, quando Spiritus 
vehemens flavit ab austro, tot. hominum millia ve- 
ritate, verbo, vita spiritualiter profluxerunt (Act. 11). 
Non eos rei familiaris cura constrinxerat de reliquo. 
2. Libera quidem ab hoc aquilone satis duro, 
corda largius protluunt in contemplatione et chari- 
tate Dei. Non accepistis, inquit, spixitum servitutis 
tterum in timore, sed accepistis spiritum adoptsonis 
filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater (Rom. vui, 
15). Ille aquilonis spiritus erat, hic austri : ille gra- 
vis, hic gratus. Ideo illi, tanquam gravi et ponde- 
roso prementique dicitur, Surge; hic tanquam lz»tus 
gratusque invitatur, ut veniat et perflet hortulum 
sponsi. Ille poonam habet, hic proflua gaudia. Ille mi- 
nax est, hic blandimentis deliciisque manans. Ro- 
gabo,inguit, Patrem meum, etalium Paracletum da- 
bit vobis (Joan. x1v,16) : hoc est austrum invitare, et 
dicere ut veniat, et perflet hortum suum. Perfla hor- 
tum meum, et fluent aromata ejus. Quidam fructus, 
nisi pressi coactique, liquorem non fundunt. Fru- 
clus autem qui sunt in horto tam delicate depicto, 
pressionem non exspectant : cogi nesciunt, sed aus- 
tro perflante fluunt ultro. Intuemini mundi sapien- 
tiam, Nonne violenter expressa videtur, et longo ela» 
borata tam exercitio quam studio ? Αἱ in nostre auc- 
toribus philosophis, et velox et vehemens sapientis 
prorupit abyssus. Vultis velocitatem audire? Cum ste 
teritis ante reges et prasides, nolite premeditari ; 
137 dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. 
Vultis vehementiam ? Ego, inquit, dabo vobis os et 
saptentiam, cui non poterunt resistere adversarii 
vestri (Malth. x, 48, 19; Luc. xx1, 14. 15). Quomodo 
heec tam subita et tam serena profluerent, nisi hoc 
austro afflante ? Audivistis jam unde venerunt aro- 
mata veritatis tam proflua et parata tempore suo. 
3. Charitas nonne et ipsa diffusa est in cordibus 
nostris per Spiritum sanctum qui datus est no- 
bis ? (Rom. v, 5.) Multa sunt aromata quz profluunt 
per Spiritum, nec nisi per Spiritum, gaudium, pax, 
patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, fides, 
mansuetudo, modestia, continentia, castitas (Gal. 
v. 22, 93). Hxc non modo provenerunt, sed etiam 
profluxerunt. Quod profluunt, copia designatur : quod 
ad flatum austri, coactio tollitur. Charitas non po- 
test cogi, gratis fluit; non necessitate, sed arbitrio 
fertur, austro tamen flante. Arbitrii enim quid con- 
ferret libertas, si non aspiraret auster gratie ? Nam 
etsi arbitrium ubi est, semper liberum est, non ta- 
men liberum ad omnia id esse damus : nec electio- 
nem, nex exsecutionem omnium liberam habet. In 
eligendo semper est libertas, sed non est semper ad 
eligendum. Eligere namque nisi libere non potest : 
sed est aliquid, quod non eligere per se potest. Sui 


- "le 


205 


IN CANTICA SERMO XXXIX. 


206 


juris voluntas est ; libera est cum adest: sed non A lud posse. Multa siquidem ad qua naturaliter poten- 


est animus ad omnem quam oportet adesse volunta- 
tem liber, cum abest. Nec magis sui juris est, quod 
intensam habeat voluntatem quam habet, nec quod 
habeat voluntatem bonam. Sed quantum post lapsum 
in libertate consistit arbitrii, quod vult animus, sem- 


» per libere vult : sed non est liberum ei quodlibet, 


etiam quod oportet, velle. Est enim libertas, quz 
sine voluntate non est, et sine qua non est voluntas : 
et est libertas quzedam, quam non semper comita- 
tur voluntas. llla est in voluntate; hac est in qua- 
dam volendi facultate. Illa est in ipsa; hac quasj 
ad ipsam. Istam possumus, et illam cogimus. Et vi- 
sus quaedam est videndi virtus in oculo, et visus ni- 
hiiominus quasdam passio in videndo. Sic et in 
animo dicitur intellectus et potentia naturalis ad in- 
telhgendum, et usus potentie. In arbitrio similiter 
hec occurrit distinctio, ut uno sub nomine et apti- 
ludo intelligatur et actus. Utrobique arbitrii libertas 
es, et ad arbitrandum, et in arbitrando : et cum in 
malo est, semper serva est. Illa quidem eo ipso serva, 
quo infirma, tam ad bonum quam contra malum. 
Libera est voluntas mala eo ipso quod voluntas : sed 
servilis eo ipso quod mala. Omnis enim qui facit pecca- 
tum, servus est peecati (Joan. vii. 34) Peccatum enim 
quem occupat, stringit et ligat : captivat dum cogit. 

&. Sed tu, Domine, converte captivitatem nostram 
sicut torrens in austro (Psal. cxxv, 4). Emitte spiri- 
tum tuum, et renovabitur antiqua libertas : renovabi- 
tur, inquam, non recreabitur. Nam etsi obliterata est, 
ablata tamen non est. Manetque creata est, sed movere 
se nequit ad quod est data ; vivit, non viget. Sic et in 
phreneticis non minuiturinnata rationalitas, sed in sic 
affectis nullus ejus motus existere valet. Cum fuerit cu- 
rata gravis passio, non redditur, sed resuscitatur con- 
sopita ratio. Sic et concreta homini libertas arbitrii, 
non est penitus vel ex parte ablata, sed peccato li- 
gata : eadem est qua facta est ; sed esl aliter affecta. 
Et, ut sic dicam, est libertas conditionis, est libertas 
dispositionis, est libertas affecüonis. Prima nature 
est, et ideo semper bona est ; sed nisi sanata fuerit, 
nec secunda erit ad bonum, nec tertia in bono. Pri- 
ma in naturali apütudine consistit ; secunda, in ha- 
bitu bene vel male constitutà mentis ; tertia, in usu. 
Ideo nisi fuerit aptitudo naturalis adjuta per gratiam, 
nec habitus, nec actus voluntatis ad virtutem spec- 
tabit. Invalida est arbitrii libertas : propterea ubi 
arbitrium succumbit, afilet auster, et statim aro- 
mata fluent. Non habet generosam hanc libertatem 
et vere liberam, qua est ad bonum et in bono, nisi 
Spiritus liberaverit, Idcirco, Domine, emitte Spiri- 
tum taum, ut conferat et posse et velle per gratiam, 
qui primo possibilitatem ad utrumque contulit, dum 
naturam hominis condidit, Tres supra enumeravimus, 
libertates. In tertia velle quidem adest, in secunda 
sübest, in prima consideratur ad duas reliquas po- 
tentia naturalis. Ergo prima vocetur potentia ; 58 - 
cunda, potestas ; tertia, voluntas. Non videtur idem, 
naturalem potentiam ad aliquid habere, et 8 8B il- 


C 


tes sumus, non statim illa possumus, ubi connata 
facultas aut. infirmitate preepeditur, aut arte usuque ' 
destituitur. Frequenter ad horam oculus videre non 
potest, eum tamen naturali non deficitur potentia 
visus : adest habitus, et abest usus. Naturaliter po- 
tens est videre, sed actualiter non potest. Sic et na- 
turalis libertas arbitrii manet quidem, sed impedita 
peccato : ideoque non valet habere tertiam illam 
libertatem, que est in bono, nec secundam que est 
ad bonum. Prima manet mutata quidem, non immi- 
nuta : relique nec manere dicende sunt. Non enim 
post peccatum, liberum nobis relinquitur bonum 
velle; ideo nec residua libertas est, que consistit in 
bona voluntate : sed pergratiam hzec ultima inspiratur, 
et secunda reparatur, et prima naturaliter creatur. 

9. Dicta ha:c sint de libertate, qua bonum volu- 
mus, quoniam est ex gratia. Sed est alia libertas 
nihilominus per gratiam, qua non modo bene volu- 
mus, sed bonum ipsum affectuose. Illa libertas sem- 
per in voluntate est, ista non sic. Semper enim li- 
bere volumus, affectuose non semper. Affectus ad 
libertatem non spectant arbitrii. Nec tamen plane 
libera est bone voluntatis libertas, si affectuosa non 
fuerit; sed cum auster afflavent, statim affectiones 
aromatic fluent. Non premuntur ut exprimantur; 
libere fluunt. Voluntatem sanctam frequenter taedium 
quoddam et tristitia comitatur ; sed affectiones dul- 
ces cum illis iter non habent. Aromatice sunt odo- 
ratu, et tactu pariter grat: : dulciter sentiuntur, et 
dulciter recoluntur, dulciter fluunt, et dulciter pro- 
fluunt. Sibi fluunt, et aliis profluunt. Aromatici 
utrique sunt intus affectus; et foris affatus. Ad ista 
potest aspirare liberlas arbitrii sed de arbitri iliber- 
tate non pendent. Sicut affectiones male: contra bo- 
nam voluntatem szpe sunt, 8ic bone, cum adsunt, 
elsi cum ipsa sunt, ex ea tamen non sunt : libera 
est sine istis, et quasi liberalis redditur ex istis. 
Voluntatem ipsam liberiorem efficiunt, sed ex ejus 
libertate non fluunt. Fluunt autem cum auster per- 
flaverit. O dulcis auster et vero optabilis, cujus spi- 
ritu hiemalis rigoris horrida solvitur facies, et ju- 
cunda novilatis verna temperies arridet in hortis, et 
nova temperies, et autumnalis ubertas! Nam in 
fluxu aromatum, fructuum signatur maturitas. Ecce 


[) quam bonum, et quam jucundum in cubilibus et in 


hortis aromatum auram hanc exspectare tam dul- 
cem, renovantem et recreantem fructus Spiritus, 
profundentem aromata, spargentem odores ! Mitte, 
Domine, hunc Spiritum nobis, qui post aquilonis 
horrorem hortulum nostrum nova facie vestiat, lu- 
ctum nostrum vertat in gaudium. Aut si quid boni 
significat aquilo, illum cum austro simul invita. 
Jungant officia, et partes suas assequatur uterque. 
Aquilo stringat, auster resolvat. Stringat ille lasci- 
viam, hic animum in gaudia proflua laxet. Ille con- 
tinentiam prestet, iste conscientiam exhilaret. Ille 
contineat, et iste repleat. Factus sum, inquit, sicut 
uter in pruina, et justificationes tuas non sum oblitus 


207 


GILLEBERTI ABBATIS 


208 


- Psal. c xvin, 83). Bonus uter sic congelatus et in- A »on sint. Frequenter poma que genere bona sunt, 


fusus, Foris continentis pruina, intus repletio justi- 
tie, Bene uterque flat, quando exteriora gelido quo- 
dam continentis spiritu rigent, et interiora rigantur 
profluis gaudiis. 

6. Et ut austri flatum ad interiora deflectas Per- 
fla, inquit. Qui perflat, in intimis flat, et impenetra- 
bile nihil est illi : spiritus iste subülis est, acutus, 
et mobilis, perflans non inflans. Scientia inflat (I 
Cor. vii, 1) : charitas perflat. Charitas interior est 
quam scientia, et ad secretiora pertingit. Omnia in- 
teriora perflat Spiritus, qui scrutatur etiam profunda 
Dei. Ubi perflaverit, et quasi perflaverit ista; ibi 
scientiarum aromata utiliter fluunt, meditationes, 
orationes, suspiria, singultus, lacrym:e, ipsa collo- 


quia. Omnia velut aromata fluunt, qua de charitate B 


ducunt originem. Omnia quae procedunt de ea, 
quasi aromatica sunt, gratia plena. Chara sunt, et 
copiosa sunt ; aromatica sunt et fluentia sunt, Plena 
sunt qua de charitatis plenitudine procedunt. Plena 
sunt, et expressa non sunt, nec torcularis violentiam 
patiuntur ejus aromata. Torcular in hoc horto non 
legis exstructum : nam vicem torcularis obtinet au- 
ster. Afflata quam calcata melius fluunt. Gratuita 
enim, ut diximus, sunt, non extorta metu, sed spi- 
ritu fusa. 8334 Sunt qui aquilonem et austrum ad 
hujus seculi adversa et prospera trahunt. Et quidem 
gemina hac tentatione vexata Ecclesia Dei, bone 
semper affectionis et opinionis abundat aromatibus. 
Ideo his tentationibus perflandum dimittit, eo quod 
abundare novit, et inopiam pati. Locus iste latiorem 
exsecutionem exoptat : sed in calce hsec tantum 
quasi leviter teligisse sufficiat. Sequens sermo ad 
mutuas invitationes sponsi et sponse transibit, si 
gratiam nobis prestare dignetur Jesus Christus, qui 
vivit et regnat Deus. 


SERMO XL (7). 


Veniat dilectus meus in horium suum, ut comedat 
fructumpomorum suorum. Veniin hortummeum, 
soror mea sponsa. Messui myrrham meam, etc. 
(Cantic. v, 1.) 

4. Quam longe, fratres, a conversatione mea sunt 
verba votorum istorum. Aviditatem Dominus novit, 
sed ausu destituor. Quidni? non est hortus mibi, 
qualem supra Christus depinxit : non sunt poma, 
quibus avide vescitur; non fructus aromatici; non 
fons irrigans; non altus puteus aquarum viventium : 
magis autem in hortum meum ascendit horror spi- 
narum et veprium. Non audeo te, bone Jesu, in talem 
hortum vocare, nisi forte ut evellas, et disperdas, et 
' dissipes primo, et plantes postea; et sic tempore con- 
gruo de plantatione comedes dextere tue. Felix 
anima que te invitare digna est ad fructus jam matu- 
rOs, ad fructus paratos, et acerbitatis nihil habentes, 
Atque utinam acerbitas sola nostris accusetur in 
fructibus; utinam immaturi sint, dummodo mali 


(7) Habitus est in festo S. Laurentii, ut ex con- 
textu apparet. 


tempore nondum grata sunt, sed immaturitate sola 
displicent. Felix hortus eujus omnes fructus et natura 
boni sunt, et tempore congrui. Neutrum deesse novit 
pomis suis sponsa, ad quorum comestionem dilectum 
provocat. Veniat dilectus meus in hortum suum ut co- 
medat fructum pomorum suorum. Vide quam morose 
et modeste, et post multa praeconia facta sit hzec in- 
vitatio. Non enim presumit hac dilectum invitare, 
non sitit delicias, donec delicate satis se novit de- 
scriptam. Quid enim ? putatisne Jesum delectabilem 
illum adventum presentis sug illis indulgere, qui 
predictis non sunt prediti dotibus, nec laudibus 
digni? Temeraris presumptionis puta, si, prius quam 
aptus sis ad contemplationis usum, Jesum invitas. 
Tu illum ad deliciandum tecum sollicitas, qui forte 
sordes adhuc delictis ? Hortus tuus sentibus horret 
et sterilescit, et illuc Jesum invitas? Invita illum, non 
ut jam delectetur, sed ut deleat quod plantavit dex- 
tera tua. Invita illum ut purget primo, postea plan- 
tet. In. utroque labor est, sed cum delectatione de- 
cerpere veniet fructus maturos. 

2. Veniat, inquit, dilectus meus. Non tantum 
blanditur et applaudit prasenti, sed etiam in absen- 
tem inardescunt vota ipsius. Falsus amor et simu- 
latorius absentem obliviscitur, presenti blanditur. 
Non sic sponsa, non sic; sed absentem desiderat, 
presente letatur. Veniat, inquit, dilectus meus in 
hortum suum. Ad me quid austrum invitat ? Ipse 
veniat, el sufficit mihi, Ipse auster est meus, ipse 
aroma est meum: ipse auster meus, ipse amor 
meus. Deus ab austro venit, et auster venit cum eo. 
Denique ipse plenus est gratie et veritatis. Bene au- 
ster meus, qui serenus illustrat, et suavis illabitur. 
Auster meus est Christus meus, ipse hortum perflat, 
ipse comedit poma. Veniat dilectus meus in hortum 
suum, ut comedat fructum pomorum suorum. Puta- 
lionis tempus jam transiit; flores pepererunt fru- 
cius quos parturierunt, hiems abiit; recessit ver, 
testatem jam inclinatum maturior autumnus impel- 
lit. Veniat jam dilectus meus in hortum suum, ut co- 
medat fructus pomorum suorum. Ecce jam venit ple- 
nitudo temporis ; ideoveniat dilectus meus in hortum 
$uum. Poma prematura sunt; ideo comedat fructum 
pomorum suorum. Ficulnee prima poma desiderat. 
Cum nondum tempus esset ficorum, accessit ad fi- 
cum secus viam, vertit folia, et nihil fructus invenit 
(Marc. x1, 13). Ante tempus comedendi, et ante tem- 
pus fructuum, accessit ad eam mane esuriens. Novi 
ego ficulneam matutinos a prima pueritia fructus fe- 
rentem, fructus primitiarum, fructus gratie virgina- 
lis. Nec erat hiec ficus plantala secus viam, sed in* 
horto, 88$ et in horto concluso, in horto quem 
circumdat discipline maceria, et arcta custodiee sepes. 
Fecunda plane ficus, et pulcherrima inter aliasspecie. 
Frequenter declinavit ad eam Dominus Jesus, illud 
forte dicens : Sub umbra ejus quem desideraveram 
sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo (Cant.n, 3). 

3. Sed utinam fructus quos protulit servasset. 


IN CANTICA SERMO XL. . 


m improba furis manus non deprzdata esset 
Nunc autem optimos fructus tulit, et eos qui 
ei non possunt. Alii succreverunt in locum eo- 
id est pro virginali continentia, amara poeni- 
i. Quam dulcius illo nativo fructu, quam hoc 
eutivo, et te et dilectum cibabas ? V: misere 
quando veniet dilectus tuus, qua tibi mens, 
facies, quis vullus erit? Quo te vertes pre 
, qu& pudicitie fructus perdidisti? quo te 
Β: cum accedet, cum vertet folia tua, et solitos 
i$ non inveniet, pudebit illum pra confusione 
ecole verba voti virginalis, consecrationis tue 
; recense. Sub his foliis attende, quia jam non 
mOprius íructus, fructus integritatis, fructus 
dtatis. Tales consecrati sunt, sed jam ablati 
Non bene conveniunt consecratio et corruptio. 
virginitas condonari solet, sed redonari non 
Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei, sed igno- 
8& facia sunt in te. Cum confusione duplici et 
€ de cetero in planctu agnosce partem tuam. 
dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem 
narum, et plorabo lapsam non vilem de plebe, 
masi primam in virginali grege ? Quis, inquam, 
mihi fontem lacrymarum? Nam ipsa quz lapsa 
verymis tota pereffluit, per ora irrigua lacry- 
m rivi defluunt. Alta suspiria et anxii gemitus 
ut quod contigua semper culpe confusio sup- 
& Vidi in misera facie dejectum vultum, fra- 
genas. Singultus sermones intercidebat : a 
€ontinere noluit, a lacrymis continere non va- 
ge quod agis, fructus dignos poenitentizm. Inno- 


) dolor, merore consumere, cum propheta dic : C 


8 incumbere ut consolemini me, amare flebo 
xxu, Δ). Flebo et ego tecum, Forte dilectus 
et ipse collacrymabitur tibi, qui Lazarum fle- 
0&n. xi, 35). Forte plus ille flet. Plus dolet qui 
diligit. Miserationes ejus multe sunt : ideo, in- 
wopheta, non sumtus consumpti (Thren. m, 29). 
106 nec tu consumeris, quia consiliarius est 
6 consolator, convertens animam tuam. Quo- 
! (ut dicam quod intelligi vix potest) non per- 
bit ipsa, dissimiliter tamen, ejus affectum, lu- 
lui miserabilis facies; dum ipse, qui retracto 
wis tui seriem, dolore cordis tangor intrinse- 
& feceris dignos poenitentie fructus, reverte- 
terum dilectus tuus in hortum suum. Nam po- 
te poma libenter comedit. Beatius tamen, si 
ipevie puritatis fructus intactos quis servet. Bo- 
est in maturitate praevenire, et perseverare in ea. 
ideo sponsa prevenit in maturitate, et dicit : 
8$ dilectus meus in hortum suum, ut comedat 
lum pomorum suorum. Veni in hortum meum, 
' mea sponsa. Vehemens amator est Dominus 
| : ad unam invitationis vocem advolat libens in 
dum sponse. Quasi prevolat et praevenit in 
ritate, Veni, inquiens. Accipiatur hoc verbum 
rativi sensus, et apte cohaerebit quod dicit, Veni. 
est piger, non parcus retributor, sed inconti- 
sponsam reinvitat : Veni in hortum meum, so- 


A 


210 


ror mea sponsa. Messui myrrham meam cum aroma- 
tibus meis. Durus est affectus quem non permovent 
invitationes et reinvitationes ist: tam dulces. Quid 
hac vicissitudine gratius? quid mirabilius est hoc 
commercio? O admirabile commercium! Dilectus 
Dei Patris, gloria coeli, Angelorum delicise, ad hor- 
tulos nostros invitari se permittit, et ad suos reinvi- 
tare non pretermittit. Et qui noster est hortus, ve- 
rius dicitur ipsius. Non enim ait, Veniat dilectus 
meus in hortum meum; sed, ἐπ hortum suum. Jure 
quidem, in suum, quoniam ab ipso datum, et ipsi 
debitum, et certe deditum. Veniat dilectus. Veni, 
soror mea sponsa. Magna dulcedo, et apta distinctio. 
Illa desiderat, et ille imperat. Haec dicit, Veniat : 
hic dicit : Veni. Ego, inquit, sto ad ostium, et pulso: 
si quis aperuerit mihi, introibo et cenabo cum illo, 


B εἱ ipse mecum (Apoc. ni, 20). Non habes necesse, o 


bone Jesu, morari ad 413286 ostium sponse : ipsa 
enim te votis ultro interpellat. Redde vicem, rein- 
vita illam. Sedisti ad mensam ejus, vide quanta sint 
apposita tibi, sciens quia et tanta oportet te prepa- 
rare. Tanta, inquam, el sufficit ei. Hoc autem dico : 
totam se impendit, tu tetotum repende, Quomodo 
totum erit, si illa se totam dat, tu te dimidias? Exi- 
guum tuum, plus est toto illius. Totum ejus, portio 
est quedam gralie tue : ideo et suus tuus est, e 
tuus suus est hortus. 

9. Veni in hortum meum. Ego, fratres, in horto 
sponsi copiosum illum, et delicatum, et gloriose 
consitum paradisum virtutum Christi libenter acci- 
pio, quas secundum geminam naturam vel ab ster- 
no habuit, vel accepit in tempore. Ergo secundum 
hunc modum hortum sponse statum anime vel Bc- 
clesi: interpretare, et virtutum affectuumque dotes, 
quibus ditatur a sponso. In isto considerantur bona 
corporis; in illo, capitis. Pulehra utrobique con- 
templationis cibatió. Sed quid illa ad istam ? Quanto 
gloria Christi, vel anime, vel Ecclesie prewcellit 
virtutes, tanto delectabilior in hunc hortum ingres- 
sus. Ad illum operatio plus spectat, ad istum, con- 
templatio sola. Sponsa, etsi lztatur de illo, laborat 
cum illo, et in sudore vescitur pomis suis : in istum 
cum introducta fuerit, nihil reliquum est nisi deliciee 
tantum. Suum tuetur, et istum intuetur. Nec intro- 
mittitur in istum nisi de illo, hoc est, de actione ad 
usum speculationis. Aut si contemplationem in illum 
Sporfse hortum admittimus, similis est actioni. Uti- 
que de illis multis ordine commodo venitur ad hanc 
myrrham. Non enim nisi in abundantia virtutum 
ingredietur in hortum dilecti. Ingredieris, inquit 
Job, ἐπ abundantia sepulcrum (Job, v, 26). Melius 
tamen hic sonat in hortum. In sepulcro innuitur 
quies et quedam a curis occultatio; in horto ex- 
primitur intuitus et epulatio : in sepulcro feria- 
mur; in horto fruimur. Sicut ergo in sepulcrum 
nonnisi in abundantia ingredimur, sicut scriptum 
est; multo minus in hortum. Ideo sponsam de horto 
in hortum invitat : Veni in hortum meum, soror mea 
sponsa. logredere, ingredere, sponsa, in contempla- 


211 


GILLEBERTI ABBATIS 


212 


tionem virtutum.dilecti tui, ingredere in delectatio- Α ἴα sponsa. Tunc gloriabitur plene cum aromatibus 


nes ejus, memorare justitiee ejus solius. Ibi Deus, 
Deus tuus docebit te in jucunditate, et deducet te 
mirabiliter dextera sua. Cibabit te pomis vite et in- 
tellectus. Myrrham et aromata messuit tibi. 

6. Messui, inquit, myrrham meam cum aromatibus 
meis. Immortalitatem enim et incorruptibilitatem 
messuit post mortem. Myrrha siouidem beneficio 
corpora mortuorum perdurant illiesa. Myrrham, in- 
quit, meam. Bene suam, quam et primus accepit, et 
solus impartit. Primitie, enim Christus, deinde qui 
sunt Christi. Per illum resurrectio mortuorum, qui 
primus resurgens jam non moritur. Bona talis 
myrrha, et melior quam hasc usitata, quae carnem 
mortuam non sinit putrescere : nam ista redivivam 


non sinit deficere. Erat et myrrha ejus pracellens B 


et singularis illa castitas virginalis, quae nullum ti- 
tillationis motum surgentem sensit, nec fomitem 


habuit; in quo nec motus est talis repressus, nec . 


fomes remissus : praeventus est enim in unctionibus 
myrrhe, et myrrha sus. Aliorum eatenus est effi- 
cax myrrha, et continentia pertingit, ut servet a cor- 
ruptione : hec ἃ corruptibilitate carnem dominicam 
custodit intactam. Aliorum myrrha corruptionem 
carnalis incentivi subsequitur : haec incentivum prz- 
venit omne. lllorum excludit, et hujus precludit. 
In Jesu nec causa, nec corruptio : in ejus Matre etsi 
causa, non tamen corruptio : in aliis omnibus 
et causa et corruptio. Myrrha nostra motus 
exsurgentes carnalis concupiscenti: reprimit : myr- 
rha Marice tales motus nescivit : myrrha Jesu tali- 
ter movendi nec causam, nec originem habuit. De 
plenitudine ejus omnes accepimus, et myrrham de 
myrrha, Myrrha nostre castitatis, munere et imi- 
tatione ipsius est : ideo cum in nobis myrrham me- 
üt, suam metit. Utinam in me multam myrrham 
inveniat, quam metat. Myrrham cum aromatibus : 
id est abstinentiam mali cum affectibus boni ; distri- 
ctionem carnis, et devotionem cordis; sive tempe- 
rantiam a licitis, sive tolerantiam in injuriis acci- 
piamus, In myrrha bene utriusque virtutum aro- 
mat& sociantur. Hxc est enim gratia si benefacien- 
tes flagellamur, si, ipsi nosmetipsos foris aflligentes, 
13339 eo ipso suaviter intus afficimur. Multam de 
martyris Laurentii, cujus: esta nunc agimus, agro 
myrrham demessuit, aromata multa; confessionis 
myrrham, confessionis aromata. Ad ignem enim 
applicatus Christum confessus est; corpus suum 
tradidit, ita ut arderet; facultates dispersit pau- 
peribus. Caro ejus cremata est propter Christum, 
sed cor magis in Christo : ideo de craticula voca- 
tur ad hortum. Et dum in craticula erat, ab horto 
non aberat. Nunc tantum in horto, non tamen totus 
in eo. Caro ejus adhuc in corruptione tenetur, non- 
dum refloruit : reflorebit autem cum fuerit corpus 
humilitatis nostre conforme corpori claritatis Jesu. 
Tunc metet immortalitatis myrrham, quam ipse 
premessuit, οἱ aromata multimode glorie, Tunc 
vere invitabit et dicet: Veni in hortum meum, soror 


suis se myrrham messuisse. Tunc enim et passionis 
sui, et precum, qua in aromatibus signantur, potie- 
tur effectu. Cum clamore siquidem valido et lacry- 
mis preces offerens, exauditus est pro sua reveren- 
tia, factus omnibus optemperantibus sibi causa sa- - 
lutis eeternze (Hebr. v, 7, 9). Volo, inquit, ut ubi ego 
sum, illic sit et minister meus (Joan. xi, 26). Ubi, 
nisi in horto suo? Erit hoc in generalis resurrectio- 
nis completione : nihilominus tamen et modo fit 
per contemplationem. 

1. Quasi enim in hortum ejus ingredimur, cum 
affectuose condigneque et desideranter speculamur 
quales futuri sumus per ipsum, et qualis jam re- 
surgens factus est ipse pro nobis, et in exemplum 
nobis. Quid dico, Resurgens? et ante resurrectio- 
nem omnis conversatio ejus, horti pulcherrimi gra- 
tiam praefert; sed quod ante plantavit, postea mes- 
suit. In resurrectione, et maturitalis et messionis 
est lempus, quando unusquisque laborum suorum 
fructus percipiet. Quod ergo nos in hortum suum 
vocat, quod myrrham et aromata sua se messuisse 
subnectit; ad contemplandam resurrectionis glo- 
riam hortatur, quee futura est per ipsum in nobis, 
vel quie jam in ipso praecessit pro nobis. Nonne ju- 
cundus et vere delectabilis progressus introire in 
hortum Christi, introire in plantationes Domini quo- 
dam prospectu de virtute in virtutem ejus ? Prospe- 
ctu, inquam; non audeo provectum dicere. Nam 
ad virtutum ipsius veritatem et plenitudinem quis 
sibi provectum pollicetur ? Jucundus digressus plane, 
et commodus quidem. Nusquam magis humane 
mentis fastus reprimitur humiliatione, nec fames 
contemplatione satiatur, nec fastidium excitatur 
aynulatione. Comparatio humiliat; imitatio exercet ; 
consideratio delectat. Prima premit; secunda pro- 
vocat; tertia pascit. Premit immensitas; provocat 
honestas ; pascit veritas. 

8. Denique paulo post ipse dilectus, ipse sponsus 
amicos et charissimos sibi invitat, ut comedant et 
bibant, et inebrientur : quoque major illis innasca- 
tur aviditas, de suo prius blanditur et proponit 
convivio : Comedifavumcum melle meo. Tuum, Jesu 
bone, utrumque est, et illud mel quod das, et illud 
quod es. Sed hoc in loco mel illud quod es ipse, 
nosire intelligentie se promptius offert. Cur non 
dicis favum tuum, sicut mel tuum? Cur hac distin- 
ctione nunc uteris ? Et favus tuus est, sicut et mel 
tuum : quamvis manifeste istud exprimas, cum il- 
lud sileas. Tua est utraque natura ; sed divina tua, 
et quasi naturaliter tua, humana non est quasi 
naturaliter tua, sed magis assumpta, et dignatione 
libi effecta est. naturalis. Comedi favum cum melle 
η160. Ànle sacre conceplum Virginis quasi mel 
solum erat, et sine favo, nondum incarnata Divinitas. 
Postea mel in favo, Deus in homine : nunc «utem 
favus in melle, homo Deitate vestitus. Et δὲ cogno- 
vimus Christum secundum carnem, sed nunc jam 
*0n cognovimus, ait Apostolus (II Cor. v, 16). Sicut 


213 


IN CANTICA SERMO XLI. 


214 


orat Deus reconditus in carne, sic nunc vice versa A ptatis, ad fructus maturos, ad fructus jam perceptos 


ipsa caro est occultata in Deo : et si glorificata esl 
caro illa, ut jam spiritualis sit, et infirmitatis nil 
babens, tamen est occulta quodammodo, dum ma- 
gis eum, in eo quod ipse est Deus, attendimus et 
adoramus. Quodammodo carnis favus deitatis in 
melle reconditur, dum admirationem nostram et 
fidem ad se traxit ex integro manifestata» reverentia 
majestatis. Jam ergo post resurrectionis gloriam 
Cbristus comedit favum cum melle suo, et sine car- 
nalis infirmitatis injuria in assumpta carnis sub- 
siantia 8285 delectatione divina et sibi sola nativa 
perfruitur. Comedi favum cum melle meo : bibi vi- 
"um meum cum lacte meo. Jam dicis tuum esse 
urumque tam lac quam vinum. Tua sunt enim 
uriusque jura nature , utriusque propria, non 
alerius vilia : οἱ sicul bibit vinum novum , 
ia et lac novum. Cum lacte, inquit, meo; id 
esi, cum lacte novitatis tuse, non iníirmitatis no- 
strae. : 

9. Curre, sponsa, propera ad tam dulce convi- 
vium, ubi vinum est sponsi, ubi lac, ubi favus non 
inanis, non vacuus, sed melle plenus. Mel invenisti, 
comede quod sufficit ; nam tu ad totum non sufficis. 
Ipse autem Jesus non comedit ad mensuram, sed 
totum comedit, qui sufficit ad totum. Tibi dicitur, 
Ne sis scrutator majestatis, ut non opprimaris a 
gloria (Prov. xxv, 16, 27 : ipsescrutatur omnia etiam 
profunda Dei. Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui 
voluerit Filius revelare (Ma£th. xi, 27.) Ipse totum 
comedit, ipse cui vult, et quantum vult impartit : 
quasi participium tibi pollicetur hujus cibi, se re- 
fectum gloriando. Si datum fuerit in escam tuam 
fel, et aceto in sili fueris potatus, memento quia 
talia passus est Jesus. Gustavit illa in cruce, non 
bibit (ibid. xxvii, 34), velocem amaritudinis transi- 
tum signans. Bibit autem vinum cum lacte suo. 
Non turbatur amplius ad monumentum pro Lazaro, 
non tristatur usque ad mortein, non sub ipsa morte 
aceto et felle potatur. Vetera transierunt, nova suc- 
cesserunt. Turbatio illa, tristitia, tzedium, dispen- 
satorie ad horam suscepta de homine veteri, in la- 
ctis dulcedinem novam demigrarunt. Bonum vinum, 
quo hausto oblivioni traduntur priores angustis, 
et non ascendunt super cor ; sed novis, et puris, et 
Jacteis in carne jam resuscitata potatur affectibus, 
quando nulla jam de reliquo injuria, molestia nulla, 
aut in anima, aut in carne, sicut prius, vel assumi- 
tur, vel sustinetur ; sed acetum cum felle mixtum, 
quod degustavit prelibans non bibens, in vini et 
laetis transivit saporem. Hanc et tu, fidelis anima 
qua sponse dignitate perfungeris, hanc, inquam, 
et tu. tibi commutationem futuram confide. Ideo 
hac in se completa praedicat, ut tibi tu similia di- 
scas sperare : tecum enim convivari vult, tecum bi- 
bere : Non bibam, inquit, de hoc genimine vitis, do- 
nec bibam illud novum in regno meo (Matth. xxvi, 
29). Hoc tibi regnum significat, cum ad hortum te 
vocat, ad hortum deliciarum, ad paradisum volu- 


a se, et a te percipiendos. Tunc bibes vinum cum 
lacte, ut obliviscaris prioris angusti?, et nove re- 
surreetionis degustes dulcedinem, praestante Do- 
mino nostro, qui vivit et regnat in secula seculo- 
rum. Ámen. 
SERMO XLI. 
Messui myrrham meam cum aromatibus meis, etc. 
(Cant. v, 1.) 

1. Messui myrrham meam cum aromatibus meis, 
comedi auum cum melle meo, bibi vinum meum cum 
lacte meo. Veni in hortum meum, soror mea sponsa. 
Putate, fratres, vocationem hanc ad saeculi finem 
referri, quando, completis omnibus sacramentis Ec- 
clesiS, ipsa invitatur ad regnum; quando miltet 
Dominus messores angelos, eo quod regiones albe 
tunc erunt ad messem. O felicia tempora primitivae 
Ecclesie ! Quam uber tunc erat ager illius, quam 
copiosos producebat fructus! quanta in martyribus 
erat fecunditas myrrha, quot apes perfeclioris et 
mystice doctrine favos operantes ! Putares inter 
ipsa initia fidei, cum verbi semina mitterentur, 
messionis jam esse tempus, et quasi maturas ad 
falcem regiones albere. Quid moraris, Jesu bone ? 
cur sponsam non invitas in hortum ? Nonne jam di- 
cere potes: Quia messui myrrham meam cum aro- 
matibus meis, comedi favum cum melle meo, bibi 
vinum meum cum lacte meo ? Ubi nunc martyres in 
myrrha, ubi doctores in favo, ubi ferventes spiritu, 
qui signantur in vino, et simplices in malo quos 
lactis dulcedo figurat? An non ager Ecclesise tus 
jam tanta gloria nudatus videtur ? Multiplicasti gen- 
tem, sed non magnificasti letitiam ? (Isai. 1x, 3 ) 
Multi credentium fructus, sed aromata pauca. Pra- 
cessit autumnalis ubertas primis illis nascentis Ec- 
clesie diebus : nunc hiemalis horror perurget. Pra- 
cesserunt ubertatis anni, nuuc sterilitas incum- 
bunt. 233399 Post spicas florentes et letas, steriles 
et uredine confectae exsurgunt. Cur non dicis jam, 
bone Jesu: Veni in hortum meum, soror mea sponsa ? 
Quid exspectas? cur moras nectis ? Àn ut post hanc 
hiemem autumnus redeat ἢ lzetabuntur adhuc coram 
te, sicut lz&etantur in messe. Tunc benedices corona 
anni benignitatis tue, et campi tui ubertate reple- 
buntur. Pinguescent speciosa hujus nostri, quod nunc 
videtur, deseri (Psal. Lxiv, 12, 13) ; et persecutio- 
nis fervor novissima, maturitatis canam albedinem 
messibus nostris inducet. Multiplicabuntur in sene- 
cta non deficiente, non confecta, non sterili, sed in 
senecta uberi : et bene patientes erunt, ut annune 
tient. (Psal. xci, 15, 16). Patientes, propter marty- 
rium; annuntiantes, propter verbum. In patiehli- 
bus myrrham metes, in annuntiantibus comedes fa- 
vum. Tunc electos tuos compunctionis vino potabis, 
consolationis lacte immixto. Nisi enim abbreviasset 
Dominus dies illos, salva esse non posset omnis caro. 

2. Metit etiam nunc Dominus, etsi non quantam 
tunc. myrrham, tamen multam myrrham afflictionis 
spontanez. Favum comedit cum melle, et expressa 


215 . 


spiritualium dulcedine sensuum, continenübus fi- 
guris nos facit oblectari. Vinum cum lacte bibit, 
quia sublimes sensus et excedentes contemplationes 
fidei et morum simplicitate temperat et indulcat. 
Zeli fervorem diligit, si tamen adsunt lactea quze- 
dam fomenta parvulorum. Cum fuerint expensa hzc 
omnia, cum pertransierint tempora martyrum ; cum 
doctores quasi quidam favi sapientiam continentes 
in mysterio absconditam, ministerium compleverint 
suum, et, disputationibus hereticorum pressi, mel- 
leam doctrinam profuderint ; cum numeros suos et 
dies compleverint vel parvuli qui lacte foventur, vel 
ferventes spiritu qui inebriati vino gratie obli- 
viscuutur qua retro sunt : cum consummata hec 
omnia fuerint [non enim transibit unus apex aut 
unum iota de lege donec omnia fiunt (Matth. v, 
18)], tunc exsultabit omnis Ecclesia sanctorum ἃ 
tam dulci auditu, Veni in hortum meum, soror mea 
sponsa. Messui myrrham meam cum aromatibus 
meis,comedi (avum cum melle meo, bibi vinum meum 
cum lacte meo. Messui, comedi, bibi : praeteriti sunt 
temporis hec verba, etconsummationem completam 
significant, ac si dicat, Consummatum est. Veni in 
hortum meum, soror mea sponsa. Messui myrrham 
meam cum aromatibus meis. In hortum illum, ubi 
prope erumpens nulla urtica liliorum gratiam con- 
tristet, ubi vernantem rosam asperitas spinarum non 
violet, ubi arbor nulla est cujus sit interdictus ac- 
cessus. Veni in hortum meum, soror mea sponsa. 
Messui myrrham meam cum aromatibus meis. Audite 
quia non metit nisi quod suum est, nisi quod ipse 
preseminavit. Vere servus ille malus et piger, qui 
pigritie sue causam in dominum interpretatione 
maligna trausfudit : Scio quia homo austerus es, 
tollensquod non posuisti,et metens ubi non seminasti 
(Matth. xxv, 24). Bene piger, in quo dominus non 
invenit quod meteret : et vere malus, qui, diligen- 
tiam metentis domini in duritiam perverso sensu 
convertit, infructuose qnod acceperat servans, et 
injuriose de bono domino sentiens. Non metit Do- 
minus Jesus nisi quod seminavit, non metit nisi 
suum. Quod inimicus homo superseminat tritico 
suo, non metit illud, sed mittet Angelos qui colli- 
gant zizania, et faciant fasciculos ad comburendum, 
qui colligant de regno ejus omnia scandala (Matth. 
xim, 24-30, 37-42). Ergo prius regnum suum pur- 
gat ἃ scandalis, agrum suum ἃ zizaniis, et hortum 
suum ab inutili germine, ut nonnisi suum melat et 
colligat. 

3. Si modo veniat Jesus, sonet vox angeli, terri- 
biliter intonet novissima tuba, producatur judicium, 
ignis in conspectu ejus exardescat, advocetur ccelum 
desursum, et terra discernere populum suum (Psal. 
xLIX, 3, 6), si jam hzc omnia subito vos preoccu- 
pent; de meritis vestris quam teneretis sententiam ? 
Ubi vestro essetis collocandi judicio ? inter sanctos 


(3) Aelredum abbatem Rievallensem in Anglia, 
quo obiit anno setatis sug quinquagesimo, sub Hen- 
rico II, rege Anglorum, anno Domini 1166. Vide 


GILLEBERTI ABBATIS 


216 


- 


A eius qui congregabuntur illic, an inter eos qui con- 


gregabuntur in congregatione unius fascis in la- 
cum? inter zizania, an inter aromata? An forte 
etiam vestrum de vobis arbitrium hesitat? Quis 
gloriabitur in agro suo sc nihil habere zizaniorum ? 
Felix in quo parum quid est, et id ipsum non excul- 
tum, non fotum, sed furtivum et latitans in quadam 
aromatum ubertate, ct quod, 8.30 statim cum ad- 
vertit, avellit homo ab horto suo. V& mihi, Domi- 
ne, ab imperfectione mea, si homo durus es, si 
exactor austerus, si tollens quod non posuisti, et 
metens quod non seminasti! Vx mihi, si totum metis 
quod seminasti, sine remissione et pietatis respectu ! 
nam non totum, quod in me seminasti, excrevit. 
Utinam myrrhe me: aeceptum digneris habere 
fasciculum, ut in medio uberum tuorum commore- 
tur. Utinam aromatum meorum vapor exiguus ad 
modicum parens ad te ascendat. Nam quando tibi 
offeram integrum favum mellis? quando tibi offeram 
meditationem assiduam in lege tua ? quando puram 
et plenam intelligentiam spiritualium sacramento- 
rum? quando sapientiam melleam, quam Paulus lo- 
quitur inter perfectos ? (I Cor. n. 6.; Nam sicut 
cellulis favus mellis, ita purissimis figurarum sacra- 
mentis colestis sapientia continetur, ut mutua col- 
latione et sacramenta veritas figurata commendet, 
el non parum gratie trahat ipsa veritas talibus 
quasi cellis expressa. Quando tibi in quodam cordis 
mei cralere, vini et lactis illam potero temperatu- 
ram miscere ὃ Rara est mixtura h«c, ut qui mente 
excedit Deo, sobrius esse discat, ut alta sciens 
consentiat humilibus ; parvulus fiat, qui puriori ine- 
briatur intellectu. 

&. Quantus favus, quam ingens, quam uber ad 
coeleste his diebus est translatus convivium, dom- 
num Rievallensem dico abbatem (8), cujus nobis 
dum locum istum tractamus, nuntiatus est transitus, 
Videtur mihi in illo, dum sublatus est, hortus 
noster esse nudatus, et grandem agricole Deo re- 
signasse fasciculum myrrhe. Nullus talis in alveari- 
bus nostris relictus est favus. Utrumque in illo cer- 
nere erat, et mellis. favum, οἱ myrrha fasciculum 
cum aromatibus bonis. Quis illo vel vita purior, vel 
doctrina prudentior ? Quis magis illo vel egrotus in 
carne, vel alacer in spiritu ? Sermo ejus, quasi ce- 
reus, melleam effundebat scientiam. Carne langui- 
dus, magis tamen intus in spiritu caelestium amore 
languebat. Myrrhata carne, mente aromatica, cre- 
matione continua, indefessi amoris odoriferum in- 
censum offerebat. Corpore desiccato et arido, anima 
ejus sicut adipe et pinguedine repl»batur : ideo la- 
biis exsultationis laudabit Dominum semper os ejus, 
favus distillans labia ipsius. Nam totus conversus 
in labia, modesto vultu, et totius corporis habitu 
tranquillo, serenos animi prodebat affectus. Sensu 
perspicuus erat, sermone non prwceps. Modeste ro- 
notas ad epistolam primam S. Bernardi. Aelredi 


opera habes in Bibliotheca SS. Patrum, et in Biblio- 
theca Patrum Cisterciensium, tomo III. 


217 IN CANTICA SERMO XLI. 


218. 


gabat, reddebat modestius, molestos sustinens, mo- A qui potabatur, jure dicere poterat ; Quia bibi vinum 


lestus nulli; acute intelligens, morose referens, 
equanimiter ferens. Memini frequenter illum, cum 
e»ptum de assidentibus aliquis interrupisset ser- 
monem importune, verba suspendisse, donec alter 
totum effudisset spiritum suum : et cum importuni 
sermonis impetuosus defluxisset gurges, eadem qua 
ssstinuerat tranquillitate, suspensum verbum re- 
sumpsit, opportune loquens, et opportune silens. 
Velox ad audiendum, ad loquendum tardus, sed non 
tardus ad iram (Jacobi, 1, 19). Quomodo ad iram 
dicendus est tardus, ad quain magis inventus est, 
ut sie dicam, nullus ? 

9. Bene favus, quia sinceris undique compositus 
eiconsitus cellis, in omni actu, sermone et gestu 
inernae putabatur dulcedinis mella sudare, Felix in 
quo Jesus integrum favum, quem comedat, invenit, 
cassum, non exsiccatum. Vide naturam favi : quasi 
gieato capite est, propter formam vasculi cui in- 
niscitur. Deinde de superioribus pendet, et de supe- 
noribus prodit. Bona, secundum Paulum, galea 
spes salutis geternae (I. Thess. v, 8). À spe siquidem 
supernorum, omnium actuum caput et totius inten- 
uo vitae inchoare debet, et illi cohzrere, ad hanc 
tendere, et hac. se contra omnia tentamenta tueri, 
Si videris hominem, propter spem supernorum, in 
omni actu, etiam adverso casu, repleri gaudio spi- 
ritus, qui super mel dulcis est; quid hunc nisi fa- 
vum credideris in cunctis cellulis melle redundan- 
tem ? Quid ? cum hominem cernis capacem sensu, 
conversatione compositum, actuum et vite sequa- 
bili commensuralione coharentem sibi, talibus un- 
dique vasculis consertum, vacuis tamen, et spei 
quie est reposita in ccelis, melleo exhaustis liquore ; 
numquid aliud tibi quam favi arentis siccitatem de- 
pingit ? Duplicatum 8.088 quidem incommodum, si 
simul fuerit et dissipatus dissolutione, et indevo- 
uone quadam desiccatus. Áliud tamen est si servat 
speciem, ut mentiatur virtutem : aliud si integritatis 
formam, et infundende favorem spe bona gratie re- 
fert, ut dono spiritualis dulcedinis receptacula apta 
non desint, et idonec cellule melli superno. 

6. Noster autem hic favus, de quo loquimur, in- 
teger erat, et interno liquore exuberans. Plenus erat 
cellularum, hac illacque distillabat dulcedinem, ser - 
monis divini assiduus operator favos componebat. 
Boni favi, quibus adhuc integris multorum quotidie 
induleantur fauces. Molestam non sectabatur subti- 
litatem, qua plus contentionis, quam instructionis 
ministrat materiam. Circa moralem operosus scien- 
tiam, eultissimis illam verborum cellis committebat. 
Prudens erat eloquii mystici, quod inter perfectos 
dispensabat. Lactea in salutem et consolationem 
parvulorum exuberabat doctrina, cui tamen letifi- 
cantis et inebriantis sermonis vinum szpe latenter 
immiscuit. Ita est. Lac ipsius vini obtinebat virtu- 
tem. Simplex ejus institutio, et sermo lacteus ani« 
mum auditoris in quemdam inebriantem alienate 
ments excessum furtim arripere consuevit. Unde 


cum lacte. Imo in lacte noverat ista temperate: 
miscere, et in altero utrumque largiri. Facili ad 
edificandum utebatur materia , sed vehementiam: 
inebriantis grati:e sentires in verbis. Facilis inerat 
ei intellectus, sed affectio vehemens. 

7. Dolendum quidem quod tanti viri subtra- 
cta est nobis copia, sed nihilominus gloriandum 
quod talem de hortulis nostris fasciculum myrrhe 
ad colestem illum hortum  premisimus. Illic 
ornamentum est, qui nobis hic fuerat adjumen- 
tum. Et si vacuata videntur  alvearia nostra, 
et hortus nudatus ; multos tamen reliquit. manipu- 
los, de quibus potens est Deus per virtutum incre- 
menta creare fasciculos, Quod et in tota operatur 
Ecclesia, donec per successiones continuas, omnium 


B graduum dispensatione completa, sponse sua jam 


perfecte et consummate dicat : Veni in hortum 
meum,soror mea sponsa,Messui myrrham meam cum ' 
aromatibus meis, comedi favum cum melle meo,bibi 
vinum meum cum lacte meo. Comedite, amici, et bi- 

bite ; et inebriamini, charissimi. Quod quidem etsi 
in generali illa Ecclesi& introductione in Domini 

gaudium, que post resurrectionem fiet, perfectis- 

sime speratur; quotidie tamen angelicos cives ad 

congratulationis convivium invitari credimus, cum 

sancta qualibet anima (sive qualem supra memini- 

mus, sive inferioris perfectionis et gratie) in para- 

disi amcnitatem transfertur, in hortos semper vi- 

rentes, in locum tabernaculi admirabilis usque ad 

domum Dei. 

8. Hac recolite, fratres, hec recordamini, et ef- 


C fundite in vobis animas vestras. Ignita est hac re- 


cordatio : liquescere faciet animam tuam, et in dile- 
ctationes et desideria effundi, cum transibis in lo- 
cum tabernaculi admirabilis. In voce enim exsulta- 
tionis et confessionis sonus epulantis (Psal. xLt, 5). 
Dulcis ibi uterque sonus, et amici epulantis, et Do- 
mini invitantis. Invitantis est enim vox : Comedite, 
amici, et bibite jet inebriamini, charissimi. Amici, 
inquit, e£ charissimi. Blanditiarum haec sunt nomi- 
na : sed ha blanditiaeadulationem non sapiunt ; offi- 
cii et dilectionis sunt plene. Et hec ipsa a Domino 
blandimenta prolata, inebriandi non carent effectu, 
efficacia sunt ad emulcendos eorum quibus fiunt 
affectus. Habent tamen inter se distinctionem, et ali- 
quid amplius grati: praefert charissimi, quam amici 


D vocabulum. Vos, inquit Apostolis Dominus, amící 


mei estis, 5i feceritis qua pracipio vobis. Jam non, 
inquit, dicam vos servos, sed amicos, quia omnia 
quecumque audivi a Patre meo nota feci vobis (Joan. 
xv, 14,15). Videte et hic quamdam distantiam. Illic 
dicuntur amici, et hic, sed differenter. Ibi, quia fa- 
ciunt; hic, quia sciunt : ibi, propter ministratio- 
nem ; hie, propter mysterium : ibi comeduut, hic et 
bibunt. Utrimque amici, nondum tamen charissimi. 
Charissimis in potationem cedit ebrietas. Ipsa no- 
minis forma superabundantiam quamdam latenter 
insinuat, et significat plenitudinem charitatis. Cha- 


29 


GILLEBERTI ABBATIS 


220 


rissimus est qui charitate plenissimus est. Charis- A sponsionis sermo infertur ? Tunc erat generalis invi- 


simus est qui charitate infusus et imbutus 842 
est, cujus medulla et ossa et omnia interiora chari- 
tatis liquore rigantur. Nec quia charissimus est ine- 
briatur, etsi inde cbarissimus est quia inebriatur. 
Denique, quid aliud est inebriari, nisi charitatis 
perfectissima delectatione repleri ? Aut forte sic di- 
slnguere volumus, ut sint charissimi plenissime di- 
ligentes ; inebriati, perfectissime delectati. Comedite, 
amici, et bibite ; et inebriamini, charissimi, Amici 
sunt qui vel agunt vel audiunt; charissimi, qui 
adharent. Amici agunt pro eo, et audiunt ab eo; 
charissimi inebriantur eo. Amici sunt, quibus nota 
fecit qua audivit a Patre : charissimi, quibus plenam 
ipsius Patris infudit notitiam. Ibi multa docentur, 
hic diligitur unum. In charissimis non est operum 
vel doctringe distensio, sed diffusio sola, et summa 
amoris. Amici sunt qui conlemperantur diving vo- 
luntati : charissimi, qui inebriantur et imbuuntur 
amoris divini voluptate. 

9. Comedite, amici. Jam non dicitur,Edent paupe- 
res, et saturabuntur (Psal. xxt, 27); sed, Comedite, 
amici, et inebriamini. Quomodo pauperes, qui ine- 
briantur ab ubertate domus Domini ? quomodo pau- 
pertas ubi ubertas? Comedite,amici, et bibite; et ine- 
briamini, charissimi. Amici vos et charissimi mihi : 
amici, propter dilectionem socialem ; charissimi, 
propter sponsalem. Inebriamini, charissimi. Intro- 
duxi vos in cellam vinariam, ut ordinarem in vobis 
charitatem. Nec est charitas ordinata, nisi cum 
mens vestra fuerit vehementia charitatis inebriata. 
Non est ordinata, nisi cum omnibus aliis fuerit af- 
fectibus superordinata. Bonus ordo, supereminentia 
amoris : supereminens amor charissimos efficit . 
Charissimi sunt, in quibus nihil est vel charitate va- 
cuum, vel alii negotio vacans. Ordo plenus est, cum 
de charis in charissimorum gradum transitur. Ordo 
pleuus est, cum charitatis cumulo nihil adjici potest. 
Comedite, amici,et bibite ; et inebriamini, charis- 
simi. Omnes ibi amici, et omnes charissimi. Omnes 
potantur, et omnes inebriantur. Non sic autem in hac 
convalle lacrymarum, non sic : sed multi amici, 
pauci charissimi; multi potantur, non inebriantur, 
omnes ; etqui inebriantur, iterum temperantes fiunt. 
Ad horam mente excedunt, et ad sobrietatem soli- 
tam denuo redeunt. Soporantur et excitantur ; som- 
nolenti fiunt, et post paululum iterum vigilant. Ideo 
sequitur : Ego dormio, et cor meum vigilat. Ha ta- 
men vigilie non videntur dormitioni succedere, sed 
ipsam comitari. Prestet nobis Dominus Jesus quse 
super hzc sunt dicenda vigilanter intelligere, et vo- 
bis audire, qui vivit et regnat Deus per omnia se- 
cula seculorum. Amen. 


SERMO XLII. 


Ego dormio, et cor meum vigilat. Voz dilecti mei 
pulsantis ; Aperi mihi, soror mea, etc., quia 
caput meum, etc. (Cant. v, 2.) 


1. Ego dormío, et cor meum vigilat. Post hester- 
num capitulum, qua rationis consequentia talis re- 


tatio, hsec est responsio quasi singularis. Ibi plures 
invitantur, hic unus respondet. Ibi dicitur, Inebria- 
mini, chárissimi : hic que charissima est, quia 
Sponsa est, dormire se refert. Ego dormio. Quid 
mirum si àd communem vitationem responsum red- 
ditur singulare ? Multi charissimi, sed omnium est 
cor unum, et anima una. Una est, inquit, columba 
mea (Cantic. vi, 8). Amor unit, et amor iuebriat. 
Vides quam juste fit omnium unica responsio, quos 
in commune charitatis vehemens liquor infundit ὃ 
Vere vehemens virtus amoris, inebrians et abalie- 
nans. Vultis audire quomodo charitas abalienet ani- 
mum quem inebriat? Ego, inquit, dormio : ac si 
dicat dilecto : Tu me ad ebrietatem vocas, et ego tota 
huic muneri vaco. Ego dormio, et cor meum vigilat. 
Ab aliis dormio et quiesco negotiis : ideo cor meum 
liberius vigilat ad sectandam hanc ebrietatem, et vi- 
num potandum. Ordo mirabilis. De ebrietate dor- 
mitio, et de dormitione vigilie. llle dicit, Inebria- 
mini ; et illa dicit, Ego dormio. Bonus sopor mentis 
excessus, et alienatio ab affectibus carnis, et (si id 
etiam dicitur) a sensibus corporis. Tunc*magis viget 
et invigilat amor spiritualis, cum consopitur penitus 
omnis passio et affectus animalis. Et dormitio et 
inebriatio, utraque alienationis 8 443 vicem prefert. 
Et quiddam in hoc ipso ad invicem tenent commune, 
quod mentem tam hxc quam illa sibi abripit, et pe- 
nes se manere non sinit. Utraque statum pristinum 
ipsi anime, ut sic dicam, foratur, et novos infor- 
mat affectus. Ego dormio, et cor meum vigilat. Dor- 
miunt alii somnum suum, et delectatio eorum in 
propria voluntate et voluptate quiescit. Α talibus 
ego dormio, et vigilat cor meum tibi. Ab increpa- 
tione tua, Domine, dormiunt alii (Psal. Lxxv, 71), 
ego ab incrapulatione. Dura hec increpatio satis, 
quando dissimulando su: hominem permittis desi- 
dig, sicut est magna increpatio deserlionis signum. 
Ab hac increpatione dormit, qui ex dissimulatione 
divina somnolente securitati se tradens, dissimu- 
lantis patientiam non attendit parturire impoeniten- 
tis repulsam. Patientis longanimitas, et interim non 
pereutientis, in verecundis mentibus vim habet ; et 
eadem Domini tolerantia, qu: mentes honestas fa- 
cit sollicitas, duras ipsa reddit securas. 

2. Ego, inquit, dormio, et cor meum vigilat. Dor- 
mio non increpata, sed incrapulata a vino, ad quod 
vocas charissimos tibi. Crapula ebrielatis tu& mundo 
me tollit, et tibi tradit : soporat, et excitat : s:ecula- 
rium oblivisci me facit, et tui non sinit. Ego dormio : 
dormi mecum, juxta illud quod ipse in Salomone 
definis, Si dormierint duo simul, fovebuntur mutuo 
( Eccl. 1v, 11). Sic fiet ut ex dilecti presentia ob ve- 
hementiam amoris cor meum vigilet amplius. Cor 
meum vigilat, cum tuus amor in eo amplius viget. 
Ego dormio, et cor meum vigilat Dormio propter 
amici requiem, propter raptum invigilo. ln somno 
dulci quietis mese, sollicitudo vigilantis te vigilan- 
tius somniat. Dulcis somnus, et dulce somnium, ne- 


z IN CANTICA SERMO XLII. 


scire alia, solum te scire ; vacare tibi, et te videre, 
sicut hic datur per somnium, ut sic. dicam, et um- 
bram et znigma. Bona crapula, copia vacationis et 
visonis istius. Visio ista habet aliquid somnio si- 
mile, eo quod non humano arbitrio et industria 
fiat, non ex investigatione nostra, sed ex visitatione 
orientis ex alto. Paulus quasi dormit, cum mundo 
moritur : quasi vigilat, cum vivit Christo. Dormiat 
uünam, fratres, anima mea dormitatione ista, et 
fiant vigilie mec talium similes. Utinam juges sint, 
non interpolentur. Nunc autem versa vice ego vigi- 
lo, cor meum dormit ; dormit spiritus, caro vigilat : 
el si caro dormit, non tamen statim spiritus vigilat. 
Indulgetur animo requies, nondum tamen ab illa 
gloriosa ebrietate sorbetur et rapitur. Dormit tenta- 
mentis, nondum tamen excitatur illis inebriantibus 
blandimentis : et quamvis frequenter gustentur, re- 
diviva tamen novitate animam, quam inebriant, 
excitant. 

3. Jure vigiles dicti sunt qui nunquam vinum 
illud inebrians digerunt, qui semper madent zeternze 
delectationis ubertate. Tales in Danielis libro vigiles 
legis (Dan. 1v, 10). Bene vigiles, in quibus nihil est 
quod soporatione indigeat, sed totum invigilat Deo. 
Bene vigiles, quorum non interpolantur vigilize. Nul- 
lus in eis animalis affectus sentitur quem deceat 
consopiri, πὶ expeditiores sint cordis vigilia. Sunt 
quzdam vigilize sollicitudinum replete molestia, de 
quibus Petrus, Sobrii estote et vigilate, quia adver- 
sarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit 
querens quem devoret (I Petr. v,8) : et Paulus in- 
quit, Vigilate et state in fide (I Cor. xvi, 13). Sed 
ile vigilia nihilominus sollicitudine non carent, 
quibus Ecclesie vexantur doctores, sicut evangelici 
illi pastores vigilantes et custodientes vigilias noctis 
super gregem suum (Luc. 11, 8). Vigilie istae qua- 
dam torquentur molestia ob imminentis mali caute- 
lam. Vigilie sponse dormientis non continent mali 
cautionem, sed copiam boni. Exoccupate enim 
menti vehemens amor aviditatis inexplete vigilias 
indicit. Vigilie quadam sunt vel desiderium optatze 
presenti, vel delectatio indepta., Vigiliee bona, vi- 
gens et non somnolenta devotio, sive in copia di- 
lecti presentis, sive in concupiscentia absentis. H»c 
nec vigilat, nec viget, nisi inquieta, et quantum ad 
szeculi vel studia vel desideria consopita mente. Ideo 
dicit : Ego dormio, et cor meum vigilat. Et in Job le- 
gitur, quod in. visione nocturna, cum sopor irruit 
super homines, et dormiunt in lecto, tunc aperit 
Deus aures (Job xxxi, 15, 16), tunc loquitur, 
tune pulsat. Ideo hic sequitur : 

á. Voz dilecti pulsantis : Aperi mihi, Jure vigilat, 
nesciens 84 & qua hora venit dilectus ejus. Quasi 
conünue sunt vigiliae sponse, οἱ vox dilecti. Cor, 
inquit, meum. vigilat : et statim adjecit, Vox dilecti 
pulsantis : Aperi mihi. Cor meum vigilat, et dilectus 
meus non dormit. Vox ejus pulsal, et dicil : Aperi 
mihi. Cor meum vigilat, et ipse statim advolat, et 
auditur vox ejus: Vox, inquit, dilecti. Hec mihi 


222 


A vox nota est, haec mihi grata: alias obsurdesco 


voces, ad hanc expergefacta sum ; statim cum inso- 
nuit in auribus meis, exsultavi pre gaudio. Multe 
voces obstrepere solent, et falsas insusurrare blan- 
ditias, sed non sicut vox dilecti, Magna, fratres, 
prudentia sponse, οἱ discretione spiritus pollens, 
quis sic distinguere novit inter versutias demonum, 
et blanditias veras dilecti. Vox, inquit, dilecti pul- 
santis. (γ talis vox qualis Jesu ἡ Numquid philoso- 
phorum ? numquid hereticorum ? Num Legis ? num 
Prophetarum ? Valida vox ejus est, stultam fecit hu- 
jus mundi sapientiam (I Cor. 1, 20). Lex et Prophe- 
te neminem ad perfectum adduxerunt: vox Jesu 
consummalionis summam complectitur, vox ejus 
consummationis precepta continet, vox ejus movet 
affectus. Voz, inquit, pulsantis. Pulsat enim et pe- 


B netrat efficax instar anticipitis gladii : leniter illabi- 


tur, et blande persuadet, quod nulla potuit alia do- 
ctrina obtinere. Non altus sermo, sed alta mysteria. 
Humilitatem conscientie, morum contemperantiam, 
obtemperantiam obedientiz, carnis munditiam, cone 
temptum mundi, concupiscentiam zternorum, divi- 
nitatis notitiam, que unquam disputatio, que di- 
Strictio tanta aut sermone tradidit, aut inspirando 
persuasit? Resurgendi gratiam, impassibilitatem 
resurgentium, aeternitatem vite, majestalis revela- 
tionem hac docente sperare didicimus, et suspi- 
rare. Notusin Judaea Deus,in Israel magnum nomen 
ejus (Psal. vxxv, 2). Nunquid tantum ? nunquid 
tam expressum ? Numquid tam impressum ? nun- 
quid tam sparsum ? [n Israel magnum nomen ejus. 
sed non eatenus magnum vel evidenti doctrina, 
vel vehementi devotione, vel numerosa populo- 
sitate credentium. Olim loquens Deus patribus in 
Prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis 
in Filio (Hebr. 1, 1. 2). Ideo vox valida, vox virtu- 
üs, vox dilecti; sed Judaeorum convalescere ne- 
quivit in auribus. Audivit Gentilitas, et confessa est, 
et non negavit dicens: Vox dilecti pulsantis. Utrum. 
que agnosco esse dilecti, vocem et pulsum, verbum 
et virtutem, Utroque mihi gratus dilectus meus, 
utroque me demulcet et movit, voce et pulsu, et, ut 
sic dicam, cantico et psalmo. Bene pulsat et quasi 
tympanizat, qui verbi et. operis concordem movet 
symphoniam. Tympanum puta Jesum: accede, tange, 
discute, pulsa mores, opera, verba, vitam. Omnes 
ineo chorda extenta et sonore sunt, tactz:e. me- 
lodiam dulcem resultant. Jesus ipse pulsat se 
ipsum. Nemo, inquit, tollit. animam meam, sed 
ego pono eam, et ilerum sumo eam. Potestatem 
habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum 
sumendi eam (Joan. x, "1, 18). Vide quid tibi sonet 
ista positio, sumptio, et utriusque potestas ; quid 
ipsa sic pulsandi causa. Nonne et ipsa maxime ad cor 
nostrum pulsat et excitat, ut nos, velut cithara qua- 
dam effecti, sic sonanti consonare nitamur ? 

56. Voz dilecti pulsantis. Bene dilecti inquit, quasi 
ex dilectione sola et gratia loquentis et pulsantis. 
Aperi mihi, quia caput meum plenum est rore, e 


223 


cincinni mei guttis noctium. Refrigescit in Judaea 
charitas, jam transmigratio fit, juxta Scripturam, 
ad Gentes (Ac£. xui, 46). Illi missum est verbum 
salutis, sed repulit illud, indignam se judicans ster- 
ne vite. Exclusus sum ab ea, iu aperi mihi ; quia 
caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis 
noctium. Caput Christi Deus. De Deo Patre glorian- 


tur Judsi, ejus se jactant habere notitiam, Filium - 


reprobant et blasphemant, tu aperi mihi. Caput 
meum plenum est rore. Non tales desiderat, non si- 
tit, sed magis fastidit: ideo plenum est. Plenum est 
rore, eo quod sensu leves sint, rationis carentes 
pondere, non habentes aliquod in assertione mo- 
mentum : ratione leves, obstinatione graves, quasi 
ros etguttzeinefficaces et pertinaces. Ef cincinni mei 
guttis noctium, qui gelidze sunt et tenebrosze. Nam 


GILLRBBRTI ABBATIS 


224 


tas, que non vis tam eminere foris, quam ἰη- 
tus te tenere, aperi mihi. Aperi mihi, aperi mihi : 
que queris, nisi me? Tota es mea : tota mea, 
et multiplici jure mea. Quam multiplici? Audi 
quam multiplici : Soror mea, proxima mea, co- 
lumba mea, immaculata mea. Soror mea, quia in 
assumpta carne cognata. Proxima mea, quia de la- 
tere, cum in cruce dormiret, de secundo Adam Eva 
nova est creata; ut non jam sint duo, sed una caro. 
Ibi est cognatio naturalis, hic conjunctio personalis. 
Ibi soror, hic sponsa. Columba mea, per spiritus 
gratiam : immaculata mea, per remissionem et dis- 
ciplinam. In carne soror, in sacramentis sponsa, in 
spiritu. simplex, immaculata iu sancttate : in his 
omnibus mea. Aperi mihi. Age quod agis, aperi 
mihi. Tibi intus sum, sed aperi mihi in illis in qui- 


est quidam ros qui noctis non est. Ros fuus, ait BJ bus adhuc foris commoror, Aperi illis, invita, in- 


Isaias Deo, ros lucis (Isai. xxvi, 49). Et cincinnimei 
suntpleniguttis noctium. Figuris adheserunt, scien- 
tes litteraturam, nescientes sensum spiritualem. De 
uhius 8 δ scientia Dei, de figurali legis observa- 
tione Judaei gloriantur, mysterium inficiantes Trini- 
tatis, et. prefigurationis veritatem, de superfluis et 
emortuis signis se jactant. Molesti sunt mihi, disci- 
pulos meos premunt, qui sunt velut. quoddam capi- 
tis mei ornamentum eL decus: ideo fugio, aperi 
mihi. ' 

6. Quidam hsretici Christi divinitatem, ad quam 
nec fide volunt nec ratione possunt attingere, co- 
nantur exstinguere. Subtilia et consona litterarum 
testimonia, et qua divina aituntur auctoritate, quasi 
quosdam cincinnos capitis, non cohsrentibus di- 
sputationum suarum argutiis, et velut quibusdam 
roris instar minutiis, inficiunt, corrumpunt, oppri- 
munt. Hi quoque notitiam Dei presumentes et spi- 
ritualium subtilitatem sensuum, quasi in ipso Dei 
capite et capillis superbe locatis, rori conferuntur, 
et guttis noctium ; αἱ intelligas eos minutos, geli- 
dos, fluidos, et non cohzrentes sibi. Sed et si quem 
videris sanam, quasi caput ipsum, tenere fidem, Sa- 
cramentis superficie tenus communicare, subtili 
vigere seusu ; gelida tamen est propter malam con- 
scientiam, et propter hypocrisim obscura, et pro- 
pter velocem transitum fluida. Gaudium enim hy- 
pocrite instar puncti (Job. xx, δ). Hunc talem Jesus 
foris esse judicat; opprimentem, et quasi gravem 
sibi refugit. Hujusmodi non tam ambulant, quam 
volitant in magnis et mirabilibus super se, superba 
elatione pendulo vagi in aere. Ambitiosa quidem ne- 
gotiatione perambulant in tenebris, De religione lu- 
erum venantes, spiritualem se simulantes habere 
doctrinam, fluidum instar roris eloquium, incerta et 
oculta et quasi nocturna nosse mysteria, sapientie 
Dei sanctitatis tenere caput et culmen, et in ipso 
Christi herere vertice, eminendi magis quam in- 
trandi studium gerunt. 

7, istos moleste ferens et fugitans Jesus, di- 
cit: Aperi mihi, soror mea. Quis intus es, qua 
non vagaris foris, que non in sublimibus voli- 


troduc in locum tabernaculi admirabilis. Pulsa, ut 
aperiatur tibi ostium magnum et evidens, sicut Pau- 
lus dicit (I Cor. xvi, 9), ut pateat introitus persua- 
sionibus tuis ad affectus eorum. Penetra ad illos, ut 
ad te post hac introducas. Exi ad illos, ut. intrent 
ad te qui foris congelato frigescunt affectu. Exitus 
tui damna aliorum introductione redime. Quid di- 
cis? Exui me tunica mea, quomodo induar illa ? Quid 
dicis? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? 
Exuisti te tunica tua, tunica carnalis cure, tunica 
certe molesta, et forte polluta. Tunica tua te exuisti : 
mea induere. Zelus domus mes comedit te : ideo 
juxta Isaiam induere pallio zeli (Isa. Ltx, 17). Insta, 
argue, predica, obsecra, opportune, importune 
(JI Tim. 1v, 2). Non est pedes polluere, hac ince- 
dere via. Si quis adhaesit pulvis, excutias illum de 
pedibus tuis. Non pollutos, sed pulchros commendat 
Isaias pedes, cum dicit : Quam pulchri super mon- 
les pedes annuntiantium pacem, annuntiantium 
bona! (Isa. Lu, ".) Ne cuncteris; operum meorum 
exempla te moveant. Tangat manus, si pigritaris ad 
verbum. Zelotes ego sum; tu quoque pro me zelare. 
Otia dulcia sepone, paululum meis implicare nego- 
tiis. Omnis militans Deo, istis, cum jubetur, se im- 
plicet oportet negotiis. Cum dives essem, pro omni- 
bus pauper factus sum ; zequalis Deo, exinanivi me 
ipsum, ministrandi formam accipiens. Pro omnibus 
mortuus sum, ut qui vivunt, jam sibi non vivant; 
sed mihi. 

8. Attentis talibus in dilectio sponsa, et his mota 
exemplis ad :&mulandum, sic ait : Dilectus meus mi- 
sit manum 146 suam per foramen, et ad tactum 
ejus intremuit venter meus. Per arctum paupertatis, 
persecutionis, et mortis foramen, operum suorum 
ad me intromisit exempla. Hae me tangunt, heec me 
movent. Nam tremor ventris motus est mentis. 
Audi denique motionis effectun. Sequitur enim : 
Surrexit ut aperirem dilecto. Audite et intelligite qui 
prapropere satis et proterve nimis ad Ecclesise pro- 
peratis honores. Sponsa enim, ad quam Cantici hu- 
jus blandimenta cantantur, morose et cunctanter 
accedit, eliam postquam se sororem, proximam, 


225 


IN CANTICA SERMO XLIII. 


226 


eolumbam, immaculatam audivit vocari. Contem- A nunc ; sed aperi mihi, ut amplius intrem. Aperi 


plare si hzec in te sint : et si sint, verere ne perdas; 
si non sunt, magis verere ne non accipias. Attende 
post quot et invitationes et commendationes sic di- 
dt: Surrezi ut aperirem dilecto meo. Et tibi vanum 
sit surgere antequam voceris, qui delectationis illius 
sanctae panem manducas, et bibis vinum, de quo 
supra dicitur : Comedite, amici mei, et bibite; et ine- 
briamini, charissimi. Vanum, imo verendum sit 
tbi, nisi cum invitata sis, surgere, cum dormis 
somnum dulcem, donec tibi dicat dilectus : Aperi 
mihi. Non ambitionis, non avaritiz, non inquietudi- 
nis, non elationis vox moveat animum, non demul- 
ceat blandimento fallaci. Iste tibi ignote sint voces, 
Bon tibi ise opus bonum suadeant; sed tantum ad 
dilecti tui vocem assurge, qui vivit et regnat, etc. 
SERMO XLIII. 
Aperi mihi, soror mea, etc. Caput meum plenum est 


rore. Exui me tunica, quomodo induar illa ? etc. 
Manum suam misit per foramen, etc. (Cant. v,2,4.) 


4. Superiore sermone hunc locum ita duscissimus, 
utdiceremus Jesum sponse sus implorasse solatia ad- 
versus molestias eorum qui fidei nostre sinceritatem 
humans et perfidz doctrinz corruptela tentant infi- 
cere, et subtilium persuasionum immadidare rore 
nocturno, quem princeps tenebrarum, princeps aeris 
bujus, latenter et leniter instillat. Nam et alio Scrip- 
ture loco queritur quod aque inundaverint super ca- 
put suum (Thren. m, 54). Heri ergo inductus est a 
nobis Dominus Jesus molestias fugiens; hodie indu- 
cetur gaudia ferens. Heri inductus est solatia im- 
piorans ; hodie, secum solatia portans : heri, plenus 
injuriis, hodie, gratiis. Illa interpretatio raras respi- 
cit, ista refertur ad plures. Non omnes ad pridica- 
tionis opus vel idonez sunt, vel delegate. Non enim 
omnes corruptelas fidei repellere vel sufficiunt, vel 
huie muneri przeficiuntur. Non possunt omnes esse 
matres et sponsz : omnes possunt sorores et sponss. 
Non omnes possunt partus sustinere injuriam : om- 
nes debent amplexus gratiam. Fuerat secundum 
hesternam interpretationem roris illius nocturni li- 
quor molestus ; hodiernus iste sit gratus. Ibi loqui- 
tur Jesus querelas deponens, hic loquitur blanditias 
suggerens. Ibi fugit infestos, hic solum ad sponsam 
festinat. 

2. Aperi mihi, soror mea, proxima mea. Discipli- 
nam hic attende custodie, ubi janua passim non 
patet. Quis illuc intrabit ad arbitrium, ubi Jesus sine 
interpellatione non intrat ; nec nisi cum fuerit au- 
dita et nota vox ejus ? O me felicem, si de mea dici 

anima queat : Porta hec clausa est, et per eam nec 
furtim nec fortuito iudisciplinatus affectus immit- 
titur ! Soli principi patet, si ponam ori meo custo- 
diam, ut soli principi pateat, cum assistit ad illud. 
Aperi mihi portam justiti&e : et ingressus in eam 
convivabor tecum, comedam in ea, et bibam, et 
i nebriabor; denique et ego inebriabo te guttis meis. 
Non accedo sterilis, sed madens suaviter illabente 
rore gralüarum. Aperi mibi. Intus jam tibi sum 


mihi. Jam quasi novus accedo, et recenti rorans 
affectu. Ut ros tibi fluet eloquium meum, cum dei- 
tatis mez:e tibi instillabo arcana. Caput meum rore 
abuudat, et contemplatio divine in me nature sub- 
tiles et fecundos parturit sensus. Quid circa huma- 
nitalis mysteria solum moraris? quid tamdiu solos 
ad pedes resides? Surge, ascende ad caput, illi 
aperi. Áperi mihi in hoc, quía caput meum plenum 
est vore. Humanitas gratiam comparat, divinitas 
confert : humanitas fudit cruorem, divinitas infun- 
dit amorem. Caput meum plenum est. Ipsum est 
13442 ros ipse. Illabitur anime, et ejus medullas 
irrigat. Usque ad*aliquid ingressus sum : aperi 
mihi, ut pertingam ad intima, ut divinitatis mese 


B dulcis notitia influat, et inficiat totum quod est in 


C 


interioribus tuis. Aperi mihi, ut divinitatis mes 
subtilis ros cordis tuis terram infundat, et inebriet 
eam. Et revera sic est, fratres. Ubi in materia ma- 
jor est gloria, ibi in meditatione major est gratia. 
Quod plus habet excellentiz, plus sibi exigit reve- 
rentis, plus refundit et gratie. Quod quodam na- 
ture sus merito prserogat, perceptio ejus oblecta- 
tionis plus erogat. Plus omnibus placet, quod om- 
nibus prestat. Singulari materie peculiaris debetur 
cernendi modus. Non est humani juris : non est 
enim moris humani. Quietee et pervigili donatur 
menti, non tamen ad votum, sed cum ipse vult et 
dicit : Aperi mihi. Quid est dicere, Aperi tmíhi, nisi 
quodam blandimento affectum illicere, movere con- 
cupiscentiam, ut mens ex parte tacta tante lucis 
corusco, ad pleniorem perceptionem se preestet pur- 
gatami Sic lux quasi oculo dicit : Aperi mihi; qua& 
ex modica perceptione ad majus participium sui 
quamdam aviditatem priegenerat. 

3. Aperi mihi, soror mea. Quid est, Jesu bone, 
quod rogas aperiri? Tu ipse habes clavem David : 
aperis, et nemo claudit (Apoc. ||, 7). Apparitio tua 
apertio est. Appare, el nemo tibi claudit. Cui ex 
minima parte majestatis tu: cceperit gloria scintil- 
lare, animum ad se subito convertit et rapit. Non si- 
nit sibi claudi, dum ipsa coruscat. Cor quod pene- 
tras, aperis tibi : apertum tenes, dum te non sub- 
trahis. Et forte utraque necessaria est, et cognaüe 
sunt sibi apertio sponsi et apertio sponse. Apertio 
sponsi apparitio ejus est : apertio sponse, apparatus | 
ejus et coaptatio ad tam dulces usus. Caput meum 
plenum est rore, et cincinnimei guttis noctium. Ca- 
put plenum est, et eo madent qui adherent illi, Delec- 
tabilis est Deus in se, et delectabilis in sanctis suis, 
qui de ipso per gratiam oriuntur, et ordinatione sua 
quasi quidam distincti cincinni perseverant in 60. 
Pulchra utraque contemplatio, vel gratiarum 4088 
procedunt de eo. Divisiones enim gratiarum suni 
(1 Cor. xn, 4), ac si qusedam distinctio cineinno- 
rum. Invisibilia enim ipsius quamdam preeferre di- 
stinctionem videntur, ad nostre tamen capacitatis 
mensuram. Nam distinctis signis et sermonibus 
aliud et aliud significare conantibus, quee in ipso 


227 


GILLBBERTI. ABBATIS 


228 


sunt unum, quasi plura et varia innotescunt nobis, A esse responde . Qus illi cognata est, immaculata 


Quedam ad solam ejus magnitudinem respiciunt : 
unum hoc cincinnum putat. Quaedam ad solam poten- 
Liam : sie el hoc quasi unum intellige. Similiter que 
ad sapientiam, quis ad bonitatem, que ad preedestina- 
tionem, ad providentiam, ad gratiam, ad indulgen- 
tiam, consilium, cogitationes Dei generaliter quae 
una significationis complectitur ratio, et quasi ad 
unam pertinent, pro uno cincinno interpretare : qua 
ad aliam, pro alio crede. Invisibilia ipsius, ait Apos- 
tolus, per ea qua fucta sunt, intellecta conspiciun- 
tur; sempiterna quoque ejus divinitas (Rom. 1, 20). 
Illa plurali protulit, lianc singulari intellectu. Hanc 
ergo velut caput accipe : illa velut cincinnos. Nam 
divinitas in se una et sim| lex est; secundum affe- 
ctum autem in subjectis, ei effigiem particulariter 


impressam subjectis, varie significationis recipit B 


numerum. Ideo essentialia nomina mutuo de se dici 
possunt, non sic autem denominata. Essentia Doi 
scientia ejus est, cum conversicnis veritate, et sub- 
stanti: identitate : non tamen, cum verum est 
Deum nosse aliquid, et sequenter verum erit illum 
id esse. Sic et potentia cum voluntate in Deo unum 
idemque essentialiter est : denominata vero ab his 
non se mutuo consequuntur. Denominationes enim 
iste cum aliquem circa creaturas effectum conti- 
nent, cognatam ab illis multitudinem trahunt, et se 
nequeunt comitari. Mira identitas, et mira diversi- 
tas : utraque inexplicabilis, utraque admirationis 
est plena, devotionis et reverentice occultissimas et 
efficacissimas causas continens. 

4. Accede, sponsa, ad hoc caput dilecti, ad cin- 
cinnos ejus : stringe rorantes crines; multum inde 
dulcissimi liquoris elicies. Pleni sunt guttis noctis, 
guttis occultis, guttis non ignota dulcedine refrige- 
rantibus. Erit quando gutt: tales expresse frequen- 
tius integri fluminis efficient impetum. Bonus qui- 
dem, qui desiderium s&stuantis amoris refrigerat. 
Sive supradictis modis caput cincinnosque 448 
intelligas, sive in capite illam deitatis nudam noti - 
tiam quiz est facie ad faciem, cincinnos autem il- 
lam que per speculum fit et in valamento s:enigma- 
tis, in utroque refrigerii uberem rorem reperies. 
Ideo forte capiti ros simpliciter assignatur, guttae 
vero cum adjectione noclüis cincinnis aLtribuuntur, 
quod hec visio que per speculum fit et :nigma, 
nocturne quiddam habet qualitatis, minus fulgens, 
et minus fervens. /Émulare, sancta anima, spon- 
sum, caput et capilli devotionis rore madescant : 
caput, intentionis; cincinni, cogitationis. Ad mo- 
dum madentium capillorum strict: sint, extentse 
sint, pingues sint, continenti: extenuatee disciplina, 
continuationis perseverantia protente ; exsultatione 
Spiritus pingues, ne ad modicum tenebroso et gelido 
malitie et nequiti: rore inficiantur, quem princeps 
aeris hujus leniter et latenter aspergit. Cave fallaces 
infectiones ejus; sponsi tui illum ccelestem se men- 
titur habere rorem. Claude illi : et si dicat, Aperi 
mihi, soror.mea ; nullam tibi cum eo cogasationem 


C 


non est. Parva cognatio, quam contagio sequitur. 
Christus quam sororem dicit, immaculatam sube 
jungit . Ausculta quando dicere possis : Voz dilecti 
pulsantis. Hostis primo aggressu timide agit : ten- 
tentis modo deprehendi timens, palpat, non pulsat, 
Dilectus tuus innotescere volens, pulsat audenter : 
Aperi mihi,quia caput meum,inquit,plenum estrore, 
et. cincinni mei guttis noctium. Ac si dicat: Aperi 
mihi, quia rore gratis refertus illabor. Aperi, aptam 
te prepara tante praesentiae. 

5. Tunc illa : Ezui metunica, quomodo induar il- 
la? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos ? Tu di- 
cis, Aperi mihi: ecce aperui, parata sum ; sed do- 
mesticis turbari denuo curis refugio. Nolo quam 
semel exui, reindui tunica. Quomodo induar ea? 
Quomodo ? Nullo modo. Non acquiesco, non possum 
non sagre reinduitionis verbum audire. Laneam exui . 
vestita subtilibus. Novi quam laboriose sint partes 
Marthe, quam onerosa operta sit tunica : quomodo 


«eirca frequens discurrendo ministerium, inquinatos 


oportet illam affectuum pedes habere, et operum 
gressus. Non possum de Maria in Martham degene- 
rare. Optimam partem elegi, apertum et paratum ef- 
ficere cor meum ad adventum dilecti. Non videtur 
in partibus Martha; passus molestias, qui semel ab- 
solutus ad illas iterum reverti festinat. Nuda ab 
omni materia mundi, et sine impedimento velami- 
nis, libera et quasi revelata facie gloriam contem- 
platura dilecti, surgam ut aperiam ei. Via hsec via 
pulchra est : non potest per eam pes pollutus in- 
cedere, nec pollui in ea. Brevis via : nam dilectus 
stat ad ostium vociferans ct pulsans, quasi more 
impatiens. Puleat ad ostium, explorat aditus, et ar- 
dentius diligens properantem praevenit me. 

6. Manum suam misit per foramen, et ad tactum 
ejus venter meus intremuit. Quid sibi vult hoc loco 
quod sponsa, que clauserat ostium cubilis [al. cu- 
biculi] sui, non hoc quoque obturavit foramen, ne 
ad illam quid ingrederetur incaute ; in eeeteris cau- 
üus agens, cur bic locum negligentise reliquit ? An 
forte hoc in se minus ipsa novit foramen ? quis enim 
in se omnia potest nosse foramina, omnes aditus, 
omnes aptitudines, nisi ille qui, sicut in Ezechiele 
legitur, in lapide pretioso foramina preparavit ? 
(Exech. xxvii, 13.) Ipse foramina, ubi vult, parat; 
quia, ubi vult, ipse manum mittit per foramen, per 
aptum aditum, inspirationis occulte virtutem. Per 
foramen, inquit, id est per aptum, per abditum, per 
arctum ingressum. Arctus enim ingressus satis, ubi 
manum tantum immittit Jesus, ejus respectu per 
quem ostii apertionem sibi fieri petit. Non movere- 
tur ille venter sponse, non surgeret, non aperiret 
dilecto, nisi ipse prior inspirationis sue manum 
immisisset occultam. Occulta ratio vocationis pri- 
mae, latens causa, et nondum latus ingressus. Dila- 
tatur autem cum preoperanti sponso anima coope- 
ratur, conatur, assurgit et aperit. Prima solius De 
manus agnoseitur ; secunda, Dei simul et hominis. 


229 IN CANTICA SERMO XLIII. 


Et cum magis Dei sit propter munus, soli tamen 
homini deputatur ad meritum. Arcta esl etiam et 
quasi per foramen concepta cognitio Dei, ea quz: per 
operum ejus contemplationem percipitur, et quasi 
tactus manus, non visio vultus ejus. Adverte trinum 
contemplandi modum : ἢ 49 in capite, in cincinnis, 
in manu. In capite naturam, in cincinnis figuram, 
in manu facturam. De hoc ultima sic ait : Delectasti 
me, Domine, in [actura tua, et in operibus ma- 
nuum iuarum exsultabo (Psal. xcti, 5). Possumus 
etiam sic illa vocare : essentiam, signa, opera. Di- 
vine illius nature notitiam signa per quamdam in 
suo genere similitudinem depromunt, opera pro- 
bant. Signa, ut sic dicam, exprimunt, et opera as- 
ruunt. Ultimus hic contemplationis modus simpli- 
cum est; secundus, eruditorum ; primus, purissi- 
morum. Verumtamen, sicut jam diximus, immissio 
manus per foramen, immissionem illam latentem et 
occultam significat inspirationis, quam divine vir- 
tutis tactus operatur. 

1. Hic etiam est advertere tria quaedam in spon- 
sa. Quis tria? Primo quod tremit, secundo quod 
surgit, tertio quod aperit. Primum fit quidem in 
ipsa, sed non ab ipsa: duo sequentia sic fiunt in 
ipsa, quod etiam ab ipsa. In primo praoccupatur, 
in secundo conalur, in tertio captat. Cum tremit, 
nil ipsa agit, sed magis patitur : cum surgit et ape- 
rit, proprie aliquid industriae adhibet. Tremit, cum 
motum occultum iaspirationis sancte dulciter sen- 
üt : assurgit, cum consentit et sequitur quo illa 
ducit : aperit, cum huic totam se operi mens in- 
dulget, et reddit capacem. Verumtamen quanto ma- 
gis se huic usui aperit, tanto ex nimia affectione et 
vehementia citius deperit. Memor fui, inquit, Dei, 
et delectatus sum, el exercitatus sum, et defecit 
spiritus meus (Psal. Lxxvi, 4). Memoriam ventri, 
tremori delectationem, exercitationem surrectioni 
confer et apta. Nam quod dicit, defecit spiritus 
meus, ad illud spectat, quod hoc sequitur in loco : 
Pessulum ostii mei aperui dilecto, et ipse declina- 
vit. Tunc declinat, cum tu deficis, ferre non valens. 
Cum tu afficeris vehementius, tunc ipse citius avolat. 
Quanto affectuosius captas dilecti amplexus, et quasi 
aperto corde totum absorbere et deglutire conaris, 
tanto velocius declinat labilis praesentia dilecti tui. 

8. Sed jam redeamus ad seriem litter. Surrecí 
ut aperirem dilecto. Manus mem distillaverunt 
myrrham : digiti mei pleni myrrha probatissima. 
Quid est quod de apertione locutura przmittit de ma- 
nibus? An forte suggerere voluit, quibus te manibus 
oporteat aperire dilecto tuo, quibus operum meritis 
contemplandz veritati aditum preparare ? Bonz qui- 
dem myrrhate manus, que carnis mortificationem 
operantur, quz fluxum ejus compesceunt, stringunt 
lasciviam, ut latius influat oblectatio verbi. Àn non 
velut quasdam myrrhe stillas censes opera heec re- 
gularis conversationis , quie vicissim sibi succeden- 
Ua mentem ungunt, et carnem stringunt ? Vigili, 
jejunia, eastigatus et parcus vietus, asper pannus et 


290 


A panis ater, plage virgarum voluntarie suscepte, in 


matutinis psalmodiz vociferatio, et silens oratio, 
utraque in spiritu cordis vehementi, sed hsc tanto 
vehementior, quanto corporalis spiritus minus est 
continens ; quidni distillant nobis, dum vicissim 
succedunt sibi? Jure conferuntur myrrhe, quia carni 
amaritudinem vexationis inferunt, et devotionis ve- 
lut unguento mitigant animum. Et ut discretionem 
adesse intelligas, et obsequium rationale : Digiti, 
inquit, mei pleni myrrha probatissima. Manus opera 
sunt; discretio, digiti. Myrrha tam actio carnis, 
quam unguentaria exhilaratio cordis, Hac myrrha 
probata est : nam est qusedam myrrha quis reproba 
est, Cum videris quorumdam puerilium hominum 
digitos prohibita passim signa distillare, agilem 
manum undique petulantis vel perversi affectus in- 


B dicia spargere; ut arbitror, indisciplinatee conver- 


sationis amaritudinem, quasi reprobam myrrham, 
istos fundere non negabis. Àn non quasi myrrha 
lascivia talis, qua et fratrum disciplinatos mores 
contristat, et sibi in posterum confusionis et poeni- 
tenti est paritura moestitiam? Probatissima vero 
myrrha est, que in multis argumentis exerci- 
tii regularis est reperta laudabilis. Et regularis 
exercitatio et hostilis vexatio, utraque probabilis 
est, cum patientie virlus, servata integritate sua, 
amaritudine nimia non corrumpitur ac degene. 
rat. Recole tempora quibus juvencula adhue Ec- 
clesia ad aures pulsavit Gentilium, ut dilecto suo 
Christo ad corda ipsorum ostium aperiretur, pate- 
ret aditus : quam innumeros desudavit agones, 4150 
quanta confecit martyria, quam continuis est vexata 
suppliciis ! Vere digiti ejus pleni myrrha probatissi- 
ma, eo quod omnimodarum passionum argumentis . 
honestata est virtus ejus in laboribus suis. 

9. Cum hujusmodi manibus satagite, fratres, 
aperire Verbo, speculationis dulcedini aditum prz- 
parare. Bonorum actuum merilis, mentis vestre 
recessus Christo uberius reserabitis. Videte si labo- 
ris et fatigationis vestrae myrrha multis est expegri- 
mentis reperta laudabilis, sicut. aurum quod per 
ignem probatur. Digiti mei, inquit, pleni myrrha 
probatissima. Discretionis significatur subtilitas, et 
unctionis ubertas : et digitos enim dicit, et plenos. 
Distillant, et pleni sunt : vicissitudinem habent, non 
evacuationem. Interpolantur jejunia refectione, la- 
bores requie, vigilie somno. Vicissitudo refectionem 
affert, non defectum. Digiti, inquit, mei pleni sunt 
myrrha probaiissima. Contemplationis optas deli- 
cias, sponsi amplexibus ex otio perfrui, illum solum 
cordis tui continere secreto? noli ad aperiendum 
vacuis, noli aridis occurrere manibus. Actio con- 
templationem przcurrit. Quanto magis myrrha con- 
tinentite et afflictionis mortificaveris affectus anima- 
les, tanto uberiorem aditum dilecto paraveris. Deni- 
que sequitur : Pessulum ostii mei aperui dilecto. 
Non possumus in angustia terminandi sermonis hujus 
ostium aperire capituli. In alium differamus traeta- 
tum, gratiam ab eo expetentes et exspectantes, qui 


221 


ne habet clavem David, si qua nemo aperit, Jesus 
Christus; qui vivit et regnat per omnia secula sz- 


eulorum. Amen. 
SERMO XLIV. 


Pessulum ostii mei aperui dilecto; at ille declinave- 
rat atque transierat. Anima mea liquefacta est 
ut locutus est (Cant. v, 6). 

1. Hodie vobis, fratres, de apertione ostii disser- 
turi sumus. Nam hesternus sermo de operatione, 
qua velut quadam ad apertionem est via, ultimum 
tractatus nostri digessit articulum. Bona plane ope- 
ratio, quae immortalitatis el incorruptionis spem et 
Speciem semper praefert, qua non seminat in carne, 
ne corruptionem inde metat. Utinam in veritate ego 
dicere possim, quia myrrha in manibus meis semper! 
Si quis, inquit Jesus, fecerit voluntatem Patris mei, 
cognoscet de doctrina meo (Joan. vu, 1. Ecce qua- 
liter pietatis actus aditum referat veritatis. Boni 
certe actus, qui et quadam contemperantia et mode- 
ratione discreti sunt, et unctionis devotione repleti. 
Jure manibus unguentariis aperitur Christo, qui de 
unctione nomen accepit. Et forsitan nisi per unctum 
ostium ingredi nescit. Ideo in templo de lignis oliva- 
rum ostiola facta sunt, per quas in Sancta sanctorum 
aditus pateret (III Reg. vi, 31). llujusmodi enim et 
ligni materia unguentarii est ministra liquoris. Ostiola 
dicta sunt, et olivarum arctus introitus : sed in pin- 
guedine gratiz sine difficultate illaberis, ubi subtilis 
est intelligentia, et secretum mysterium. Non labo- 
riosus patebit ingressus, si devotionis et charitatis 
oleo quasi ostio voluerit uti. Et puto quod conve- 
niens est de templo testimonium prolatum : Templum 
enim Dei sanctum est, quod estis vos) I Cor. wi, 1'1). 
Habe ergo in templo tuo ostia, per quae summus 
Pontifex solus ingrediatur in intimum cordis tui re- 
cessum. Claude ostium, obde pessulum, nisi quando 
dilectus tuus pulsat ingredi volens. Si ostium non 
est, passim patebit ingressus omni tLranseunti. Si 
ostium clausum est, sed pessulo non obseratum, 
facili cedet et patebit. impulsui, clausuram non ha- 
bens firmiorem. Habe utrumque ostium circumstan- 
tie, et pessulum constanti&. Prospice circumstan- 
ter, resiste constanter. Oblivio et ignorantia non su- 
bripiat, improbitas non irrumpat. Et si ita mavis 
distinguere, sollicitam  premeditationem  reputa 
ostium, orationem quasi pessulum. Tali firmatum 
repagulo, hostili non patebit impulsui ostium tuum. 


Confortavit, inquit Psalmista, seras portarum tua- D 


rum (Psal. cxLvirt, 13). Nonne in seris et portis velut 
ostium οἱ pessulum tibi videris audire? Utrumque 
necessarium est, sed conira insidias inimici. Ubi 
vocem et pulsum audis dilecti, ubi manus ejus sub; 
tilem, et per foramen sentis attactum, aufer pessu- 
lum, ostium aperi, cuncta cedant obstacula : si fieri 
potest, 8318 medium parietem totum aufer, ut li- 
bere se tibi dilectus tuus infundat. Sollicitudo ad- 
versus tentamenta daemonum in securitatem verta- 
tur de presentia sponsi: cautelam hostem repel- 
lendi in perfruendi dilecti copiam verte. Ostium 


GILLEBRERTI ABBATIS 


232 
aperuisse se novit, qui dixit : Paratum cor meum, 
Deus, paratum cor meum (Psal. cvit, 9). 


4. Quomodo ostio eget Jesus, qui in Evangelio 
ait : Ego sum ostium? Miranda ratio. Ostium est, et 
pulsat ad ostium. Intrare vult per quem quisquis in- 
troierit salvabitur, et pascua inveniet (Joan. x, 9). 
Magna est ostiorum distantia, Est enim ostium quod- 
dam in argumentis nature, est ostium in Sacra- 
mentis Ecclesie, est ostium in experimentis gratiae. 
In primo illo ostio naturalis rationis ductu innote- 


' Scit nobis per opera operans sapientia, et ad aliquid 


C 


veritatis intromittitur : divinitatis colligimus noti- 
tiam, non tamen personalem in deitate distantiam. 
In hoc ostio non distinguitur persona, nec confertur 
gratia. Ideo non debet esse assiduus, non nimius ad 
hoc ostium pulsator. Per secundum, in eo quod sa- 
lutaribus initiamur Sacramentis, ad Ecclesie unita- 
tem intramus, ad communionem sanctorum. In hoc 
secundo ostio, sic quidam intus sunt, ut tamen quasi 
foris sint, donec ad tertium accedant : quod familia- 
rem interpretamur accessum per charitatis affectum, 
in copiam quamdam et contemplationem dilecti. 
Ostium hoc tam secretum, tam intimum, non omni- 
bus patet, sed soli sponse prebet accessum. In 
Ezechiele multas ostiorum distantias legis (Ezech. 
XL et XL), quas modo longum esset prosequi. Ve- 
rumtamen parum quid interesse reputo, tunc ad' il- 
lum ingrediaris, an ad te ipse : nisi quod tunc vide- 
ris ingredi ad ipsum, cum tu quasi prevenis et prior 
rogas , ipse vero ad te, cum ipse te praevenit, pulsat 
affectum, improvisus illabitur, et nil tale meditantem 
insperatze dulcedinis movet attactu. 


3. Quando pulsat hoc modo ad ostium tuum, noli 
morari : surge, festina, ne forte declinet. Nam et in 
hoc loco sic habes : Pessulum ostii mei aperui dile- 
cto ; at ille declinaverat atque transierat. Cur abis, 
Jesu bone ? cur declinas ? cur defraudas dilectam a 
desiderio suo ? Tu desiderium inducis, tu delecta- 
tionem subducis. An forte hoc modo in majorem 
aviditatem el ardentius desiderium concupiscentiam 
protrahis, dum copiam subtrahis ? Ita est. Plane ita 
cst. Iste. amoris fallaciee ipsum amorem magis in- 
flammant, ad ejus cumulum proficiunt dum sic de- 
cipiunt. Ille dominice resurrectionis apparitiones 
quam breves erant, quam subite, quam succiss ] 
Quibusdam vix jam agnitus est, et statim elapsus 
est. Non se patitur ab aliquibus tangi. Aliis clausis 
illabitur januis, ostii apertione non indigens. [llud 
enim ostium maxime illi aperitur, quod aliis omni- 
bus negotis clauditur. Cum putatur teneri, quasi 
furatur presentiam gratam : furtim accedens, et 
furtim recedens. Gaudium enim contemplationis in- 
star est puncti. Velociter recedit, et excellenter trans- 
cendit omnem humans capacitatis virtutem. Quo ipsa 
vadit, non possumus &quis eam in hac carne pas- 
sibus sequi. Dixi, inquit Salomon, Sapiens efficiar : 
et ipsa longius recessit a me, mullo magis quam an- 
tea erat (Eccle. vui, 2&, 25). Perceptio ejus melius 


233 IN CANTICA SERMO XLIV. | ' 


quam. privatio docet (9), quam sit transcendens 
ejus majestas. Eo ipso quo vehementior est, velocius 
transit : Ipse, inquit, declinaverat atque transierat. 
ldeone, Jesu bone, declinasti ad sponsam, ut tam 
eto declinares ab ea? Ipse, inquit, declinaverat at- 
que (transierat. Quid est, transierat? Transierat me, 
Iransierat vires meas, pertransiit me. Ideo quasi 
ferre et subsistere non valentem transiit me. Gladius 
est verbum Dei (Ephes. vi, 17), gladius est Jesus, 
snimam sine mora et difficultate pertransit : non 
subsistens, dum ejus vehementiam liquefacta mens 
sustinere non valet. Flammeus hic gladius est. Ideo 
sicut cera fluit a facie ignis, sic anima succensa a 
facie ejus. Anima, inquit, mea liquefacta est, ut di- 
lectus locutus est. Videtis qualiter ad ignitum elo- 
quium liquefecit animam. 

Á. Pessulum ostii mei aperui dilecto meo; at ipse 
declinaverat atque Iransierat. Ita in manifestalione 
Dominica resurrectionis, qua facta est duobus illis 
euntibus in Emmaus, ut aperti sunt oculi eorum ad 
cognoscendum Jesum, sub ipsa apertionis hora eva- 
nuit ab oculis eorum, et quasi pertransiit cor illo- 
rum, ut ipsi fatentur. Nonne cor nostrum ardens erat 
in nobis, dum loqueretur ? ete. (Luc xxiv, 13-32.) 
Ardens 48649 erat in ipsis in collocutiono, sed in 
apparitione liquefactum est in illa visione vehemen- 
ti,soliditatem et constantiam non obtinens. Quid 
enim est Jesum evanuisse, nisi illos in gloria appa- 
riüonis subsistere non valuisse ? Declinat in dile- 
etam ut flumen pacis, sed ut glorie torrens pertran- 
sit, sicut torrensigneus liquescere faciens animam, 
quam inundat, quam reficit, quam transit. (uam 
dulcis hora, quando anima huic igneo torrenti lique- 
facta miscetur ! quam subtilis est in illo momento, 
quam extenuata, quam mobilis | Nihil tunc teporis 
habet, nihil duritie reliquum, nihil rigoris : tan- 
tummodo calens et liquens. Cognata sunt sibi invi- 
cem liquidum et calidum. In his duobus contempla- 
tonis usus consistit. Quod liquidum est, calorem 
promptius concipit ; et conceptus calor vice versa 
quod liquidum reperit, liquidius reddit. Quod dico 
calidum et liquidum hoc est, ac si aliis dicatur no- 
minibus, succensum el sincerum. Calidum est, eo 
quod amat: sincerum et liquidum, quia quamdam 
amati in se speciem tepreesentat. Calidum, quia ar- 
det : liquidum, quia videl. Calidum, quia inflam.- 
matur: liquidum quia dilecti imagine informatur. 
Quod liquidum est, nil habet impurum, nil pigrum; 
facile cernens, et facile sequens. Sed tanta gratia 
liquidi non est cum calor non est. Bene liquidum, 
quod ei ex puritate dilecti claritatem percipit, et 
quasi percitum et promptum extra se effusum post 
dilectum festinat, qui jam pertransierat. Ipse, in- 
quit, jam pertransiit a me, qui totam pertransiit me. 
Velox transitus ; sed violentize non parum habens in 
lactu, liquefactam post se reliquit animam meam, 


(9) Vide an legendum, Privatio ejus, melius quam 
perceptio docet. 


PATROL. CLX XXIV. 


294 


elfusam uberius, et conantem transire usque ad di- 
lecti transitum, nihil presumens in ejus presentia. 
In voce exsultationis liquefacta sum statim ut locu- 
tus est ipse. Anima mea liquefacta est, inquit. Quid 
est, liquefacta est? Id est, crescens facta est, 
currens, clarescens. Crescens super se, currens ad 
ipsum, ex ipso clarescens. Virtute crescens, currens 
volis, veritate clarescens : hoc est, lata, labilis, lu- 
cens. 

5. Ex hae forte liquefactione prestitum illi est 
quod manus sue myrrham distillant, mens liquefa- 
cta est. Cur tertium praterimus, quod canticum il- 
lud apponit ? Habet enim sic connexum ex ordine : 
Venter (remit, distillant manus, anima liquefacta 
est. Potest istic etiam, leviter hanc lectionem trans- 
currens, ordinatum quoddam augmentum advertere : 
non tamen facile est et planum gradate distinctio- 
nis rationem assignare. In omnibus quidam modus 
signatur, sed major in secundo quam in primo : et 
major in tertio quam in secundo. Plus est enim di- 
stillare quam tremere; sicut liquescere quam distil- 
lare. Totum prestat presentia sponsi sponsg sue, 
quod ejus venter tremit, distillant manus, anima li- 
quefacta est. Totum est ex tactu manus ejus et vo- 
cis auditu, totum est ex tactu, et, ut sic dicam, ex 
pertransitu ejus. Quia tangit, tremit : distillat, quia 
perstringit et. pertransit illam in spiritu vehementi, 
cujus vocem audis, sed nescis unde veniat aut quo 
vadat. Ideo liquefacta est anima ejus, ut locutus 
est ipse. Vox subtilior manu est, vehementius mo- 


C vet, et velocius transit. Sermo Jesu subtilioris et 


sublimioris doctrine plus continet, quam aliqua 
operum prodere queant exempla. Omne transit 
exemplum de majestate Deitatis sermo, quem inter 
discipulos fudit : omnem experientiam pollicitatio 
glorie future, qus revelabitur in nobis. Huic intel- 
ligenti& et perceptioni si aperis ostium αἱ compre- 
hendas, statim declinat et pertransit : ideo et tu 
transi in affectum liquefacti cordis. Ad hanc vocem 
dilecti dic : Mirabilis facta est scientia tua ex me; 
confortata est, et non potero ad eam (Psal. cxxxvirt, 
6). Et anima mea liquefacta est, deficiens a compre- 
hensione, et non sufficiens ex vehementi et violentá 
dulcedine persistere et morari in admiratione. Pro- 
pter heec et hujusmodi, inquil : Anima mea liquefa- 
cta est, ut dilectus locutus est. 

6. Quid putatis, ut aliquid preter seriem et quasi 
ex abundanti δὰ cohortationem presumam; quid, 
inquam, putatis, quod non hic sermo quorumdam 
suggillat duritiam, quorum viscera gelido austerita- 
tis nimi: rigescunt affeclu, quorum viscera nullum 
misericordie distillant liquorem, nec exiguo tre- 
munt et moventur affectu 18038 erga ponitentes ; 
misericordis manus tactum non sentiunt, piissimi 
Jesu non igniuntur alloquio, pulsantem in poenitente 
Jesum foris non audiunt? Vereor ne declinet ab eis 
et pertranseat, ne non inveniant cum queasierint, et 
cum clamaverint non exaudiat eos. Cur durantur 
viscera tua ad filios, quasi non sint tui? Poteras 


235 


GILLEBBRTI ABBATIS 


236 


forsitan tuos inclementi oculo respicere, et resupino A audite liquefactum affectum discipuli. Ego, inquit, | 


fastu przterire, si tameu tui tantum essent, et non 
Domini tui. Quam durus fores, si de tuo largiri de- 
beres, qui Domini substantiam tam avaro et immi- 
nuto etiam filiis affectu dispartiris? Dispersit, inquit, 
dedit pauperibus (Psal. cxi, 9). Sed tu forsitan pau- 
peres nescis. Quid, si dicat tibi Deus : Imperfectum 
meum non viderunt oculi tui? In libro tuo nonnisi 
perfecti sunt scripti (Psal, cxvim, 16), de perficien- 
dis nulla te cura tenere consuevit. Malus medicus, 
qui non est opus zegrotis, sed bene habentes, fortasse 
exulcerans. Si non vis errantem quzrere, saltem oc- 
curre revertenti. Aperi januam misericordie, et si 
non poenitentem propter Christum, suscipe vel Chri- 
stum in ponitente. Liquescat anima tua misericor- 
die rore, et ad clamantis et pulsantis Jesu succen- 
datur eloquium. Vox poenitentis, vox pauperis, vox 
est Jesu. Ideo cum audis hanc vocem, clementi af- 
fectu liquescat anima tua, ut et tu cum sponsa di- 
cere queas : Anima mea liquefacta est, ut dilectus lo- 
cutus est. Ausculta et recole quid locutus Maris 
Magdalene, quid mulieri in adulterio deprehen- 
se, quid Samaritane, Chanansee, Zaccheo, Pelro, 
Centurioni. Ad tot pietatis sermones et clementize 
cujus non mollescat affectus, viscera liquescant ? Ad 
tam vehementes flatus austrinos, etiam de durissimo 
pectore quantumlibet annosa poterat glacies solvi 
Sentio me aflluentis olei liquore perfundi, et simili 
alfectu liquescere, quoties misericordie tus» opera, 
verba, pracepta recenseo. Ignitum eloquium tuum 
hoc vehementer, et servus tuus diligit illud (Psal. 
cxviiu, 140). Diligit, quia indiget : ideo amat anima 
mea, et pra gaudio liquescit ubi tu loqueris. 

7. Istam liquefactionem oportet ut sentiat omnis 
sanctus. Nam illa superius disputata liquefactio non- 
nisi perfectorum est, et eorum non semper, sed in 
tempore opportuno. Et ne infructuoso subducam 
silentio quod mihi suggeritur, breviter vobis absol- 
vam quod adkuc de hac liquefactione intellectu con- 
cepi. Non cernitis quod liquefit, qualiter de quodam 
rigore et immobilitate moveri incipit, se ipsum egre- 
di et deserere nititur, de tumore et mole pristina de- 
fluit et descendit, et evanescit, se ipsum ducentem 
el ad humiliora loca facile sequitur; vel eadem per 
se ipsum sectalur, precurrens frequenter ducentis 
conatum. Magna in liquefactis ad sequendum mobi- 
litas, et prompta voluntas. Inlelligitis jam, ut arbi- 
wor, in liquefactis ad obediendum aptitudinem 
grandem, humilis animae affectum tractabilem. Hanc 
humilitatem non metus infligit, sed calor amoris in- 
format. Metus mentem violenter inífringit, amor 
emollit, et teneram ac liquidam reddens effiagit ad 
libitum. Humilitas de charitate profluens, nil mole- 
sti; patitur, uliro ad imum tendit, quiescens cum 
apprehenderit inferiora. Habetis jam in liquefactio- 
ne, humilitatis illius generose, habetis et obedien- 
ti& expressam sub brevitate naturam. Vultis et te- 
stimonia? Dominus aperuit mihi aurem, ut audiam 
eumquasi magistrum. Audistis loquentem Dominum: 


C 


non contradico, retrorsum non abii. Auditis quo- 
modo sequitur, audite jam ad quam infima. Corpus 
meum dedi percutientibus, et genas meas vellenti- 
bus: faciem meam mon averti ab increpantibus et 
conspuentibus in me (Isai. L, 5, 6). An non iste quas. 
ad aspera et abjecta descendit, non rigide resistens, 
sed liquefactus, effectusque tractabilis ad auditum 
calentis eloquii? Ergo qui hujusmodi humilitatis et 
obedientie liquescit affectu, non frigida tumentique 
mole immobilis et rigescens, pro suo jure, hujus 
sibi verbi usum gloriose preesumit : Anima mea li- 
quefacta est, ut dilectus locutus est. O mira vis ver- 
bi, et ignita vehementer! Inflammat cor, commutat 
renes, in nihilum in conspectu suo respectu Dei sui 
animam redigit; a se ipso liquescere et deficere fa. 
cit, ut jam anima non sit secum, sed sicut sequentia 
continent hujus versiculi : Ego semper tecum (Psal. 
Lxxir, 21-93). Ideo non in se, non secum, sed cum 
Deo suo est ; 823$4 semper obsequens, et quantum 
datur, sequens, sed non assequens semper pro voto, 
nec illo excellenti modo qui sponse cum sponso 
competit. Nam et hic sequitur: Qucsivi, e£ non in- 
veni illum : vocavi, et non respondit mihi. Sed capi- 
tulum hoc alterius temporis eget tractatu, ex otio 
discuti volens. Sufficient ista non pro magnificentia 
sui, sed pro nostris disputata viribus, qualiter ani- 
ma sponse liquescit ad loquelam dilecti sui Jesu 
Christi, qui vivit et regnat per secula seculorum. 
AÀmen. 


SERMO XLV. 


Quasivi,et non inveni illum : vocavi, et non respon- 

- dit mihi. Invenerunt me custodes civitalis, per - 
cusserunt et vulneraverunt me, tulerunt pallium 
meum, elc. (Cant. v, 6, 7.) 


1. Cum tibi fuerit dilectus tuus, elapsus, hün tibi 
redit ad libitum : vexatio haec dat intellectum amori, 
et augmenta affectuum. Nunc visitat, nuuc evane- 
Scenle visitatione vexat amicam. Varietás hsec 
amantis cor et desiderium rapit, et reparat ad 
usum. Ut dilectus locutus est, liquescit animà tüa. 
Anima tua liquefacta deficit, ferre non valens; et 
dilectus tüus declinat. Defectio tua, fuga ipsius est. 
Presente et loquente dilecto liquescis, deficis, ex- 
spiras : absente eo respirare permitteris. Absens 
vires reparat, quas przsens exhaurit. Delectationum 
vehementiam intervalla temperant, cujus continua- 
tionem ferre non potes. Quid continuationem dico ὃ 
nonne ipsa te inchoatio reddit exhaustam ἢ Statii 
enim ut loquitur dilectus, liquescit anima tua. Deé- 
nique et in sequentibus dicit : Oculi tui avolare me 
fecerunt (Cant. νι, 4). Quomodo dilectum avolare fece- 
runt, nisi dum nimio affectu in eum defecerunt * 
Modum nescis: ideo dilectus tuus moderatur, οἱ 
presentie sus mensuram tibi distribuit in tempore. 
Ideo quseris, et non invenis; vocas, et non respon- 
det. Attendite, fratres, vehementiam et vim amoris. 
Nec abesse dilectum sustinet, nec. sufficit. pràssenti 


251 


[bi vota anhela laborant, hic exhausta deliquium 
pauuntur. O felix amor, qui continua quadam vicis- 
situdine ant liquescit in ipso, aut quarens anhelat 
ad ipsum ! Quesivi, e£. non inveni illum, inquit : 
τοταυΐ, et non respondit mihi. Alibiscriptum est lioc, 
hec Ánodo : Querent me mali, et non invenient : 
socabunt, οἱ non exaudiam (Prov. 1, 28). Quidnam 
est hoe quod hoc ipsum tam commune est bonis et 
malis ? Cur indifferenter utrisque te, Jesu bone, sub- 
ducis? Verum quidem non indifferenter, sed mul- 
tum differenter. De malis dicitur : Querent, et non 
invenient. Sponsa vero non se inventuram diffidit, 
sed non invenisse causatur. (Juestvi, et non inveni 
Ulum : vocavi, et non respondit mihi. 


2. O quoties quasivi Dominum Jesum meditando, 
invocavi orando : sed nec meditatio effecta est dul- 
cis, nec pinguis oratio! Ideo non inveni illum, nec 
respondit mihi. Nec inveni illum ipsum, nec sua ; 
sed supra modum dulcia sunt que respondit mihi. 
At utinam mihi frequenter respondeat cum vel lego, 
vel oro! Ita, Jesu bone, responde mihi quantas ha- 
beo iniquitates et peccata, scelera mea et delicta 
mea ostende mihi. Absconde paulisper faciem tuam 
(Job. xui, 23-24), ut mea mihi foeditas salubriter in- 
notescat vel in meditatione mea, vel in lectione sa- 
crarum Seripturarum. Tunc enim me inveniunt cus- 
todes civitatis, doctores sancli, cum meos in eorum 
seriptis. mores invenio, Tunc me inveniunt, cum 
meos mores et vitia depingumt; percutiunl, cum dis- 
cutiunt ; vulnerant, cum increpant. Sacri scriptores, 
ac si quidam custodes civitatis sancte Jerusalem, 


quz est Ecclesia, varios animorum investigant affec- C 


tus, et inveniunt singulorum passiones, bonos mores, 
et morbum quo quisque laborat : nullius vel cogi- 
tatio non invenitur ab illis. Quoties illa lego, quasi 
inventum me et deprehensum puto. Illa me exhor- 
tationum jaculis feriunt, illa vulnerant, dum quod 
inlegrum arbitrabar, saucium esse convincunt. Illa 
simulationis tollunt velamen, ignorantiz vel oblivio- 
nis involucrum, false pallium glorise. Illa ac si pallio 
quodam, sic dissimulationis spoliant operimento, et 
elationis ornamento. Illa me quodam presumpte fal- 
laciter glori: pallio spoliant, dum consciente de- 
nudant infirma. Utiliter ergo a custodibus in hunc 
modum invenior, quamvis 1855 dilectum ad votum 
invenire non queam. Denique jam minus in me in 
quo glorier, minus in quo quiescam inveniens, 
amoris in dilectum facibus inardesco. 


3. Filie Jerusalem, nuntiate dilecto quia amore 
langueo, Per me non audeo accedere, non hanc fami- 
liaritatem mihi praesumo, non sui copiam mihi adhuc 
Jesus indulget : ideo, filie Jerusalem, ad vos accedo, 
vos ambio, vobis causam commendo, committo ne- 
£gotinm, nuntiate dilecto. Quasi ignorat, dum dissi- 
mulat. Custodes spolient, filie nuntient, doctores 
exhortentar, exorent filie. Filia Jerusalem,nuntiate 
dilecto quía amore langueo. Nuntiate, ingerite : fre- 
quens suggestio dilectum infleetet. Jam exuta sum, 


IN CANTICA SBRMO XLV. 


238 


jam spoliata sum me ipsa, jam idonea dilecto vestiri. 
Spoliata et exoccupata mens languet amore, Nun- 
Liate dilecto quia amore langueo. Fratres, si vos in- 
crepatorius doctoris sermo tangere specialiter vide- 
lur, vestros expresse ferire mores, mentis vestra 
nudare vuluera, vel occultat», vel excxcatoe con- 
scienti: tollere pallium ; ad incentivum amoris, non 
ad odii illud invertite fomitem. Cur privitam trahis 
ad injuriam, quod in commune profertur ad omnes? 
Forsitan ad te quod dicitur respicit, te tamen nomi- 
natim non exprimit. Amoris languorem generalis 
tibi ministret correctio, non murmuris passionem. 
Et si nondum dulcis illius amoris desiderio langues, 
bonum est si inierim langues pudore delicti; si 
langues poenitentia, si limore judicii configuntur 
carnes tuv. Convertere in s&rumna, tua dum con- 


B figitur spina : delictum confitere, et operimenti pal- 


lium, quo injustitias dissimulanter abscondis, sine 
ut tibi tollat; noli pertinacius, noli strictius hypo- 
crisis te pallio operire, involvere tegumento. Non 
convertetur ad te Jesus, nisi simulationis et fallacia 
a te fuerit ablatum velamen, quod tibi confusio 
quadam et displicendi metus prsitexuit, Operuit con- 
fusio faciem conscientie tue : aufer velamen con- 
fusionis, confessionis induere. Nam et Dominus 
confessionem induit, confessionem non suam, sed 
tuam. Hoc se ornatum pallio reputat, hoc a te mutua- 
tur : hoc illi pallium trade, quod affectuose tollit 
quasi pignus amoris, et reconciliationis signum. 
Tunc incipies amore languere, cum prius poeniten- 
lis fueris affectibus languida. Tunc te incipient filie 
Jerusalem commendare dilecto : tunc coelestes spi- 
ritus et anime spirituales congratulantes languorein 
nuntiabunt amoris. 

&. Sed nos ex abundanti super ponnitentie statu 
versamus hunc locum, cujus tota facies perfectiora 
quadam videtur spirare, et ejusconsona gratie, quae 
sponse meretur conditione censeri. Qu«esivi, inquit, 
et non inveni illum; vocavi, el non respondit mihi : 
invenerunt me custodes civitatis. Meditando querit, 
vocat orando : audiendo doctores invenitur, percu- 
litur, vulneratur, exuitur. Et ne quid desit ad cu- 
mulum, filiarum Jerusalem, fidelium scilicet ani- 
marum, commendatione adjuvalur. Quatuor hic 
quaedam adverte, vel in illa, vel circa illam : inve- 
stigationes, vola, precepta, et preces. Investiga- 
tiones meditationis, desiderii vota, praecepta docto- 
rum, et sanctorum [a/. sociorum] orationes. Annon 
doctorum precepta et exhortationes frequenter com- 
mode sentiuntur ab his quos e( anxia investigatio, 
et sincera oratio poterat lassare ? Nonne pigra vota, 
verborum ssepius stimulis excitantur ? Denique quee 
fervida sunt, his fomitibus efficiuntur ferventiora. 
Invenerunt me custodes civitatis. Boni et prudentes 
magistri vago quodam el quasi venatico genere 
dicendi utuntur, et varios ad mentium status ver- 
tunt sermonem, si forte inveniant quem tangant, 
quem stimulent, quem permoveant, si quis audien- 
tium glorietur, et dicat: Invenerunt me custodes ci- 


239 


GILLEBERTI ABBATIS 


240 


vitatis, percusserunt me, et vulneraverunt me, Quo A moda expressius loquar. Novi quid sit hoc pallio 


quis perfectior est, vulneratur facilius, et tener af- 
fectus verborum citius sentit aculeos. O felicem ani- 
mum, ad quem tam sublimia exhortatonis jacula 
veniunt, quem inveniunt suis aptum vulneribus; 
quando non abeunt retrorsum, auditorum vel duri- 
ja, vel stoliditate repulsa! Non sunt passim hujus- 
modi jacula fundenda, nec in omni multitudine, sed 
tantum ubi idonez mentes creduntur inveniri, quas 
tam excellens doctrina non effugiat. Quasi fulgura 
sunt hec : summa feriunt, submissa effugiunt; 
summa inveniunt, summa feriunt, 

156 5. Ideo dicit: Invenerunt me custodes civi- 
tatis, percusserunt me, vulneraverunt me, tulerunt 
pallium meum. Tulerunt pallium quo involutus erat 
posnaliter Adam, prioris simplicitatis splendore nu- 
datus : tulerunt imaginationum operimenta, quibus 
impediebatur intrinsecus; pallium figurarum vela- 
men tulerunt, veritatem intulerunt. Revelata, nudata, 
simplex veritas gignit fervorem amoris. Ideo, filie 
Jerusalem, nuntiate dilecto quia amore langueo. 
Quandiu non placet, non rapit affectum, non suc- 
cendit perspecta veritas : quantumlibet sincere se 
frui quis putet aspectu intelligentim, velamen pati- 
tur, operimentum lippitudinis, obductionis pallium. 
Cum autem ablatum hoc velamen fuerit, tunc ruti- 
lat veritas, tunc scintillat, et succendit. amorem ; 
tunc alios ad congratulandum, qui hoc patitur, po- 
terit invilare, dicens : Nuntiate dilecto quia amore 
langueo. Videte Judzeam, quandiu sub legis operi- 
mento latebat veritas, quandiu cxcitatis ipsa tole- 
rabat velamen : metu torpebat, affectu rigido nil po- 


terat dulce sentire, nec vulnerari jaculo charitatis. C 


Cum autem conversa ad Dominum velamen depo- 
suit, cum ablatum hoc illi pallium erat, tunc ccpit 
gloriose hujus confessionis verbum usurpare : Fi- 
lie Jerusalem, nuntiate dilecto quia amore langueo. 
Tunc gloriata de novas el insolite dulcedinis gustu, 
filias Jerusalem ad gratias agendum invitat, et suo 
gentis consortes exemplo sollicitat. Audi denique 
quid tali sollicitatione provocatee respondeant : Qua- 
lis est. dilectus tuus? el queremus eum lecum. 
Vides quomodo participes fidei hujus et doctrine fieri 
gerant in votis. Doce qualis est dilectus tuus, et quze- 
remus eum tecum. Fac nos tante consortes gralis, 
ut quaerendi studio amoris incipiamus affectu lan- 
guere. Sufficiat interpretatione mystica hec per- 
strinxisse breviter. 

6. Jam ad id redeamus, cujus ex occasione in 
hunc sumus locum delapsi, dum ablati pallii utilita- 
tem exposuimus. Nam inde est sumpta occasio quod 
ait : Tulerunt pallium meum. Hireamus adhuc pau- 
lum hoc in loco, explicemus hoc pallium. Non est 
enim simplex pallium, quo etiam sancte mentes 
involvuntur. Est euim diplois, id est duplex pallium, 
fortasse et triplex, et quadruplex, Quot vobis pallio- 
rum genera proposuimus? Annon adhuc grave et 
onerosum satis est. pallium animarum cura, et ad- 
ministrands necessitatis sollicitudo ? Propria incom- 


premi, quam arentem sortitus sum terram, et ficul- 
neam sterilem. Jam multi elapsi sunt anni, quod 
venio, immo asto, quaerens fructum in ea, et non in- 
venio. Quoties spes nostras elusit, et fefellit operam, 
exspectationem nostram frustravit? Jure onerosum 
hoc pallium dico et eo magis onerosum, quo minus 
utile. Nam onera sollicitudinis leviora sunt, que pro- 
ventuum levat ubertas. ες mihi, quod invenerunt 
me custodes civitatis, quod aliquid in me tali di- 
gnum onere se invenisse putaverunt! Percusserunt 
me, vulneraverunt me, tulerunt pallium meum, et 
plagis impositis abierunt semivivo me relicto, Tu- 
lerunt pallium meum, pallium simplicitatis, pallium 
lucis, amictum letitie, ardentis vestimentum aífe- 
clus. Quoties solebam hujusmodi palliis totus in- 


B volvi, foveri in croceis? Nunc autem tota die mente 


amplector et verso que Paulus arbitratur ut sterco- 
ra. Hzc dulcia, hsc gloriosa mihi pallia tulerunt, 
onerosa induerunt., Quando hec tollentur a me? 
quando projiciam hsec, si tamen projicere licet? 
Felix dies, quo hoc exutus et expeditus pallio, libe- 
riore vos ad congratulandum mihi invitabo affectu, 
filie Jerusalem; cum vos, qus nihil estis experte 
hujusmodi quale nunc deploro, pro renovato in vo- 
bis amoris languore gratias referetis. Miser quidem 
est qui hujusmodi pallio spoliatus, meerore et mo- 
lestia tabescit, non languet amore. (Qus sponsa est, 
sic spoliata vel officio sollicitudinis, vel usu, non 
fastidio languet, sed amoris studio. Ideo ipsa alias 
ad congaudendum sibi et gratias agendum dilecto 
exorat. 

1. Ecclesia primitiva cum qu&reret Christum in 
δυάδα, repulsam passa, non invento ei loco in eis, 
non invento ibi Jesu, transivit ad Gentes : quesivit 
in eis, vocavit, et in multis non invenit, non acce- 
pit responsum, 18072 nisi mortis responsum. Deni- 
que a principibus bujus mundi, quasi custodibus ci- 
vitatis, quomodo vulnerati, spoliati bonis, laniali 
corpore, carnis sug exuti pallio in initiis martyres 
nostri? Inter tanta et tot flumina et gurgites tormen- 
torum non est in eis exstincta charitas, sed magis 
augmento quodam languebant amoris. Jucundum 
plane videtur, ex presenti occasione verbi, marty- 
rum inter tot. vexationum et mortis genera cbarita- 
tem indefessam recolere ; quomodo passiones corpo- 
ris passione intrinseca temperabant amoris. Nam si 
ad illos hunc locum referas, non est querele, sed 
glorie vox ista, qua dicunt : Percusserunt me, vul- 
neraverunt me, lulerunt. pallium meum custodes 
murorum. Eo inodo nos oportet non egre ferre si 
quando nos spoliant vel moleste sollicitudinis, vel 
non bone aut periculose actionis, quo stricte invol- 
vimur, pallio, custodes murorum. Jecit Elias pal- 
lium dum raperetur (IV Reg. 1,13) : fugit Joseph 
dum teneretur (Gen. xxxix, 12) : sponsa tulit dum 
tolleretur. Speculi et imaginis velamen projecit 
Elias raptus ad faciem. Mundi ornamenta velut 
magna onera fugit Joseph sentiens fomitem. Solli- 


9H . 


rem. [maginatione quasi velamine tenetur intelle- 
ctus, ne sinceram contempletur veritatem. Honorum 
el dignitatum affectus obvolvitur pallio, ne libere 
pergat in ea que Dei sunt. Sollicitudo omnem in 
anima laetitiam obnubilat, imaginatio obscurat, ho- 
nor tentat. In primo tenebra, in secundo illecebrz, 
in tertio labor. In primo caligo, in secundo cupidi- 
tas, in tertio cura. Tulerunt pallium meum custodes 
murorum. Boni custodes : bene norunt cui curarum 
impedimenta tollant, quam exonerent animam, et 
ad deliciandum "Cum dilecto suo reddant expeditam 
ad delectandum et δὰ quaerendum. Nam frequenter 
elabitur, nec queri potest nisi expedito affectu. No- 
runt ergo boni custodes cui parcant ab oneribus et 


IN CANTICA SERMO XLVI. 
citudine exuta, dilecti liberius captat sponsa favo- A 


actionum angustiis molestiisque, ut expeditius in B 


occursum amplexumque properent verbi, cui pal- 
liam persuasionibus auferant suis. Exui me, inquit, 
fwnica mea (Cant. v, 3). 

8. Hoc quidem in anterioribus, nunc autem dicit : 
Tulerunt pallium meum. Nude et pure se simplici- 
talis innotescit, et libero affectu in amoris negotiis, 
Tulerunt pallium meum, quodam modo dicentes : 
Quid compedita curis queris dilectum? quid istis te 
convolvis molestiis? Si non penitus deponis officium, 
eur non sollicitudines ad horam saltem seponis? 
Non detractamus studiis, sed instantizte volumus de- 
- trahas. Noli nimietatem quizstus necessitatis verbo 
pretexere. Quid bonum in te sinis ingenium terre- 
nis obrui? quid illos a&emularis qui, in honoribus 
positi, jumentis comparantur, terrenis inhiant, ter- 
rena mandunt, studio ruminant, vorant affectu, po- 
nuntur in sublimi, sed volutantur in limo? Noli :- 
mulari in istis vehementibus; nec zelaveris hanc 
facientes iniquitatem. An non iniquitas ct inzequali- 
tas multa, ad transitoiia intensum impendere ani- 
mum, ad zeterna remissum? Quid quod non semper 
intendunt negotiis? Quid quod quidam sub obtentu 
providentie necessitatis, et ab opore manuum, et a 
meditatione ac studio scrutande veritatis excusant 
se; plus dant negotiationi quam quieti; plus scur- 
nlitati verborum quam Scripturs sacre collationi ; 
plus otio quam operi? Fratrum officinas circumeunt 
et cellas, otiose, curiose, verbose. Noli s&mulari in sic 
negotiantibus, nec in sic otiantibus. Otia, vel ob- 
lata, vel parata, in usum amoris, in sapientie me- 
ditationem, in dilecti vel querendi studium, vel in- 
venti complexum tota converte. His et hujusmodi 
hortamentis tulerunt pallium meum custodes muro- 
rum. Custodes isti sunt de quibus ait Isaias : Super 
muros Jerusalem custodes constitui, lota die et tota 
Socfte non facebunt (Isa. vxu, 6). Sed nos jam hic 
aceamus ; tàceamus a sermone hoc, orationum et 
laudum debita solventes, ore aliquando tacituri, 
animo semper re dentes solemnia laudum Domino 
Jesu regi et sponso corlesti per infinita szecula sc- 
culorum. Amen. 


C 


212 


158 SERMO XLVI. 


Adjuro vos, filie Jerusalem, si inveneritis dilectum 
ut annutietis ei quiaamore langueo, etc.(Cant.v, 8.) 


1. Ordo conveniens. Post exhortationem docto- 
rum, orationum a sodalibus suffragia videtur roga- 
re; nec simpliciter rogare, sed cum obsecrationis ob- 
testatione : Adjuro vos, filie Jerusalem, si inveneri- 
tis dilectum, ut annuntietis ei quia amore langueo, 
Adjuratio vehementiam precandi manifestat. Anxif 
vota suis nesciunt esse contenta meritis : ideo aliena 
precis mendicant suffragia. Perfecta humilitas de 
meritis semper alienis presumit. Adjuro vos, in- 
quit, filie Jerusalem, si inveneritis dilectum. Condi 
tio ista non dubitantis est, sed temperamentum ro- 
gantis : ac si dicat, si inveneritis ; hoc est cum in- 
veneritis : conditionaliter suspendo, non ambigens 
de inventione vestra, sed magis consulens verecun- 
die. Nam sub conditione ancipiti hec vobis dici 
temperantius auditis, quam si dicatur precise, Cum 
inveneritis. Non veretur ne suspensivam rogationem 
ad injuriam trahant : novit verecundiam filiarum 
Jerusalem, novit humilem spiritum, οἱ quod tene- 
rum pudorem plus lederet precisa definitio, quam 
suspensa conditio. Sí, inquit, tnveneritis. Dico, si 
invenerilis, non dico, Cum inveneritis. Illud dico, 
sed istud intelligo. De meo affectu dubitatio ista 
non prodit, sed aíffectui vestro et humillimz existi- 
mationi de vobis ipsis morem gero. Si inveneritis, 
hoc est cum inveneritis, mementote mei, cum bene 
vobis fuerit : tunc mementote mei, ut suggeratis, ut 
annuntietis dilecto. Non oportet in hujus loci dispu- 
tatione morari : ad mores vestros, fratres, vos mitto. 

2, Recolite qualiter ab invicem, quam humili 
affectu, quanta votorum instantia, et cum adjura- 
tione, orationum mendicatis solatia : non quod om- 
nes auderetis petere nuntiari de vobis quod sitis 
amore languentes; alium soletis invicem languorem 
deplorare, non gloriari de isto. Et si potest quis ad 
horam gloriari, non expedit quidem, ne forte im- 
missione inanis glorie gloria vestra nihil sit. Sunt 
tamen nonnulli, qui et conversationis indicio, et 
oris officio, divini in se languorem amoris occul- 
tare non possunt. Concepta vota non polest non 
aliquando amantis os parturire. Nam ad aliorum 
consolationem verbum latenter elicit spiritus inte- 
riora replens, infuse gratie copiam eructat. Deni- 
que et in hoc loco sponsa non loquitur, sed Spiritus 
est qui loquitur in illa. In collationibus sanctis sus- 
piria, singultus de imis prodeuntes praecordiis, cre- 
bri gemitus, nonne sunt quzdam eructationes spiri- 
tus et cencepte gratie? Talibus indiciis nonne se 
prodit languor amoris? Non est occultatus languor, 
quando gemitus non est absconditus. Ipse se pro- 
dit languor, cum haec producit indicia." Quid ergo 
percepta signa? nonne quamdam admirationis vina 
habent, ut eos qui haec deprehendunt, ad congra- 
tulationis permoveant affectum? Etiamsi sermo 
sileat, conversationis piae sanclitas rogat. Com- 


243 


GILLEBERTI ABBATIS 


244 


mendari vult, dum se quibusdam prodit indiciis. A vestram, ut refoveat vota mea Annuntiate quia 


Quid enim? cum in aliquo cclestem hunc depre- 
hendero amorem, non me quasi adjuratum putem, 
ut propensas pro eo gratias agam? Num commenda- 
bo precibus piis conceptum languorem, quem gemi- 
tus altus prodit? Durus ego si non tam sanctam et 
divinam in fratribus passionem qua possum oratio- 
nis instantia foveam, supplicatione commendem, 
replicem et annuntiem dilecto, si copia detur. Quid 
tu, qui fratrum mavis vitia numerare quam virtutes, 
damna quam dona, condemnare quam commendare. 
Si te ad commendationem adjuratum non sentias, non 
es jam Jerusalem filia, sed filia Babylonis. Filia Baby- 
lonis misera, quis retribuet tibi retributionem istam? 
retribuetur enim tibi. Dedisce Babylonis filia esse, 
barbaros depone mores. Desine in sanctis numerare 


magis detrimenta quam luera. Sufficiat tibi vel nu- B 


merandi malitia. Noli saltem foris nuntiare, noli prze- 
dicare sodalibus tuis. Nam sodales sponsi aurem non 
accommodint, si deroges sponse. Ipse sponsus s;gre 
audit injurias dilecte. Cuicunque dicis, illi dicis : 
auris enim zeli audit omnia (Sap. t, 10). Temera- 
rium est dilectam condemnare 859 dilecto : bona 
sibi mavult nuntiari de sponsa, et commendationi 
promptius aurem praebet. 

3. Novit hoc sponsa : ideo dicit, Adjuro vos, ilic 
Jerusalem, si inveneritis dilectum, ut annuntietis 
ei quia amore langueo. Ut annuntietis, inquit. An- 
nuntiatio precationis tenet effectum. Humanum reco- 
gitate morem in rogando. Nonne apud miseratorem 
alicujus commemorare miseriam, ipsum rogare est? 
Efficax precatio est modesta suggestio, oppressi in- 
firma exponere, fortuns infelicitatem, insolentiam 
hostium. Hzc, inquam, exponere in aure potentis, 
quid aliud est quam ipsum verecunda quadam prece 
ad auxiliandum inflectere ? Quot lin locis apud Psal- 
mistam hunc precis modum invenies? In Evangelio 
inquit Maria ad Jesum : Vinum non habent (Joan. 
1, 3). Non precatur Dominum, nec imperat Filio, 
defectum vini tantum nuntiasse contenta. Cum be- 
neficis et ad liberalitatem propensis ita agendum 
est. Non est enim gratia violenter exprimenda, sed 
proponenda occasio. Commenda sponsam sponso, 
dotes ejus enumera. Nonne hoc est ejus inflammare 
concupiscentiam, stimulos adhibere? Nuntiate di- 
lecto. Hoc nuntiare, ipsum provocare est ad repen- 
dendam vicem, ad refocillandum amore languentem. 


Ipse consolationes disponit in corde suo, sed nos- [) 


tris exspectat precibus compelli. Quod facit, faciet 
citius nobis pulsantibus, fortasse et uberius. Dilatio 
heec cruciatum mihi parit, sed consolationis parturit 
cumulum. Multiplicatis precibus, exspectata solatia 
uberius refundet. Nuntiate dilecto quia amore lan- 
gueo. Vos nuntiate, quibus patet ad dilectum fami- 
liaris accessus. Vos nuntiate, qu» estis experte 
quanta sit amatori virtus languoris, quam sit fortis 
ut mors dilectio, quam sit ut infernus smulatio 
dura. Adjuro vos ut annuntietis dilecto quia amore 
langueo. Narrate et annuntiate, et exaudiet vocem 


amore langueo. Non languet amor, sed languet 
amans. Ubi viget amor, ibi viget languor, si absit 
quod amatur. Quis est hic languor, nisi affectio quee- 
dam de absente dilecto, amantem conficiens? 

4. Amor vehemens patientis simul . afficit et car- 
nem et mentem. [llius exstinguit lasciviam; hujus 
et laetitiam prestringit : carnis exstinguit motus; 
mentis hilaritatem prestringit quodam tristi affectu, 
et desiderio absentis dilecti. Languet caro, dum ejus 
languidior et remissior motus efficitur : languet 
animus, dum «estuantis voti nimietate conficitur. 
Carnis lanzuor est motus ejus, vel nullus, vel per- 
exiguus : animse languor est motus ejus nimius. 


Nonne eo ipso caro conficitur, quo mens, abstracta 


ab ejus amore, in alia quadam avertitur? Carnis 
motus non sentitur, dum animus vehementior factus 
vix sustinetur . Aliquoties quidem nec sustineri po- 
test, quando nimius exaestuans amor patientis animi 
vires exhaurit. Qui» est enim humane mentis for- 
titudo ut sustineat, cum eam ille ccelestis amor 
sponsi impatienter exagitat? Liquefactus in hae exer- 
citatione se fugit animus, amoris violentiam ferre 
non valens. Sic enim in consumpta materia et jam 
deficiente, languidiora redduntur ignis incendia. Et 
Deus noster ignis consumens est (Deut. 1v, 2&). Sen- 
tit omnino vim sermonis hujus qui vehementiori 
languet affectu, in meditatione Dei sui delectatus, et 
exercitatus, et deficiens. O potens et prepotens pas- 
sio charitatis! si non temperatur, non toleratur.. 
Jure potens, qu: animum quem possederit sui ἱρ-' 
sius efficit impotem. Cum semel fuerit aecensa in 
mente, attingit a fine usque ad finem fortiter : facit 
ad quod venit, et prosperatur, et erescit, nec deficit 
donec deficientem reddiderit animam. Sicut enim hic: 
corporalis languor non est semper xqualis vehemen- 
ti, sed est aliquoties ejus intensior passio; sic et 
amoris affectio, etsi jugi desiderio se tendit in dile- 
ctum, aliquando quidem intentioribus votis exaestuat, 
hora orationis maxime. Tunc quidem languet amans, 
quia spiritus vehemens pertransit in illo, et non sub- 
sistit. In exitu hore illius dicere potest : Filie Je- 
rusalem, nuntiate dilecto quia amore liquesco. Ante 
hanc horam languor est, sed in exitu ejus in lique- 
factionem vertitur languor. [60 cum tu oras, non 
sinas animum fluctuare, non declinare ad alia ; ut, 
cum felici fuerit hac passione tactus, ad illam se 
stringat, donec plenius inficiatur, οἱ pereurratur, et 
consumatur. 8669 Non enim desinet quousque totum 
percurrat et ebibat hominis spiritum. Sic vir deside- 
riorum elanguit Daniel ex visione celesti, ut nihil 
virium remaneret in ipso (Dan. x, 1-11). Cum per- 
transierit illa vehemens passio, ad tolerabiliorem 
quemdam et humanum magis languorem sponsa 
redit, qui ei continuus est, quia tam concitatus non 
est. Hic plane etsi non deficit, tabescit tamen absen- 
tis amore dilecti. Bonus hic languor, per quem car- 
nalis affectus se languide movet. Aliud est si impe- 
tus carnis fortiter surgens, forliore superveniente 


245 


IN CANTICA SERMO XDVII. 


246 


reprimitur : aliud, si languens et quasi exspirans A rosalem. Illa se rogat commendari sponso : istze se 


moribundo pulsu molliter tentat. 

5. Sentio adhuc alios quosdam languores mole- 
᾿ 5,05, omnes utiles tamen : languorem timoris, lan- 
guorem tzedii, languorem tristilie. Quidni consumar 
more et merore pra conscientia nequiter transacta 
vite; timore pro facilitate lapsus vite inter laqueos 
agenda, vite tedio, in imagine pertranseuntis vite? 
Universa enim vanitas omnis homo vivens (Psal. 
ixx vin, 7, 6). Utinam tibi, Domine, alique filie Je- 
rusalem nuntient languores meos, si qui sunt in me 
qui commendari tibi digni sint | Nam multi sunt in 
me indigentes curari. O me felicem, si aliquis cen- 
turio ccelestis dicat tibi : Domine, puer meus jacet 
paralyticus in. domo, et male torquetur ! Utinam, 
Domine, statim respondeas : Ego veniam, et curabo 
eum / Dic, Domine, verbo, et sanabor. Verbo enim 
ades, quia Verbum es. Magna curationis virtus in 
Verbo, et quod tu es, Domine, et quod a te per tuos 
esl. Sensit hoc centurio qui dixit : Domine, dic tan- 
tum verbo,et sanabitur puer meus (Matth. vim, 6-8). 
Sed vacuus est tamen omnis sermo docentis, si tu, 
Domine, intus non loquaris. Dic verbo, et sanabitur 
languor meus; forte et generabitur in me languor te 
loquente, ut et ego dicere audeam : Filie Jerusalem, 
nusntiate dilecto quia amore langueo. Bonus uterque 
languor, sive vehemeus et concitatus, sive hic con- 
tiugus et temperatus : nisi quod in eo iste continuus 
non est, quod frequenter revertitur ad ipsum, pro- 
pter incontinentiam ardentis desiderii excrescens, et 
non se Compescens. Non convertitur donec deficiat 
iterum, Si ad horam diligis, et post horam desistis, 
non est. amor : si diligis, et ex amore absentis di- 
lecti non tabescis, non est languor. Ut ergo amor 
languor sit, habeat utrumque, et continuationem, et 
confeetionem. Nuntiate, inquit, dilecto quia amore 
langueo. Qui in infirmitatibus sunt, languores nun- 
tiari volunt medico; quae dilectionis sunt, amico : 
illi qgidem, ut curentur, isti autem ut recreentur. 
&mulamini, fratres, meliorem hunc languorem, 
quem sicut absentantis se dilecti desiderium creat, 
sic se prasentantis delectatio recreat Domini Jesu, 
sponsi Ecclesie et anime sancte, qui vivit et regnat 
per omnia ssecula seculorum. Amen. 

SERMO XLVII. 

Qualis est dilectus tuus ex dilecte, etc. (Cant. v, 9.) 


1. Qualis est dilectus tuus ex dilecto, o pulcherri- D 


ma mulierum? qualis est dilectus tuus, quoniam sic 
adjurasti nos? Magno profuse videntur affectu inter- 
rogaliones istae tam vehementes. Arbitror in filiabus 
Jerusalem ex confabulatione sponse languentis si- 
milem languorem aut crcatum ut sit, aut excitatum 
αἱ auctior sit. Et in sequentibus dicunt : Quo abiit 
dilectus tuus? et queremus eum tecum (Cant. v, 
17). Quasi dicant : Queremus tecum, sed et nobis 
queremus, illo tecum frui volentes. Denique non 
dicunt : Qusremus tibi; sed, queremus tecum, par- 
ücipium inventionis beatae optanles et sibi. Magna 
utrimque humilitas, et in sponsa, et in filiabus Je- 


instrui rogant de sponso; nec simpliciter : sed illa, 
cum adjuratione; ha, cum ingeminationc. Non est 
enim leviter rogantis, vel quod illa adjurat, vel quod 
ist: ingeminant. Qualis est, inquiunt, dilectus tuus 
ex dilecto, o pulcherrima mulierum? qualis est dile- 
ctus tuus ex dilecto, quoniam sic adjurasti nos? Uti- 
liter adjurat&e sunt, que sic animata sunt. Non est 
exigua sancte collationis utilitas. Verbum est, et 
quo charitatis languor generatur, et quo infirmitatis 
curatur. Novit Centurio vim medendi efficacem in 
verbo ; ideo dicil: Dic tantum verbo (Matth. vim, 8). 

16G1 2. Bonum est si dicantur verba, sed nihilo- 
minus bonum est si scribantur verba. Volat enim 
irrevocabile verbum, nisi scripto legitur. Scriptura 
verbum et stabile facit, et visibile; mandatum pa- 
gina reposcetur eum voles. Bonus depositarius est 
liber, integre quod acceperit resignans : cum voles 
sumes, ubi voles leges, quaudiu voles moraberis. 
Scriptura memoria reparatrix est, quia verbi repre- 
sentatrix est. Tuto verbi medicamenta illic condis ; 
servantur enim illesa. Si verbum medendi vim habet 
cum dicitur, cur non habet cum legitur? Si bona 
curatio cum dicis ; cur non hona, cum legis? Non 
curetur hoc modo languor meus. Hoc est dicere : 
Qui primo audit, verbi utilitatem capiat, ad poste- 
ros et longe positos non pertingat : ubi primo sonat, 
ibi suffocetur : exhauriatur omnis ejus commoditas 
auditu primo, s&eterno prematur silentio. Non iterum 
cadat in terram bonam ut fructum faciat. Hoc me- 
dicamentum qui primus acceperit, convalescal teger ; 
virtutem ejus post illum persentiat nullus. In pi- 
scina illa post aquae motum sanabatur unus, sed 
iu uno illo signata est charitas, non siugularitas. 
Post primum curatum non esi dictum de piscina 
illa : Exinanite, exinanite usque ad fundamentum 
in ea; aquse salutaris nec vestigium maneat. Bonus 
aque motus, disputatio et exagilalio sacre paginse. 
Bene enim movetur, cum prudenti ventilatione ad 
spiritualem promovetur intellectum : bene enim mo- 
vetur, cum ejus discussione auditor promovetur. 
Sicut medicamentum, sic et cibus est verbum. Et 
quomodo dicitis, cibus quem vos operamini pereat, 
non permaneat ? Sed tamen non est passim omnibus 
haec permittenda licentia; nec aque motus sanabat, 
nisi cum angelus descendens tempore suo movisset 
eam (Joan. v, 2-4). Ille utique angelus, cujus labia 
custodiunt scientiam, ex cujus ore est exquirenda 
legis scientia. Ergo (quod quidem fatendum est) 
magna texendi verbi salutaris utilitas : sed, cum ali- 
cui hoc opus permittitur, vel magis cum exigitur ab 
eo. Ideo non videlur nostrorum redarguenda cau- 
tela majorum fqui superabundans non nocet), que 
generaliter imponit silentium : ne aliquibus utiliter 
indulta licentia, aliis preesumptionis temerarie scan- 
dalum fiat; simul ne quis, dum in onere sibi non 
imposito occupatur, otietur ab imposito. 

3. Et, ut revertamur ad propositum, multum ex- 
citate et animate sunt ex collocutione et adjura- 


247 


GILLEBERTI ABBATIS 


248 


tione sponse filia Jerusalem. Quomodo non ani- A homo : ideo totus dictus est Deus, et totus dictus 


mentur ad rogandum de pulchritudine ipsius, pro 
egjus amore sponsam languentem et fere exanima- 
tam vident ? Deprehensus in sponsa languor amoris, 
in hanc illas querendi curiositatem protraxit. Vi- 
dentes enim in sponsa amorem esse vehementem, 
causas et irritamenta tanti affectus arbitrantur in 
sponso. Áffectuose quirunt qualis sit in sponso pul- 
chritudo, de quo non possunt non praesumere quin 
admirabiliter pulcher sit, et sponse pulchritudinem 
in argumentum assumunt pulcherrimi sponsi. Qua- 
lis est dilectus tuus ex dilecto, o pulcherrima mulie- 
rum? Pulcherrima mulierum Ecclesia est, qua sin- 
gularum animarum pulchritudo est. Pulcherrima 
est, in qua omnis pulchritudo est, et deformitas 
non inest. Denique et qua ex parte de Ecclesia sunt, 
deformes non sunt. Si quibus videtur inesse de- 
formitas, etsi aliquibus membris ejus ad horam 
respergitur deformis macula, non tamen imputatur 
dum non immoratur. Fortasse plus accipit pulchri- 
tudinis post maculam detersa, quam deformitatis 
contraxit subito respersa. Bene itaque pulcherrima, 
et omnem pulchitudinem habens, et omni fceditate 
carens, Sed et multe fideles et spirituales anima in 
eo pulcherrime sunt, quod aut per sanctam conversa- 
tionem maculam non admittunt ; aut per sollicitam et 


sinceram confessionem subinde diluunt, Pulcherrima. 


est quodam modo, non omnes alias excellens, sed non 
excedens. Quasi excessus non est, ubi citus regressus 
est. Pulcherrima ergo est, decorem et confessionem 
induens, amicta lumine sicut vestimento. Pulcher- 
rima est, que vel ipsum lumen est, vel amicta lu- 
mine: per confessionem amicta lumine, per con- 
versationem existendo lumen ipsum. 

&. Qualisest dilectus tuusez dilecto, o pulcherrima 
mulierum ? qualis est dilectus tuus? Non vacat multo 
affectu 386599 hac ingeminatio, nec mysterio vacat. 
Quod si ita dixisset : Qualis est dilectus tuus ex di- 
lecta? sicut dicit : Qualis est dilectus tuus ex dilecto? 
nemo ambigeret quin alterum referendum esset ad 
eam generationem que est ex Patre; alterum, ad 
eam 40:5 est ex Matre. In utraque enim mirabilis est 
et concupiscibilis nimis, sed ex conjunctione mirabi- 
lior multo. Naturarum duarum alterutram, aut cum 
Patre habet, aut cum Matre communem. Conjunctio 
ista propria est ipsi, Personalis ejus proprietas 
communiter consideratur in istis, quia integraliter 
conficitur ex istis. Constat enim ex duabus naturis; 
sed nihilominus constat in duabus illis : ex con- 
junctis constat, et in singulis constat. Ex conjun- 
etis, et non in singulis, constat proprietatis ejus 
integritas, per quam simul distat et a Patre et a 
Matre. Non enim in alterutro, sed in copulatis distat 
ab utroque, et ἃ quolibet qui non est ipse. In sin- 
gulis, et non in copulatis, consistit naturalis ejus 
essentialitas secundum quid : et simpliciter et per 
se Deus est, sicut et Pater; et simpliciter, et per 
se homo, sicut et Mater. Non est ex parté et secun- 
dum quid Deus, nec est ex parte et secundum quid 


est homo : non totum quod ipsius est, sed quod 
ipse totus : nec quasi in omni parte sit Deus, et in 
omni parte homo; sed quia non est pro parte Deus; 
et pro parte homo. Quod ergo dicitur totus Deus 
et totus homo, magis partes excludit quam colligit, 
essentialem simplicitatem in utraque natura indu- 
cens : non quod utraque essentia simplex sit, sed 
quod ipse simpliciter est utraque. Propter quod et 
habitu inventus dictus est ut homo (Philipp. n, 7) ; 
quia, cum non sit connaturalis divinitati humanitas, 
per susceptionem tamen in persona Jesu quasi ha- 
bitu quodam est vestiens et cooperiens eam. Non 
est divine nalure humana natura connaturalis, sed 
tantum persons ipsius Jesu, qu: humanas naturae 
propria sunt, naturaliter insunt. Sic est in natura 
hominis, quod naturaliter est homo, verus homo, et 
vere homo : verus homo propter veritatem anime 
et humane carnis : vere homo, quia vere constans 
ex anima humana et carne ; ex veris constans, et 
vere constans, non tantum veras habens, et vere 
habens partes humanitatis, sed vere etiam existens 
ex ipsis. Naturales habens, ei naturaliter habens, 
sicut naturaliter Deus, sic et naturaliter, et non tan- 
tum habitu homo. Jure ergo sicut in veritate divine 
dicitur exstare natur: Jesus, sed [fort. 516] in veri- 
tate humanae naturz creditur, utrasque naturas ha- 
bens, et naturaliter. 

5. Ideo fili» Jerusalem distincte querunt qualis 
sit secundum utramque generationem, de ipsius 
optantes natura doceri. Qualis est dilectus tuus ex 
dilecto? qualis est dilectus tuus ? In nativitate divina 
est dilectus ex dilecto, in nativitate humana factus 
est dilectus ex dilecta : uisi quod non tam est ipse 
dilectus ex Matre, quám ipsa est effecta dilecta per 
ipsum. Totum habet quod habet dilectus ex dilecto, 
sed non totum a dilecta; magis autem totum habet, 
quod habet ipsa, ab ipso. Ideo cum primum rogant 
fili:& Jerusalem, Qualis est dilectus tuus ex dilecto? 
Non similiter adjungunt, Qualis est dilectus tuus ex 
dilecta ? sed simpliciter, Qualis est dilectus tuus? 
Quod ibi supra capacitatis sug vires vota porrigunt, 
corrigunt incontinenti ad humaniorem quastionem 
et magis modestam se convertentes. Possumus au- 
tem utroque sensu hoc intelligere, ul aut. interro- 
galo propter geminam in Jesu naturam accipiatur 
congeminala, aut ill prior quasi incapabilis hac 
sequenti sit revocata, ac si dicanL: Qualis est di- 
lectus tuus ex dilecto, o pulcherrima mulierum ? 
Hujus te fidei veritas, quam tenes de generatione 
dilecti de dilecto, inter omnes omnium professores 
sectarum te pulcherrimam facit. Ista fides te mun- 
dat, isla venustat, qua dilectum tuum dilecto, ex 
quo est, qualem defendis. Talis est qualis ipse a 
quo est. Mira equalitas, el mira qualitas. /Equalitas 
illa identitatem valet, qualitas substantialitatem. Si 
essent dus nature, utraque summa, una in Patre, 
in Filio alia; esset quidem squalitas, non esset iden- 
litas : sed equalem sibi aliam divina natura non ad- 


249 


IN CANTICA SERMO XLVIII. 


290 


mittit. Una numero in utroque ὁδί qualitas, et A 15:ἰϊ est dilectus tuus, quoniam sic adjurasti nos? 


substantialis qualitas, imo substantia qualitas. Ideo 
Filium, qualis est Pater, talem esse, est id ipsum 
quod Pater est esse ἢ 4548. Qualis Pater est, talis et 
Filius : et ipsa qualitas est uterque, consubstantialis 
est illi, et eadem est cum illo substantia. Substantia 
non tantum subsistere conferens, sed et ipsa subsi- 
stens, vivens, potens, intelligens. 

6. Talem praedicas dilectum tuum ex dilecto, ta- 
lem definis. Si fieri potest, hujus fidei nobis ratio- 
nem edissere, et sufficit nobis. Ostende nobis Pa- 
trem, et sufficit nobis. Quomodo sciemus qualis est 
dilectus tuus ex dilecto, si non edoces qualis est 
dilectus, ex quo est? Sed non est hoc aut hujus tem- 
poris, aut hujus capacitatis nostre : sed sufficit cre- 
dere quia talis est qualis est Pater. Quamvis non 


sufficimus comprehendere quse illa qualitas est, doce B 


qualis secundum humanitatem est, secundum quam 
dilectus est ex dilecta, Doce et dic qualis est dile- 
ctus tuus. Delectat nos de ipso jam audita reaudire. 
Replica nobis 4085 de dilecto tuo vel credi debent, 
vel capi valent. Utraque audita nos vehementer de- 
lectant : et quz ineapabilia nobis sunt, nos tamen 
capiunt illa; eo ipso admirationis et amoris sstu 
captae sumus, quai te sic captam, sic arreptam, sic 
estuantem videmus. O qualis est, o quam amabilis 
est dilectus tuus! cujus in te semper amor capit 
áugmenta, qui libi sit semper de dilecto dilectus, 
imo de dilectissimo semper dilectior : cujus te fa- 
cit amor pulchram, experientia avidam, aviditas 
anxiam. Anxii est enim et affectus votivi quod sic adju- 
ras nos. Qualis est dilectus tuus ex dilecto, quoniam 
sic adjurasti nos? Quam pulcher est, qui in te foedum 
nihil esse sustinet, ideoque te pulcherrimam effecit 
mulierum ! quam amabilis et gratiosus, sine quo nec 
ad horam esse sustines, propter quem sicadjuras nos! 

7. Rogo vos, filie Jerusalem, filie hujus terre- 
stris Jerusalem, cur non has ad Ecclesiam interro- 
gationes ingeminatis? cur hanc utramque nativi- 
tatem in Christo, quem detractatis credere, dissi- 
mulatis addiscere ? Cur vos non senütis adjuratas 
ab Ecclesia, piolatis contra vos Scripture vestre 
cum fide testimoniis, collatis in fide spirituum 
gratis, perlatis pro fide passionum martyriis ? cur 
non vos quasi adjuratas sentitis ab Ecclesia aptio- 
ribus, quas frequentat, caeremoniis; acutioribus, 
quas tractat, sententiis ; alüoribus, qua? exspectat, 


C 


Judeorum, fratres mei, nondum tempus advenit, 
nostrum autem semper paratum est. Ideo omissis 
frivolis et fraudulentis sermonibus, hujusmodi admi- 
rationum, vel interrogationum commercia celebre- 
mus in conventibus nostris. 

8. Utinam vos tales sitis filie, que talia dogmata 
desideretis audire! utinam et ego talis sim sponsa, 
a qua valeatis parate talia petere! O beata vere 
mater qua sibi diei audire meretur : 0 pulcherrima 
mulierum ! Beata plane, si pulchritudinem tantam 
integram servet. Gandidíiores, inquit, Nazaroi ejus 
nive : nitidiores lacte,rubicundiores ebore antiquo, 
sapphiro pulchriores. Denigrata est super carbones 
facies eorum. Magna certe collaudatio, sed misera 
commutatio. Candor nivis, lactis nitor, rubor ebo- 
ris, puritas et pulchritudo sapphiri, carbonis ob- 
ducuntur nigredine. Denigrata est. super carbones 
facieseorum,et non sunt cogniti in plateis. Non sunt 
utique pro Nazareis cogniti jam in plateis. Silebo 
de aliis. Ordinis nostri cernite viros, quam admi- 
rabile erat nomen eorum in universa terra. In ini- 
tiis, quando vix erant visi in plateis, statim cogniti 
pro sanctitatis signo erant in eis. Nunc autem nullo 
religionis discrimine, nullo privilegio conversationis, 
aut nullo aut pretenui distincti et signati sunt ἃ 
cseteris. [deo non sunt cogniti quasi Nazarei in 
plateis. Frequentia platearum decolorat Nazarseos, 
161 et peregrinam speciem inducit. Mutatus est 
color optimus ; dispersi sunt lapides sanctuarii in 
capite omnium platearum (Thren. 1v, 1, 8, 1) : ideo 
non sunt agniti in plateis. Non agnoscitur in eis na- 
tivus candor, non nitor, non rubor, non pulchri- 
tudo. Quidquid enim ista significent , pulchritu- 
dinem magnam depingunt. Ideo non sunt cogniti in 
plateis. Hi Nazareorum colores sunt, hi sponse 
etiam et sponsi sunt. Nam et sponsa hoc in loco 
loquitur et dicit : Dilectus meus candidus et. rubi- 
cundus. Talis est Nazarous noster, cui assimilatur 


^ Nazarseorum color, assimilatur et sponse color. 


Illa enim Nazarsea est, Domino se Jesu Nazareo 
devovens et desponsans : quam cum talem invene- 
rimus, collaudemus pulchritudinem ejus, consula- 
mus peritiam. Qualis est dilectus tuus ex dilecto, 
o pulcherrima mulierum ? qualis est dilectus tuus, 
quoniam sic adjurasti nos? Sed jam ipsa dilecti sui 
laudes retexat Domini Jesu, qui vivit et regnat per 


premiis; arcetioribus, quibus sese instituit, votis? D omnia s:cula seculorum. Amen. 


Disciplina restrictior, doctrina iustructior, expedi- 
tior ritus, eminentior virtus tibi poterant zelum ge- 
nerare, provocare affectum, et ad movendam semu- 
lationem adjurationis habere vim. Sed veniet tempus 
(nondum est enim) cum conversis vobis ad Domi- 
num, auferetur ignorantie et dissimulationis vela- 
men. Tunc quasi sensibiles effects, accepto Domini 
spiritu, adjurationum istarum sentietis virtutem : 
tunc, in sanctam expergefactze curiositatem, avide has 
interrogationes frequentabitis, dicendo, Qualis est 
dilectus tuus ex dilecto o pulcherima mulierum ἢ 


SERMO XLVIII. 

Dilectus meus candidus el rubicundus etc.(Cant.v.A0 

1. Dilectus meus candidus et rubicundus, electus 
ex millibus. Studium querendi dilectum intermittit 
ad tempus, sed ad tempus modicum, ut filias in- 
struat. Delectabilia necessariis interrumpit ; nec ta- 
men sine dilectione est quod sponsi memoriter re- 
censet praeconia. Dulces enim faucibus sponsa lauw- 
des sunt sponsi, Pia mater et sponsa prudens filias 
informat, commendat dilectum. Jure prudens, tam 
parata et tam profusa habens qua eloquatur de 


281 


GILLEBRRTI ABBATIS 


282 


sponso. Diligenter illi singula ipsius et notata sunt, A candore in vestimento Jesu. Quare, inquit Isaias, 


et recogitata sunt, que tam in promptu sunt. Tra- 
hunt singula affectum ejus, que memorie tam te- 
naeiter herent. Color, caput, coms, oculi, gene, 
labia, manus, venter, crura, pes, guttur, omnia 
heec figurate describuntur in laude sponsi. Et quasi 
in elausula et brevi eapitulo totum concludens, 
Totus, inquit, desiderabilis : utque in bis amoris 
sui parata alimenta edoceat, Talis est, ait, dilectus, 
meus, eb ipse est amicus meus. Videte in his om- 
nibus doctrinam sponse, videte devotionem, videte 
diligentiam, vel querendo dileetum, vel iostruendo 
filias, vel recolendo laudes ipsius. Obnixe adjurat, 
parate respondet, figurat ornate, distincte partitur, 
succincte pertransit, summatim stringit, et nescio an 
sufficienter exprimit. Scio quidem quod affectuose 
cencludit : Talis estdilectus meus, et ipse est amicus 
meus. Laudum istarum magnus ambitus, et magnus 
plane amor laudantis. 

2. Jam singulos laudis hujus articulos revolvamus. 
Dilectusmeus candidus et rubicundus electus ex mil- 
libus. Singularis mistura est colorum, qui in sola 
persona Domini Jesu operatione divina convenerunt 
in unum, nec aic ut eint unus, sed ut sint in uno. O 
gratiosus sponsus et amabilis valde in quo generatio 
divina candet, et rubet humana! Ipse est enim 
candor lucis sterne (Sap. vit, 26) : ipse, etsi non 
ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque 


rubrum est vestimentum tuum? (Isai. Lxii, 2). Ve- 
stimentum Domini Jesu natura virginem generatio- 
nis, candens munditia et innocentia sanctitatis, 
multo decentius colore passionis voluntarie in cre- 
dentium rubet affectibus. Qualis rubor, qui deal- 
bandi non caret affectu? Laverunt, inquit, s£olas 
suas, et candidas fecerunt in sanguine Agni (Apoc. 
vit, 14). 

3. Rubor hic in Jesu meo candorem invenit non 
fecit : in nobis facit, non invenit. Rubor hic cruen- 
te nativitatis et proprie iniquitatis superinductus 
colore, ruborem ejus in candorem convertit, fide 
corda mundans. Justificati enim sumus per fidem in 
sanguine Jesu. Bene tibi rubet pro te cruor effusus, 


B si in animo tuo vicissitudinis accendit affectum. Bene 


tibi rubet, si tibi rutilat in effuso sanguine pro te 
nimia charitas Dei. Sic enim dilexit sponsam ἢ δ 
suam Jesus, ut lavaret eam in sanguine suo. Flam- 
mea est charitas, hec mihi Dominum Jesum rubi- 
cundum facit. In eo mihiet veritas candet et rubet 
charitas. Dilectus, inquit, meus candidus et rubi- 
cundus. Quidni candidus? Deus enim lux est, et in 
eo tenebre non sunt ulla. Quidni rubicundus? Deus 
enim ignis est, et ipse ignem venit mittere in ter- 
ram. Si tibi ministrat intelligenti lucem, candidus 
est tibi : sed si non animum accendit ad amorem, 
non eum sentis rubicundum. In se ipso utrumque 


ex voluntate viri, de sanguine tamen Matris natus (? est; sed tibi non est, nisi cum eorum in te sentis 


est, et nihil in eo ruboris illius de quo ait Isaias : 
Si fuerint peccata vestra rubra sicut vermiculus ve- 
lut lana alba erunt (Isa. 1, 48). Non sibi conveniunt, 
non se patiuntur lane albedo, ei rubor vermiculi. 
Alius est quidam rubor, qui invenitur simul cum 


effectum. Si sponsa es, emulare misturam gemini 
coloris hujus a sponso tuo, ut similiter candida et 
rubicunda sis, id est sincera et succensa, Nam ipse 
sicut serenandi, ita et succendendi vim habet. Qui 
approximat illi, approximat igni. 


Finis sermonum Gilleberti abbatis in Cantica, quos morte similiter praeventus absolvere non potuit. 





EJUSDEM GILLEBERTI 
TRACTATUS ASCETICI. 





TRACTATUS I 
AD QUEMDAM R. (10) RELIGIOSUM 
De contemplatione rerum calestium ad amicum 
scriptus. 

4. Satisne protractum tibi videor sermonem te- 
xuwisse, et quod in superioribus decurtatum fuerat, 
supplesse in isto ? Nimius fortasse et in hac parte 
faerim, et oneri tibi nunc sit nostra prolixitas, qui 
prius de brevitate causabaris. Breves enim a me 
tibi dari non epistolas, sed clausulas verborum 
questus es, mi R., et, dum adhuc ordirentur. succi- 


(19) Forissse -Regerum, ad quem tractatus vi.. 


- 


D 55: illud adjiciens perjucundum tibi fore, si amici 


raritatem colloquii pagina compensaret prolixior. 
Me autem occupationes causante (uas, fastidioque 
parcendum esse lectoris, tu de reliquo jubebas esse 
securum. Itaque, αἱ pro me fatear, nihil mihi jucun- 
dius hoc commercio, nihil suavius; dummodo ipsum 
sermonis habeamus materiam, quem amoris cau 
sam : si ipse sonet in ore, serenet in corde ; intus 
parturiat, quod depromat foras. Denique et legis, 
Si quis loquitur, quasi sermones Dei (IPetr. ιν, 11): 
quasi ἃ Deo datos, et quasi ad ipsum relatos. Ab 
ipso enim est gratia, penes ipsum causa, in ipso 
materia copiosa plane. Quis illam explicet ? quis, ut 


9:3. 


TRAOTATUS ASORTIOI. 


interim de essentia sileam, ejus loquatur beneficia, A nens omnis suaviter (Sap. viti, 4). À fine ad finem: 


ejus et judicia? Nullus hic sermo nimius : nullus 
satis multus. Exalta£e, inquit Scriptura, Dominum 
quanium potestis; major est enim (Eccli. xyut, 33). 
Dives sane materia, dulce negotium. Quid enim 
duleius? quid hac occupatione gratius, que sola 
fruitionis angelicze et future conversationis super- 
induit et vestit imaginem? Bonum est, inquit Psal- 
mus, confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altis- 
sime . Quia delectasti me in factura (ua, et in operibus 
manuum tuarum exsultabo (Psal. xci, 9, 5). Si sic 
delectat, sic leetificat magnificentia tua, Domine, 
essentia quid faciet? si complaces in operibus tuis, 
in te ipso qualis nobis eris ? 

2 Felices qui id prslibare possunt: vacare et 
videre quam suavis est Dominus! Heu me! quod 
mon in hoc ipsum libere labuntur tempora : quod 
distracto mordacibus curis animo, corrosus quodam 
modo et dimidiatus ad tam pium accedo spectacu- 
lum: quod de ejus jugitate cum propheta gloriari 
non licet : Super speculam Domini ego sum stans 
iugiter per diem ; et super custodiam meam ego sum 
stans totis noctibus (Isa. xxi, 8). Non illi in vacuum 
diflaebant tempora, imo non ipse vagabatur et voli- 
tabat eum tempore, qui tempora religata tenebat in 
sui custodia, vel in Domini specula illa expendens. 
Salubris quidem illa, sed ista suavior. Denique ad- 
verle illam nocti comparatam, istam diei. Quid enim 
ait Apostolus? Nosautem revelata facie gloriam Domi- 
ni speculantes, in eamdem imaginem transforma- 
mur a claritate in claritatem (II Cor. m, 18). Opti- 
mum plane immaculatum se custodire, nec conformari 
huie sceculo : sed longe preestantius futuro reformari, 
et transformari a claritate in elaritatem. Huic specu- 
lationi instare, super speculam Domini stare est, et 
stare per diem. Stans, inquit, jugiter per diem. Quid 
ergo ? non sunt in&rmata genua tua, benedicte pro- 
pheta, a jugitate ? non sunt infirmata a jejunio? Et 
quidem non jejunium, sed suavis est magis epulatio 
hujusmodi speculatio. Denique qui habitat in excel- 
so, panis ei datus est, aquse ejus fideles sunt. 

3. Quis dabit mihi pennas sicut columbe, ut vo- 
lare possim in tam fidam et fecundam stationem, 
ubi requies 866 est et refectio? Rarus mihi illo 
accessus, si tamen ullus. Rarus, sed forte οἱ inter- 


ἃ fide ad spem, attingens quasi via; disponens, 
quasi vita. Ego sum, inquit, via, e£ veritas, et vita 
(Joan. xiv, 6). Via deducens, veritas docens, vita 
dulcescens. Hec enim est vita eterna, ut cogno. 
scant te verum Deum (Joan. xvn, 3). Cognitio hec 
plena dulcedinis. Adimplebis me letitia cum vultu 
(uo : delectationes in. dextera tua usque ad finem 
(Psal. xv, 11). In hoc fine disponemur suaviter, 
quando ipse fuerit omnia in omnibus; deletisque 
omnibus veteris hominis reliquiis, absorpta erit a 
vita mortalitas, a virtute infirmitas, a veritate czmci- 
las ; et carnalis concupiscentia ab abundantia spiri- 
tuali. 

à. Que quoniam sibi dum hic vivitur adversan- 
tur, pugnandum est fortiter, ut pausemus feliciter, 
et pugna vertatur in pacem, sicut scriptum est : I» 
pace ínidipsum dormiam et requiescam (Psal. 1v, 9). 
O vera pax οἱ plena pax, tanto magis vera, quanto 
minus varia; tanto plenior, quanto perennior! Id 
ipsum diversitatem excludit, pax adversitatem. Nos 
laborabunt frustra, nec generabunt in conturbatione 
(Isa. vxv, 23). Quasi. dieat : Non laborabunt sine 
fructu; nec laborabunt ad fructum. Nullus hic sine 
labore fructus, sine fructu labor frequens. Cum ope- 
ratus fueris terram, non dabit fructus suos (Gen. tv, 
12). Modo parturimus et gemimus, tunc de partu 
gavisuri. Non meminit pressure mulier eum pue- 
rum peperit (Joan. xvi, 21): peperit enim mascu- 
lum, in quo imago est et gloria Dei. Sed quando flet 
istud, quando adimplebitur quod legitur : Scimus 
cum apparuerit, quod similes ei erimus, quia videbi- 
mus eum sicuti est? (I Joan. i, 2.) Ad hanc visio- 
nem omnis creatura ingemiscit, suspirat, et parturit 
usque adhuc (Rom. viu, 22). Ipsa est vere Sapientia, 
divinam nos suaviter disponens ad imaginem, In 
multis nuno vexati, tunc in cunctis bene dispone- 
mur (Sap. m, 5) : non per vices temporum, 
non per gradus profectuum; non de virtute in 
virtutem, nec de claritate in claritatem, sed 
simul et semel in omni virtute et omni veritate. 
An non hoc ipsum Isaias dicit : Antequam partu- 
riret, peperit ; antequam parturiret, peperit ma- 
seculum ? (Isai. .xvi, T). Quee est ista, quee tanta cum 
festinatione, sine omni fatigatione peperit ? Utique 


ruptus statim, et sicut umbra, cum declinat, ablatus: [) ipsa, de qua loquimur, Sapientia, que dieit : Ego 


donec iterum locustarum more subitum excutiar 
in saltum. Bonus quidem saltus, de quo legis in 
Psalmo : Notum fac mihi, Domine, finem meum, et 
numerum dierum meorum quis est. Denique et pro 
Idithun, id est, pro transiliente, hic psalmus in- 
scribitar (Psal. xxxvii, 5, 4). Transilierat cuncta 
que transeunt, ad eu quie sunt et manent, mente 
transmigrans. Numerus ille sine numero, finis sine 
fine; finis miseriam exterminans, felicitatem non 


terminans. Finis enim legis Christus, ad justitiam - 


omni credenti ( Rom. x, 4); finis idem ipse fidei ad 
letitiam omni cernenti. Siquidem ipse Sapientia 


süingens & fine usque ad finem fortiter, et dispo-: 


mater pulchre dilectionis et agnitionis (Eccli. xxtv, 
44). In hac parturitione nos ad plenum pariet, quan- 
do sine difficultste in sternitate veritatem contem- 
plabimur; charitati contemperabimur. Filioli mei, 
quos iterum parturio, donec formetur Christus in 
vobis, ait Paulus (Galat. 1v, 19). Ergo, nune parturit 
Apostolus, tunc ipse Dominus pariet. δὲ ego, qui ce 
teros parere facio, ipse non pariam? qui generatio- 
nem presto ceteris, sterilis ero; dicit Dominus? 
(Isa. vxvi, 9.) Imo erimus omnes docibiles Dei, con. 
formes ei. 

5. Denique in hac conformitate de ejus visione 
nata, in ἘΦ. prolem regovamur masculinam ; 


GILLEBERTI ABBATIS 


2056 


siquidem vir imago est et gloria Dei. Unde non de- A imaginis; osculo voluntarie indulto, non violenter 


bet vir velare faciem suam (1 Cor. x1, 7), id corporis 
pretendens habitu, quod tunc erit in spiritu, quan- 
do mentis revelata facie gloriam Domini speculan- 
tes, in eamdem transformabimur imaginem, absque 
proficiendi articulo, et deficiendi periculo. Hoc enim 
est quod admirando dicilur ? Quis audivit unquam 
tale? aut quis vidit huic simile? Si nata est gens se- 
mel, et si parturivit terra unadie; quoniam peperit 
Sion filios? (Isai. Lxvi, 8.) Vere enim Sion, que 
specula dicitur, in die parit, et in die una illa que 
in atriis Domini melior est super millia. De qua et 
Propheta alias : Ef erit dies una que nostra est Do- 
mino : non dies et nox. Et in tempore vespera lux 
erit. Quoniam quidem non occidet ultra sol tuus, 
neque luna minuetur:; sed erit tibi Dominus in lucem 


extorto; osculo manifestationis tue, et conforma- 
tionis mese, ut tibi compositus, libi copulatus, in 
uno sim spiritu. Qui enim adhszret Domino, unus 
est spiritus (1 Cor. vi, 11.) Individuus iste amoris 
et unionis complexus, jure osculi censetur nomine. 
Et ideo tibi osculandi delego officium, auctoritatem 
attribuo, ubi totum est operis tui, non laboris mei ; 
indulgentie tue, non diligentia mes; manifestatio- 
nis tuc non mes investigalionis. 

7. Propterea dico: Manifesta mihi te ipsum, per 
te ipsum, sicuti es, et sufficit mihi. Satiabor, cum 
apparuerit gloria tua (Psal. xvi, 15): cum me 
infuderis vino illo, vino novo, quod ipse potas, ipse 
propinas in regno tuo. Merum illud volo, non mis- 
tum; purum, et sine lacte, quia lac parvulorum est. 


sempiternam (Πα. Lx, 19, 20). Haec est dies quee nota B Evacuabuntur que sunt parvuli. Meliora sunt qui- 


gst Domino : haec est enim dies, Dominus. Nemo 
novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit revelare 
(Matth. x1, 21). Ipsius revelatio etiam nos dies efü- 
ciet : similes ei erimus cum apparuerit. Dies, inquit, 
formabuntur, et nemo in eis (Psal. cxxxvin, 16); 
eorum utique quibus dicitur : Vos esfis lux mundi 
(Matth. v. 14). Habetisnuncpropheticum sermonem, 
cui benefacitis attendentes quasi lucerna, donec il- 
lstcescat dies (1l Petr. 1, 19). Jam quidem lucerna 
reconditur, cum Lucifer oritur. Evacuabitur enim 
sermo propheticus, evacuabitur apostolicus et ser- 
mo et sensus. Ex parte, inquit, cognoscimus. Eva- 
cuabitur autem quod ex parte est, cum venerit quod 
perfectum est. (I Cor. xus, 9 10). Propterea ail 
Philippus : Domine. ostende nobis Patrem, et sufficit 
nobis (Joan. xiv, 8). Tw, inquit, et Patrem. Non 
alius quam tu, non aliud quam ipsum; et sufficit 
nobis. 

6. [nvisibilia quidem tua, per ea quae facta sunt, 
iatellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus 
et divinitas (Rom. 1, 20) : sed aliud est videre te, 
nullo mediante; aliud alieno beneficio. Quid enim 
mihi lucernam accendis? ut solem conspiciam ? Bona 
lucerna, sed infirmo oculo; bona sunt ubera, sed 
parvulis in Christo; bonum est speculum, sed me- 
lius est osculum. Ideo osculare me tu osculo oris 
ini ; oris, inquam, tui, non operis tui. Intus os, foris 
eat opus. Quis mihi det, inquit, te fratrum meum 
saugentemubera mea,ut inveniam te foris ,et deosculer 
te? (Cantic. vim, 1.) Queminventum foris deosculari 


exoptat, vocat et sugentem ubera, de incarnationis D 


exiuanitione aliquid significans. Alio autem modo, 
etsi in unione persons, per operis tamen indicia 
Sapientia artifex foris relucet ; foris delectatur, etsi 
suaviter, nou sufficienter. Fac quod sufficiat, osten- 
de te ipsum, ego te foris studiose requiro, tarde 
invenio, cum difficultate retineo, et quodam modo 
fugitantem et elabentem votive deosculor. Bona haec 
oscula, sed sicut in imagine, sicut in umbra ; bona 
hsec oscula, et ad tempus reficiunt, sed non suffi- 
ciunt : fac. quod sufficiat. Deosculare me tu osculo 
eris tui, osculo Verbi, non carnis; veritatis, non 


dem ubera vino, sed non isto; magis autem optimum . 
istud super ubera. Denique non haec inebriant, sed 
illud; et mentis statum in novos quosdam inusita- 
tosque transfundit sensus. Ubera dum suguntur, sic- 
cantur; illud quod inebriat, exuberat jugiter. Nolo 
ejus fervorem, lactis frigore temperari; purum ex- 
specto et perenniter manans. Sic etenim legimus : 
Inebriabuntur ab ubertate domus tue, quoniam apud 
te est fons vita, et in lumine (uo videbimus lumen 
(Psal. xxxv, 9, 10). Inusitata hec plane ebrietas, 
quas lumine fit, non liquore; sinceritate, non sicera. 
Ideo emitte lucem tuam, et veritatem tuam; pleni- 
tudinem, non piguus quod presentiam (uam tardet, 
gratiam temperet, lumen 86$ obumbret : quod in 
umbra promittitur, prestetur in lumine. In umbra 
est quod propheta loquitur : Oculus non vidit, Deus, 
absque le, qu& preparasti exspectantibus te (Isa. 
LXiV, &). Sed etiam qui in Numeris baereditatem 
non possident, sed postulant paternam, filie dicte 
sunt Salphaad (Num. xxvi, 1-6), id est, Umbre : 
nec enim poterat Salphaad, non poterat umbra viros 
generare, in quibus imago est et gloria Domini. 
Quod quidem non erit, quandiu credimus : sed cum 
videbimus, tunc erimus similes ei. Propter hoc qui 
sumus in corpore peregrinantes a Domino, postu- 
lamus cum filiabus Salphaad : quid enim postule- 
mus, sicut oportet, nescimus (Rom. vni, 26) : postu- 
lamus hzreditatem paternam ; Dominus enim pars 
huereditatis mec (Psal. xv, 5). Postulamus cum apo- 
stolo : Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis (Joan. 
XIV, 8). Non insisto ulterius, citra non subsisto : in 
hoc mihi desideriorum limitem pono, votorum col- 
loco finem. Quis tandem ille finis? Quem dicit Apo- 
stolus : Finem vero vitam eternam (Rom. vi, 23). 
Quse est isfa vita aeterna ? Quam dicit Christus: Hec 
est vita eterna, ut cognoscant te verum Deum, et 
quem misisti Jesum Christum (Joan. xvn, 3). 

8. Ad hunc finem quasi ad conclusionem univer- 
sorum voto transierat, qui loquitur in Psalmo, No- 
tum fac mihi, Domine, finem meum ; finem boni, et 
finem mali: illius, quia consumitur; hujus, quia 
consummatur. Ideo vere tinem, finem purum, ple- 


257 


num, perpetuum : a malo purum, ia. bono plenum, 
in utroque perpetuum : pure afficit, plene sufficit, 
in neutroque deficit. Hoc enim est quod addit : Et nu- 
merum dierum meorum, qui est (Psal. xxxvi, 5). 
Vere enim dies illi sunt simul, et non succedent ei : 
non minuitur, non mutatur illorum dierum numerus. 
l'ropterea dicitur, qui est. Quonam modo dies meus 
deficit, si 801 meus non occidit ? Non occidet inquit, 
sol tuus, et luna. tua non minuetur (Isa. 1x, 20). 
Ego luna, et ille sol; et ideo illa non minuetur, quia 
a perenni et ubique presenti sole non ,movetur, 
Dierum ergo illorum nova quidem ratione non erit 
terminus, et erit numerus : erit ibi nobis jugis et 
indefessa sempiternitas, sed non erit. omnimoda, et 
divine unitati conformis simplicitas. Caetera enim 
omnia, licet sempiterna sunt, simplicia tamen nequa- 


TRACTATUS ASCETICI. 


208 


10. Appropia, Domine, tu nobis, αἰ nos dicere 
possimus :,8 89 Ecce hic venit saliens in montibus, 
transiliens colles (Cant. n, 8). Appropinqua, et prae 
veni tarditatem nostram. Denique et modo lectum 
est quomodo duobus illis euntibus in Emmaus ap- 
propinquasti, fidei tarditatem in illis increpans, et 
le ipsum de Scripturis interpretans ; intus aperiens, 
et foris apparens, sed nimis cito disparens ; forsitan 
quia non pleno meridie te manifestasti, sed sub ipsa 
vespera et inclinata jam die. Denique in omni illa 
beat: resurrectionis apparitione, nusquam meridiem 
legisse me memini ; sed vel fere nondum inchoatam . 
diem, vel jam inclinatam ; ut omnem hic veritatis 
lucem quodam ignorantiz temperatam obscuro intel- 
ligas. Simul'grata in hoc advertenda distinctio, quod 
quarentibus se studiose mulieribus diluculo ad mo- 


quam sunt ; quibus non hoc est esse, quod hoc vel B numeatum apparuit ; sero autem die illa una Sabba- 


illud esse : nec hoc vel illud esse, quod quidlibet 
quod sunt, esse. Nam in creatura spirituali, quee 
sunt in se ipsis infinita, sunl propter intermina- 
bilem perseverantiam, et ad se invicem quodam 
modo determinata, et definita propter certam quam- 
dam naturarum affectionumque distantiam. Denique, 
In domo, inquit, Patris mei, mansiones multe sunt 
Joan. Xiv, 2) : mansiones plane luminum, quoniam 
ipse Deus lucem habitat inaccessibilem (1 Tim. vi, 
16) ; ut quod hie dicitur numerus dierum, illic intel- 
ligatur multitudo mansionum ; non quod singulis 
sunt singule, sed etiam alicui multe, juxta illud, 
Et tw esto potestatem habens supra decem civitates 
(Luc. Xix, 17) : nam et stella a stella differt in cla- 
ritate (1 Cor. xv, 41). In quo enim praecesserit vir- 
tutum numerus, multiplicabitur et numerus clari- 
tatum, sicut se habet promissio prophetica : Imple- 
bit Dominus splendoribus animam (uam (Isa. νῶι, 
44). Felix plane anima, quz non uno tantum, sed 
multis fuerit repleta splendoribus, illis utique de 
quibus dicitur : Tecum principium in die virtutis 
tua, in splendoribus sanctorum (Psal. cix,3). Serenis- 
simi splendores isti dies, et virtus claritatis. 

9, Quis dabit mihi ut trini splendoris hujus radio 
spiritus meus illustretur, αἱ dies meos beatissimus 
hic numerus expleat, compleat, et contineat ? Quis, 
inquam, dabit mihi, ut slernitatis ad lineam se 
porrigant, in veritatis splendore fulgeant, et fer- 
veant in spiritu charitatis ? Sic enim, non ut in 
mundi prima conditione, mutuus vesperi et ma- 


C 


tutini temporis recursus plures disterminabit dies, ἢ 


sed continuus erit dies, et totus meridies. [bi, ut ita 
dicam, inter mane et vesperam nox infelix explosa 
est : in isto utrosque terminos indeclinabiles occu- 
pabit meridies, juxta quod legitur, Im tempore ve- 
spera erit luz (lsa. Lx, 19) ; quoniam non erit vel 
temporis transmutatio, vel vicissitudinis obumbratio. 
Sed quando erit istu$&? quando te ipsum nobis in 
illo meridiano, sicut es, manifestabis, bone Jesu? 
In te enim videbimus Patrem, et sufficiet nobis. O 
pigra tempora, et tarda pectora ! tarda ad cernen- 
dum : nam ad credendum prompta. 


A 


torum, reclusis discipulis in domo (Luc. xxi, Marc. 
xvi et Joan. xx). Utinam ergo et nobis, Domine, in 
hoc vel diluculo vel crepusculo appareas optimus 
plane super utrumque meridies | Sed in illo cuba- 
bimus in patria. Interim dum in via sumus, oramus, 
Domine, ut vespertina lucis nos refocilles umbra- 
culo. Sed nos jam cum die sermonem claudimus, 
sed te non excludimus : magis autem in te termi- 
nantes, el ἃ te inchoantes, in matutino tibi gratias 
referamus, in illud Cantici erumpentes, Sub umbra 
ejus, quem desideraveram, sedi ( Cant. n, 3). 


TRACTATUS Il. 


De quaerendo Christo, et de viatorum bealorumque 
contemplatione . 


1. Declinavit paululum Dilectus noster inter no- 
ctis tenebras : ubi ergo queeremus illum ? Quem il- 
lum? Illum utique quiait : Ego /los campi (Cant. n, 1). 
Si ergo illum quaerimus, egrediamur in agrum, imo 
ingrediamur in hortum : siquidem ille descendit ín 
hortum suum, ad areolam aromatis (Gant.iv, 1). De- 
nique et in horto Maria dum qussivit, invenit(Joae. 
xx, 1-16). Quissivit ipsa lamentando ; nos qutera- 
mus laudando. Dulce quidem negotium, sed dulcius 
premium. (uale premium ? Quod legitur in pealmo : 
Sacrificium laudis honorificabit moe; et illic iter quo 
ostendam illi salutare Dei (Psal. xvix, 23). Rrgo 
laudantibus manifestandus est Jesus. Qusramus 
cum laude, sed in horto quaeramus; in horto est 
traditus, in horto est passus, et apparuit in horto. 
Que vidit, ideo et ait : Qui habifas in hortis, amici 
auscultant,fac meaudirevocem tuam(Cant. v1,13). 
Amici, Petrus et Joannes. Amici, discipuli, qui au- 
dierunt : Vos amici mei estis (Joan. xv, 14). Fac me 
audire qui ils annuntiein ; illi in agro, ego in 
horto. llli quasi viri manum miltunt ad fortia, ego 
ad suavi&. Felix mulier, qu&e audire te meruit, Ieli- 
cior qu& vidit; vox enim tua suavis, οἱ decora fa- 
cies; sed felicissima, si ad quam manum tetende- 
rat, tetigisset, tenuisset, et retinuisset: nunc autem 
dicitur : Noli me tangere (Joan. xx, 11). Quod una non 
potuit, plures potuerunt, ille quibus dixit: Avete. Et 
accesserunt, et tenuerunt pedes ejus (Matth, xxvus, 


259 


9). Quod non potest singularitas, obtinet commu- A 


nitas, obtinet charitas. Queramus ergo unanimiter, 
et queremus utiliter. Denique, que €um unguento 
venerunt, ille invenerunt. Bonum unguentum de 
quo legitur : Ecce quam bonum et quam jucundum 
habitare fratresinunum ! Sicut unguentumin capite 
(Psal. cxxxi, 4, 2). 

2. Forte nec tam se inveniri permisit, quam ultro 
ingessit. Pedes ejus, inquit, Lenuerunt, non tamen 
unguento perfuüderunt. Viventem enim repererant, 
quem qussierant cum mortuis. Veniebant, ut inun- 
gerent Christum, ut perungerent unctum ; et ipse ad 
illas veniebat, totus spirans vitalem immortalium 
odorem aromatum. Ante passionem perungi se vo- 
luit, et postea sepeliendus permisit ; sed resusci- 
tatus non indiguit. Abundabat enim jam non modo 
immortalitalis, sed et regie supereminentisque po- 
testális unguento; sicut et ipse testatur: Dafa est 
mihiommnis potestasincalo et in terra (Matth. xxvi, 
18). Et: Dedit illi Deus nomen quod est super omne 
nomen (Philipp. 1, 9). Propterea dicitur: Oleum ef- 
fusum nomen tuum (Cant. 1, 2). Denique ad sua in- 
vitat unguenta : Veni in horum meum, soror mea 
sponsa; messui myrrham thieam cum aromatibus 
meis (Cant. v, 1). Quod, inquit, seminavi de tuo, sed 
de meo messui mihi, imo et tibi ; mihi re, tibi in spe. 
Propterea invito, Veni in hortum meum soror mea 
sponsa. Gr&ita vocabula, et plena dulcedinis, quie vel 
naturse, vel gratia copulam sonant. Consors factus 
nature, gratie vicem rependo. Ideo sororem te 
Ἐ 9'O voco, sed in earne ; sponsam, sed in Spiritu : 
in carne, in qua integra assumpta est humanitas ; 
in Spiritu, per quem infusa est charitas. Veni ergo, 
soror mea sponsa: Veni tanto subarrhata pignore, 
seeura de plenitudine. Messui myrrham meam cum 
aromatibus meis. Myrrham sorori, sponsz aromata : 
myrrham carni, sromata spiritui : myrrham incor- 
ruptionis, aromata veritatis. Cognoscetis veritatem ; 
sed cum vos mea docuerit unctio. Vos cum unguen- 
tis venitis, sed ego alia habeo, qua vos nescitis, 
unguenta nova, immo et vetera: omnia enim nova el 
vetera coacervavi mihi. Future étenim in mundi 
fine resurrectionis in me jam pullularunt initia : et 
antique illius eterne claritatis perseverat gloria. 
Siquidem clarifieavit, me Pater claritate quam habui, 
priusquam mundus fieret. 

8. Vere; Domine, optima hec unguenta sunt, et 


GILLRBERTI: ABBATIS 


?60 
mul, tu in unguentis, ego in odore, Felix anima, 
qua post laborem jam in unguentis letatur ; in quam 
cognitionis et dilectionis tus se effundit unctio : 
magis autem assumpsit et absorbuit in se volupta- 
tis torrens, et multitudo dulcedinis. Beate sane 
absconditur qui ibi reconditur, consepultus cum 
Christo, íÍmo in Christo ; et est, sicut legitur, sepul- 
erum ejus gloriosum (Isa. x1, 10) ; gloriosum plane, 
cujus factus est in pace locus, et habitatio in Sion 
(Psal. Lxxv, 3). Ibi qui sunt, te contemplantur in 
specula. Nam nos quid nisi in speculo, in speculo 
creaturarum, et Scripturarum enigmate ? Nos in fi- 
guris et obscuritatibus : in veritate et sinceritate 
illi. Vacant et vident, stant et auscultant, et gaudio 
gaudent propter vocem sponsi, et propter faciem 
sponsi. Vox enim ejus suavis, et decora facies: ideo 
que juge desiderium, indefessu alacritas, in tam 
suavem audítum et contuitum superextendit partici- 
pes unguenti : oleum enim effusum in illis nomen 
tuum. Oleum jure; nomen enim tuum et notitia, 
lux est et letitia : letitia profusa, letitia diffusa in 
corde ; non adhuc credentium, sed jam contuentium. 
Non est ibi cor et cor, sed cor unum omnium. O 
quam bonum et quam jucundum habitare, inquam, 
in unum : et ibiin unum ! Ibi enim Dominus man- 
dal, et emanat : mandat aperte, emanat abunde ; et 
ubertim effundit benedictionem, et vitam usque in 
seculum. 

&. γώ mihi quod non effundo plene quod utcun- 
que capio ! Ve ab ariditate sermonis, magis vero ἃ 
sensuum ! Nec enim satisfacit vel sermo affectui, vel 


(; affectus fidei : sed nec fides sufficit, qua non plene 


reficit. Satiabimur, inquit, cumapparuerit gloria tua 
(Psal. xvi, 15). Cum ergo venerit species, abibit 
esuries, esuries egena, non esuries plena: esuries 
jejuna, non esuries refecta. Bona quidem refectio 
quie fastidium evacuat, exacuit desiderium : bona 
aviditas, quam satietas parit. Qui edunt me, inquit, 
adhuc esurient (Eccli. xxiv, 29). (Quid est epulari, 
nisi contemplari? Epulentur justi in conspectu Dei 
(Psal. ux vi, 4), id est, conspiciendo Deum. Quid est 
autem esurire, nisi semper querere ? Qucrite Domi- 
tum et confirmamini : quarrite faciem ejus semper 
(Psal. civ, &). Quterite semper faciem, qui videtis 
facie ad faciem : nos qui sumus in corpore, quid 
nisi posteriora conspicimus? Trahe nos post te. Trahe 
nos de posteriori ad faciem, de fide ad speciem, de 


ad sponsam tuam jam illorum pervenit fragrantia. D odore ad unctionem : nam per fidem ambulamus, et 


Unde et dieit: Ecce odor dilecti mei, sicut odor agri 
pleni (Gen. xxvit, 21). Denique quo tu. precedis, 
illa subsequitur : sie etenim dicit : Trahe me post te, 
inodore unguentorum (morum curremus (Cantic. 1, 
3). O beata tempora, cum de se illud dici audient : Qui 
sunt isti, qui εὐ nubes volant ? (1sa. Lx, 8.) Nunc 
spiritus est promptus, sed earo est pigrior : vires 
infirme votum nón sequant. Propterea trahe me post 
te,inodore (uo curremus. Bonus est cursus, sed tractus 
efficacior. Exspecta morantem, trahe volentem. Cur- 
ram devotits, si mecum. cucurreris; curraemus si- 


in odore currimus. Felices qui sic. cucurrerunt, ut 
jam comprehenderint, nec habent ultra quo cur- 
rant, sed in veritate stant, et non vacillant, omni- 
modis perfusi unguentis immortalitatis, immutabili- 
tatisque delibuti myrrba. Ibi te laudant tanto ube- 
rius, quanto liberius. Cognoscetis, inquit, veritatem, 
et veritas liberabit vos (JoanBur, 32). Ergo ad co- 
ruscum veritatis disparebit vanitas: vanitati enim 
c reatura servit non volens (Rom. vni, 20): et grave 
1228 corruptionis jugum computrescit ἃ facie olei 
(Isa. x, 27), ab affieentia unguenti. Mensura enim 


281 


TRACTATUS ASCRTICI. 


bona, et conferta, et superfluens dabitur in 8inum A (Cant. v1, 12), donec teneamus. Revertere : similis 


vestrum (Luc. vi, 38). Tu, Domine, dabis et te 
ipsam nobis dabis : pars enim mea Dominus. Sed 
quid est quod in mensura te donas, qui ipse magnus 
et immensus es? Num pro vaseuli capacitate infun- 
diset oleum ? Quid ergo est quod superfluentem 
dicis ? An quia plus effundis quam capimus ? neque 
enim, si omni nisu ad capiendum te nos extendimus, 
totum comprehendimus. Potens est Deus facere su- 
pra id quod petimus et intelligimus : quanto magis 
id quod ipee est et factum non est, nostri exsupe- 
rat modum appetentie, et intelligentise limitem? Ecce, 
inquit, declino in uteos flumen pacis, et ut. torrens 
inwndans glorie (lsa. Lxvi, 12). Nunquid ergo 
absorbere poterit homo flumen, cujus impetus leeti- 
ficat civitatem Dei ; et exhaurire Jordanem, ut totus 
in os ejus influat ? Vere, Domine, non angustiamur 
in te : tu enim das affluenter; nec paucis das, nec 
pauca das, nec parco et remordente animo; preve- 
niens merita, et excedens vota : non angustiamur in 
te, ahgustiamur autem in visceribus nostris. Tantas 
habentes promissiones, charissimi, dilastemur et 
nos, dilatemur ad optandum, ut dilatemur ad obti- 
nendum. 

5. Tu, Domine, tu potius placido et leni allapsu 
ubertatis tut (viam enim mandatorum tuorum cu- 
curri, cum dilatasti cor meum) (Psal. cxvin, 32), 
qui ccelum sicut pellem extendis, vetustam factam 
cordis mei pellem, et inerti contractam situ leniter 
extende; rugas ejus explica, extrahe sinus, dilata 
receptacula : ut sine mensura te concupiscam, et 


esto, dilecte mi,caprece aut hinnulo cervorum, super 
montes aromatum (Cant. τι, 17, et vm, 44). Similis 
esto, inquit, caprec : videaris, et avoles; adsis, et 
elonges : adsis aspectui, absentans te tactui. Deni- 
que et mulieri dicitur : Noli me tangere (Joan. xx, 
17) et quasi quadam experientie fida attrectare 
manu. Ecce, Domine, manum abstineo, oculum in- 
tendo. Mane astabo tibi et. videbo (Psal. v, δ). Ve 
mihi, si et illud audiam : Averte oculos tuos a me, 
quoniam ipsi me avolare fecerunt (Cant. νι, 4)! An 
forte dum fugis aspectum, accendes desiderium, ut 
anxius quzraris, dum amplius amaris. Denique fuga 
tua nos avidus ad cursum sollicitat. 

2. Quis ponet pedes meos quasi cervorum, αἱ 
possim expeditus et alacer hunc hinnulum sequi? 
domesticas dediscere curas, et coelesti in solitudine 
silvescere ? Bonum est exonerari se ipso, onere gra- 
vissimo, et caprearum sensim in levitatem deficere. 
Propterea propheta. Nom laboravi, inquit, te, Do- 
mine, sequens. Verum est quod dicis, benedicte pro- 
pheta, verum est, sed adhuc parum; non laborare 
non sufficit, nisi et lzteris. Ideo quod tu minus elo- 
queris, alius perexplicat : Cantent, inquit, in viis 
Domini, quoniam magna est gloria Domini (Psal. 
cxXXviI, 5) : itemque : Cantabiles 899 mil erant 
justificationes (ue in loco peregrinationis mec(Psal. 
cxvi, 54). Totum intus agitur, in eorde enim ca- 
nitur : nam et ibi curritur. Ascensiones in corde suo 
disposuit in valle lacrymarum (Psal. xxxii, 6, 1). 
Quis est tamen ista ratio ascendentis cum lamento, 


sine mensura capiam, capsciorem me faciat hee (5 et peregrinantis cum cantico, cum aut lamentari 


sancta cupiditas. Sic enim experientite tenui preeli- 
bato gustu, quo fides persuadet, pre&volabit affectus ; 
et rationis impulsum fervida non exspectabit alacri- 
tas : ita, inter tentationum dura ac diuturna, minus 
laborabit sancti constantia propositi, propenei desi- 
derii et pi&& spei exspectatione protracta. Sed ex- 
speetemus hic et respiremus paululum fesso par- 
centes spiritui, ut brevi fotus intervallo fervidior 
exsurgat. 
| TRACTATUS Ill. 
Vie et patrie quam dispar sít gaudium. 

I. Nocturna quiete & te refectos dignum est nos, 
Domine, in matutino astare tibi : astare, an sequi? 
Felix qui te assidentem foribus suis matutinis inve- 
nerit, ut astare possit, et astare in vesperum; ne 
subíto elapsum volatu, vago vultu tenues iuter suras 
quzreret. Tu enim tenebra$ ponis latibulum tuum 
(Psal. xvn. 12). Lux es, et latibulum : lucem siqui- 
dem habitas inaccessibilem |] Tim. v1, 16). Propterea 
nobis tenebre, quibus est inaccessibilis : sed si 
inaccessibilis visüi, non tamen et voci; qui& quo 
non approximat ratio, pertransit oratio. Clamor, 
inquit, meus in conspectu ejus introivit in aures ejus 
(Psal. xvii, T). Ergo et clamor hoster intret in con- 
spectu tuo, ut et 3pse egredliaris in conspectu nostro, 
et Tfiulgeas VUL videri, dui te non sinis teneri. Re- 
9i'tere, VeveViere, ut intweufthur te : wt intueamü 


non possit in patria, aut leetari in terra aliona ἢ Quo- 
modo cantabimus canticum Domini in terra aliena ? 
(Psal. cxxxvi, ὁ). Sed forte, imo certe qui super flu- 
mina Babylonis sedent et morantur, plorant : et qui 
egrediuntur, exsultant. E& qui ascendit in valle la- 
crymarum, ascendit et de valle lactymarum : et li- 
cel de lacrymis, non tamen eum lacrymis. Suavius 
enim es( in monte gaudiorum esse, quam in valle 
doloris. Qued si cum laorymis, magis quia pigre 
ascenditur, et nondum prope acoeeditur. Non enim 
quia ascensiomes in corde suo disponit, statim et 
perficit : sed, cum benedictionem dederit legislator, 
tune ibunt de virtute in virtutem, ut videatur Dous 
deorum in Sion (Psal. υχχχπὶ, 8) : pergens et. pro- 
perans in leetitia cordis ad bravium, sicut qui imtrat 


Ὁ cum tibia in montem Domini, montem de quo pro- 


pheta. Et faciet Dominus ἐπὶ monte hoc convittum 
pinguium, convivium vin demiz,pingutum medalla- 
torum, vindemie defecate (Isa. xxv, 6). Tempe- 
rata est adhuc, et non defmeata &scendentis leetitin, 
et mista cum laeryrms : Caliz enim ἐπ anu 'Domini 
vini meri plenus misto (Psal. y xxiv, 9). Mistum est 
pergentibus, merum perüngentibus, remanente aped 
pigros fece. Miseuit hie Sapientia tn ereere vinum; 
ubi novam defecabit vindemiam. Unt ἰδὲ est bea- 
torum negotium spirituum, una anni jubilei fería- 
tio; Metart euim. Dornino, οἱ laudare. ipstim : Cae? 


263 


GILLRBERTI ABBATIS 


204 


dium etenim invenieturinea,gratiarumactio,et vox A pigra prevolare tempora, et tanquam de preesenti 


laudis (Isa. 11i, 3). 

3. Latare, Jerusalem, erumpe et lauda : lauda 
majestatem, munifico refer gratiam. Hoc a te votum 
semper exsolvitur, et semper exigitur : prompte 
exsolvitur, et pie exigitur. Exactio ipsa delectatio 
est. Commendat se ipsam beate veritatis votiva per- 
ceptio, et, serenitas afflata sensibus, simul cum luce 
letitiam infundit. Lux orta est justo, et rectis corde 
letitia. Letamini justi in Domino. Quam pro leti- 
tia vicem rependent ? Et confitemini, inquil, memo- 
rie sanctificationis ejus (Psal. xcvi, 11, 12). Ergo 
letitia de luce, laus de lztitia : laetitia excrescens 
erumpit in laudem; et nesciunt perfusa viscera lu- 
minoss veritatis felicem non eructare crapulam, et 
temperare a. cantico, torrente inebriata dulcedinis. 
Siquidem et suavitas provocat appetentiam, et uber- 
tas ministrat sufficientiam; et instantiam perennat 
etternitas. Denique sic ipsa attestatur suavitas, 
ubertas, eeternitas : Qui biberit aquam quam ego do, 
fiet in eo fons aqua salientis in. vitam aternam 
(Joan. 1v, 1&). 

&. O beati spiritus et animae justorum! o Eccle- 
Sia primitivorum, qui conscripti estis in celestibus ! 
vos vere primitivi, qui prelibatis benedictionis futu- 
re primitias. Comedite, umici, et bibite; et inebria- 
mini, charissimi (Cant. v, 1). Bibite de cisterna ve- 
stra : et fluenta putei vestri excrescant et exube- 
rent; affluant et discurrant in plateis cordis vestri 
aqua deliciarum vestrarum. Non participent vobis- 
cum alieni : sed nec omnes admittantur domestici. 
Nos enim cives sanctorum, et domestici Dei ; cives 
conscripti, sed nondum suscepti ; cives exsultantes, 
cives peregrinantes, cives vagi et palantes. Siqui- 
dem iniquitates nostre quasi ventus abstulerunt 
nos (Isa. LXxiv, 6). Vos autem sedetis in pulchritu- 
dine pacis, et in tabernaculis fiducie, el in requie 
opulentis (Isa. xxxi, 18). Ve habitatoribus terre, 
ubi rara pax, securitas nulla, jugis labor, et is 
egestatem parturiens ! Nam et militia est vita homi- 
nis super terram (Job vii, 1), quandiu caro concu- 
piscit adversus spiritum ; et adversarius noster cir- 
cuit quasi leo, quierens quem devoret (I Petr. v, 8) : 
et in sudore vultus nostri vescimur pane nostro, et 
terra cordis nostri spinas et tribulos germinat ope- 
ranti. Propterea dissipati, et dilacerati, et corde ta- 
bescentes, abundantius habemus in manibus solli- 
cite de nobis adhuc gemere, quam secure gaudere 
in Domino : nisi quod spes bona, primitiarum argu- 
mento prospectans in finem, de tribulationum tor- 
cularibus consolationis exprimit oleum, quo facie 
exhilarata et impinguato capite, cum Apostolo in 
tribulationibus gloriamur, in contumeliis complace- 
mus nobis : Scienfes quia tribulatio patientiam opera- 
tur, patientia probationem, probatio vero spem ( Rom. 
V, 3, 4) : quid vero spes, 8 228 nisi superventure in 
nos glorie primitiva qusedam jam preelibare videtur 
gaudia? Spe, inquit, salvi factisumus (Rom. vui, 26) ; 
et. $5pe gaudentes (Rom. Xii, 13). Novit enim pia fides 


alfici, quod inconcussa sibi depingit fiducia : sed ea 
spes quam  examinate conscientie puritas, non 
praesumptio parturit. 

9. Lavamini, mundi estote: lavamini, et igne exa- 
minamini, ut peenitentia et patienlize exercitio quasi 
gemino conflatorio ad purum excoctos supernus 
vos respectus, et roris instar voluptatis sus asper- 
gine refrigeret, gratanter et glorianter mox in illam 
vocem erupturos : Secundum multitudinem dolorum 
meorum in corde meo consolationes tuc latificave- 
runt animam meam (Psal. xci, 19). Lavamini et 
letamini : lavamini frequentius, ut ferventius lzte- 
mini. Usurpate ssepius quod sempiterne nondum 
potestis. Infelices montes Gelboe, siccitate eeterna 


B damnalü , non estis perfusi hac pluvia voluntaria , 


nec descendit in vos stilla (suppl. roris) antelucani: 
propter hoc non estis agri primitiarum, sed nec 
serotinus fructus exspectatur a vobis. Utinam, Do- 
mine, caput meum plenum sit isto rore, et cincinni 
mei guttis noctium ! Quid enim nisi in nocte versa- 
mur, donec aspiret dies, οἱ reclinentur umbrae? la 
meridiano quod exspectamus, nec umbra Íformida- 
tur, nec stilla optatur. Fluit hic stilla de situla Ja- 
cob : sed erit ibi semen ejus in aquas multas. Feli- 
cia tempora, quando universa facies terre irrigua 
erit, et superne irrigua, nec sterilis quidquam pos- 
sidebil ariditas : superius et inferius, utrinque ir- 
rigua, quando caro mea, et cor meum exsultabunt 
in Deum vivum. Bonus plane fons, qui tunc ascen- 
det et mundabit cor nostrum, primoque illo melior, 
quia non poterit exsiccari. Inebriabuntur ab uber- 
tate domus tug, et torrente voluptatis tug potabis 
nos : quoniam apud te est fons vit», et in lumine 
luo videbimus lumem (Psal. xxxv, 9, 10). Bonus 
certe fons, ex quo tales emanant rivuli, voluptas, 
ubertas, vita et veritas. 

^. [rrora inde huc : pratende misericordiam 
scientibus te, etsi nondum totum te; pretende mi- 
sericordiam, infunde gratiam, effunde Spiritum 
tuum super nos, qui innovet spiritum nostrum in 
visceribus nostris, Spiritum principalem, qui refor- 
met et conformeL nos sibi, conformet et confirmet; 
letificet et illuminet. Justitie enim Domini, recta, 
laeificantes corda; preceptum Domini lucidum, il- 
luminans oculos (Psal. xvui, 9), sicut est nostrum 
hic illuminari et lztificari. Alioquin plane lzetabimur 
coram te, sicut qui letantur in messe, sicut exsul- 
tant victores capta preda, quando dividunt spolia 
(isa. 1x, 3). Laetabimur ibi quasi possidentes, hic 
quasi proponentes et presumentes, et prosequentes 
donec consequemur. Ibi ergo de possessione, hic de 
promissione : illic de plenitudine, istic de portione. 
Quod enim inde huc aspergitur, stilla est, non flu- 
vius; scintilla, non caminus. Heu]! quam cilo et 
scintilla haec evanescit, et stilla arescit! Memento 
nostri, Domine, in beneplacito populi tui, visita nos 
in salutari tuo, ad videndum in bonitate, et letan- 
dum in letitia, ut lauderis cum haereditate tua 


TRACTATUS ASCETICI. 


266 


(Psal. cv, ἃ, δ). Visita nos ad videndum, laetandum, A 65 in Emmaus, cum se fingeret longius ire. Quid 


laudandum : visita nos in salute et lumine, inleti- 
tia et laude. Bona sunt hec stillicidia, quamvis ra- 
ra, et quasi rorantia. Rorate, coeli, desuper ; s&eterni 
montes, distillate nobis dulcedinem : in stillicidiis 
vestris lzetabitur germinans. 

7. Esto tu nobis, Domine, sicut ros, ut et nos 
germinemus sicut lilium. Nescit verbum tuum se- 
mel emissum vacuum reverli, sed prosperabitur in 
his ad qui& mittitur. Denique ad irrigationem ejus 
pro saliunca ascendet abies, et pro urtica crescet 
myrtus (Isa. Lv, 11, 13). Dum dejectos erigit et su- 
blimat, dum carnis incentiva lenit et mitigat, dum 
desperatos locat et conversari lacit in cclestibus, 
dum exasperatos mollit, et contemperat milibus. 
Jucunda hzc visitalio : sed quasi nubes matutina, 
et quasi ros mane pertransiens (Osee vi, 4). Jure ro- 
ri matutino confertur quantalibet in carne contem- 
platio et menlis excessus : liabet enim nescio quid, 
imo multum quid de noctis frigore, propter minus 
lervidum affectum ; et de noctis caligine, propter 
subobscurum intellectum. Sed si ideo matutinus, 
quare ergo pertransiens ? pertransiens a nobis, an 
pertransiens et penetrans in nos? Vivus est sermo 
Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio, ut non 
tantum cutem foris signet, sed permeet ad interiora, 
al 83.À medullam transeat, et fiat irrigatio os- 
sium : sermones enim ejus molliti super oleum, et 
ipsi subt jacula. Án ideo quia, si expansum fuerit 
sicut coelum cor hominis, complicabitur sicut liber, 


et sicut fumus liquescet ? Interpretetur quisque in C 


sententia, sicut experitur in conscientia : perfectus, 
quod illum infundit et penetrat; proficiens, quod 
illum pertransit et. preetervolat. Pertransit a nobis, 
ut nos attrahat post se, ef transire faciat ad se quasi 
ipsa fuga, dicens: Transite ad me, qui concupiscilis 
me (Eccli. xxiv, 26). Fortassis non [frequentius 
rransimus ἃ te, Domine, quam tu a nobis : siqui- 
dem et ascendis lucernam, et everris domum, et 
scrutaris nos, juxta prophetam (Sophon. 1, 12), sic- 
ubi invenias intus sordes latitantes, vanis et vagis, 
mollinpus et molestis curis et cogitationibus immer- 
sos, non modo cum Deo et mundo animum dimi- 
diantes, sed in alteram propensiores et promptiores 
partem ; etsi non pro cupiditate, tamen pro consuc- 
tudine. Nam et quae utiliter admittuntur cura, vio- 
lenter se ingerunt : sicque cum non urget necessilas, 
tamen occupat supervacuilas. Denique videmur mihi 
slvam refugere, que fluit cum silentio, Babylonis 
flumina sectari. Sed nos jam aliquanta sermocinati 
sumus, tecum, Domine, et de te : et suaviter refecti 
sumus, quasi catelli de micis qua cadebant de 
mensa tua, Si sic aflicis transiens et transmeans, 
quid facis manens et commorans? Heu me ! quod 
indigni sumus tam dulci commoratione. Mane no- 
biscum, Domine,quoniam advesperascit, et inclinata 
est jam dies (Luc. xxiv, 28, 29). Vere inclinatur, 
eum (u declinas. Compellite eum, fratres, precum 
vestrarum) instantia, Vim ei intulerunt duo illi eun- 


PATROL. CLXXXIV. 


ergo fingit, quod non facit veritas? Ire se finxit, 
manere compulsus; sed non permanere : nam inter 
ccenandum evanuit. Sed illa abeundi fictio manendi 
est occasio. Quasi abire se fingit, spiritualem atte- 
nuaus lzetitiam : sed occultus manet, justitiam con- 
tinuans, humilitatem accumulans. 
TRACTATUS IV. 

De confabulatione et meditatione circa res divinas. 

1. Habes quod rogasii, sed habes illud quodam 
cumulatum fenore. Ego tamen fenus hoc meis assi- 
gno commodis, et inter lucra deputo. Omnino 
non possum bonis non deputare successibus, quo- 


tes confabulandi tecum alicunde occasio erumpit. 


ltedarguis fortasse, quod fabulationis usus sim verbo; 
et, quoniam nisi de re seria nil fere loqui sulemus, 
majestati sensuum tali injuriam vocabulo fecerim. 
Annon tibi confabulatio videtur, cum et quod non 
videmus loquimur, et quod non audimus, testamur? 
Üculus, inquit propheta, non vidit, Deus, prater te, 
quae prayarasti exspectantibus te (Isa. Lxiv, &): 
speraulibus et exspectantibus, sed nondum spec- 
tantibus. Quod enim videt quis, quid sperat? (Hom. 
vil, 24). Quod si id quod videmus, per specu- 
lum est, et in znigmate; quanto magis id quod 
loquimur ? non enim potest sermo, quantumvis di- 
sertus, sensuum perexplicare secreta. Et quidem 
mihi, meo pro sensu ut loquar, future respectu 
veritalis quaedam videtur quasi fabula, omnis ad 
illam intimandam figurata parabola. Specie grata 
sint, unilate compacta, usu commoda, virtute οἵ- 
ficacia universa qua' creata sunt : sed quid ad il- 
lam diving esseuti:;? iunnensam et simplicem et 
gelernam unitatem, saprentia. pulchritudinem, pon- 
dus amoris et vires polenti: ? Denique et ipse est 
qui est (Exod. μι, 14), et sapientiae ejus numerus 
non est (Psal. cxLvi, 5) : et plenitudo charitatis ejus 
scienlie supereminens est. Et quis loquetur poten- 
tias Domini? omnia que ad illa nobis utcunque in- 
nuenda in sermonis assumpta sunt usum, inzstima- 
biliter sunt naturae ratione dissimilia, et compara- 
tione nulla. Non comparabitur ei aurum de JE- 
lhiopia, nec componentur lincture mundissimse 
(Job xxvii, 19). Et tamen auro et tincturis, flore 
et fructu, et omni, qua creata est, pulchritudine, 
quod super omne pulchrum est nobis coloratur et 
pingitur qui, uia penitus intimum est, juxta quod 
est omnino nos lateat ; el per superiuducios ligu- 
rarum colores aliquatenus intimatum sub umbra 
interluceat. Bona quidem umbra, et ad horam re- 
frigerans. Propterea dicitur : Sub umbra ejus quem 
desideraveram sedi, el. fructus ejus dulcis gutturi 
meo (Cantic. τι, 3). 

2. O quam delectabilius, quam affectuosius non 
sub Ἐ 5 9 umbra, sed super umbram in te ipso, bone 
Jesu, sederet, et hoc desiderii sui fine potita quiesce- 
ret. Nunc autem sub umbra quiescit, et sub umbra se 
reficit ? Sed qualisrefectio,quam sequitur defectio ? Ex 
parte enim coguoscimus : evacuabitur quod ex parte 


9 


'207 


GILLEBERTI ABBATIS 


268 


'est,cum venerit quod perfectum est (1 Gor. xut, 9, 10). A inconsultum elabitur. Denique favus distillans labia 


Sunt liec interim fulcimenta labentium, et fomenta 
languentium. Denique subsequitur : Fulcite me flo- 
ribus, stipate me malis, quia amore langueo (Can- 
tic. νι, 5). Felix, in quo sanctus amor languor est, 
non passio, Sunt enim qui charitate subito vulne- 
rantur, ut subinde sanentur; quasi Jons hedera, 
que sub eadem hora qua viruit, aruit (Jona 1v, 
6, 7). Ergo est passio desiderii affectus concita- 
tus : languor, continuus. Ὁ male sanuin, imo vere 
insanum cor, quod esse nescit hoc vulnere saucium! 
Vulnerata, inquit, charitate ego sum (Cantic. v, 
juxta LXX). Non modo vulnerat, sed etiam necat : 
Fortis est enim ut mors dilectio (Cantic. vin, 6). 
Denique Apostolus : Mortui estis, et vita vestra abs- 


condita est. cum Christo in Deo (Coloss. m, 3). B 


Dum vita reconditur, et votum accenditur ; veritas 
jacet, et virtus languet : anxii eestus desiderii figu- 
rarum refrigeratur umbris, et primsevis fulcitur 
floribus. Pulchre satis hae figurs& sunt : et laboran- 
tem recreant affectum, puerilibusque  refocillant 
blandimentis, ut solitis et sensibilibus oblectamen- 
tis inusitatorum capiamus experimenta gaudiorum. 
Platem tue, Jerusalem, sternentur auro. mundo 
(Tob. xu, 92). Sternam per-ordinem lapides tuos, 
et fundabo te in sapphiris (Isa. Liv, 14). Ponam 
deserium tuum quasi delicias, et solitudines tuas 
quasi hortum. Domini (Isa. Lt, 3), et cetera quam 
plurima a Prophetis et Apostolis in typo coelestis 
dieta Jerusalem. Cum ejus portesg et platez, muri 


et metalla, lapides et ligna, fontes et flumina de- C 


scribuntur, quantum affieiunt et oblectant! quam 
leete audiuntur, quamvis parum dilucide dicantur ! 
Incomprehensibiliter enim aliud et incomparabili- 
ter amplius relinquitur in suspicione, quam ponitur 
in assimilatione. Laetatus est Jonas vehementer sub 
umbra hederze, sed hedera illa aruit, et figura ab- 
ivit. Propterea cum de figuratis texuntur collatio- 
nes sermonibus, quasi confabulationes quasdam li- 
center dixerim, non propter adumbratam interius 
eternam veritatem, sed propter obumbrantem exte- 
rius vanitatem : evacuabitur enim quod ex parte est, 
Denique habes in Evangelio, de duobus illis euntibus 
in Emmaus, quod fabularentur et secum quarrerent : 
fortasse quia que&rebant, et nondum tenebant ; nu- 
tabant, et fide non stabant. Ideo querentes et con- 
ferentes, ambulantes et confabulantes dicli sunt : 
sed tamen ita confabulantibus ipse Jesus appropin- 
quabat, e& ibat cum illis (Luc. xxiv, 15). 

5. Unum suaviter recolis, quam frequenter οἱ 
cor nostrum ardens erat in nobis de Jesu, cum lo- 
queremur de illo in via. Quas enim de illo locuti 
sumus, ipse prior in nobis locutus est, Utinam 88"- 
pius istud mihi contingat, de illo totum querere, 
conferre et colloqui; de illo, inquam, et tecum : nec 
tam loqui, quam audire te loquentem ! Pressus est 
sermo tuus, ut tamen quia sentis, sufficienter ex- 
primas : pauca verba, sed plena sensuum ; videris 
mihi singula in judicium vocare, adeo tibi nullum 


(ua. lta enim quadam cum mora et deliberatione, 
et quasi de libra, que loqueris prodeunt, ut distil- 
lare magis quam profluere credaris, Extenuala 
sunt, et subtilia sunt, et evaporata sunt; propte- 
rea distllantia sunt, secreta sunt, et suavia sunt, 


' et de intimis erumpentia sunt : et ideo quasi favus 


sunt. Hoc sibi vult quod sequitur : Mel et lac sub 
Hngua (ua (Cantic. ww, 11). Sub língua, inquit, 
el non, In lingua. Majus enim est quod sub ipsa 
latet, quam quod in ipsa lucet. Quid si etiam supra 
linguam? Sub lingua tua mel et lac. Non enim 
tantum in sermone est, nec totum in sermone est : 
sed sicut nihil habes in ore simulatum, ita multum 
est quod est in corde occultatum. In lingua sunt qua 
manifeste loqueris : sub lingua sunt, qua latenter 
suggeris : supra linguam sunt, in quorum edisser- 
tione elinguis est quamlibet eloquens, et sermo si- 
lentium. 

4. Memini, nisi fallor, aliquoties in ipso oratio- 
nis processu pressisse te sermonem, attentum et 
altonitum ad erumpentem in corde lucem vel 12 - 
titiam, vocem rupisse, ut verteretur in suspirium, 
quod formabatur in verbum. Nam etsi lingua suf- 
ficiat ad evidentiam [al. ad erudiendum|], intrinse- 
cus 826 tamen stupor, et amor, et admiratio ra- 
diantis desuper luminis, prodeuntem per verba ani- 
mum convertit ad se, rapit in se, et continet intra 
se; spiritualique cum Mose circumvolvit nebula 
(Exod. xxiv, 15), et nubem ponit amictum ejus, 
et tenebras latibulum, ut fiat ad interiora stupidus, 
ad exteriora mutus. Mel ergo sub lingua tua, dul- 
cedo sub voce tua, non quasi inferior, sed quasi 
interior : imo et sub mente tua, dum illa conceptae 
necdum compos dulcedinis, pullulantia introrsus 
gaudia non potest vel ad plenum explicare, vel 
experta tolerare : totam se illis cedens, sed non 
ex toto illa possidens. Defecerunt, inquit Psal- 
mista, oculi mei ín eloquium tuum : non modo ad 
eloquium, sed etiam ín eloquium : in eloquium tuum, 
illud concupiscendo ; ad eloquium, illud concipiendo : 
in eloquium tuum, ex qua parte est ignitum ; ad 
eloquium tuum, quia vehementer est ignitum : /gni- 
tum enim eloquium tuum vehementer (Psal. cxvui, 
123, 140). Propterea anima mea liquefacta est, ut 
dilectus locutus est. Qwesivi illum (Cantic. v, 6). 
Anima mea liquefacta est, non sufficiens quod audit, 
capere ; et dulci ex auditu avidior effecta, non de- 
sinens in illud concupiscere. Ideo adjungit : Quc- 
sivi illum. Non satiatur auris auditu ; nec tamen 
sufficit auris ad auditum. 

5.Ergo et defecerunt oculi mei in eloquium tuum, 
et anima meu liquefacta est, se ipsam contemnendo, 
et in ipsum contendendo et contuendo, admirando 
et amando, et ambiendo circa ipsum : nec valens, 
vel quantum cupit, intendere; vel quantam cepit, 
tenere. Quomodo ergo non interciditur loqucntis 
spiritus, ubi meditantis interior absorbetur sensus ? 
Sicut enim solida et corpulentior materia ignis in se 


269 


et tenuis voraci flamma citius et accenditur, et con- 
sumitur : ita meditationes spirituales et extenuat 
succensi amoris dulcem violentiam citius suscipiunt, 
εἰ diutius non ferunt. Spiritus vester, ait propheta, 
sicut ignis vorabit vos (Isa. xxxii, 11). Ego quidem 
meditationem reputaverim quasi materiam, amorem 
quasi flammam. E£ in meditatione mea exardescet 
ignis : qui si vehementiori exastuoet incendio, omnem 
animi intentionem convertit et consumil in se; ut 
lotum affectio fiat quod meditatio fuerat : nec potest 
sui compos esse ratio, cujus est eruere occulta, am- 
bigua dijudicare; recensere et recolere quod pie 
novit, vi absorpta amoris. Silui a bonis, et dolor 
sneus renovatus est; concaluit cor meum inira me 


(Psal. xxxvi, 3, 4). Silui, inquit, dolui, concalui. B 


Concalui de aliquanta interioris boni perceptione : 
dolui pro imperfectione, et ideo silui. Gemina hac 
divisus, et discerptus, et absorptus passione, silui 
ἃ bonis. Sed a quibus bonis? Forte de quibus dicit : 
Credo videre bona Domini in terra viventium (Psal. 
AXivi, 13). 

6. Jure ergo silui et ab eis que nondum videntur. 
Sed si silet a precandis, non tamen silet a deprecan- 
dis. Ideo sequitur : Notum fac mihi, Domine, finem 
meum, et numerum dierum meorum quiest,ut sciam 
quid desit mihi. Quid ergo deest? verum quid 
adest? Audi quid adjungitur : Substantia ea 
lanquam nihilum ante te. Verumtamen universa 
.vanitas omnis homo vivens (Psal. xxxvi, 5, 6). 


TRAGTATUS ASCETICI. 


virtutem difficilius admittit; subtilis vero et desiccata Π ipso boni gustu. Quando, Domine, replebitur in bo- 


270 


nis desiderium nostrum, in bonis domus tue? 
quando, inquam, replebimur veritate tua, ut nullus 
in nobis vanitatis vel gustus vel odor resideat ; sicut 
de Moab legitur quod gustus ejus remansit in eo, et 
sapor ejus non est mutatus (Jerem. xptvim, 14). Ibi 
non silebimus a bonis, sed erimus quasi promptua- 
ria, non vana, sed plena, redundantia et eructantia 
ex hoc in illud. 

8. Eructavi tibi quaedam de inanitate nostra. Uti- 
nam et aliquid distillari mihi merear de plenitudine 
vestra, de rore coli, et de abysso subjacente, sed 
nondum plene erumpente, de abysso illa future 
glorie quz revelabitur in nobis! Est ergo nunc in 
nobis, nondum (amen revelata, sed magis occulta 
οἱ seminaliter recondita; et quibusdam fidei iuclusa 
venis, et conclusa ostiis, tam carnalium affectio- 
num, quam corporalium phantasiarum. Talibus con- 
clusum est ostiis mare : quando premitur, erumpe- 
bat, quasi de vulva procedens. Bonum mare, de quo 
legimus : Replebitur terra scientia Domini, sicut 
aque maris operienlis (Isa x1, 9). Bonum mare, sed 
grave ostium. Deniqueipse primus Adam quodam ino - 
bedientie obice hoc mare compescuit, et per se pro- 
deuntem et erumpentem veritatem Dei in injustitia 
detinuit. Primus homo injustiti:ti nos ostio semovit: 
secundus illud removit, factus ipse nobis ostium, et 
per illum si quis introierit salvabitur, οἱ pascua in- 
veniet (Joan. x, 9). Deleta est injustitia, sed adhuc 
grave restat ostium, diei hujus malitia, Nebulosum 


Quid igitur adest, cum totum, aut nihilum est, aut C satis ostium consuetudo imaginarie cogitationis, et 


certe vanum? Quid ergo? fides ipsa et virlutes vang 
sunt? An bec vita hominis interior dicta est vani- 
las, quze et mors dicta est? Mortui enim estis, el vita 
vestra abscondita est cum Christo (Coloss. n1, 3). 
Quod si ista vanitas est, quoniam ex parte est (eva- 
cuabitur enim quod ex parte est (I Cor. xim, 10) : 
justus siquidem ex fide vivit; finis enim quem opta- 
bat (non est in fide), fides abibit. Nunquid justitia 
qua ex fide est? quomodo ergo charitas nunquam 
excidit, 408 sola vere justitia est? Quid, si dixerimus 
universa quie in presenti sunt, vana esse, ad illud 
futurum bonum non relata, vel illi comparata ? Uni- 
versa ergo vanitas, aut inutili usu, aut veloci trans- 
cursu, aut futuri contuitu. 

7. Quod si vanitas est necessitas, quid est super- 
lluitas ? Si vanitas est, quie in presenti est. veritas, 
quanta est ipsa vanitas? Universa vanitas omnis 
homo vivens. Nec tantum vanitas, sed adversitas : 
[rustra enim conturbatur. Frustra laetatur, et frustra 
conturbatur : in utroque vanitas, vel propter inutilem 
causam, vel propter non diuturnam subsistentiam. 
Et nunc in his malis et vanis qua» est exspectatio 
mea? nonne Dominus? El substantia mea M 9 ὃ apud 
te est (Psal. xxxviu, 18). Substantia mea tunquam 
Sihilum ante te; sed substantia mea substantia est 
apud te. Notum fac mihi, Domine, finem meum, ut 
sciam quid desit mihi. Nota inihi satis est humana 
vanitas ex proprio defectu; sed innotescat plane ex 


sollicitudo necessarie  sustentationis; hujusmodi 
animum intendere, vere in terram fodere est, et 
fodere cisternam dissipatam, et puteum qui aquas 
conlinere non possit: et tamen quomodo rixantur, 
quomodo litigant, quas nobis calumnias struunt pro 
talibus Philisteei puteis; pro aquis transitorive, non 
dico voluptas, sed necessitatis! Felix qui cum pa- 
triarcha Jacob [/eg. Isaac] hujusmodi relinquit pu- 
leos, qui relinquit occasiones litigandi, et inimici- 
tiarum materiam, ut fodiat in torrente, in inveniat 
venam aque viventis (Gen. Xxvi, 14-22); si tamen 
supradictis illam non concludat ostiis. Hzc tibi ego 
magis pervia crediderim, familiariorem et frequentio- 
rem ad interiora accessum : ne tantum forisstes, in- 
trospiciens per fenesiram, et auscultans per ostium. 
Jam ergo ponam ostium ori meo ; ut, juxta prover- 
bium, tibi fistula accommodetur, dum ego respiro. 


. * TRACTATUS V. 
Locum illum Apostoli explicandum sumit. « 0mne 
datum optimum et omne donum perfectum,» etc., 


sed potior epistole aut tractatus pars deesse vi- 
detur. 


1. Instanter exigis, quod incautius ipse promise- 
ram, parum materi: difficultatem contemplans. Ac- 
cedit huc gemine gravitatis forma, quia minus ha- 
bita sit ratio lemporis , et mensura comparationis. 
Tempus quidem si alia. proripuerunt cause, com- 
parationem cum aliis de lac materia sic habentibus 
prudens diítiteor, quam minus considerate presum- 


27í 


GILLBBERTI ABBATIS 


272 


psisse videbar: tamen quastionem aggrediar, cujus A nuitur distinctio. An solum dicta sunt ad expressio- 


solutione obligatus teneor. Tus autem nunc partes 
erunt ut, quoda me pelis, ipse mihi prior impetres, 
ut oraüionis tud? merito desuper nobis infundatur, 
quod tibi uberius refundamus. Omne datum opti- 
mum, et omne donum yer[ectum desursum est, des- 
cendens a Patre luminum (Jacobi 1,41). Quid ergo? 
qua perfecta non sunt, qu& optima non sunt, inde 
' non sunt? Unde ergo sunt, si inde non sunt ? Quid 
habes quod non accepisti? Neque tantum optima ab 
illo sunt, et minus bona aliunde: sed, sicut dicit 
Apostolus, Omnia ex Deo (Rom. x1, 36). An forte 
nulla in his verbis exclusa sunt, quia eum omnia 
inde sunt, omnia perfecta et optima sunt? Quod si 
est, non per hec verba, optimum et perfectum, inter 
magis et minus bona, facta distinctio ; sed boni 
expressio. Et quomodo omne bonum optimum 
el perfeclum est, cum, omne desursum? Quid 
desursum ? Descendens, inquit, a Patre luminum. 
Qua ratione 828 apud Patrem luminum im- 
perfectum aliquid intelligi potest? An forte omne 
datum optimum et omne donum perfectum inde de- 
scendit, sed non ibi fuit? Nam quomodo ab eo de- 
scendere et discedere possel, quod in eo, id est in 
Patre luminum esset? descensio enim non localem 
migrationem, sed magis virtualem minorationem 
innuere videtur. 

2. Denique et ipse Dominus distinguere videtur 
inter perfectum et minus perfectum : Hoc, inquit, 
fac et vives (Luc. x,28). Si autem vis perfectus esse, 
vade, vende omnia quc habes, el da pauperibus; et 
veni, sequere me (Matth. xix, 21). Et. Apostolus: 
Unusquisque proprium donum habet ex Deo ; alius 
quidem sic, alius vero sic (I Cor. vu, 1): item, Tan- 
quam parvulis in Christo, lac potum dedi vobis, non 
escam (I Cor. m, 1,2) : sapientiam autem loquimur 
inter perfectos (ibid. u, 6). Qua ratione ergodistincte 
omne donum perfectum desursum esse dicit ; cum 
nec omne perfectum sit, nec nullum desursum non 
sit? aut si omne datum optimum est, et omne do- 
num perfectum quia desursum est; quomodo non 
magis unum et idem, datum et donum, quam omne 
dicendum est ? Omne enim quod apud Patrem lumi- 
num est, simplex et uniforme, non multiplex cen- 
sendum est. Quid, si apud Patrem luminum et opti- 
mum et perfectumest, sed descendens in nos a Patre 
luminum, minus bonum, et minus perfectum est? sed 
hoc jam erit illam immutabilitatem mutabilium con- 
ditioni subjicere ;minorari enim quodam modo mutari 
esl. Qua ratione ergo'quod in seest, ab ipso descen- 
dere potest ? sed iterum quod in ipso non est, quo 
pacto dicetur descendere ab ipso? aut si discendet 
ab ipso, quomodo non perfectum est ? Et quoniam 
etiam Scripture auctoritas habet alia perfectiora esse, 
alia minus perfecta; quid sibi vult quod tantum 
optimum et perfectum donum desursum descendere 
dicitur, cum magis omne dicendum videtur? Deinde 
quid sibi vult quod positum est, datum et donum, 
optimum et perfectum ? Aliqua per nomina hec in- 


C 


nem et commendationem ? 

3. Istas mihi difficultates capituli hujus verba par- 
Luriunt; sed jam ad ejus redeamus seriem, orantes 
Deum ut quod in ea obstructum est ipse reserare 
dignetur, et donet nobis quod de donis ejus digne 
proloquamur. Ümne datum optimum, etc. Primo 
loco inter datum οἱ donum talis mihi videtur quee- 
dam haberi posse distinctio. Datum est quod non 
habes a te ipso; donum, quia non est a merito. 
Datum, dum accipis; donum, dum exinde promere- 
ris. Datum, dum illud habes ad usum; donum, 
dum possides ad fructum. 


Cetera desunt in codice snanuscripto. 
TRACTATUS VI. 


De mysteriis redemptionis humana, ad amicum 
scriptus. 

1. Scripsisti mihi satis parcum sermonem, sed 
propenso, ut reor, affectu. Et quidem laetatus sum 
de ea quam mihi impeniis gratia, sed de laude, qua 
me pra&dicas, parum gratulatus. Ingenui est homi- 
nis ad laudes erubescere, quas suas non novit. Ut 
verum fatear, amica quadam credulitate tuum in 
me oberravit judicium; pigrior est ad credendum 
fides, quam pia non informat affectio. Inde est quod 
facile credidisti, quod tanto creditum favore com- 
plecteris. Denique tria quedam in paginule vestrze 
mihi vultu relucent : primum, quod velim exube- 
rare erga me; secundum, temperari circa me; ter- 
tium, averti a me, sed in te non minui. Hzc sunt 
affectus, fides, et studium : votivus affectus, favora- 
bilis fides, pium discendi verbi Dei studium. Affe- 
ctum suscipio, castigo fidem, instigo studium. Amo- 
rem intende, favori detrahe, studium tuum ad alte- 
rum dirige. Omnino in me minus invenies, quam 
persuasum tenes. Fortasse loquendo tibi barbarus 
fiam, qui fueram silendo philosophus. 

2. Propterea doctrine studium jure in te praedico, 
sed docendi munus a me traduco. Non sum medicus, 
et in domo mea non est panis (Isa. ut, 1). Non est 
unde vel &grotantem sanem, vel egentem susten- 
tem : sed tu nec sger es, nec egens, ui nostra indi- 
geas aut arte sanari, aut pane satiari. Denique neu- 
trum liorum postulas; sed nescio quas ἢ 2 secre- 
Horis sapientie stillas, subtiles et suaves, delicatas 
et dulces. Nunquid ego de illis tibi videor montibus 
qui distillant dulcedinem, et quasi unum de coagu- 
latis me suspicaris montibus? uünam vel collis fue- 
rim! Colles enim fluent lac. Nam etsi fluxus innuil 
copiam, lactis tamen nomen imminuit gratiam : lac 
enim parvulorum est. E contra distillatio videtur 
quiddam sonare exiguum, sed indeterminata dulce- 
do nos nutrit ad immensum. Quod enim indefinite 
depromitur, quid, nisi infinitum exprimitur? tanto 
omni 408 determinata est, dulcedine supereminens, 
quanto omnis proprietatis determinatione carens, 
Stillabunt, inquit, montes dulcedinem, et colles 
fluent lac (Joel ni, 48). Lac dulce est, sed dulcedo non 


273 


TRACTATUS ASCETICI. 


214 


est. Dulcedo vero et dulcis est, dulcedo est, et ex A P5. intus spiritus, in intimis Deus. In ipso et seter- 


ea dulcia sunt universa qu: dulcia sunt, sive ge- 
nere differenter, sive gradu pracellenter: 408 enim 
ejus participatione dulcla sunt, comparatione tamen 
gon sunt. Propterea dulcedo non hzc vel illa, sed 
simpliciter ponitur, ut ex modo vocabuli pendatur 
immensitas rei. Valde infinitum quiddam et intimum 
intellexit propheta, intimare volens, explicare non 
valens : Oculus non vidit, Deus, absque te, qua 
praparasti exspectantibus te (Isa. Lxiv, &). 

3. Refugit immensum illud divina majestatis pe- 
lagus humani cordis et oris angustias, et tenues 
quasi per rimulas vix inde ad nos aliquid distillat. 
Quomodo enim sermone concluditur, quod sensu 
non pertingitur ? Nam etsi in quibusdam omnia 
etiam profunda Dci legitur spiritus scrutans, non 
tamen et penetrans. Non est nostri vel otii vel in- 
genii pertingere ad illud intimum, et penetrare im- 
mensum, et in illam secretze lucis abyssum caput 
immergere, et madentibus cincinnis guttis, non no- 
ctis, sed luminis (ros enim luminis, ut ait propheta), 
ros ille (Isa. xxvi, 19) dulce tibi aliquid inde asper- 
gere. Denique tales a me stillas deposcis, quanti- 
tate quidem exiguas, sed qualitate eximias; pru- 
denter satis. Nosti enim ubique fere 6cripturarum 
preponi profluis subtilia, profusis respersa, corpu- 
lentis comminuta. Denique hostiarum lex sanguinem 
jubet animalium fundere, avium distillare : et hoc 
ipso altare quod foris est, et basis ejus perfunditur ; 
quod vero intus est altare et velum, vel leviter attin- 
gitur, vel septies respergitur(Levit.1v et xvi). Manna 
quoque minutum legitur (Exod. xvi), et thusin pul- 
verem redigitur : ut quiz in Scripturis exilia, quae 
extenuata inveneris, spiritualibus attribuas et mysti- 
&s sensibus. 

&. Hzc ergo sunt, in quz te sitis perurget arden- 
tior. Bona hic sitis : sed utinam, ut legitur, ebrius 
sitientem assumat (Deut. xxix, 29), ille ebrius qui 
plenus dicitur gratia et veritate. Ille ebrius, de cujus 
plenitudine nos omnes accepimus (Joan. 1, 1&, 16): 
ille ebrius simul et inebrians, qui propinator est et 
poculum, vasculum et vinum, vinum merum et mis- 
tum : miscuit enim sapientia in cratere vinum 
(Prov. 1x, 2). O crater inebrians quam praeclarus 
es! praeclarus plane, veritate radians, voluptate in- 
ebrians. Denique in eo reconditi sunt omnes the- 
sauri sapientie et scientie Dei (Colos. n, 3). Bona 
mistura, ubi commiscetur veritati gratia, sapientie 
scientia, divinis humana. Qus Deitatis sunt, mera 
penitus sunt, ubi nihil est vel partibus compactum, 
vel materialiter subjectum, vel formaliter affectum, 
et ideo ncc simul, nec successione diversum : sed 
omnia ques in nobis, et per nos, nomine et nbtione 
distant, in unam indifferentem et essentialem sim- 
plicitatem eoncurrunt, et indiscrete permiscentur. 
Hec ergo mera sunt et simplicia : sed humanis in 
uaitatem personz per Incarnationis commista my- 
sterium. [In Christo Jesu intuere quemadmodum 
persona est unitas, et essentie Trinitas : foris cor- 


nitas inccepit, et immensitas crescit, et potentia de- 
fuit, et opulentia inanescit, et sapientia nescit, et 
sermo silescit : Non clamabit, inquit, et non audie- 
tur foris vox ejus (Isa. xvn, 2). 

5. Quid est, bone Jesu, quid est quod legimus : 
Sapientia foris clamitat, et in plateis dat vocem suam. 
(Prov. 1, 20). Nunquid non tu es Sapientia, quee 
ex ore Altissimi prodivit? quomodo ergo illa foris 
clamitat, et tu non clamas?' non auditur foris vox 
tua, illa in plateis dat suam? Nunquid non tu Sa- 
pientia es, de qua loquitur Apostolus : Christus fa- 
ctus est nobis a Deo Sapientia (I Cor. 1,30)? nobis 
quidem factus, nam 88Ó in se natus : nobis factus, 
magis autem nos facti in ipso : creati enim sumus 
in Christo Jesu sicut in operibus bonis, ita in sensi- 
bus piis. [Imo et nos in ipso, et ipse in nobis. Fi- 
liolimei, quos iterumparturio, donec formetur Chri- 
$lus in vobis (Galat. 1v, 19). Formatur iu nobis ad 
vitam, formatur ad veritatem. Vivo, inquil, jam non 
ego, vivit vero in me Christus (1. Cor. n, 20) : quomodo 
non consequenter οἱ dicere poterat : Sapio jam, sed 
non ego, sapit vero in me Christus ? Omnia in me: 
in me redemptio, in me sanctitas, in me sapientia. 
Non sapit in mc, Domine, nisi tu; sed nonsapis in me 
nisi te, si tamen in te quas sursum sunt, sapiam. 
Gloria enim in confusione eorum qui terrena sa- 
piunt. Merito ait propheta : Qui gloriatur, in hoc 
glorietur, scire et nosse te (Jer. 1x, 24). Cum ergo 
ipse sis sapientia a Deo, et sapientia Deus; sapien- 
lia in te, et sapientia in nobis; sapientia scita, et 
sapientia sciens; sapientia foris, sapientia intus; 
foris operans et intus aspirans; in opere apparens, et 
in corde aperiens : quid, inquam, est quod sapientia 
foris clamitat, et tu noa clamas ? non auditur foris vox 
tua, et illa in platea dat suam ? An forte clamas per- 
peris [i. e. indoctis] evidentiam ; sed nondum au- 
diris ad plenam notitiam ? Foris clamitas, dum quod 
es, nobis per indicia loqueris : et item non clamas, 
dum quod in te es, in veritate lates. Foris clamas, - 
beneficia ostentans ; et item non clamas, essentiam 
occultans. Felix auris, quz susurrii illius venas per- 
cipere potest. Venz sunt, qua vitales sunt, et oc- 
culte sunt, et clause sunt; et quod inde nobis te- 
nuiter evaporat, susurrio, imo silentio est quam 
clamori vicinius. 

6. Mira vehementer est majestatis illius essentia, 
et intima et subtilior, quam ut crasso possit corde 
compreliendi : ad illam capiendam crassum certe est 
cor omne quod creatum est. Propterea multiplici 
Spissatur οἱ pinguescil snigmate, umbrarumque 
quadam et operum mistura temperatur; et Incar- 
nationis demum induitur habitu, ut possit a nobis 
facilius capi, frequentius recoli, teneri diutius, re- 
tractari devotius. Universa enim qua sunt de Jesu, 
inveniuntur, si discutiantur, subtilia; si observen- 
tur, utilia: jucunda in ore, fecunda in opere, medi- 
tatione dulcia, etsi quedam sint imitatione aliqua- 
tenus dura. Etenim haec ipsa exterior afflictio, illa 


715 
interiori cordis roratur et aspergitur gratia, ut sit 
molliter aspera, suaviter amara, pinguis et arida : 
et in craticula crucis velut assa, sed bons spei oleo 
respersa, sicut scribitur, Spe gaudentes, in tribula- 
tionepatientes (Rom. x1, 12). Item in Canticis : Bibi 
vinum meum cum lacte meo (Cant. v, 1) : uhi et 
sponse ubera assimilata sunt botris (Cant. vu, 7, 8). 
Bonus ille botrus, qui in crucis est torculari 
pressus, ut passionis suse vinum myrrhatunr et 
amarum in lactis nobis alimenta dulcesceret, et 
vulnera in ubera transirent. Contemplanti sunt 
ubera; et conversanti, vina;  meditanti, suavia ; 
imitanti, subamara. [n uberibus przelibando que 
futura sunt sapimus, in botris quadam ebrietate 
carnis motus sopimus; in uberibus complantati ad 


vitam, in botris consepulti cum Christo in mortem. B tudo divinitatis. De quo et dicitur 


Ubera nobis sunt, dum dominice passionis merito 
ei munere grati: sempiterna bona speramus : botri 
nobis sunt, dum ejusdem z:mulandz passionis zelo a 
carnis sensibus animum separamus. In uberibus in id 
quod futuri sumus ex parte reformamur ; in botris 
ab eo quod sumus, paulatim transformamur, donec 
ad quam creati sumus imaginem plene conforme- 
mur : cum enim apparuerit, similes ei erimus 
(I Joan. τ, 9). 

7. Vere enim nune cognoscimus ex parte. Donec 
ergo plene revelet quod nostre salubriter notitize 
sustulit, pie retractemus vel bona quas contulit, vel 
mala quis pertulit, contemplantes non modo dele- 
ctationes Domini, sed et tribulationes. Erit autem 
quando totum occupabit delectatio, et absorbebitur 
mors in victoria. Hoc est quod sequitur : Ascen- 
dam inpalmam, et apprehendam fructus ejus. Vere 
in palmam ascenditur, quando novissimus inimicus 
destruetur mors. Palma coronis est apta victricibus 
Statura (ua assimilata est palme (Cant. vni, 8, 1). 
Fide stamus, in fide triumphamus : hec enim est 


victoria que vincit mundum, fides nostra (1 Joan. 


ν, 4). Bona victoria quav vincit mundum, melior 
que mortem : fide vincimus mundum, fide vinci- 
mus mortem, Habetis, inquit Apostolus, fructum ve- 
strum in sanctificationem, finem vero vitam 3818 
eternam (Rom. vi, 92) : hiec est enim vita &terna, ut 
cognoscamus verum Deum (Joan. xvu, 3). Ergo 
finis est cognitio, fides inchoatio; in fide stamus, et 
in fine ascendimus, in fide stamus erecti semper et 
rigidi, mundi hujus nec flexi blanditiis, nec fracti mi- 
nis; in fide ascendimus, gravi corruptibilitate exuti, 
mundi nec egentes officio, nec laborantes supplicio. 
8. Nec pretereunda distinctio, quod primo dicitur 
assimilari palmz, in posteriori assumi in palmam ; 
in quo similitudine non innuitur, sed exprimitur 
unio. Denique qui adheret Domino, unus est spiri- 
tus ([ Cor. vi, 17) ; et totus est spiritus, spirituali 
perfusus et infusus luce et letitia, totum se perdens 
et illum solum apprehendens : nequaquam medici- 
nali afflictione se perdens, ut ibi, Qui perdiderit 
animam suam propter me, inveniet eam (Matth. x, 
38); sed feliciori quadam ratione, nec vana curio- 


GÍLLBBERTI KBBATIS 


276 
sitate extentus extra se, et subtus se ; nec sollicitu- 
dine necessaria distentus circa se, nec oblectatione 
privata contentus in se. Divinis mens illic occupata 
et absorpta theoriis, perfectissima et securitate 
tranquillatur, et serenitate irradiatur, et suavitate 
inebriatur : securitas siue periculo, serenitas sine 
nubilo, suavitas cum ineffabili jubilo. 

9. Sed hac illorum sunt, qui, jam avulsi a lacte, 
epulantur ab introitu glorise : confortata sunt ista 
supra nos, non possuinus ad ea. Propterea ab liis ex- 
clusi epulis, ad ubera redeamus, ab epulis contem- 
plationis ad ubera consolationis, ad ubera, et ad 
botros; ab illa mera et epulatoria simplicitate, ad 
hoc poculum temperatum, quod miscuit nobis Sa- 
pientia in cratere illo, in quo habitat omnis pleni- 
: Umbilicus tuus 
crater tornatilis, nunquam indigens poculis (Cant. 
vit, 2). Sit ergo et anima tuceumbilicus sicut erater 
tornatilis, quodam castigationis et discipline ferro 
attenuatus et tersus, et subtilis effectus, et canax, 
ut copiose infundi possis et inebriari, meritoque 
illud tibi conveniat : Umbilicus (uus crater torna- 
tilis, nunquam indigens poculis. Denique et mulieri 
fornicanti dicitur : Non est precisus umbilicus tuus 
in die nativitatis tue (Exech. xvi, &). Quam multi 
hodie in nativitatis sus die, et primo conversionis 
tempore umbilicum precidunt, posterioribus addu- 
centes preputium; spiritu incipientes, sed carne 
consummati! Sit ergo umbilicus tuus non modo 
precisus, sed et eireumceisus, perpetuaque squali- 


iate tornatus : ut erasa omni corruptela, imo cor- 


pulentia, spiritualis poculi jugitate redundet quasi 
aquarum viventium puteus, et de czetero non venias 


huc haurire. 
TRACTATUS VII. 


AD ROGERUM ABBATEM. 

Duc sunt partes hujus tractatus. Priore redarguit 
ambitiosos, et Jrgsumptuosos ; altera Rogerum 
commendat a dotibus ad prelaturam idoneis, et 
hortatur ut perseveret. 


PABS PRIMA. 

1. Persuaderi tibi postulas, mi Rogere, tenen- 
dum esse quod tenes, et periculose potestatis 
metum nostris allegationibus attenuari. Oleum 
certe me jubes adjicere camino (Hon. Sat. II, ni, 
391), et tui unius occasione multorum cupidi- 
tates per se succensas flatu nostri inflammare ser- 
monis. Sed quid flatu dico? Tenuis, sicut scri- 
bitur, halitus prunas hujusmodi ardere faciet (Job. 
XLI, 19). Quemcumque hac in causa dederis, sa- 
tis disertus orator putabitur, et persuadebit fa- 
cile: ad quod irrevocabiliter fere omnium ap- 
posita sunt corda, omnes apposite quodlibet per- 
suademus ; cum autem ad id quod decet, ventum 
fuerit, ibi laborandum est, et in vanum verba fun- 
denda. Denique et hoc ipsum propheta se expro- 
brando subsannat: Loquimini nobis placentia, videte 
nobis errores,nolite caque rectasuntloqui.(Isa.X XX, 
18). Bona causa, qua per se partesoratoris exsequi- 
tur, et sine artis opera auditorum animos allicit et 


27] 


TRACTATUS ASCRTICI. 


218 


emollit. Supervacua erit hec persuasio, et nihil A rum communitate contentum. Hic poteris superbie 


aliud assectatur, nisi ut de cupidis improbos faciat, . 


et tenuem tollat pudoris obicem, qui solus ambitioni 
obstare videtur, οἱ sstuantes motus quasi maris 
aquas in cordis ulre concludit. Hoc erit non fenes- 
tram, sed ostium aperire, et succense fornaci fol- 
lum admovere spiramina. Lascivus satis frutex 
ambitionis, et tanquam 8839 in leta non tam fruc- 
etificat, quam luxuriat homo. 

3. Haec est radix amaritudinis, que sursum ger- 
minans, impedit, et per illam inquinantur multi, et 
exstirpari non potest: et quid illam irrigari postu- 
las ? Inter manus vellentium pullulat rediviva plan- 
tatio, et tu illam quadam diligentia exhortationum 
excoli rogas ? Nam si in te prava radix heec emori- 
tur; sed circeumquaque juxta te exoritur : cumque 
verbum cohbortationis ad te missum utiliter fuerit, in 
alüs forsitan damnose cadet. Plantatio hac ubique 
est, sicut myrice in deserto. Et nescio sicubi laetius 
frutescit, quam in terra sitis οἱ salsuginis. Vide 
mihi istos quorum exsiccatum est corium, quorum 
pallent ora jejuniis, quorum operosam callus obdu- 
αἱ manum, qui elongant et manent in solitudine, 
qui adoperiuntur Sacco, el squalet sordibus cutis 
eorum : vide, inquam, si non in terra squaloris et 
solitudinis ipsorum ubertim ambitionis radices in- 
crescunt. Denique intra vitales paradisi arbores et 
leta germina, ubi non habebat homo vestium sinus, 
quibus peccata reconderet; in optimo solo pravus 
surculus erupit. Creavit enim Deus universa bona 
valde. 

3. Sed quid ego de paradiso retexo? Coelestis illa 
solitado, et angelici montes humana conditione et 
conversatione supereminenler deserti , germinis 
predicti ex parte male feraces exstiterunt. Testatur 
illorum casus, praeposterum qui parabant ascensum. 
Audi quid princeps dicat: Super astra celi collocabo 
solium meum, ascendam super altitudinem nubium, 
timilis ero Allissimo. Dicebat hac non voce, sed 
voto : non, Inter astra, inquit, et inter nubes ; sed, 
Super astra et super altitudinem nubium. Ipse ergo 
inter astra matutina creatus et unus de filiis Dei, cze- 
lerorum sorte non contentus, solus haredidate pos- 
sidere voluit sanctuarium Dei, et in monte testa- 
menti, in haereditatis dignitate sedere : testamento 
enim paterni juris confertur hereditas. Sedebo in 
monte testamenti. (juo se proripit improba temeritas? 
quid tibi usurpas quod est Unici? lpse Filius, ipse 
unicus, ipse imago esl Dei invisibilis, ipse splendor 
glorie, et figura substantie, et tu dicis, Similis ero 
Altissimo ? Si similis eris, nondum ergo es: ipse 
vero Unigenitus semper est, et ex &quo similis est ; 
et in hoc non adoptatus, sed natus est, et paternae 
potestatis jura non accepit per gratiam, sed habet 
per naturam. Firmum et immobile, et eternum tes- 
famentum divine essentis, indifferens unitas: et tu 
tibi montem testamenti preesumis? Super astra as- 
cendam, el super altitudinem nubium. Satis sit us- 
que huc ausus extendisse temerarios, non esse alio- 


posuisse metam, et ascensionis fixisse gradum. 
Similis ero Altissimo. Altitudinem nubium superas, 
et Altissimo te comparas ? concreatis prefers [forte 
przees|, et Creatori te confers ? inordinati gradus isti ; 
indebitum gradum usurpasti : propterea dejectus es 
de gradu tuo, el de stationetua ; et detracta est ad 
inferos superbia tua. (Isa. xiv, 11-15). Plantavit te 
Dominus quasi vineam electam, omne semen verum 
(Isa. v,1,2, et Jer. n, 21); sed tu in die plantationis 
tuse statim effectus es labrusca, et ante messem totus 
effloruisti. Effloruisti plane, evacuati sunt flores tui, 
et non sunt reservati ad messem, non sunt ad ma- 
turitatem perducti, sed, sicul subjungitur, immatura 
perfectio germinavit (Isa. xvin, 5): propterea pre- 


B cisi sunt ramuseuli tui, ramuseuli steriles et infru- 


ctuosi diving sententie precisi faleibus. Et tu ipse, 
juxta Prophete ejusdem insultationem, quasi stirps 
inutilis (Isa. xiv, 19), de quietis et gloriz tuse loco 
projectus es, effectaque est habitatio tua in. medio 
doli, et in medio doloris. Poterat superbi: surculus 
in paradiso pullulare, sed non poterat perdurare : 
omnis enim plantatio, quam non plantavit Pater 
coelestis, eradicabitur (Matth. xv, 13). Plantare te 
voluisti in loco non debito, ideo quasi spuria plan- 
latio non dedisti radicem altam. Denique et nemo 
sibi sumit honorem, sed qui vocatur a Deo : tu au- 
tem assumpsisti indebitum, idcirco  consumpsisti 
datum. 

&. συ mel quomodo nullus tutus est ab hoc vir- 


C gulto locus, nulla immunis regio ! radix, ista radix 


cupiditatis, ubique fere crescit οἱ fructificat, occu- 
pans terre faciem, et quasi memor ubi primo orta 
fuerit, in his peculiarius qui portant imaginem 60 - 
lestis. Quando, Domine, eradicabis plautationem 
hanc infidelem, germen alienum ? quando adimple- 
bitur quod dictum est per 8835 prophetam : De- 
serta facta est vinea Sabama, domini gentium excide- 
runt flagella ejus ? (Isa. xvi, 8.) Sabama Attollens 
altitudinem dicitur. Quid est altitutidem.attollere,. 
nisi merita magnificare? Non sum, inquit. Phari- 
sius, sicut caeteri hominum (Luc. xvin, 11). Aliter 
Christus nos docuit : Cum, inquit, omnia feceritis, 
dicite : Quia serviinutiles sumus (Luc. xvn, 10).Do- 
cuit me altitudinem virtutum et operum non atiol- 


D lere, sed attenuare ; docuit et fecit, sicut scriptum 


est : Capit Jesus facere et docere (Act. 1, 1). Cum 
enim in (orma Dei esset, semetipsum exinanivit, et 
factus est sicut czeteri hominum. flle inclinavit alti- 
tudinem suam, et tu. attollis tuam? Quid ergo in 
vinea Sabama intelligitur, nisi ebrii sensus animi, 
sensus se attollens adversus sensum Dei, sensum de 
quo dicit Apostolus : Hoc sentite in vobis quod et 1n 
Christo Jesu, eic. (Philipp. τι, 6,77, 5): et item, Non 
alta capientes, sed humilibus consentientes? (Rom. 
xit, 16.) Audi sensum alta sapientem, et se extollen- 
tem, et quasi fumum evanescentem in cogitatione 
sua: Visitabo, dicit Dominus, super fructum magni- 
fici cordis regis Assur,et super altitudinem oculorum 


279 


GILLERBBRTI ABBATIS . 


280 


ejus. Dixit enim : [n fortitudine manus mee feci, À ctantie denigrant nota, operantes ipsi cibum qui 


et in sapientia mea intellexi (Isa. x, 10, 12, 13). 
Et alibi : Nonne hzc est Babylon ill& magna, quam 
ego feci? (Dan. 1v, 271.) 

5. Audisti sensum, magnificum sensum se extol- 
lentem ; intellixisti quid sit vinea Sabama, vinea 
quae utinam deserta sit, et non sit qui excolat 
eam. Audi nunc Apostolum ; audi dominum 
et doctorem gentium : Domini enim gentium ezr- 
ciderunt flagella ejus. Audi, quomodo ipse exci. 
dat flagella Sabame : Noli altum sapere, sed 
time (Rom.xi, 20). Precipe divitibus non superbe 
sapere (| Tim. vi, 17). Flagella, inquit, prcide- 
runt, radicem nequiverunt : exciderunt quod emi- 
nebat, non potuerunt quod latebat. Radix ipsa cu- 
piditas, flagellum honor et sublimitas : concupi- 
scenlia quasi radix, cure quasi flagella. Adverte 
quam signanter loquitur. Nos in sublimitatibus de- 
licias arbitramur : Propheta flagella vocat. Flagel- 
lant vere et excoriant animum, et exulcerant tenerum 
et. intentum iu Christo affectum. Infelix plane, qui 
in exterioribus adeo induruit, ut non sentiat hzc 
esse flagella, sed gaudia. Flagellaverunt me, et non 
sensi (Prov. xxii, 35.) Deserta facta est vinea Saba- 
ma. Vere deserta a patribus nostris, qui nescierunt 
possessiones, sed pietatem excolere ; non rebus in- 
tendere, sed religioni. O tempora ! o mores! Modo 
fere omnes mundi in sc sensum excolunt, mundi 
hujus spiritum habere se gaudent, sapientiam hujus 
mundi, 'que stultitia est apud Deum, quae legi Dei 
nescit, imo nequit esse subjecta. Non enim potest 
cupiditas servire charitati, non novit aliorum onera 
portare; magis autem sua aliis impingere. Acerrimi 
corrogatores, parcissimi erogatores, ut vere in eis 
de Cis Saul natus videatur. Cis namque Durus, Saul 
autem Petitio, id est, de avaritia aviditas, de parci- 
tate improbitas. Durus ventus aquilo, ab eo conge- 
late sunt aquse : suavis auster, ad cujus flatum 
misericordie et charitatis fluunt aromata. Durus 
pater Cis, suavis ille, de quo Jesus Christus : Ut 
sitis, inquit, Alii Patris vestri, qui oriri facit solem 
suum super bonos et malos (Matth. v, 45). 

6. Quam dissimiles rerum sestimatores in coemen- 
dis el in transigendis non operibus, sed mercibus! 
quam argute de oris sui sacculo duplicia proferen- 
tes pondera ! nati et edocti videntur, non apud mo- 
nachatum, sed apud mercatum : in hoc sensu 
abundant, satis tenuiter et exiliter et sicce de 
Christo sapientes. Propter quod propheta : Bra- 
chium. Domini cui revelatum est et ascendit quasi 
virgultum coram eo, et quasi radix de terra sitienti 
(4sa. vin, 4, 2). Nihil validum, nihil sublime, sed 
infirmum et humile, οἱ preter simplicis radicem 
fidei, sublimioris et divine vix aliquid attingentes 
sapientie. Paulus dicit : Fructificantes et crescentes 
ín scientia Dei (Coloss. 1, 10) : isti e contra, propria 
non contentii inscitia, contemnunt aliorum scientiam, 
et invidi zestimatores, sapientie studia stoliditatem 
interpretantur, sobriam subtilitatem insanis; vel ja* 


perit, non qui permanet in vitam eternam; ac si 
quando de agro revertantur domum, indignantur ad 
symphoniam οἱ chorum, et junioris fratris ad gau- 
dia grunniunt (Luc. xv, 25-32). Bonus junior ille, de 
quo dicit Apostolus: Induile novum hominem qui 
secundum Deum creatus est (Ephes. ww, 24). Bonus 
junior, 884 dc quo item ait: Si qua in Christo 
nova creatura vetera transierunt, et facta sunt om- 
nia nova (Il Cor. v. 1T). Imprudens ille senior, qui 
laborem novit, laetitiam non novit. Jure senior, qui 
in vetustate perdurat, οἱ que veteris sunt hominis 
curat, qui carnis agit curam, et si non in delciis, 
tamen in desideriis : in desideriis copiose possi- 
dendi, et si non intemperanter utendi. Qui volun, 


B inquit, non delicati, sed divites fieri, incidunt in de- 


sideria multa, inutilia et nociva (1 Tim. vi, 9). Inu- 
tile et nocivum desiderium, ubi, etsi necessitas est 
in causa, nimietas est in cura. Mala sitis ardor lia- 
bendi. Hzc ergo est terra sitiens, de qua pietatis et 
fidei radix infirme et humiliter ascendit, vix se pau- 
lulum ab imis subrigens. Denique non potest ista 
non languere, ubi mundi desideria luxuriant, et 
vanz dilatantur propagines. Felix qui has a se exci- 
derit, in quo deserta neglecta est vinea Sabama, vi- 
uea scilicet quee. altitudinem suam attollit, altitudi- 
nem conversationis ad gradum prslationis. Sabama 
enim etiam Aliqua conversio dicitur : nam qui con- 
versionis aliquatenus videntur attigisse initia ; hi, in- 
quam, magis, quasi summa flagella, ambitionis agi- 
tantur vento. Per se satis lec plantatio luxuriat ; 
per se oritur, ubi non seminatur, et surgit dum suc- 
ciditur : propterea non indiget plantari, sed ampu- 
tari ; non excoli, sed excidi. 

7. Sed jam ista sufticiant pro eo, quod nou expe- 
diat propter alios exhortationem quam exigis, fa- 
cere. Sed quoniam jam aliquanta iun ambitionem 
diximus, congruum erit si de presumptione non 
penitus sileamus. Confutavimus illos ex parte, pri- 
vata qui cupiditate ad alta feruntur ; confundamus, 
imo et commoneamus et illos qui fraterne necessi- 
tatis obtentu se teneri gloriantur: quibus, laudabi- 
liter quidem occupatio gravis est, et grata quies ; 
sed tamen inani imo insolenti et tumido timore mo- 


[ ventur, si magisterii gradum dimittant, ne non sit 


cui jure commitant: qui sapienles sunt in oculis 
suis, el coram semetipsis prudentes ; qui hoc vani- 
tatis non contenti gradu, cum Elia soli relicti sibi 
videntur (IIl Reg. xvin, 22, et xix, 10). Quemdam 
se Mosen reputant, sed supra Mosen, llle namque 
dicit, Domine, provide alium quem mittas (Exod.1v, 
13) : isti dicunt, Non est alius, Domine, quem mit- 
tas. Apprehendet, inquit Isaias, vir fratrem suum, 
domesticum palris sui : Vestimentum libi est, prin- 
ceps esto noster. Quid ille? Non sum medicus, et in 
domo mea non est panis neque vestimentum. Nolite 
constituere me principem (Isa. m, 6, 7). Ac si dica : 
Non sufficit ut vestimentum mihi sit, nisi abundet, 
ut et aliis impertiam. Non est satis ut principatum 


281 


TRACTATUS ASCETICI. 


282. 


obtineam, habere vestimentum discipline, vestimen- A reddor et insolens. Denique nihil melius arbitror, 


tum exterioris conversationis οἱ observantia, com- 
positum habere hominem exteriorem, quo tanquam 
vestimento utor in omni aclu ei gestu : nam nec 
mibi satis, multo minus aliis satis. Exiguum est 
quod in me commendatur, majora expetenda sunt. 
Parum est ut ipse sanus sim, nisi et alios sanare 
possim. Propterea dicit : Nolite constituere me prin- 
ripem, non sum medicus, et in domo mea non est pa- 
nis neque vestimentum. Non sum ego medicus : et 
iste dicit, Solus ego medicus. Denique quocumque 
circumspicit, aul imperitia, aut impuritas, aut do- 
lus, aut desidia occurrit, ut solus sit qui prudens 
sit οἱ fidelis servus; et ideo in cogitatione sua di- 
cat. Nolite alium constituere principem, ne forte 
detur puer princeps, et effeminati dominentur. Hu- 
jsmodi non iudigent persuasione quam postulas, 
Quamvis enim superiori gradu non delectantur, 
laborum se tamen lucris solantur, quietis et pacis 
affectu labori resultant, sed alia ex parte ad uberes 
operum fructus exsultant. Currentem hic ego ser- 
monem contraho, quia tu jam ad alia traheris, imo 
forsitan, ut fieri solet, per plura distraheris. 
ALTERA PARS TRACTATUS. 
Rogerumcommendat,uti instructum dotibus ad pre- 
turam idoneis, et perseverare jubet : prius ta- 
men difficultates et onera pralationis exponit. 
i. Sermone preterito studium gessimus pra- 
sumptuosos simul et ambitiosos reprimere : in hoc 
autem, plus justo meticulosos animare. Bone Deus, 
quid intervalli 8843 inter hunc et illum obvenit! 
quantus secularium irruens turbo calumniarum ca- 
lamum excussit a digitis, pariterque manum et ani- 
mum longe abripuit a materia! Veni vere in altitu- 
dinem maris, ct tempestas demersit me. Quando, 
bone Jesu, salvum me facies a tempestate : elsi 
pondum ἃ Lempestate, saltem a spiritus pusillani- 
mitate ? Crescit et increbrescit undique teinpestas, et 
ego pusillo sum spiritu, et angusto animo : nec pos- 
sum tarbinum impetus, et ventorum rabiem medi- 
laionum aura tranquillare. Non possum in cordis 
mei cratere forensibus litigiis spiritualem miscere 
letiiam. Coangustatum est stratum, sicut ait pro- 
pheta,ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque 
operire non potest (Isa. xxvui, 20). Sanctus Jacob 
viibus uxorum mutlabat amplexus, et qui simul 
utramque tenere non poteral, ab unius thalamis in 
alterius jura difficile transibat; felix suo plane judi- 
rio, si solius Rachelis totus in possessionem cede- 
rel. looterat occalluisse animus noster frequenti 
tritus injuria, et usu ipso contra adversa durior 
reddi. Et quidem frequenter ei callus obducitur, et 
ingruentibus duratur adversis. Ὁ quoties firmum me 
reputo ad mundi perferendos turbines! nec est jam 
quod delitescere velim; οἱ sicut scribitur, abscon- 
dere me a vento, et a tempestate celare (Isa. xxxii, 
2). At si quando inter molles Rachelis mens len- 
tescit amplexus, solitam statim remittor in teneri- 
tudinem, et ad sufferentiam tribulationum rudis 


C 


quam humilis mutatione loci irruentes declinare in- 
jurias, et intrare cavernas petrarum a facie formi- 
dinis hujus. 

2. Ve preegnantibus et nutrientibus! in his diebus 
praesertim. Beata plane ubera qua non lactaverunt : 
qui enim lactis indiget alimento, parvulus est; et ad 
perferendam inopiam et rapinam bonorum imbecil- 
lem animum gerit. Tales sunt pro quibus exercenda 
suni jurgia, sectanda concilia, palpandi rectores, 
repellendi raptores, refellendi litigantes, redimendi 
judicantes, conformandi seculo qui cum Paulo 
conversabautur in ccelo. Fuere tempora quando su- 
gere solebamus lac gentium, et mamilla rezum la- 
ctari; et ecce jam repetunt instanter, quod nos for- 
sitan paulo intemperantius suximus,. Sed dum arida 
vehementius ubera premunt, cum temporalium 
lacte subditorum eliciunt sanguinem, non hunc san- 
guinem carnis, sed illum anime sanguinem; illum 
vitalem et interiorem, qui spiritualibus animi venis 


includitur, illum de quo propheta, Benedic, anima 


mea, Domino; et omnia que intra me sunt, nomini 
sancto ejus (Psal. cni, 1) : illum, inquam, sangui- 
nem nimia absorbent et ebibuut inquietatione,. Heu! 
quomodo rerum omnium vicissitudo est! In bello 
pax nobis, in pace bellum. In pace amaritudo ama- 
rissima; sed nobis qui obligali sumus mundi ad ne- 
gotia, quos /Egyptia illa praelationis involutos pallio 
tenet, et providendi czeteris necessitate astrictos; 
qui animales adhuc sumus, qualibus loquitur Apo- 
stolus : Omnis anima potestatibus sublimioribus 
subdita sit (Rom. xin, 1). Qui autem spiritualis 
est, ipse dijudicat omnia, el a nemine dijudicatur 
(1 Cor. u, 15). 

3. Sed quorsum ista? An ut /Egyptie in manu 
suscepti muneris pallium relinquas? Relinquas, in- 
quam, et refugias cum Joseph quasi periculosum 
(Gen. xxxix, 12); vel cum David deponas quasi one- 
rosum (/[ Reg. v1, 14-20). Denique ut frequenter 
expeditus sese darel in saltum, exutus et nudatus 
est quo tegebatur pallio. Sufficit enim corpori pigri- 
tia sua, et illud propria satis ponderositas gravat, 
Nunquid suscepti muneris te quoque velamine nu- 
dare volo? At id contra propositum. Susceptum est 
enim persuadere tibi ne onus abjicias pastorale, 


D quod et rite subiisti, et ratione commoda admini- 


stras : nam cum id parum ex voto susceperis, li- 
bens semper amoliris, vel periculi metu, vel quietis 
obtentu. Verendum autem erat sic affecto, ne, dum 
quodam mens in pendulo fluctuat, in administran- 
dis aliquid obrepat incurizg. Sed quomodo tibi per- 
suadere conabor, quod jam mihi fere dissuasi? Sed 
longe dissimilis ratio. Denique imperitus ego arti- 
fex in difficili habeo sudare materia; tibi ad votum 
concurrunt omnia, et ex sententia respondent. 

ἃ. Dissimulare non potes quod rerum evidentia 
clamat. 886 Exteriora si respicias, et ampla, et 
tuta sunt : nulla te in illis coarctat inopia; sed ne 
injuria quidem inquietat. Locus secretus et consi- 


283 


GILLBBERTI ABBATIS 


284 


tus, et irriguus, et fertilis, et nemorosa vallis verno A quam fere de tabernaculo Domini egrederis ; in con- 


in tempore avium dulci cantu resultat, ut possit 
emortuum recreare spiritum, delicati animi deter- 
gere fastidia, indevote mentis emollire duritiam. 
Denique hac vobis aut fotur:e jucunditatis auspicia 
depingunt; aut. prime illius qualescunque exhibent 
reliquias, quas inter paradisi amcena humane con- 
ditionis sortita est integritas. Sed nullum inquies in 
hujusmodi meritum virtatis collocari. Negare non 
possum, quippe cum media sint hec : sed sicut ad 
comparandum meritum nulla, sic ad quietem confe- 
rendam non parum sunt commoda. Nec nos ita ab 
antiquis, qui nobis conversalionis experimenta tra- 
diderunt, quorum auctoritas antiquior, et puritas 
amplior : non, inquam, ita ab illis dissentimus, ut 
qua ipsi ad perfectionem impedimenta crediderint, 
nos virtutis instrumenta predicemus. llli fortioris 
animi impedimenta loca fertilia et amoena defini- 
vere : nos dicamus fomentum esse infirmioris, et 
ejus qui necdum dicere possit, Renuit consolari ani- 
ma mea; memor fui Dei, et delectatus sum (Psal. 
LXXVI, 3, 4). Omnia possum in eo qui me confortat 
Christo (Philipp. ww, 13). Quesivernnt antiqui patres 
loca horrida, arida, ut exercends: haberent absti- 
nentie materiam, οἱ distendendi per sollicitudines 
animi non haberent causam. Corporali indulgentius 
sese labori impenderunt, ut et cordis libertatem pos- 
siderent, et vagam evitarent discurrendi levitatem, 
simul et conquirendi improbitatem. Denique plus 
manuum artificio, quam agrorum cultu vitam 
transigebant, tenuis angustias subetantie (ut non 
dicam nullius) lucro quietis levantes : quippe pau- 
cis contenti, vel affligendi corporis, vel recreande 
mentis gralia. Anxie siquidem et misere cor disten- 
ditur et distrahitur, cui multa providendi et in lon- 
ginquum incumbit necessitas. Servierunt illi tem- 
pori suo, nos nostro serviamus. Hzc nostra cetas in 
deterius vergens, alios attulit mores. Providenda 
nunc s&nt permanentibus copiosa, adventantibus 
curiosa. Nec hos dico adventantes, qui seculares 
sunt; quid enim mihi de his qui foris sunt, judicare? 
Quamvis nec apud illos solita teneatur districtio, 
egre ibi ferentes inopiam, ubi rerum omnium copias 
arbitrantur. Sed quid illos commemorem, quorum 
deus venter est? (Philipp. nt, 19). Ipsi abstinentise 
professores et praedicatores, ipsi primates Ordinis, 
quam fastidiosi sunt alienis in domibus! quam ex- 
quisitas et elaboratas artificiose requirunt epulas! 
quomodo contrahunt frontem, corrugant nares, 
avertunt oculos, si quid minus lepide, minus festive 
apponatur! 

ὅ. Sed quoniam hujus temporis malitia ita com- 
paratum est, ad utrumque sufficit manus tua, ut 
possit simul ostentui servire et usui, pauperum 
necessitati et divitum vanitati. Quid deinceps? 
quales habes officiales socios, quam strenuos, 
quam industrios, quam sollicitos, quam, quod pri- 
mum est, fideles? Vix administrande exterioris 
gubstantize ad te summam deferri necesse est. Nus- 


ciliis, in conventiculis, in capitibus platearum, ubi 
modo dispersi sunt lapides sanctuarii (etsi tui ali- 
quoties), tu rarissime videris. Magnum in hoc argu- 
mentum, tibi non gratam inquietudinem, et remo- 
tam procedendi necessitatem. Te non manus, non 
oculus, non pes tuus scandalizat : alioquin quamvis 
cum dolore abscindendum et separandum erat po- 
tius membrum a capite, quam caput a corpore. 
Nullam ergo in his habes deserendi materiam officii. 
Forte injuriosus videar, et nimis molles afferre con- 
solationes, erudito exercitatoque indignas animo. 
Quid enim si paupertas incumbat, si injurim, si 
calumnia, si rei inopia familiaris, imo communis, 
si hujus etiam inopis direptio, si a latere pericu- 
lum in falsis erumpat fratribus? succumbendum 
erit viro forti et fideli? cedendum loco, et contra 
Pauli monitum deserenda collectio ? (Hebr. x, 25.) 
Imo quidem tenenda et tuenda tanto amplius, quanto 
perieulosior institerit dies. Denique fere hec om- 
nia transcurristi testamentorum genera : qui vero 
in arduis cucurristi, nunquid in planis effunden- 
tur gressus tui? aut qui egere didicisti, abundare 
nescies; 887 cum Paulo esuriens, sed cum Paulo 
saturari [supp. nesciens]? Philipp. iw, 12.) Imo 
utroque in genere bene instituti animi doeumenta 
prebuisti; susceptum conversationis iler continuo, 
nusquam interrupti tenoris filo deducens. Ego vero 
his fortioribus omissis, mediocri incedere via, el 
ea commemorare [supp. volui], inquietudinis a te 
qus causas amoverent : cum altissima in paupertate 
quietum te semper audierimus, plus fide et manu 
nitentem, quam vel pudenda mendicatione, vel turpi 
nundinatione. 

6. Sed quoniam multa de facilitate administra- 
tionis diximus, consequens est ut administrandi pe- 
ritiam non transeamus. Peritiam dicam, an gra- 
tiam? imo et peritiam, et gratiam. [Inepta erit quam- 
libet apta materia imperiti inter manus artificis ; 
ipsa vero peritia aut perniciosa erit, aut inefficax, 
si gratia dirigente destituatur. Nisi enim Dominus 
edificaverit domum, in vanum laborant qui cedifi- 
cant eam (Psal. cxxvi, 1). Collatas tibi dotes forsi- 
tan dissimulabis : sed quod humilitas dissimulat. 
utilitas clamat. Quid nunc ego commemorem prz- 
dia, quid pecunias, quid vasa, quid vestcs, quid 
sedes, quid homines, quid omnia et orta et aucta 
in manu tua, que vel rerum exteriorum sunt vel 
religionis, ex quo te Dominus ligavit ad arandum 
loco suo, ad confringendas glebas vallium post se? 
quanta piarum surrexit seges animarum ? quomodo 
valles tus& abundant frumento, frumento de quo 
dicitur : Quid bonum ejus, aut quid pulchrum, nisi 
frumentum electorum,et vinum germinans virgines ? 
(Zachar. 1x, 11.) Non potes administrare sine gra- 
tia, quod per te sic excrevit in gloria. Gloriosa plane 
facta sunt in civilate tua, sed per manum tuam. 
Pro eo enim quod fuit derelicta et contemptui bha- 
bita, et non erat qui transiret ad illam, ecce quo- 


285 


TRACTATUS ASCETICL — - ΄ 


289 


modo posita est in superbiam 58 ]ΟΓΙΙΠΊ, pauper- A milis, qui ita sit contemplatione suspensus, né fiat 


tate, tempestate convulsa, absque ulla consolatione. 
Quomodo nune strati sunt per ordinem lapides tui, 
et fundata es in sapphiris? Si in sapphiris fundata, 
ubi consummata ? Fundata es in sapphiris. Funda- 
mentum bumilitatem sonat, sapphirus puritatem : 
humilitatem conscientiee, et puritatem scientie ; 
humilitatem conversationis, puritatem contempla- 
tjonis. Fundata es, inquam, in sapphiris ; propterea 
dicitur, Nazarai tui candidiores nive, nitidiores 
lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiris pul- 
chriores (Thren. iv, '1) : in primo contriti ; in se- 
cundo nutriti; in tertio roborati ; in quarto purgati. 
In primo poenitentes; in secundo innocentes ; in ter- 
tio amantes; in quarto contemplantes. In primo mor- 
üfieati ; in secundo vivificati; in tertio inflammati; 
in quarto illuminati. Et hoc totum, quoniam fundata 
es in sapphiris. Tu ipse fundamenti vice fungeris 
per exemplum et providentiam ; sapphirum te ex- 
hibes per verbum et sapientiam. Denique vox tua 
suavis, el decora facies : vox verbi, et facies exem- 
pli; vox praedicationis, et facies conversationis : 
propterea adolescentule diligunt te nimis Quod si 
tu discesseris, cui alteri dicere poterunt, Ostende 
nobis faciem tuam, sonet vox tua in auribus nostris? 
eujus alterius poterunt et. inniti exemplis, et.inten- 
dere sententiis? quis similis tui, ut vocet et annun- 
let, et Ordinem exponat? Fundamentum aliud tale 
quis poterit ponere, quale positum est, abbas Roge- 
re? Filii tui sicut novellie plantationes; filiae tuj» com- 
positae, eireumornate ut similitudo templi : prom- 
ptuaria plena ; oves fetos:e, abundantes in egressibus 
suis. Quomodo non beatum, quomodo non sanctum 
dicemus hominem cui hcec sunt ? quomodo non Do- 
minus Deus ejus, cujus tales diviti: cjus? (Psal. 
cxum, 12-15.) 

7. Hzec ergo sutit quee. manifesta dant indicia quod 
Dominus in ministerio tuo elegit te, et non abjecit 
te. Hzec tibi persuadent ut teneas quod tam utiliter 
tenes. Tantorum ubi to solaris conscientia operum, 
quid est in quo nostra tibi videbitur necessaria per- 
suasio ? Domestieze tibi persuadent virtutes ut te- 
neas, ne alius accipiat locum ; persuadet tibi tam 
domestica industria, quam aliena ignavia ; prosper 
suecessus , et pravus successor. Novi animum 
laum, novi studia, novi mores, vel naturaliter col- 
latos, vel industria comparatos; novi quam facile 
hoe onere careres, si inveniretur cui digne conferres. 
Contendunt inter se affectus et ratio : affectus hu- 
militatis, et utilitatis ratio. Gratum duceres tibi va- 
care, et Deo : sed 888. crave item locum tuum 
deserere vacuum. Vacuum plane : quis enim sup- 
plebit illum? Quis dabit nobis alterum Jacob, qui in 
baculo suo transivit Jordanem, et nunc pluribus 
cum turmis regreditur? (Gen. xxxn, 10.) Quis, in- 
quam, talem nobis parabit, qui sciat inter Liam et 
Rachelem moderate discurrere, unius fceditatem 
fertilitate compensans, sterilitatem alterius decore 
forma» praetexens gratia ? (Gen. xxix.) Non est tui si- 


operatione remissus; qui propter otia sapientis, 
providentie negotia non deserat, qui sub obtentu 
utilitatis in jura non transeat otiositatis ; qui non 
ita Liam commendet, ut Rachelem condemnet, aut 
certe contemnat ; cui nec Lia sit infecunda, nec Ra- 
chel feeda. Qui die et nocte :estu aduratur et gelu, 
sollicitus ne gregis dammum sustineat; sollicitior, 
si quid damni contigerit, de suo ut reddat ; reddat 
lacrymis, reddat jejuniis, compassione, oratione, 
exhortatione. Quis in reditu suo avaritiz nesciat 
idola : qui etsi illa habet in comitatu, non tamen 
habet in cultu : si habet in sarcinis, non habet ta- 
men in sacris : qui pietati, non pecunize serviat, sicut 
legitur. Pecunie obediunt omnia (Eccle. x, 19). 
Defiique et avaritia idolorum est servitus (Coloss. 
irt, 5). Qui et avaritiam nesciat exteriori in occupa- 
tione, et corporalium quasi idola formarum -eter- 
narum in contemplatione; sed utrinque sit ejus et 
pura et prudens tam intentio quam intuitio. Vide- 
bis multos tenero ad Deum affectu, generoso vultu, 
pura et pulchra sicut Rachel facie, sive conversa- 
tionis, sive cogitationis ; sed infirmo et femineo ad- 
huc consilio, alterius Jacob regi arbitrio egentes. 
Denique Rachel dum ad Jacob agenda non retulit, 
clam patris sui Laban idola tulit (Gen. xxxi, 19). 
Tulit, inquam, idola Laban, tulit. quedam simu- 
lacra mundane honestatis, ^ mundani favoris, 
mundane dealbationis. Laban enim Dealbatio di- 
citur. 

8. Annon tibi videntur quidam Laban idola in 
itinere tulisse, et secularis simulacra vanitatis, qui 
superfluos nescio quos lepores religioni superindu- 
cuni; qui antique observantie regulas novellis 
dispensationibus temperant, et vinum suum aqua 
miscent; qui laboriosam Patrum vineam in molles 
olerum hortos transferunt, et monachorum duritiam 
in mundi delicias? sicut enim scribitur, Quorum 
deus venter est (Philipp. m, 19) ; similiter dici po- 
test, Quorum deus vanitas est : et sic per singulas 
secularis dealbationis et delectationis species. Quan- 
tum vereor ne nos revertentes de Mesopotamia Sy- 
rie plurima hujusmodi nobiscum idola portemus, 
non jam clanculo, sed in propatulo; neque Jacob 
nesciente, sed plane consentiente. Quidam Rachel 
patris idola, quz «cupide sustulit, caute operuit, 


[) quod femineo et molli tenebat affectu, infirmitatis 


obumbrans et excusans obtentu. Sed quod Laban 
adoravit, et Rachel occultavit, Jacob ignoravit (Gen. 
xxxi, 34, 32); quod apud Laban erat in honore, 
apud Rachel in amore, cognitum apud Jacob in 
horrore. Propterea quod ille in propatulo coluit, 
jlla in periculo ad tempus occultavit, iste in perpe- 
tuum sepelivit, Sepelivit, inquam, et suffodit deos 
alienos subter terebinthum (Gen. xxxv, &) :sub ar- 
bore fidei, ambitionis vans et secularis apparatus 
memoriam. 

9. Denique fidei anim: post tentationem in pro- 
missione dicitur : Erit in ostensione sicut terebln- 


387 


GILLEBERTI ABBATIS 


288 


thus, et sicut quercusqua expandit ramos suos(Isa. A Patriarch appingere virtutes, et ampliorem δὰ 


vi, 13) subter terebinthum, que est post urbem Si- 
chimorum (Gen. xxxv, &). Sichima humeri dicitur. 
Boni humeri illi de quibus legitur : Posteriora dor- 
si ejus in pallore auri (Psal. txvit, 14). Bonus hu- 
merus Christi Jesu : Factus est enim principatus 
super humerum ejus ([sa. 1x, 6). Post hanc Sichi- 
mam posita est terebinthus; plantata est in passio- 
ne Christi et fide. Felix qui in hac arbore triumphat 
omnes principatus et potestates, et sub ejus radice 
vanilatis universa infodit simulacra : ventus eaim 
et inane, simulacrum eorum (/sa. xpi, 29). Εἰ ideo 
mundi pompa simulacris jure confertur. Non est 
hoc infirmze anima, et femineg, et fragilis; sed lu- 
clatoris cujusdam et supplantatoris. Denique non 
est Rachelis, sed Jacob; nam etsi plures Racheles, 
sed non multi Jacob. Rarus qui sciat Esau supplan- 
tare, Laban fallere, deos ejus infodere ; infodere, in- 
quam, et sepelire veterem hominem, mundi imagi- 
nem, seculi hujus conformitatem, ut non amplius 
conformetur 389 huic seculo, sed reformetur in 
novitate sensus pii, complantatus factus similitudini 
mortis Christi, ut simul resurrectionis fiat. Hoc est 
enim damnare et delere et defodere idola Laban, si 
veteris et terreni, quam portavimus, hominis imago 
fiat in absconsionem ; et novi et ccelestis, in osten- 
sionem, sicut terebinthus. 

10. Hiec. idcirco tam sollicite distinguo, ne forte 
vir subjiciatur, et mulier preficiatur; ne fortis 
otietur, et fragilis negotietur ; ne Jacob decedat, et 
Rachel succedat. Quamvis novelli isti, qui tempo- 
ribus his prodire coperunt, compositi et nitidi et 
dealbati, et quaedam progenies Laban, qui Dealba- 
tus dicitur, nec Rachelis in hoc adzquant modes- 
tiam : quod illa vanitatis mundana formam infir- 
mitatis obtexit et excusavit velamine ; isti vero se- 
cularitatis et superfluitatis negotium colore depin- 
gunt et palliant humanitatis, non expurgantes vetus 
fermentum, sed magis ostentantes peregrinis cibo- 
rum festivi confectionibus, et copioso conviviorum 
laudabiles apparatu. Longum erit si multa vanitatis 
percurrere velim genera, et jactantiarum catalogum 
texere. Hi sunt quos videas in gestu thrasones : in 
conviviis caupones, in conviciis gnathones : hi sunt 
qui sibi videri volunt in capitulis Catones, in causis 
Cicerones, in metris Marones; denique in collocu- 
tionibus sunt mimi, non monachi. Copiose jocosis 
verborum salibus fluunt ; non illis de quibus Apo- 
stolus, Sermo vester semper in gratia sale conditus 
sit (Coloss. 1v, 6) : magis illo dequo Dominus. Quod 
si sal infatuatum fwerit et. evanuerit, in quo salie- 
tur ? (Matth. v, 43.) 

41. Propter tales ergo videris mihi studiose reten- 
tandus, et non commutandus; et si qui alii, apud 
quos antiqui, ut aiunt, rusticitatis resedere vestigia : 
ne, si bonum salem abjiciamus, infatuatum susci- 
piamus, et contingat illud propheticum, [n siccitate 
messes illius conterentur, mulieres venientes et do- 
cgnies eam (Isa. xxvi, 11). Possem singulas tibi 


commendationem in nomine Jacob assimilare : sed 
parco, ne, dum amico grandi voce benedico, similis 
videar maledicenti. Tu tamen, nisi penitus te non 
novi, licet ista aliquoties tecum reputas, tibi non 
imputas. H«c ergo sufliciant, et de administrandi 
facilitate, et de gratiarum ubertate, et de substi- 
tuendorum raritate. Quid, si commissum munus etl 
facile potes, et commode exsequeris, et nescio si 
modernorum quisquam commodius? Nihil jam quid 
obstet video, nisi forte inferiore in gradu uberiorem 
meritorum tibi gratiam polliceris : tibi quidem, sed 
non aliis; tibi, sed non Ecclesise Christi, et ideo nec 
tibi; in quo solo Christus compensare non potest, 
quod in pluribus perdet. Sed hoc si videtur, alteri 
tempori reservemus : nunc enim charam nostram 
sepelivimus, et sermo nostris psalmis mutandus 
est. 


SERMO 
De semine verbi Det. 


1. Ut abutar verbis apud vos Apostoli, quae modo 
audistis : Libenter sustinetis insipientem,cum sitis 
ipsi sapientes (1I Cor. xi, 19). Paulus hac dixerit 
exprobrando : ego dico commendando. Commendo 
aviditatem vestram, commendo et humilitatem : si- 
quidem verbi Dei auditum ardenter emulamiui, et 
a me parum ad id idoneo reverenter audire digna- 
mini. Denique, sicut scriptum est, cum ipsi ebrii 
sitis, nihilominus sitientem assumitis (Deut. xxix, 
19). Propterea dixi, Libenter sustinetis insipientem, 
cum sitis ipsi sapientes : quamvis non tam me sus- 
linetis, quam a me verbum extorquetis. ἃ vobis ac- 
cepi mandatum, a vobis materiam, qua-i in omni 
possim solo viventis aqua venas reperire, et semi- 
nare super omnes aquas; et sub hora verba mihi ad 
votum exuberent. Utinam tum mihi fiat juxta fidem 
vestram, et membra mea omnia in linguam laxentur, 
et cum propheta dicere possim : Omnia ossa mea 
dicent, Domine, quis similis tui? (Psal. xxxiv, 10.) 

2. Ego vero quantum possum pro tempore enitar, 
et labia mea non prohibebo. Tantum id cavete, ne 
verbum Domini ad me, imo ad ipsum revertatur 
vacuum. Neque enim revertetur, dummodo non 
cadat secus viam, non cadat supra petram, non, 


D cadat in spinis (Matth. xni, 3-8, 18-23). Ab his, 


inquam, observate vobis, a viis, a petris, a spinis. 
Primi impedimenti causa, inimici calliditas; se- 
cundi, cordis nostri duplicitas; tertii, curarum mul- 
tiplicitas. In primo imprudenter nos custodimus ; in 
secundo segniter excolimus ; in tertio nimis diligen- 
ter aliena curamus. In primo molliter resistimus ; 
in secundo ab incoepto desistimus; in tertio rebus 
supervacuis sollicite insistimus. In primo cogitatio 
nostra mollis; in secundo mobilis ; in tertio molesta : 
imo in hoc tertio simul et mollis, et mobilis, et mo- 
lesta ; mollis in voluptatibus, mobilis in transitoriis 
divitis et facultatibus, molesta in anxiis et sollicitis 


289 


cupiditatibus. Anxie enim sunt et moleste rerum 
transeuntium cure, et cupiditates : quippe cum 


EPISTOLJ£. 


290 


A earum et difficilis sit quaestus, et citus transitus, et 


inanis, ut non inhonestus dicam, fructus. 





EJUSDEM GILLEBERTI 
EPISTOL/E 


EPISTOLA I. 
AD FRATREM RICHARDUM. 
Richardum correplione, ut apparet, vel nescio quo 


asperiore verbo offensum, sed jam denuo placa- 
tum commendat. 


41. Tam vero quam veteri uteris, mi Richarde, 
proverbio : « Omnia cum amico deliberanda esse; 
de ipso tamen prius ». Noli, inquit propheta, 
amico credere, et in duce ne habueris fiduciam. Ab 
ea que dormit in sinu tuo custodi claustra oris tui 
(Mich. vi, 5). Simulatee amicitiz veras ín suspicio- 
nem adducunt, et virtutis hujus raritas facit ut de 
veritate dubitetur. Felix qui neutram impingil in 
partem, sic in contrahendis amicitiis prudentem se 
exhibens, ne sit in providendo nimius. Inutile siqui- 
dem &rense mandare semina; miserius multo non 
seminare omnino, ad ventos et nubes respectantem. 
Vilissimis in rebus solliciti possessores sumus; in 
pretiosissimo possessionis genere (amicitias dico) 
omnino inutiles. Lapsantem amicum quis fere est 
qui relevet, cum domum ruentem nemo non sufful- 
ciat ? Haec idcirco dixerim, ut virtutem hanc in te 
commendet ipsius raritas, et multitudine collata ne- 
gligentium clarior emineat. 

ἃ. Perspecta epistohe tus facie, philosophicum 
mox 18990 illud recensui : « Et post malam segetem 
serendum est. (SENECA, epist. ad Lucil). » Tanta 
aviditate ad amicitiarum mihi videris s&estuare com- 
mercia, ut ubi paulo ante naufragium pertule- 
ris, navigatione iterata restaures. Prudenter plane 
unius forsitan hore felicior proventus longi tempo- 
ris recompensabit incommoda. Et ut de domestica 
aliquid philosophia ingeram, apostolicum illud in te 
experior : charitas operit multitudinem peccatorum 
(1 Petr. iv, 8). Tanta verecundia amici castigas er- 
ratum, ut credaris veniam pretendere, non inten- 
dere querelam. Denique sic me amica mordacitate 
corrodis, illo ut me sale leniter perfricari sentiam, 
quem Domini sacrificiis abesse non licet (Levi£. τι, 
13). Volasu ad me unus de Seraphim succensus ac 
flammigerans totus : οἱ urenti carbunculo quem de 
altari tulisti, labii nostri lapsum expurgas (Isa. vi, 
6, 1). Quanto mibi gravior culpa, tanto graüor cor- 
reptio. Vere alium te experior quam arbitrabar. 
Nunc tandem aliquem mihi gustum prudenüs tus 
dedisti : siquidem in patientia sapiens dignoscitur 
(Prov. XIx, 11). Paüentiam tuam admiror et vene- 
ror. Dissimulas injurias, provocantem reformas ad 


C 


gratiam; complanas exasperantem, et immeritum 
muneras, iino male meritum. Munera tua munera 
mihi grata sunt, grata auctore, grata et usu. Illa et 
te mihi presentant, et me informant. Nesciunt muta 
esse munera sapientis. Quid enim mihi in baculo 
innuis, nisi ut rectus sim et rigidus: ne sim arundi- 
neg flexibilitatis et 8911 fragilitatis, juxta illud 
prophete, Baculus confractus arundineus /&gyptus, 
in quo qui innilitur, perforabuntur manus ejus? 
(IV Heg. xviu, 21, et Isa. xxxvi, 6.) Talem tu me 
invenisti, et confractionis nostra hastulis manus tuae 
cruentari poterant; nisi quod ille solidiores sunt, 
et oppositos retundunt aculeos. Benedictz manus, 
que nesciunt calamum quassatum conterere, magis 
autem considerant [fort. consolidant] : neque linum 
fumigans exstinguere. Confundentur qui operantur 
linum, pectentes et texentes subtitia (Isai. xix, 9), 
ail propheta. Propterea confusionem indutus sum, 
qui lang simplicitatis (185, simulationis mec linum 
subtexui : in cujus duplicitatis suggillationem gemi- 
num mihi forsitan calicem transmiseris. Pondus et 
pondus, mensura et mensura, utrumque abominabile 
(Prov. xx,23). Va qui potum dat amico suo, mit- 
Lens fel suum et inebrians, ut aspiciat nuditatem 
ejus : replebitur ignominia pro gloria! (Habac. n, 
15, 16.) 

3. Quorsum ista, frater, nisi ut lenitatem tuam 
commeudem, condemnem autem iniquitatem meam ? 
Sed quoniam longum est per singula currere capi- 
tula, verbum tibi abbreviatum et consummans facio. 
Insipienter locutus sum, et quasi una de stultis mu- 
lieribus. Agnosco delictum : ignosce, tu. Rogatus 
non negabis veniam, quam gratis olfers. Possem 
excusationes pretendere, altenuare immanitatem 
reatus, peccati pondus alii impingere ; et in ferientis 
caput, quo vulneratus sum, ferrum vibrare : sed 
parco, ad precem magis supplicationesque conver- 
sus. Nolo enim, dum scissa resarcio, utcunque sart: 
rescindere; et, ui latus meum protegam, alterius 
vulnerare. Hoc tamen non sileo. Domus vestra nou 
bene compacta est; squamis se prementibus, unà 
uni non firmiter cohgret : et nimis facile non pacis, 
sed dissensionis spiritus incedit per eas (Job xLi,.6, 
7). De ceetero quod diem protraxerim, quod diu no- 
luerim, quod tarde facio, quod oneri te mihi futu- 
rum dixerim, strictim respondeo. Multa inter lo- 
quendum proferimus, alienum magis animum pra- 
tentando, quam prscipitando nostrum, Nam et nude 


294. 
. tecum loquar, et ex cordis mei sententia : societa- 
tem tuam optavi et opto; sed distuli, αἱ commodius 
feret, solatio te magis quam oneri imihi futurum 
praesumens, propter morum forsitan studiorumque 
similitudinem. Utinam seternum te magis, quam ad 
tempus recipiam, ad manendum, non ad remean- 


dum. Vale. 
EPISTOLA Il. 


AD QUEMDAM ADAMUM. 


Hortatur Adamum, ut aliquando memor propositi, 
religiosum statum amplectatur. 


4, Quantum te cupiam in visceribus Christi Jesu, 
mi Adam, utinam ipse nosses, quod noster tibi 
sermo explicare non sufficit. Jampridem id optave- 
ram, sed temperabat votum desperatio quasdam. 
Nunc autem solito uberius excrevit, et increbuit de- 
siderium, exarsitque in concupiscentiam conversio- 
pis Lus, eoncepia jam spe, sed satis tenui, de verbis 
tuis : veritus (quod pace tua dixerim) ne verba illa 
levi tibi quodam exciderint mentis impulsu momen- 
taneo, Sed dixeris ea ut libet, οἱ fuerint vel nimis 
promptulo subitaneoque elapsa affeciu, vel provida 
deliberatione prolata; omnino nisi bene de te spe- 
rare non possum, domestico commonitus exemplo. 
Atque utinam ipsum te nostra commoveant, imo 
commoneant exempla; et arreptis pennis columbae 
in locum quietis felici me compendio prevoles, qui 
tardius coeperis! Quam latam et patentem ad seemu- 
landum fenestram dederis, mox aliis futurus exem- 
plo; et, ut de nostris interseram, ingens ostium ad 
virtutis viam]! Denique audire mihi videor de Canti- 
cis illud tibi decantatum iri : Trahe nos post. te, in 
odore unguentorum (uorum curremus (Cantic. 1,2). 

2. Felix plane, et bis felix, si conversionem tuam 
salutis occasionem aliis effeceris : si ad vitam veri- 
tatemque traxeris, qui post te currunt modo; vole- 
bam dicere, in vanitate, sed veritus sum ne forte 
tenerum et nascentem adhuc in Christo affectum 
contristem. Non quod ego artium eruditioni derogo, 
ei liberalium doctrinarum prompte memorie, et 
perspicue intelligentie, in quibus 8949 scientie 
consistit integritas. Bona enim artium notitia, sed 
si quis eis legitime utatur, id est tanquam gradu 
quodam et vestigio, non quo stetur et inhereatur, 
sed quo utendum sit ad superiora quadam et 
sanclora el magis intima arcana sapientie, in re- 
conditos et suaves recessus, el in ipsam lucem inac- 
cessibilem, quam inbabitat Deus, Quam artium om- 
nium artem dixerim, et legem, et formam, et nor- 
mam, eti rationem, et exemplar universale, uni- 
forme, invariabile : ultra quam sicut nec progredi 
possumus, sic nec citra subsistere debemus; cujus 
respectu omnis alia quecumque et quantacunque 
fueril sapientia, non modo vana est, si istam non 
tequat, sed etiam iniqua, si ad hanc se non dirigat; 
si ita studium nostrum sollicitet et alliciat ad se, ut 
delectationem nostram detineat et deludat in se, 
hocque fine contritus conquiescat animus, repulsam 
passus ne pergat ad secreliora; pastus iganitate et 


GILLESERTI ABBATIS 


29? 


quasi pictis epulis, ut nunquam esuriat et nunquam 
degustét quam suavis est Dominus. Quid enim ,nisi 
suavis Dominus? [Fort. Quid enim suave nisi Do- 
minus ?] Delectat te vehementer, animum amorem- 
que arripuit attraxitque ad se tuum exigua hac ct 
ambigua naturarum rationumque notitia, ad quam 


'vix longo cireeita et singosis anfractibus pervenitur. 


Quid ergo ipsa, a qua omnia hec et instituuntur ut 
sint, et illustrantur ut nota sint, creatrix Sapientia ? 
nonne multo ambitiosius ejus se tibi commendabit 
perceptio; suavitatemque suam blandius serenatis 
infundet sensibus, inusitatis affectibus inexplebilem 
in se provocatura concupiscentiam ἢ Siquidem qui 
eduni me, inquit, adhuc esurient: spiritus enim 
meus super mel dulcis Eccli. xxiv, 29, 271). 

3. Ampla quadam habes, amice, ad hoc ipsum 


B mel receptacula ; aere dico et exercitatum ingenium, 


multarum subüliumque rerum scientiam. Sed ego 
lec quasi capaces favorum cellas reputaverim, el 
&dhuc vacuas. Accede ergo, ut infundaris, ul 
repleantur receptacula tua ; exuberent et redundent 
et refundantur in nos, jure tibi applausuros in illud 
Cantici : Favus distillans labia tua (Cantic. 1v, 11). 
O si quando in domo Domini disputantem te au- 
diam, seeretos sacralosque exponentem seusus, 
attingentem et distillantem tenuiter nobis aliquid 
de divine majestate essentie, de sternitate, im 
mensitate, simplicitate : ubi nihil exiguum est, qu;a 
simplex est; nec multiplex, quia immensum est: 
8ed totum infinitum est ; non temporali successione, 
nec mole et distentione locali, sed vi essentialique 
potentia. Qus quidem tota ubique est, sed in se 


C tota; quoniam in nullo tota ejus virtus, veritas, 


voluntas vel expenditur, vel exprimitur. Ubi pos- 
sunt disputandi gradus quidam esse, et distincte 
secundum nos significationes nominum, res autem 
unica et inseparabilis. Plena sunt omnia admira- 
Bione, et digna veneralione, et investigatione delecta- 
bilia. Denique, ut scriptum est : Non satiatur oculus 
visu, nec auris impletur auditu (Eccle. 1, 8). De 
hujusmodi te libenter prophetantem audiam ; et cum 
te in immensum pelagi hujus profundum immer- 
seris curiosus scrutator, aspergentem his qui ad 
uberiora habiles non sunt, suavem vitalis rorem 
sapienlie ; cum vero divina te converteris ad benefi- 
cia, tunc profusius explicantem, et expedientem co- 
piosius quee senseris de venia, gratia, gloria, de his 
qua vel dedit, vel reddidit, vel addidit, et universis 
qua pro nobis pertulit et contulit nobis Dominus ; 
proponentem nobis prscedentes in Christo passio- 
nes, et futuras glorias, patientiam tribulationum, 
et exspectationem retributionum, elementa fidei, et 
morum instituta, et singulos percurrentem renova- 


.lionis et profectuum gradus. Copiosa hec plane 


materia et concupiscibile negotium : nec est ubi se 
fecundius et fructuosius exercere potest quamlibet 
yel ardens vel eruditum ingenium. 

4. Hec idcirco dixerim, ne inanium te studio 
$Xcuses literarum ; umbram &aecteris, privandus 


EPISTOLAE. 


294 


lumine : ue, Aristotelicis distortus argutiis, silentium A 6m frequentius ingessisse, orationes ut tibi sollici- 


nostrum et simplicitatem causeris. [n his enim vel 
maxime administralur occasio, et revelata facie 
gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem 
transformemur a claritate in. claritatem, tanquam a 
Domini Spiritu .(IJ Cor. i 18). Otiosumne tibi 
nostrum videtur et iners silentium, in quo istud ge- 
riur negoti: in quo el traditur el exercetur ars 
quaeda m velut directam 89388 ad lineam progrediendi 
in Deuin, transformandi et transmutandi se in no- 
vum hominem, in novum Adam; ei pertingendi 
usque ad sensum Christi, in quo absconditi sunt 
omnes thesauri sapientie Dei ? (Coloss. τι, 3.) Peren- 
nes omnino hic el fere in promptu sunt radiantes 
omnino metalli venz, si tamen in altum quis fodere 
maluerit, quam foris mendicare. 

5. Non ego tibi nunc collata in te divinarecenseo 
beneficia, gratias Domini, et ingratitudinem tuam, 
imo malam mercedem optimo relatam muneri ; non 
perniciosa szculi oblectamenta, in quae ardenti pro- 
ruitur studio, ita ut Domino terga vertamus ; et non 
faciem, quantum possum, verbis extenuo ; nec me- 
dicinales in presenti expono molestias ; nonfuturas 
imendo poenas, et propono gloriam, nec in longin- 
quum metum vel exspectationem tuam mitto. Tan- 
tam de instanti persuadeo pingere [forte pignore], 
aon de futuro premio ; de primitiis, non de plenitu- 
dine. Non estfacultatis mere rem verbis prosequi; 
nec dignum est tante majestatem materize angustiis 
eris nostri coarctari. Tantum experiri velis, et 
»des quoniam cantabiles justificationes Domini, 
etiam inloeo peregrinationis hujus (Psal. cxvim, 54); 
el future in fine seculi messes, primitivis seminan- 
tmr in gaudiis. Noli dulcia [al. dubia] differre in 
annum: noli, que se tibi ultro ingerit, obsistere 
gratis. γε mihi si illam excluseris a te quam in- 
veni penes tel Sequere alacriet impigro pede, quo 
le prima ejus vocant blandimenta. Jussisti ut. mit- 
lerem ad te : atque utinam ibi inveniaris, ubi dere- 
liqii te, in ipsis, dico, januis, et fere in limine, 
jamjamque exiturum de conversatione seculari | Si 
übi in aliquo necessarius videbor, totum me im- 
pendam, quia totum debeo, Presentiam magis, quam 


epistolam exspecto. Vale. 
EPISTOLA III, 


AD FBATREM GUILLELMUM. 

Dehortatur eum a periculosa profectione in curiam, 

ei aliam quamdam spiritualem profectionem com- 
mendat. 

Dilecto íratri GUILLELMOo, Írater G., salutem in 
Domino. 

1. Desideratissimus frater noster R. abunde suo 
nos exhilaravit adventu, et, nuntiata incolumitale 
vestra, gaudio uberiore perfudit, salutationis obse- 
quia deportans, repostulans suffragia orationum. 
Utmam copiosius solita ad munus istud manus 
nostra sufficiat, et tanto plenius absolvam, quanto 
-parcere nobisin reliquis decrevisti! Audivi etenim 
Se satis .crebro repetitisque verbis plenis significan- 


tius impenderem ; de cetero fore me securum. Prz- 
clare, frater, omnino, et ut viriutis virum decet. 
Quid enim ? aliudne est quod vel quisquam libentius 
rogare debeat, vel monachus licentius possit ? Eru- 
besce ad quorumdam impudentiam, qui, cum omnia 
sperare debeant, necessaria quidem, a patre mo- 
nasterii ; emendicatis undecumque suffragiis, subti- 
les quasdam et exquisitas exinde pelliculas com- 
parant; porteniuosas vestes et peregrina palliola ; 
ceteraque quae enumerare longum est, in odoribus, 
coloribus, saporibus, voluptatis irritamenta, instru- 
menta vanitatis : denique quos temperare oportuerat 
ab his que concessa sunt usui, ostentui impudenter 
inservire videas. Quem nzvumlonge abesse moribus 
tuis, vox illa tua toties replicata declarat, et deter- 
git a te lepre hujus colorem nimis late respersum. 
Durus ego et inhumanus, et cum in reliquis formo- 
Sus sim ; uL ipsi aiunt, denigrata est in hac parte 
super carbones facies nostra, quod erogare non 
novi, nisi quae consuevi rogare. Obloquantur quan- 
tum voluerint ; improbitatem suam avaritiam nostram 
faciant, el de mollitie sua cudant mihi duritiam. 
Ego quidem posui faciem meam ut petram durissi- 
mam ; et confracto illorum malleo, spero quoniam 
non confundar. Fuerim minus communis, fuerim te- 
nacior ; libenter hoc me navo decolorari sinam : dum 
modo panem filiorum canes, imo catelli isti delicati 
ei tenelli non comedant, nec sordes pauperum 
Christi, supervacuas aliorum mundiüas faciant ; 


C neque de rugiente fratris ventre vanum mihi nomen 


194 et falsos conquiram favores. 

2. Sed me interim omisso ad te ut revertar, com- 
moneamque aliquid ἃ nobis esse petendum, oratio- 
nes tu postulasti, ego ex abundanti ad exhortatio- 
nem me verto; emulor enim te Dei emulatione. 
Timeo autem ne corrumpantur sensus tui a simpli- 
citate quie est in Christe : ne incassum pro te preces 
effundantur, qui ultro prorumpis ad casum; [ru- 
straque liberari te roges, ad laqueum consullo fes- 
tinans,. Profecturus es, ut audio, ad curiam, eoque 
profecturus, ubi impeditum iri te suspicaris, Vetores 


.vadis cum Duce renovare necessitudines, sepulta, 


imo sopita suscitare desideria, juxia illam de stru- 
thione parabolam, compressas diu οἱ complicatas 
in altum alas evecturus, cum tempus aeceperis 
(Job xxxix, 18). Sed et ciconia et hirundo visitatio- 
nis 808 diem cognoscunt (Jerem. vii, 7), cum aura 
coeperit flare tepidior. Manifeste ad te loquor, qus 
alii in occulto forsitan loquuntur de te. Ad curiam 
vadis, et ignoro an vocatus. Quid illic tamen actu- 
rus ? anime tuee curam cum Duce communicaturus ; 
&stus cordis tui ejus refrigeraturus alloquio ? Ita 
forlassis, sed eo frigore, de quo scriptum est : Re- 
frigescet charitas multorum (Matth. xxiv, 12). Audi 
denique hujusmodi exprobrantem prophetam ; Quid 
faciam iibi, Ephraim? quid faciam tibi, Juda? Justi- 
tia vestra quasi nubes matutina, et quasi ros mane 
geríransigua (0sec vii, &). Matutina, plane, magis au- 


295 


GILLEBBRTI ABBATIS 


tem momentanes : cum enim vix spiritu coeperint, A propheta: Erunt quinque civitates 1986 in terra 


mox carne consummantur. Tales multos tolerasse 
se queritur sponsus in Canticis : Caput meum ple- 
num esl rore,et cicinni mei guttis noctium (Cantic. 
v, 2). Nam cum propter vite sublimitatem quasi 
Domini in caput ascenderint, hszrent in crinibus ; 
et majore in exterioribus et a vitali spiritu alienis 
occupatione insensibiles redditi, que Dei sunt, 
sapere nesciunt. Denique non habens in talibus 
ubi caput reclinet, si quem intus repererit, aperiri 
sibi rogat. 

3. Utinam et tu intrinsecus commoreris, et pul- 
santem statim ad ostium Jesum cum cordis susce- 
peris hospitio, glorieris, et dicas : Secretum meum 
mihi, secrelum meum mihi (Isa. xxiv, 46). Vicissim- 
que gratam illam laudis vocem accipies, Hortus 


AEgypti, loquentes lingua Chanaan : civitas solis vo- 
cabitur una ([sa. xix, 18). Bona plane, de JEgypti 
tenebris educi in lucem; et post Pharaonis domumin 
Solis justitizse civitatem dedicari. Bonus, inquam, 
motus, ubi transfunduntur et in lumen obscura, et 
in unum plura. Denique et in pluribus perturbatio 
est, e&t unum necessarium (Luc. x, 41, 42). Bonus 
motus, ubi convertitur et lippitudo Lis, et sollici- 
tudo Marthe in Rachelis claritatem, et Marie tran- 
quillitatem. Hoc enim est quod que Egypti, id est 
tenebrarum, civitates fuerunt, Solis dicuntur: et 
pro quinarii numero, unius tantum fit mentio. Com- 
mutatum se noverat qui loquitur in Psalmo : Bene- 
dic, anima mea, Domino, ei noli oblivisci omnes 
retributiones ejus. Qui propitiatur omnibus iniquita- 


conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons B tibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas: qui 


signatus (Cant. 1v, 42) : signaculo quidem luminis 
et cordis letitia, signaculo septiformis Spiritus , 
quod solvere nemo nisi solus ipse poterit, qui por- 
tam orientalem singulariter ingreditur alienis clau- 
sam, juxtaillud prophete. Alieni non transibunt per 
Jerusalem amplius (Exech. xt1v). Tali inclusus pa- 
radiso voluptatis, imo ipse sicut ager irriguus, et 
sicut fons hortorum, cujus non deficiunt aque, alie- 
norum obsurdesces ad vocem. Si seculi te vexa- 
verit ambitio si dignatutum occasio vocaverit, el 
invitaverit blanda pestis, spes honorum aliqua, 
sponse continuo respondebis verbis: Exwi me tunica 
mea, quomodo induam eam ? lavi pedes meos, quo- 
modo illos inquinabo? (Cant. v, 3.) 

&. Vides certe, frater, quid est quod dimidiatis 
verbis et umbrarum similibus, rem magis compri- 
mens quam premens, sciens esse mihi cum sapiente 
sermonem, vides, inquam, quid est totum quod tibi 
suggerere volo: ut periculosa ab hac profectione te 
revocem, et falce quadam commonitionis nostre 
celeris lapsus occasiones precidam ; ad prophete 
preceptum, planum tibi faciens iter offensionis, 
lapides eligens de via(Isa. Lxir, 10). Multa nihi est 
sollicitudo pro te, multa fiducia apud te. Alioquin 
malim inveteratas tecum necessitudines attenugri 
ad tempus, quam silentio supprimere, quz ad salu- 
tem tuam spectare crediderim : perdere familiari- 
tatem, quam teneram et crescentem adhuc in te 
humilitatem periclitari. Currebas bene : cave ne 
fascinalio nugacitalis obscuret bona tua (Sap. iv, 12). 


redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in. 
misericordiaet miserationibus (Psal.cn, 2-&). Loqui- 
tur hic lingua Chanaan, qui tot in se recolit com- 
mutationes; de iniquitate propitiationem, de infir- 
mitate curationem, aeternitatem de interitu ; et per 
singulos gradus gratias exhibet auctori : piorumque 
indiciis profectuum, quasi quadam commutationis 
lingua, illud cum Psalmista eloquitur, Nunc cepi, 
hec mutatio dextere Excelsi (Psal. xxvi, 11). Et 
ut de prophetico semine apostolicas fruges meta- 
mus ; quod Isaias claudit, Paulus declarat : Fuistis, 
inquit, aliquando tenebra, nunc autemluz in Domi- 
πο. Commutationem audivimus, de consummatione 
nos admonet : Ut filii, inquit, lucis ambulata (Ephes. 
v, 8). Qui ambulat in die, non offendit. Crescat lux 
tua usque ad consummatum diem; et cum consum- 
maveris, inchoasse videaris. Audi quomodo ipse 
Paulus currebat et crescebat, non modo de tenebris 
in lucem, sed de luce in lucem. Nos, inquit, revelata 
facie gloriam Domini speculantes, in eamdem ima- 
ginem transformamur a claritate in claritatem (14 
Cor. m, 18). 

6. Cum aliquos qui szculo renuntiarunt, in seeeu- 
lo prosperari videris, gressus tui non effundanur : 
sed illis impingentibus quasi czscis in meridie, ipse 
glorieris, et dicas: Non laboravi te, Domine, subse- 
quens. Qui enim sperant in Domino, innovabunt 
fortitudinem ; volabunt, et nonlaborabunt ; ambula- 
bunt, et non. deficient ([sa. XL, 31.) Longum erit, si 
per singulas virtutum innovaliones, quasi per quas- 


et, illibata manente conscientia, in discrimen ne vel [) dam mansiones terre Chanaan ducere te velim. Et 


fama ducatur. Currebas, inquam, bene : ubi nunc 
impigre properas? Currebas, bene : sed quid, si 
non consummaveris? Consummandus in brevi, con- 
sumere vis tempora multa, ut jam tibi exprobretur 
a Paulo : Tanía passus es sine causa, si lamen sine 
causa (Galat. πὶ, &). 

δ. Utinam presens essem modo, et injecta qua- 
dam impigra vivi vocis manu deducere te possem 
cum Abraham in terram Chanaan, id est Motus. Qui 
enim confidunt in Domino, mulabunt fortitudinem 
(46. XL, 31). Bona mutatio, quam legquitur idem 


quidem primo loco pio patriarche imitatori venien- ' 
dum est in Sichem (Gen. xu, 6), ubi humiliatis 
suppressisque humeris (Sichem enim Humeri dicun- 
tur) levissimum Christi onus suscipiat. Siquidem 
bonum est homini cum portaverit jugum Domiáni ab 
adolescentia sua. Dabit percutienti se macillam : sa- 
turabitur opprobriis (Thren. πὶ, 2, 30). Simulque 
observa in saturitatis verbo non levem quamdam 
tolerantiam, el summis pr&libantem labris, proji- 
cientemque qua amara presenserit; sed inexple- 
bilem edacitatem. adversa tolerandi, Indeque post 


297 


felicem affliotionem et medicinalem molestiam per- 
transitis Geraris, et dissipata veterum maceria ini- 
micitiarun, de foraminibus petre el cavernarum 
scissuris, liberis ad sponsi invitationem elapsus vo- 
latibus, ad Bersabee fluenta evadat. De Sichem, 
inquam, id est de humiliatione et oralione ad Ber- 
sabee, veniat ad puteum Septem agnarum, magis 
quidem omnium gratiarum. Humilibus namque dat 
Deus gratiam (Jac. iv, 6). Et quoniam alia ratione 
Puteus satielatis dicitur (Gen. XX, ΧΧΙ et Xxvi), juxta 
invitantis vocem, Venite ad me, qui onerati estis, el 


. ego vos reficiam (Matth. x1, 28) ; post afflictionem ad 


refectionem properat, suavissimique liquoris hau- 
stu majorem provocatus in esuriem, verum illud in 
se Sapienüsm praeconium experiatur : Qui edunt 


ADMONITIO IN RPIST. GUIGONIS. 


298 
Isaiam mihi, si placet, perquirito; ut cum misero, 
paratum eum habeas. 
EPISTOLA IV. 
AD QUEMDAM AMICUM. 
Brevi epistola postulatis se annuere tion posse signi- 


Pace vestra loquor, nimietas vestra obstinatum 
me reddit : imo illorum qui intercessorem te parant, 
major importunitas meritorum in me tuorum ali- 
quatenus pondus attenuat. Miror, quod non etiam 
dominum de Fontibus adduxere super nos, ut gra- 
vium nube intercessorum iterato me obruerent. 
Ut brevi tamen tibi responso satisfaciam, rem 
hanc quam postulatis, silentio magis quam sermone 
negare volui. Verecunde quidem more meo, ut cz- 


me adhuc esurient (Eccli. xxiv, 29). Tacere jam , tera, 4088 nequaquam facere decrevi : differo tamen 
decrevi, quoniam ie pridem forsitan Ledere ccepitad 9 magis quam definio responsum, donec in brevi si- 
garrulitatem nostram. Vale : et Hieronymum super — mul conferamus. Vale. 








ADMONITIO D.  MABILLONII 
IN SEQUENTEM EPISTOLAM. 


1996 1. δὲ auctore sequentis Epistole jamdudum capit dubitari: at eam Guillelmo seu Willelmo, mona- 
sterii Sancti- Theoderici prope Remos abbati, tribuendam esse constat. 

2. Dubitationem exprimit vetus codex viri doctissimi et humanissimi Leonorii Foy canonici Bellovacensis, 
ante annos circiter quadringentos scriptus, in quo ista epistola hanc praefert inscriptionem :« [ncipit Epistola 
ad Cartusienses, qua licet intituletur nomine abbatis Guillemi, támen Bernardo a pluribus adscribitur. » 
Et quidem hanc ipsam epistolam sub nomine Bernardi laudarunt Joannes Gerson cancellarius Pari- 
siensis in sermoue de Gana Domini; eodemque tempore Joannes de Ragusio apud Henricum Canisium, 
in tomo IIl Antiq. lect. pag. 240, aliique passim post eos: cui sententia codices scripti non pauci suf- 
jragabantur. Nihil tamen ex hac epistola excerptum est in Bernardino, seu in libro Florum ex Ber- 


3. Dubitandi de auctore occasio potissimum nala est ex amanuensium vitio, qui genuini auctoris, id est 
Willelmi, nomen initio epistole prefizumdecurtarunt, vel etiampenitus expunxerunt ; Àmo et praefationis 
magnam partem, in qua Auctor texit catalogum suorum operum, qu& omnia Willelmi abbatis esse explora- 
tunest. Hanc veropra[ationem primusad vetustos codices integram edidit, suoque auctori restituit religio- 
tus ac pius vir Bertrandus Tissier, in tomo 1V Bibliotheca: Cisterciensis. Preter codices ab eo laudatos qui 
hanc epistolam Willelmo tribuunt, nempe Signiacensem, Garoli-Locensem, Longi-Pontis et Fulcardi-Montis, 
alios insuper invenimus idemattestantes, scilicet Flaviacensem, modoregia Bibliothece ; Thuaneum,nunc 
Col^ertina ; et Ratisponensem Sancti-Emmerammi : in quibus omnibus epistola luec ita inscripta est. « Do- 
minis et [ratribus H. Priori, etc. W.sabbatumdelicatum. » Ubivides Willelmi nomen primistantum elementis 
ezpressum,utiet Haimonis Prioris, qui tunc Cartusia: Montis- Deipreerat. Est autem Cartusia Montis- Dei 
in digcesi lemensi, sub praefectura Mosomensi, ab Odone S. Remigii abbate fundata anno 1436, Gaufrido 
Priore primo, cui Haimo iste anno 1144 392 - ΘΟ successit: Haimoni vero terlio loco Gervasius, cujus 
tuppresso nomine mentio est in Bernardi epistola 290, successorem sortitus quarto loco Simonem, ut ex 
venerabili patre Francisco Ganerone olim accepimus. Gaterum hanc epistolam ab ipsis condita Montis- 
Dei Cariuna initis scriptam [uisse intelligitur ex eo, quod « novitatis nomine » notantur primi ejus incole 

ez num. 3. 

4. Hanc epistolam Guillelmus an abbas scripserit, an ex abbate factus monachus Signiacensis, non 
ila exploratum. Posteriori sententia illud favet, quod jam tum affecta esset aatis, cum istam epi- 
stolam scripttt. Accedit quod eadem epistola sub nomine « Guillelmi Clare-Vallis de Vita soli- 
laria » laudata est ante annos fere quadringentos a quoquam canonico regulari Sancti-Salvatoris apud 
βοπονίανι, nempe in libro primo Sermonum ad Eremitas,cap. 23. Quo de auctore in 1tinere nostro [talico, 

. 191. 

5. Ex his refellitur conjectura, alias haud improbabilis, doctiejusdem epistole translutoris, quieam Petro 
Cellensi tribui posse existimavit. Nam preterquam quod Willelmi nomen epistole prefixum,et enumeratio 
Willelmi operum in prafatione, stilique diversitas contrarium evincunt, certeauctor ipse in eademprafa- 
Lione « senem » se « et deficientem » dicit. Quod quidem Willelmo abbaticonvenit, non. Petro Celengi,qui 
virilem etatem agebat Haimone Priore, cui epistola itiscripta est vixque tum annos triginta attigerat, ut 
probare esset in promptu, εἰ res ita exigeret. 

6. Nullwm ergo dubium relinquitur, quin haec epistola Willelmo abbati tanquam genuino auctori resti- 
iuenda sit. Et quidem in veteri codice Sancti- Theoderici yrope Remos prima habetur in recensione Wil- 
lelsni , apud Marlotum in tomo I[. Metrop. Remens., pag. 387, in. hec verba: « Reverendus 
Pater Guillelmus abbas Sancti-Theoderici composuit multa devota opuscula, qua; misit. [ratribus de 
Wonte-Dcei, scilicet, De solitaria vita, Speculum et Znigma fidei, De contemplando Deo, De dignitate amo- 
ris, etc. » Zu » 

1.Devsique in brevi ejus vite compendio,quam ez veteri membrana Radoliensis monasterii habemus eadem 

PATROL. CLXXXIV. 10 


299 ADMONITIO IN. EPIST. GUIGONIS. : 900 


epistola cum aliis eidem auclori vindicatur. Membrane verba huc referre non pigebit. « Porroingeniisuiac 
s(iudii 'nonumenta non contemnenda reliquit, ex quibus ea solumnotabo qua visu et lectioneprobayi. Vitam 
sancti Bernardi scribere aggressus, opus consummare non potuit: librum tamen unum,elipsum primum, et 
non modice quantitatis,abselvit. Contra magistrum Petrum Abelardum., qui quedam fidei non consona suis 
operibus inseruerat, librum unum edidit eloquio venustum, fidecatholicum, ratione nervosum. Fecit quoque 
duos libellos: quorum unum, Enigma fidei, alterum, Speculum fideinominavit : in quibus breviter etaperte 
quid sit credendum ostendit. Super Cantica canticorum moralem expositionem composuil : cujus operis me- 
minil in Vita sancti Bernardi, Estaliusejusdem liber de Natura et dignitate amoris, quem secundum ipsius 
materiam AnLi-Nasonem possumus appellare. In eo enim verum instruit philosophum, quibus gradibus et 
modis possit el debeat in Deidilectione proficere. Libellum etiam unum direxit Fratribus Cartusice habitanti- 
busán Monte-Dei : qui licet eis loquatur specialiter,cunctis tamenest commodus in Religione perfici cupienti- 
bus. Dephysica, ides natura corporis etanima', brevemcompilationem formavil : ut quiaseipsum eognoscere 
fructus est dicendi praecipuus juxta illud, quod de caelo descendit Γηῶθι σεαυτὸν, simplices lectores ad aliquam 
velinchoativam suicognitionem instiueret. Est et libellus ipsius, cui tiulus est De contemplando Deo: in quo 
sine dubio propter edificationem legentium desua loquitur contemplatione his verbis : « ELnonnunquam, Do- ἡ 
mine, quasi clausis oculis ad te hianti. « mittis mihi in escordis, quod non licet mihi scirequid sit. Saporem 
quippe sentio dulcem, adeo confortantem., ul si pericereturin me, nihilultraquarerem. » Composuitet tra- 
ctatumnon parvum, cujusest epigramma, Meditative orationes, in quo npn unautitur materia, sed diversa 

. disserit capitula; etin plerisque Deumalloquens,propriam,multiformem discutit conscientiam. In hoc opere 
apparet precipue viri istius in Deum non amor, sed ardor. Et revera, ut reor, quisquis hoc pie et. sobrie 

- leget quantumlibet religiosus et sciolus, in timore tamen Domini, in sui majori cognitione et. mi- 
nori estimalione proficiet. Non dubito quin alia cuderil opuscula: sed prater hec hactenus nulla potui 
reperire. » 

5. Hactenus vetus membrana, in cujus principio « Guillelmusapud Leodium claro genere nalus, » fratrem 
habuisse perhibetur Simonem: cum quo liemos profectus, in abbatia Sancti-Nicasii, in qua « odor bona opi- 
nionis »tunc erat,« sacra religionis habitum » sumpsit. Processu temporis Simon factus est abbas Sancti-Ni- 
colai de Bosco, ubi cum fratribus « diu et religiose pra f[uisset, plenus dierum et virtute consummatus beato 
fine quevil. At vero domnus Willelmus in abbatem Sancti- Theoderici, qui lacus urbi Remensi imminet, as- 
sumptus est, » nempe anno 1120, post annos sexdecim factus monachus Signiacensis Ordinis Cisterciensis, ut 
in Notis fusioribus ad Bernardi epistolam 85, tom. I, col. 860. 

8. Exhis omnibus apparet, non solum epistolam ad fratres de Monte-Dei, sed etiam tractatus De contem- 

:plando Deo, ac De natura et dignitate amoris, qui Bernardo supypositi fuerunt, esse ipsiusmet Guillelmi: cui 
proinde eos restituere, atque predicte epistola hac n editione subjicere visum est. Alia ejusdem Guillelmi 
opuscula, superius indicata, exstant in tomo IV Bibliothece Cisterciensis. 

Nunc exhibenda est Epistola ad fratres de Monte-Dei,qua veluti quoddam absolutissima vite monastice 
exemplar censetur ab iis quiineodemvita genere excellunt : tametsi Joannes Gerson in sermone de Gana Do- 
mini lectorem monet, «ut dehac materia,» nempede unione perfectorum cum Deo, « cautelegatur Bernardus 
ad fratres de Monte-Dei libro secundo, » hic num. 62. Ubi vides, hanc epistolam in duos libros aliquando 
fuisse distinctam. 


σ- 





ADMONITIO ἢ. MASSUETI 


IN SEQUENTEM EPISTOLAM 
Qua Guigoni seu Wigoni, Majoris Cartusiee priori quinto, asseritur. 


1. De auctore sequentis Epistola seu Tractatus jam dudum capit dubitari. Fuere qui Bernardo tribuerent 
el sub ejus nomine laudaren!, ut Joannes Gerson, cancellarius Parisiensis,in sermone de Cana Domini ; 
eodemque Lempore Joannes de Ragusio apud Henricum Canisium in tomo III Antiq. Lect. pag. 940; et iis 
longe antiquior auctor, qui de laude Cariusiensium scribebat ante annosquadringentos, cujusopus manus- 
criptum exstat in Cartusia Montis-Dei :cui sententia codices scripti non pauci suffragantur,ut vetus codex 
Metensis Sancti-Arnulfi, et alius Montis-Dei, in quo, abraso auctorisnomine, subrogatum est Bernardi nomen. 
Erroris occasio [uit amanuensium imperitia, qui subjunctum genuinis Bernardi operibus tractatum hunc, 
absque auctoris nomine, videntes, Bernardi esse arbitrati, ei, prafixo temere nomine, adscripserunt, 
aliisque postea fucum fecerunt. Sed errore detecto, (um ex dissimilitudine stili, tum ex eo quod nihil ex 
eo tractatu exceptum sit in. Bernardino seu ín libro Florum ex Bernardo, tum. denique aliis argumen- 
lis, omnes pene in Willelmum seu Guillelmum, ex abbate Sancti-Theoderici prope Remos factum 
monachum Signiacensem, consenserunt. Unus a ceteris dissensit doctus ejusdem epistole translator, 
qui eam. Petro Cellensi tribui posse existimavit, sed repugnantibus tum stilo, tum manuscriptis codi- 
cibus. 

2. Et quidem dubitationem satis exprimere bone memoria Mabillonio visus est vetus codex clarissimiviri 
Leonorii Foy canonici Bellovacensis, anteannos circiter quadringentos scriptus, in quo ista epistolahanc pra- 
fert inscriptionem : « Incipit epistolaad Cartusienses, que licet àntituletur nomineabbatis Guillelmi ,tamen 
Bernardo apluribus ascribitur. » Accessit pravfatio, quam primus integram, ut sibivisus est, advetustos codi- 
ces edidit religiosus ac ptus vir Bertrandus Tissier in tomo quarto Bibliothece Cisterciensis ; inqua auctor 
texit catalogum suorum operum,qua omnia Willelmi Abbatis esse exploratum est. Eamdem epistolam sub 
nomine Guillelmi Clare-Vallis Devita solitaria laudavit ante annos fere quadringentos quidam canonicus 
regularis Sancti-Salvatoris apud Bononiam, nempe in libro primo Sermonum ad Eremitas, cap. 23. Quo de 
auctore in Itinere [talico Mabillonii,pag. 19, hutc sententie suffragari postea visi sunt codicesomnes quot- 
quot velauctoris nomen pre fixum initio epistole decurtatum habent hoc modo,W. ut Flaviacensis,modo regia: 
Bibliothece ; Thuaneus, nunc Colbertina, et Ratisponensis Sancti- Emmerammi ; inquibusomnibus epistola 
luec ita inscripta est: « Dominis et fratribus H. Priori, ctc. W. sabbatum delicatum : » vel integrum pra- 


9201 ADMONITIO IN ΒΡΙΒΤ. GUIGONIS. 302 


ferunt, ut Signiacensis, GCaroli-Locensis, Longi-Pontis, Fulcardi-Montis, et alii a Tisserio laudati : vel 
denique ii etiam in quibus nomen penitus expunctum est. 

3. At cum in eam sententiam abiit Mabillonius, non viderat antiquissimum omnium et optima note 
codicem Pontiniacensem, eleganter scriptum anno1156, quem perscrutandoillius monasterii bibliothecam, 
ad castigandam exornandamque novam editionem Gallia Christiane, que jam sub prelo est, feliciter 
invenit sollicitus rerum antiquarum indagator noster domnus Edmundus Martene. Is quippe codex Gui- 
gonis Cartusie Prioris nomen, non decurlatum sed integrum, non uno pre[ert in loco. Nam ipso initio 
(pole seu tractatus hecleguntur: « Incipit proe mium in libro Guigonis, Prioris Cartusie ; ad H. Priorem 

Monte-Dei. Dominis et fratribus ἢ. Priori et H. Guigo, sabbatum delicatum. » Deinde post praefationem: 
« Incipit liber ejusdem. Guigonis. » Ac tandem in fine : « Finis tertii et ultimi libri Guigonis. » Eadem 
manu subnotatur annus quo codec scriptus est, scilicetAt56. Nemo vero sibi facile persuaserit, paucis post 
vulgatam Epistolam ad fratres de Monte-Dei, paucioribus post Guigonis et Willelmi obitum annis, tam 
immaniter in auctoris nomine errari potuisse, ut uni tribueretur qui esset alterius fetus; et quidem in eo 
monasterio, in quo recens adhuc erat memoria tum Willelmi, qui Cisterciensium disciplinam in alio haud 
procul dissito amplexus erat, tum ejus operum indubitatorum, quorum laudem in ex terum transferre 
noluissent Cistercienses. 

&. Cum codice Pontiniacensi apprime consentit alter ejusdem ferme antiquitatis, cujus character annos 
minimum quingentos reprasentat, in Caroli-Locensisordinis Cirterciensis monasterio asservatus.Ejus no- 
titiamindefessis Martenii nostri curis pariter debemus. Guigonisquidem nomen in eocodice delere tentavit in- 
vida et imperita scioli cujuspiam recentioris manus, ut Bernardo tribueret; non ita tamen,ut sanum adhuc 
etintegrummonappareat. Sic enim praefert operis titulus: « Incipit prommium in libro Guigonis Prioris Car- 
lusiensis ad ἢ. Priorem de Monte-Dei. Dominis et fratribus H. Priori et H. Guigo, sabbatum delicatum. » 
Et post proemium : « Incipit liber ejusdem Guigonis. » Tum sequuntur tres libri, ut in codice Pontinia- 

censi. Post primum legitur : « Explicit liber 1. : incipit liber 2. » Post secundum, quidpiam minio exa- 
ratum habebatur, quod hodie omnino deletum : sed ejus loco recentissima manus addidit : « Explicit 
opusculum ad fratres de Monte-Dei. [ncipit libellus Anselmi archiepiscopi de Vera Beatitudine. » 

9. Hujus utriusque codicis auctoritate lis omnis de auctore epistola seu lractatus de Vita solitaria ad 
fratres de Monte-Dei dirempta censeri debet ; nec erit, puto, deinceps qui tam insignis operis laude Guigo- 
nem Cartusianum fraudare velit. Integram certe suoauctoriservat scriptorum codicum pars maxima, qui 
Guigonem primis nominis sui elementisezprimunt,hoc modo W. Norunt quippe qui seculi undecimi mores te- 
nent,quam proclivis fuerit commutatio Guin W, et vicissim; adeo ut passimscriberetur,Willelmus proGuil].. 
lelmus, Wido pro Guido, Wigo pro Guigo, et vice versa. Hinc factumut cum quidamepistolam ad fratres de 
Monte-Deiinter Willelmi abbatis opera descriptam, cum nomine primis duntazat elementis, W. designato, 
uno eodemque in codice reperissent, hac litterarum initialium similitudine decepti, Willelmi ipsius fetum 
essearbitrati, sub ejusnomine exscripserint ac laudarint, sicque errandiansamaltis postmodum objecerint. 

6. Erant tamen in ea epistola haud pauca, quee si attentius expensa fuissent ,soli Guigoni seu Wigoni Cartu- 
sie Priori, non certe Willelmo alterius institui monacho, convenire illico deprehensa fuissent.Jam ab operis 
exordio, in ipso pro«mio, scribit auctor se, ex quo recesserat a Cartusianis qui Montem-Dei excolebant, de 
[ratre Stephanoejusque sociis junioribus fratribus, et novitiis venientibus ad novam illam domum, sollici- 

(um semper fuisse. « Ex quo, » inquit, « recessi a vobis usque nunc, qualemcunque laborem meum quoti- 
dianum statuit dedicare, non vobis, qui non indigetis, sed fratri Stephano et sociis ejus fratribus junio- 
ribus, et novitiis venientibus ad vos, quorum doctor Deus solus est : ut habeant et legant, si forte 1bi ali- 
id invenerint utile sibi ad solatium solitudinis sum, » etc. At prorsus incertum an Willelmus novos 
illos Montis- Dei incolas vel unquam viderit, qui paulo post conditum Signiacense monasterium eo secessit, 
anno M34, utin sexto Annalium Ordinis S. Benedicti tomo demonstrabitur : quo quidem anno fundamenta 
Cartusio Montis-Dei tum primum jacta sunt,agente Odone abbate Sancti-Remigii Remensis. Quamvisenim 
biennio ante, instigante Hugone Gratianopolitano episcopo, consilium iniisset 0do de conslruenda in diccesi 
Remensi Carlusianorum domo, id lamen exsecutioni mandare non poluit anle annum 1134; quo e concilio 
Pisano reversus, accitam e majori Carlusia solitariorum coloniam, sibi a Guigone Priore missam, ipse 
deduxit ad Montem-Dei, tunc dictum Montem-Bosonis, in finibus Resnorum, duobus ab urbe Mosomo leucis, 
amnem Barum,eiquefundum reditusque sufficientes ad edificandum monasterium concessit.Hac que nunc 
strictim atLingimus, fusius explicabuntur in dicto Annalium Lomo. Sed satis hinc patet, Guillelmum viz 
ante secessum suum primos illos Montis-Dei incolas videre potuisse, qui necdum forte eotunc pervenerant : 
cum mazime tolus in secessum suum intentus, gravibusque paulo post tentationibus vexatus, ut refert 
Vita auctor, omnes in se unum curas convertere debuit in exterosviz potuit. Sed nec uspiam legimus, eum, 
postquam inter Signiacenses nomen professus est,pedem inde retulisse,ut Cartusianos Montis-Dei inviseret. 

1. Sivero Guigoni Majoris Cartusice Prioridictam epistolam, ut par est, asseramus, nulla prorsus difficul- 
(as est, omniaque perfecte quadrant. Pius magister est, qui postquamab iis quos ase dimisit discipulis reces- 
sit, de eorum semper salutesollicitus, suum qualemcunque laborem quotidianum eis dedicare statuit ut sanc- 
tioribus monitis atque hortationibus solitudinis tediarelevet, junioresque vel in proposito confirmet, vel ad 
professionem monasticam accendat. Hinc de sublimitate eorum professionis disserit, virtutes Gartusianis 
proprias explicat, precepta, qua tironibus conveniant, dat; qua ratione tempus agendum sit in cella do - 
cet ; lectionum sanctarum, orationum, corporalium exercitiorum, cibi, somni, laboris manuum, elc., mo- 
dum tradit. Eaque ratione scribit, que Cartusianum ad ejusdem instituti discipulos scribentem manifeste 
sapiat ac demonstret. Ea propter plurali sapemodo loquitur, ut iisdem legibus astrictum seprobet.« Hoc om- 
tibus modis agat el labor etotiumnostrum, » ait, lib. 1, cap.8,« ut nunquam simus oliosi : et hoc semper si 
negotium noslrum, ut perfecte consummetur innobis, quod dicit Apostolus, etc. » Et cap.10, de solitariorum 
ἐν cella officiis et exercitiis agens : « Vigiliisnostris, » inquit, « in quibus medianocte surgimus ad confiten- 
dum nomini Domini, confessionis ejusdem ordinem contexens propheta : In die, inquit tribulationis mee Deum 
exquisivi, manibus meis nocte contra eum, et non sum deceptus(Psal. Lxxvi. 3). » [stis enim horis potissimum 
coram Deo debemus nosmetipsos constituere quasi facie ad [aciem, » elc. Capitesequenti, cibi modum praes- 
cribens : « De condimentis vero sufficial, obsecro, ut comestibiles fiuntcibi nostri, non etiam concuptcibi- 
les, vel delectabiles.» Et cap. 13, solitarios Apostoli verbis exhortans, ut cum silentio operantes panem 
suum manducent (11 Thess. m, 12), addit : « Vescamur saltem secundum penam Adag pane nostro, st non 


3U3 ADMONITIO IN EPISf. GUIGONIS. 304 


possumus in sudore vultus nostri, in dolore cordis nostri ; in lacrymis doloris, si non possumus in sudore 
laboris. Magnam hanc jacturam professionis nostre suppleat pietas, ac devotio conscientie humilis. » 
Nihil clarius iis verbis, « professionis nostre, « quibus Cartusianorum institutum aperte designat, quo- 
rum patres, antiqui illi eremitae et Thebaidem incolentes, ut initio capitis explicat, laborabant manibus 
suis, et de labore suo pauperes pascebant. Pulres, inquam, suos vocat, non Benedictum, non Bernardum, 
non Basilium aut alium quemvis canobiarchum, sed eos qui « in /Egyplo et Thebaida, sancte hujus vite 
ardentissimi emulatores, in solitudinibus degentes... ipsi sibi cellas eedificabant, in quibus tecti tantum- 
modo et circumsepti a turbine et a pluvia tutabantur, in quibus eremitice frugalitatis deliciis alfluentes, 
locupletabant multos ipsi egentes. « En igitur eremitam. eremitas alloquentem, patrum suorum eremi- 
tarum in "Egypti et Thebaidis solitudinibus ct vilibus casulis degentium e&mulatorem ; Guigonem proinde 
Cartusianum, non certe Willelmum abbatem, cui hg minime conveniunt. 

8. Sed si cui dubium adhuc superesset, eximeret prorsus quod scribit auctor ejusdem libri, cap. 19. Cum 
enim accepisset aedificari a novis illis Montis-Dei Cartusianis paulo sumptuosiores, quam decebat, eorumque 
instituti leges ferebant, cellas, nihil non agit ut eos a proposito dehortetur, et ad pristinam patrum suorum 
simplicitatem ac paupertalem revocet. « Jam, » inquit, « subintravit de ere alieno sumptuosa, et, quantum 
pudor via sinit, ambitiosa cellarum cedificatio : et abjecta sancta simplicitate el rusticitate... quasi religio- 
sas quasdam nobis creamus habitationum honestates ; in quibus tantum compassum est animalibus, ut pene 
omnes in hoc effecti simus animales. Dimissam enim vobis a patribus nostris jure hereditario formam 
paupertatis, etsancte simplicitatis speciem, verum decorem domus Dei, alienantes anobis et a cellis nostris, 
per manus artificum exquisitorum cellas non tameremiticas,quam aromalicas &dificamus nobis, singulas 
in litulo centum solidorum, concupiscentias oculorum nostrorum de eleemosynis pauperum. Amputa, Do- 
mine, opprobrium centum solidorum a cellis pauperum tuorum. Cur non potius centum denariorum ? cur 
non potius nullorum? cur non potius gratis filiigratig ipsi edificant ? » [n iis verbis nemo non deprehendat, 
non Guillelmum, non Bernardum, aut alium quemvis monachum cenobiticam vitam agentem, quibus cella 
singulares, multo minus eremitice, tunc temporis nondum erant, ut qui omnes in communi dormitorio, nec- 
dum in cellas diviso, dormiebant : sed eremitam Cartusiarum, eremitarum putrem generalem, qui doleat, 
filios suos jam ab avita eremitica simplicitate degeneres, edificare sibi curare cellas, non quales eremitas 
decebat,sed superbiores quam ferebant eremitarum instituta,qui humiles casas, majorum exemplo,tpsi sibi 
edificare debebant. Hinc addit ; « Ergo, obsecro, in peregrinatione hujus seculi, in militia hac super ter- 
ram, edificemus nobis, non domos ad habitandum, sed tabernacula ad deserendum.... Nunquid non facile 
. est solitario,et sufficiens natura,et utile conscientim,ipsi sibi cellam de virgis contexere,de luto plasmare, 
undecunque operire, et decentissime inhabitare? Et quid amplius est requirendum ?... Obsecro ergo, ut ma- 
neant celle ille delicatiores sicut fact sunt, sed non crescat numerus earum ; sintque in valetudinaria 
fratribus animalibus et infirmioribus,Idonec convalescant... Maneant in exemplum posteris nostris, quia 
tales habuistis eL sprevistis. » Quo jure, queso, Willelmus precepta hac alienis, quorum cura nihil ad 
eum altinebat, dedisset ? Quid 1n Cartusianorum disciplinam se interposuisset ? Quid de eorum moribus, 
qui sibi subditi non erant, reformandis sategisset ? A propriis superioribus regebantur, ad quos emen- 

are pertinebat, quid contra ordinis disciplinam peccatum esset. Tunc demum concludit auctor, coimn- 
munitum patrum, id: est antiquorum eremitarum exempla suis in memoriam revocans, initio capitis se- 
quentis : Vos autem qui spirituales estis, sicut. Hebrai, id est. transeuntes, non habentes hic cwitatem 
manentem, sed futuram inquirentes ; edificate vobis, sicut cepistis, casulas in quibus habitetis. In ca- 
sulis enim habitaverunt patres nostri.» Qui patres ? « Patres nostri,» addit, « in /Egypto et Thebaida, 
sanctissima hujus vite ardentissimi emulatores, in solitudinibus degentes... ipsi cellas fabricabant sibi, 
in quibus tecti et circumsepti a turbine et a pluvia tutabantur, in. quibus eremetice frugalitatis deli- 
ciis affluentes, locupletabant multos tpsi egentes (11). » Quibus verbis institutum suum satis prodit auc- 
tor, ab Guillelmi institutoomnino alienum, qui nec eremitarum more vivebat, nec in cella separata degebat. 

9. Hactenus dicta sufficiunt ad asserendam Guigoni Priori Car(usic epistolam ad [ratres de Monte-Dei, 
restituendumque suo auctori nobile opus, cujus laude eum defraudaverat amanuensium imperitia. Tria 
duntaxat οὐ Ποῖ, cum aliqua verisimiltudine, possent, qua ne incautos decipiant, breviter expendemus. 
Primum, idque precipuum, repetitur ez pra[atione quam primus integram, ut sibi visus est, edidit Ber- 
trandus Tissier, tomo quarto Bibliotheca Cisterciensis, in qua auctor enumerat alia opera ab se edita : 
quz omnia Willelmi abbatis esse constat. Si quidem aque constaret totam eam pra [ationem, qualem 
exhibuit Tisserius, unius et ejusdem auctoris esse, haud [acile solveretur ea difficultas : sed tantum abest 
id constet, ut. potius evidenter appareat, eam partem, qua praefationem auxit Tisserius, merum assu- 
mentum esse, scribarum vitio perperam additum. Cum enim, ut diximus, in uno eodemque codice epis- 
tolam ad fratres de Monte- Dei cum genuinis Willelmi abbatis operibus descriptam reperissent, omnia 
unius ejusdemque auctoris esse arbitrati communem omnibus praefationem temere premiserunt, male con- 
cinnatam tumez eaquam Guigo epistole sue,tum ex ea quam Willelmus initio lucubrationum suarum pre- 
mittendam scripserat. Errandi ansam prabuit quod in sua scribit Guigo, se [ratribus suis arbitratum fuisse 
dedicandum, quod fecit ad solatium eorum qui pre religiosiori conscientia iis omnibus conturbabantur, que 
fidei vel minimum repugnare videbantur : quasi aliud quoddam opus esset, ab epistola diversum ; cum ta- 
men qua libro secundo lam accurate de anima ejusque [acullatibus οἱ actibus, etc., disserit, ad eximendos 
e rudiorum illorum fratrum animis scrupulos scripta videantur. Ea vero esse opuscula, que scripsit Wil- 
lelmus, alterum sub nomine Speculi fidei, alterum sub titulo /Enigmatis fidei, perperam existimantes 
scribe ; qu& de utroque prefatus hic fuerat, statim male consuerunt cum Guigonis verbig, iisque non 
nihil adulteratis. Et ne ipsi temere conjectare videamur, conjecture nostra veritatem probant omnes 
pene, quotquot exstant cum scripli,lum editi codices, in quibus desideratur illud assumentum quod hic exhi- 
bemus. « Dividiturautemillud opusculum in duos libellos ; quorum primum, quia planus et facilis, Speculum 
fidei ; alterum fidei ; alterum vero,quiaraliones et [ormam [fidei secundum dicta et sensumcatholicorum Pa- 
trum summatim continerevidetur et est aliquantulum obscurior, Enigma fideivocare statui j'plus in hujus- 
modi studio fugiens otiositatem inimicam anima (quippe quem senium et egritudo a communi labore, jam 
non quidem ut emeritum, sed ut pigrum el inutilem relaxat), quam ceterorum eruditioni insistens, qua 


(11) Lib. ut, cap. 13, n. 38. 


905 ADMONITIO IN EPIST. GUIGONIS. 306 


revera non est speciosa in ore peccatoris ; et illos tantummodo decet, qui jucd dicendo plantant, vivendo 
confirmant. In primo quo accedere debeat ; in. secundo, qua etiam cautela incedere, rudis docelur au- 
ditor. Nam hoc quoque ordine Dominus αὐ discipulos dicit : Et quo ego vado scitis, et viam scitis (Joan. 
xiv, 4). Unde et propheta : Diviue, inquit, salutis sapientia et scientia (Isa. xxxi, 6). Nam etiam in Psalmo 
primum dies diei eructat verbum; postea vero nox nocti indicat scientiam (Psal. xvnt, 3). 

« Sunt pra:tera et alia opuscula nostra. Tractatus duo : primus, De contemplando Deo ; alter, De natura et 
dignitate amoris:libellus De sacramento altaris : Meditationes Novitiisad orandum formandis spiritibus non 
usquequaque inutiles : et super Cantica canticorum usque ad illum locum, Paululum cum pertransissem eos, 
inveni quem diligit anima mea. Nam contra Petrum Abelardum, qui predictum opus ne perficerem efficit : 
neque enim integrum mihi forearbitrabar tam delicato intus vacare otio, ipso [oris fines fidei nostre nudato, 
st dicitur,gladio (am crudeliter depopulante : contraipsum inquam,quod scrípsi,quia de fontibus sanctorum 
Patrum hausiquod dixi,quemadmodum in Epistolam ad Romanos et inceteris de quibus infra dicturussum, 
in quibus aut nihil omnino, aut non multum de meo dixi, melius est, si ita placuerit, ut suppresso nomine 
noslro infer anonyma relinquantur, quam, ut predizi, quenon peperi,congregare videar. Excerpsi enim ex 
libris sancti Ambrosii quidquid in eis disseruit super Cantica canticorum, opus grandeet inclytum. Similiter 
εἰ ex beati Gregorii, sed diffusius quam Beda fecerit. Nam idem Beda, ut nostis, ultimum in ceteris libris 
suis, hanc ipsam exceptionem constituit. Sententias de fide, quas debeali maxime Augustini libris extrazi, si 
vultis transcribere,fortes nimirum et graves sunt, cumsupradicto opusculo, quod /Enigma fidei intitulari pla- 
cuit, magiscongruunt. Estetiam aliud opusculum nostrum de Natura anima, scriptum sub nomine Joannis ad 
Theophilum : cui ut de toto homine (quasi enim congruere videbatur) aliquid perstringerem,premisi etiam de 
natura corporis, hoc est eorum qui corporibus medentur; illud autem de eorum qui curandis animabus invigi- 
lant, libris decerpens. Itaque legite omnia, et si non primi, tamen, si ita videtur, vel ultimi : ne si in eorum 
manus devenerint, qui nihil ipsi facientes aliorum omnía rodunt, ego quoque, utpote senex et deficiens sicut 
de Isaac legitur (Gen. xxvn, 4), deficiens, inquam, non gressu, sed sensu, illaesus non possim effugere. Deni- 
que melius arbitror, si inutilia reperiantur, ut ea amicorum non tam judicio quam consilio ultor ignis absu- 

mat quam ut inea livorírruensdetractorum offendat. [n pace enim vocavit nos Deus, et providenda sunt bona 
20n s0lum coram ipso, sed etiam coram hominibus : ut, si fieri potest, quod ez nobis est, cum omnibus pacem 
habeamus (Rom. xut, 17,18). Hoc enimsummopere monet idem Apostolus judicandum, ne ponamus of[endicu- 
lum fratrivel scandalum (Rom. xiv). Quanquam si quis fraterno animo legerit, etsi nullam consolationem ex 
tisvel edificationem accipiat, nihil tamen τη οἷς unde scandalizari vel stomachari, velut contra presumpto- 
rem,debeat,reperturusest. Etutdedificatione taceam; qui amicus est, sustinebit et in hoc ,si quaest ,£insipien- 
liam meam ; nec sinistro oculo interpretabitur simplicitatem meam : lum ma:xime propter causam quam su- 
perius dixi, quia scilicet forensium prorsus ignarus operum,et non solum etate, sedinsuper infirmitate jam 
fractus, nisi sub hujus studii patrocinio, otiositalis, quee teste Scriptura multa mala docuit ( Eccli. xxxii, 29), 
nullatenus effugere dominiumvaluissem. » Deest quippe in omnibusque hactenusante Tisserium prodierunt 
elitionibus;deest in antiquissimisomnium ctauctoriferme coevis codicibus Pontiniacensi et Caroli-Locensi ; 
in Metensi etiam Sancti-Arnulfi ;in antiquaversione gallica ejusdem operis,ante annos quadringentos facta, 
quein Cartusia Montis-Dei hactenus asservatur;deest unoverboin omnibus fere manuscriptis,unum stexci- 
piamus codicem Signiacensem, quo praesertim usus est Tisserius: nam alium in quo occurrat non novimus. 
Sed et in isto Signiacensi codice, quem diligenter expendit, pro more suo, Martenius noster, ipsum se ultro 
proditadulterinum additamentum a recentiori quopiam sciolo factum. Nam nequeeadem manu, neque adeo 
antiqua, sedannis minimum centum posteriori scriptum est,idque in charta breviori,nec ejusdem forme cum 
reliquo codice. Quod prepostere factum a recentiori illo sciolo nemo non videt,ut Willelmo assereret episto- 
lam, quam obscurius, pro votis, imo nullatenus adscribebat ei codex ille. Hanc siquidem epigraphen initio 
prefert : « In hocvoluminecontinentur quedamopusculadomni Willelmi, abbatis Sancti- Theodorici, postea 
monachi Signiacensis. » Tum, apparet in capite epistola ad fratres de Monte-Dei , cum hoc initio: « Dominis et 
fratribus H. priori, etc. W. sabbatum delicatum. » Etin fine librisecundi : « Finit opusculum domini W. ad 
fratres de Monte-Dei. » Sequitur libellusqui incipit, « Notandum, duas esse beatitudines, » etc., qui est ter- 
lius Guigonis liber ad fratres de Monte-Dei : tametsi in margine codicis altera recentiori manu scriptum sit, 
« Sermo domni Anselmi. » Hic vides decurtatum auctoris nomen primis duntazat litteris exhiberi, non tta 
vro Willelmi, quod sequentibus opusculis integrum prafigitur. « Liber Willelmi monachi Signiacensis, qui 
vocatur Speculum fidet. Excerpta ex meditationibus domni Willelmi. Liber domni Villelmi, qui dicitur &ni- 
qma fidei. Expositio domni Willelmi super Cantica. » Vel ex hoc specimine luculenter patet quod diximus, 
decurtatum Wigonis nomen, ejusque epistolam cum genuinis Willelmi operibus permixtam, offendiculum 
fuisse ad quod incauti amanuenses impegere. 

10. Nec hicomittendum quod inaltero Caroli-Locensis monasterii codice ,annorum circiter quingentorum, 
ab eoquisuperius laudatus est diverso, occurrat epistolaad fratres de Monte-Dei, sub nomine sancti Bernardi, 
sed absque ulla pro:[atione: liber vero tertius eadem manu Anselmo archiepiscopo tribuitur. Ipsa porro prae- 
fatio, cum suo additamenlo, qualem edidit Tisserius, et post eum Mabillonius, epistole postponitur, cum hac 
epigraphe : « Incipit prologus libellorum sequentium domni Willelmi missus ad fratres de Monte-Dei. Dominis 
ac fratribus H. Priori » et « H. frater W. » Deinde sequuntur libelli duo Willelmi abbatis, nempe Speculum 
Ádei, Enigma fidei. Adeo constitit librario totameam prefationem Tisserianam epistola ejusque auctoris 
tnstituto nonconvenire, ut cum forte totam reperissetin codice quem exscribebat, nec tamen spuriam par- 
tem a genuina discernere valeret, in aliud extremum lapsus, maluerit integram indubitatis Willelmi 
operibus, ad que ex parte quadrabat, quam epistole premittere. 

11. Objici etiam posset codex monasterii Sancti-Theoderici prope Remos, quem vidit Marlotus, in quo re- 
censentur opera Guillelmi abbatis atque inter ea,opuscula qua misit ad fratres de Monte-Dei De vita solttarta. 
Sed codex recens est, cujus character, judice Marienio, vix trecentos refert annos; nec proinde tanle au- 
ctorifatis, ut Pontiniacensis et Caroli-Locensis codicum antiquiorum fidem elevare valeat, Idem judicium 
ferendum de Vita ejusdem Guillelmi in codice Radoliensi, in qua ei tribuitur epistola ad fratres de Monte- 
Dei; sed ab auctore non equali, imo longe posteriori. 

12. Tertia demum difficultas exoritur ex serie Priorum de Monte-Dei, quam contexuit venerabilis Pater 
Franciscus Gagneronius, cjusdem Cartusig monachus. Primumis constituit Priorem Gaufridum cui succes- 
sse putat Haimonem, cuiinscriptaest epistola: Haimoni Gervasium, elc. Porro cum Guigo anno 1131 obie- 


301 GUIGONIS CARTHUSTIENSIS 308 


rit, hanc epistolam scriberenon potuit Haimoni, qui Prior factusest anno duntaxat 1444, Sed eodem incom- 
modo, si quod sit, laborabit vulgata sententia, que Willelmo abbati epistolam adscribit. Ex ipsa quippe 
lectione capitis duodecimi libri primi liquido patet, scriptam esse tpsts Cartusiae Montis-Dei primordiis, tum 
cum Cartusianiilli, haud satis memoresexemplaris quod viderant in monte Majoris Cartusi&,adquemaperte 
alluditauctor, edificarisibicurabant cellas paulo sumptuosiores,quam ferebat eremitica simplicitas. Scripta 
proinde fuitanno circiter 135; certeante annum 1137,quo dafum legimus instrumentum Odonis abbatis San- 
cti Remigii, in quose non modo fundasse et dotasse Cartusiam Montis-Dei, sed etiam construxisse dicit, « Ca no- 
bium, » inquit, « ... in loco, qui nunc Mons-Dei nuncupatur... construximus... Predictum cenobium, et 
uidquid ecclesia nostra in precinctu ejusdem camobii... possidet... gratanter et ab omnicensu et exactione 
iberum dedimus. » Jamigitur constructum erat absolutumque cenobium, cum cellis pro monachorumnu- 
mero sufficientibus : quo tamen anno nondum Prior erat Haimo, si que Gagneronii catalogo fides. In. quidem 
Prioris illiusinitia cum anno 1144 colligat, sed nullum hujusce sententie suce affert argumentum ; nec 
ullum in Carlusia Montis-Dei exstat monumentum, ipsis fatentibus Cartusianis a Martenio interrogatis, 
uo fulciri possit. In. Necrologio ejusdem monasterii, ab. annis circiter centum duntazat scripto, Gau- 
ridus primus Prior dicitur. Verum preterquam quod recentis adeo codicis sublesta est auctoritas, 
Gaufridus paucis mensibus preesse potuit, eique e vivis erepto Haimo statim subrogari. Certe codex Pon- 
tiniacensis, anno A156 scriptus, hoc est paucts post Guigonis obitum annis, Guigonis ipsius et Haimonis 
nomen integrum praf[erens, longe preponderare debel, Gagneronii sententie quam nullis argumentis 
munire potuit. ] . 

413. Maneat ergo suo Guigoni Priori majoris Cartusie quinto asserta ac restituta epistola ad fratres de 
Monte-Dei. Porro cum scripta fuerit tum cum edificaretur Cartusia Montis-Dei, ut diximus, et ante 
Guigonis mortem, qum contigit anno 1131, scribi debuit anno circiter 1436 aut sequenti. Eam vero hic 
edimus, qualem exhibent manuscripti codices, tres in libros divisam, et ad Pontintacensem potissimum 
accurate recognitam et emendatam. Tertius !iber publicam lucem nondum vidit, tametsi reperiatur in 
codice etiam Signiacensi. Sed facto prefationi memorato assumento, cum non nemo in eo legisset, dividi 
illud opusculum in duos libellos, iis verbis in transversum actus, existimavit Guigonis opusculum duo- 
bus libris concludi. Hinc post finem libri secundi alia. manu et alio atramento temere scriptum legitur 
in exiquo illo spatio quod inter secundum et tertium librum interjacet, « Finit opusculum domni W. 
ad fratres de Monte-Dei : » et ad marginem. libri tertii, « Sermo domni Anselmi; » qui tamen neque 
genium, neque stilum Anselmi sapit, neque inter ejus opera recensitus a quoquam fuit. Indeque factum 
ut codices deinde ad Signiacensem exarati, tertium librum tanquam alterius auctoris, pratermiserint. 
Palam tamen fiet sobrio. cuivis, tum ex citatis superius manuscriptis, tum ez ipsa libri lectione, ejus 
cum praecedenti colesione, contextus serie, ac slAlo, unius ejusdemque auctoris esse. . 

44. Quamvis ea epistola veluti quoddam absolutissimum monastice vile exemplar censeatur ab iis, 
qui in eodem genere vite ezxcellunt, monet tamen lectorem Joannes Gerson in sermone de Gana Do- 
mini, « ut de hac materia, » nempe de unione perfectorum cum Deo, « caute legatur Bernardus ad fra- 
tres de Monte-Dei, libro secundo, » hic cap. 3, n. 146 : ubi vides, hanc epistolam tum in duos saltem libros 
distinctam legi. 


purm— 








GUIGONIS 


PRIORIS QUINTI MAJORIS CARTHUSLE 


EPISTOLA SEU TRACTATUS 


AD FRATRES DE MONTE DEI. 


PRJEFATIO. 


Charissimis fratribus et dominis, ΗΑΙΜΟΝΙ, Priori A suis. Davidsaltando placuit Deo (II Reg. νι, 1&, 23), 
199 et ceteris, Goico, sabbatum delicatum. non propter saltum, sed propter affectum. Similiter 
4. Pene impudenter, et plus quam decebat, os — et mulier que unxit pedes Domini, laudata est a 


meum patet ad vos, charissimi fratres in Christo : 
non possum tacere, Deus scit. Ignoscite ; quia cor 
meum dilatatum est. Dilatamini et vos, obsecro, in 
visceribus vestris, et capite nos; quia totus vester 
sum in eo, in cujus visceribus invicem cupimus nos. 
Ideo ex quo recessi & vobis usque nunc, qualem- 
cunque laborem meum quotidianum statui dedi- 
care, non vobis, qui non indigetis, sed fratri Ste- 
phano et sociis ejus fratribus junioribus, ct novitiis 
venientibus ad vos, quorum doctor Deus solus est : 
ut habeant et legant, si forte ibi aliquid invenerint 
utile sibi ad solatium solitudinis sus, et saneti pro- 


positi incitamentum. Offero quod possum, bonam B 


voluntatem ; ipsamque a vobis repeto cum fructibus 


Christo, non quia unxit, sed quia amavit (Luc. vi, 
37-48) : et quia quod habuit hoc fecit, in eo justi- 
ficata est. 

2. Deinde vobis etiam arbitratus sum dedican- 
dum (12) quod in consolationem suam, et in adju- 
torium fidei facere me compulit fratrum quorum- 
dam plus anxia quam periculosa necessitas; quo- 
rum tristitia plurimum mihi solet facere gaudium, 
nisi quod eos contristatos videre non possum. Pre 
magnitudine quippe non solum fidei, sed etiam 
amoris, exosum adeo habent quidquid videlur esse 
contra fidem, ut si vel ad modicum, seu ex spiritu 


(12) Editi addunt,aliud quoddam opusculum. 


309 


blasphemise, seu ex ipso sensu carnis, fuerint super 
hoc a£tentati vel pulsati, quasi ex solo auditu, vel 
auactu laesam omnino, in semetipsis zdestiment con- 
scientie puritatem, et miserabiliter defleant semet- 
ipsos, quasi reprobos circa fidem. Quibus et conüngit 
a sseculi tenebris ad purioris vile exercitia venien- 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LIB. 1. 


310. 


tibus, quod contingere solet repente prodeuntibus 
ad lucem a diutinis tenebris; ut sicut in illis lux. 
ipsa, qua czetera videnda sunt, primo irruens, in- 
firmis oculis fiL molesta : sic et isti ad primum fidei 
lumen czxceutiant, nec insolitos πον lucis radios 
possint sustinere, donec ipso lucis amore assuescant. 





LIBER PRIMUS. 


$00-901 CAPUT PRIMUM. 

Congratulatio de innovalione fervoris antique 

religionis. 

1. Fratribus de Monte-Dei, orientale lumen, et 
antiquum illum in religione £gyptium fervorem te- 
nebris occiduis et Gallicanis frigoribus inferentibus, 
vise scilicet solitarie exemplar, οἱ celestis formam 


conversationis, occurrere et concurrere anima mca B 


ezsultat in gaudio sancti Spiritus, et risu cordis in 
fervore pietatis, et in omni obsequio devote volun- 
tatis. Quidni? etenim epulari in Domino et gaudere, 
oportet, quia Christiane devotionis ac religionis 
speciosissima portio, que caelos propinquius tangere 
videbatur, mortua erat, et revixit, perieratde mundo, 
et inventa est. Auditu auris audieramus, nec crede- 
bamus : legebamus in libris, et mirabamur de an- 
tiqua vitze solitarie gloria, et magna in ea gralia 
Dei; eam subito invenimus eam in campis silve, 
in monte Dei, in monte pingui : ubi jam de ea pin- 
guescunt speciosa deserti, et exsultatione colles ac- 
dnguntur. Ibi enim etiam per vos offert se omni- 
bus, et in vobis se demonstrat, et ignota hactenus 
innotescit in paucis simplicibus, ipso eam vobis in- 
gerente, qui in paucis simplicibus totum olim sibi 
mundum subjecit, ipso mundo mirante. Licet enim 
magna et divina plane fuerint miracula, quee Domi- 
Dus gessit in terris, hoc tamen unum super omnia 
dia enituit, et czetera cuncta illustravit, quod, sicut 


ditum est, in paucis simplicibus totum mundum. 


et omnem sapientiz ejus altitudinem sibi subjuga- 
vit: quod etiam nunc ccpit operari in vobis. /ta 
Pater,ita ; quoniam sic beneplaeitum est ante te. 
Abscondisti enim hac a sapientibus et prudentibus 
hajus mundi, et revelasti ea parvulis (Matth. x1,26, 
35) Nolite ergo timere, pusillus grex, ait Dominus, 
sed omnino confidite, quía complacuit Deo Patri 
dare vobis regnum (Luc. xu, 32). 

$. Videte, fratres mei, videte vocationem vestram. 
. Ubi sapiens inter vos ? ubi scriba ? ubi conquisitor 
' bujus sseculi ? (1 Cor. 1, 26, 30.) Nam etsi sunt ali- 
qui sapientes inter vos, per simplices tamen sapien- 
tes aggregavit, qui reges olim et philosophos mundi 
hujus per piscatores sibi subjecit. Sinite ergo, si- 
nie sapientes bujus seculi, de spiritu hujus mundi 
tumentes, alta sapientes, et terram lingentes, sa- 
pienter descendere in infernum. Vos autem, dum 
foditur peccatori fovea, sicut ccepistis, stulti facti 
propter Deum, per stultum Dei, quod sapientius est 
omnibus hominibus, Christo duce humilem appre- 
hendite disciplinam ascendendi in ccelum. Vestra 


namque simplicitas jam multos provocat ad zemula- 
tionem: vestra sufficientissima οἱ altissima pauper- 
tas jam multorum confundit cupiditatem : vestrum 
secretum jam earum rerum quz t'imultum faciunt, 
vel facere videntur, pluribus incutit horrorem. Si 
qua ergo consolatio in Christo, si quod solatium 
charitatis, si qua societas spiritus, si qua viscera 
misericordie, implete gaudium non meum tantum- 
modo, sed omnium diligentium nomen Domini : ut 
in varietate vestilus deaurati de auro sapientiw Dei 
regina assistentis a dextris sponsi, vestro studio, 
vestra instantia, ad Dei gloriam, et magnam coro- 
nam vestram, οἱ gaudium omnium bonorum, hoc 
sancte novitalis instaurcetur ornamentum. 

3. Novitatem vero dico propter linguas nequam (a 
quarum contradictione abscondat vos Deus in abs- 
condito faciei 8085) hominum impiorum ; qui cum 
manifestum lumen veritatis obnubilare non queunt, 
de solo novitatis nomine cavillantur, veteres ipsi, 
et in veteri mente nescientes nova meditari ; utres 
veteres non capientes vinum novum, quod si eis in- 
funderetur, rumperentur. Sed hac novitas non est 
novella vanitas. Res enim est antique religionis, 
perfeete fundat:e. in Christo pietatis, antiqua here- 
ditas Ecclesi: Dei, a tempore Prophetarum premoa- 
strata, jamque nove gratie sole exorto, in Joanne 
Baptista instaurata οἱ innata; ab ipso Domino fami- 
liarissime $9099 celebrata, ab ejus discipulis ipso 
presente concupita : cujus transfigurationis gloriam 
cum vidissent qui cum eo in monte sancto erant, 
continuo Petrus, in eo quidem abreptus sibi, et ne- 
sciens quid diceret, quia visa Dei majestate, com- 
mune bonum inira privatum suum visus est con- 
clusisse; in eo autem presentissimus sibi, et scien- 
tissimus quid diceret, quia suavitate ejus gustata, 
optimum sibi judicavit in hoc semper esse, vitam 
hanc in contubernio Dei et civium supernorum, quos 
cum eo viderat, concupivit dicens : Domine, bonum 
est nos hic esse. Si vis, faciamus hic tría tabernacula, 
tibi unum, Moysi unum, et Elie unum (Matth. xvii, 
i^. In quo si auditus fuisset, facturus procul duhio 
erat postmodum alia tria, sibi unum, Jacobo unum, 
el Joanni unum. 

4. Post passionem vero Domini, calente adhue in 
cordibus fidelium effusi ejus sanguinis recenti me- 
moria, solitariam hanc vitam eligentibus, pauper- 
tatem spiritus sectantibus, et in spiritualibus exer- 
citiis e in contemplatione Dei pingue otium altero 
in alterum zelantibus, deserta repleta sunt. Ex qui- 
bus legimus Paulos, Macarios, Antonios, Arsenio« 


311 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


312 


et alios quamplures in sancte hujus conversationis Π intus vacare amant ΘΘΙΒ charitati contemplande 


republica consulares viros, egregia nomina in civi- 
tate Dei, nobiles et triumphales titulos habentes de 
victoria hujus seculi, et principis hujus mundi, et 
corporis sui, de cultu animi, et Domini Dei sui. Si- 
leant ergo qui in tenebris de luce judicantes, vos 
arguunt novitatis ex abundantia male voluntatis : 
ipsi potius arguendi vetustatis et vanitatis. Sed et 
laudatores et detractores semper estis habituri, si- 
cut et Dominus. Laudatores preterite; οἱ bonum 
quod in vobis amant, hoc in eis amate : detractores 
dissimulate, et pro eis orate. Et obliti que retro 
sunt, pretermissis scandalis, que juxta iter vobisa 
dextris et ἃ sinistris posita sunt, in anteriora ve- 
stra vos extendite. Si enim ad singula volueritis, 
vel laudatoribus respondere, vel cum detractoribus 


veritatis : et cum necessitas vocat, vel officium tra- 
hit, promptissime se foras mutuant, non dant, pro 
veritate adimplende charitatis. Cave etiam, serve 
Dei, cave ne quoscunque imitari non vis, damnare 
videaris. Volo hoc facias in sgritudine tua, quod, 
cum sanissimus esset, faciebat qui dicebat: Venit Je- 
sus Christus peccatores salvos facere, quorum pri- 
mus ego sum (| Tim 1, 15). Neque enim hoc dicebat 
Paulus mentiendi precipitatione, sed seetimandi affe- 
ctione. Qui enim perfecte examinando semetipsum 
intelligit, suo peccato nullius peccatum par esse exi- 
stimat, quod non sicut suum intelligit. Nolo ergo ut 
nusquam arbitreris lucere solem communem diei 
nisi in cella tua, nusquam esse serenum nisi penes 
te, nusquam operari gratiam Dei nisi in conscientia 


litigare, tempus perditis, cujus in proposito sancto p tua. Án solitariorum Deus tantum ? [mo et omnium. 


non levis est jactura. À terris enim ad c:elos festi- 
nantem qui moratur, etsi non detinet, plurimum ta- 
men nocet. 

CAPUT II. 

Quam ardua et sublimis sit eorum professio. 

5. Nolite ergo negligere, nolite tradere : grandis 
enim vobis restat via. Altissima enim est professio 
vestra. Ccelos transit, par angelisest, angelicze simi- 
lis puritati. Non enim solum vovistis omnem san- 
ctitatem, sed omnis sanctitatis perfectionem, et 
omnis consummationis finem. Non est vestrum circa 
communia precepta languere, neque hoc solum at- 
tendere quid precipiat Deus; sed quid velit, pro- 
bantes que sit voluntas Dei bona, et beneplacens, 
et perfecta (Rom. xut, 2). Aliorum est enim Deo ser- 
vire, vestrum adherere. Aliorum est Deum credere, 
scire, amare, revereri: vestrum est sapere, intelli- 
gere, cognoscere, frui. Magnum est hoc, arduum est 
hoc. Sed omnipotens et bonus est Deus, qui in vo- 
bis est pius promissor, fidelis redditor, et indefes- 
sus adjutor; qui magno ejus amore magna profiten- 
tibus, et in fide et spe gratie ejus majora viribus 
suis aggredientibus, et voluntatem et desiderium 
suggerit in id ipsum ; et qui voluntatis gratiam prz- 
rogavit, subrogavit etiam virtutem ad proventum. 
Cui cum fideliter fecerit homo quod potuerit, ca- 
lumniante calumniatore, ipse misericorditer pau- 
peri suo judicium faciet et causam, quia quod ha- 
buit hoc fecit. 

6. Absit tamen, fratres, a conscientis vestre ssti- 
matione, a parvitate et humilitate vestra, et ab ore 
vestro omnis altitudo : quia altum sapere mors est ; 
et facile est in alto se contuentem obstupescere, "οἱ 
de vita periclitari. Nomen aliud vestre professioni 
imponite, alium titulum ordini vestro inscribite. 
Feras vos potius indomitas, et incaveatas bestias 
(que aliter communi hominum more domari non 
poterant) existimate et appellate; longe supra vos 
virtutem eorum suspicientes, et admirantes gloriam, 
qui ambidextri fortissimi (sicut Ahod ille judex for- 
tissimus Israel, qui utraque manu utebatur pro dex- 
tera (Judic., 11, 45), et quamdiu licet, devotissime 


Miseretur enim omnium Deus, et nihil odit eorum 
qu& fecit (Sap. x1, 25). Malote cogitare ubique esse 
serenum nisi penes te, et pejus de te, quam de ali- 
quo existimare. 
CAPUT Ill. 

Virtus ferventer colenda in posterorum exemplum. 

7. Cum timore potius et tremore vestram ipso- 
rum salutem operamini. Nec quales sint alii, sed 
quales ex vobis fiant, quantum in vobis est, cogi- 
iate, non solummodo qui modo sunt, sed et qui 
post futuri sunt, quos in proposito sancto estis ha- 
bituri imitatores. Ex vobis enim, ex vestro exemplo, 
et vestra auctoritate in regione hac pendere habet 
tota posteritas hujus vestri Ordinis sancti. Vos in eo 


C patres, vos in eo institutores cum debita imitationis 


reverentia appellabimini a successoribus vestris. 
Quidquid a vobis statutum, quidquid vobis tenenti- 
bus et servantibus in consuetudinem fuerit admis- 
sum, absque omni retractatione a posteris vestris te- 
nendum erit et servandum, nec fas erit aliquid im- 
mutari. Sic enim de vobis erit apud eos, sicut de 
incommutabilibus legibus summe et &ternee verita- 
tis est apud nos, quas scrutari omnibus expedit et 
scire, non autem licet alicui dijudicare. Deo autem 
gratias, quia nec indignum vobis erit, nec inutile 
posteris, si pie, si fortiter el vos tenueritis, et ipsi 
in vobis fideliter imitentur quod interim tenetis. Et 
si quid adhuc aliter sapere oportuerit, et hoc Deus 
vobis revelabit. Salva enim per omnia Cartusie de- 
bita sanctitate, οἱ cum omni laude predicanda re- 


Ὁ Verentia, multa in Alpinis illis horridis et continuis 


frigoribus necessaria sunt, quie frugalem suflicien- 
tiam, et voluntariam paupertatem sectantibus, in his 
duntaxat regionibus non adeo necessaria viden- 
tur. 

8. Intelligitis que dico: dabit enim vobis Domi- 
nus intellectum. Gaudeo enim in vobis, et licet ab- 
sens corpore, sed presens spiritu, et videns ordi- 
nem vestrum, sed fervorem spiritus, sed abundan- 
tiam pacis, sed gratiam simplicitatis, in proposito 
rigorem, in dilectione mutua ipsam sancli Spiritus 
suavitatem, et plenam omnino in conversatione ves- 


313 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LIB. I. 


314 


stra formam pietatis, in recordatione Montis-Dei A in sereno mundi cordis ultro patet sibi pura con- 


totus exsulto, et pri;nitias sancti Spiritus, et' pignus 
grati: in spe crescentis in eo religionis devotus 
adoro. Nam et ipsum Montis-Dei nomen bonz spei 
praefert omen ; scilicet, quod sicut Psalmista dicit 
de monte Dei, habitatura sit in eo generatio queren- 
tium Dominum, quaerentium faciem Dei Jacob ; inno- 
cens manibus, et mundo corde ; qui non accepit in 
pano animam suam (Psal. xxi, 6, 4). Ipsa est enim 
professio vestra, querere Deum Jacob, non com- 
muni hominum more, sed querere faciem Dei, 
quam vidit Jacob qui dixit: Vidi Dominum facie 
ad faciem, et salva [actaest anima mea (Gen. xxxi, 
30). Faciem enim Dei, hoc est cognitionem cjus, 
quierere, facie ad faciem, quam vidit Jacob, de qua 
eliam dixit Apostolus, Tunc cognoscam sicut et co- 
qnitus sum:et nuncvidemus per speculum in enigma. 
te; tunc autem facie ad faciem (I Cor. xw, 12) ; vi- 
debimus eum sicuti est (1 Joan. in, 2) : hanc in liac 
vita semper quarere per innocentiam manuum et 
munditiam cordis ipsa docet pietas ; que, sicut di- 
cit Job, cultus Dei est (Job, xxvi, 28, juxia LXX). 
Quam qui non habet, in vano accepit animam suam ; 
hoe est, frustra vivit, vel omnino non vivit, dum 
non vivit ea vita, propter quam, ut in ca viveret, 
accepit animam suam. 
$?0O4 CAPUT IV. 
Que sit. vera pietas, qua solitudo, queve reclusio 
celle Religiosis competens. 

9. Pietas enim hzc est jugis Dei memoria, conti- 

nus intentionis actio ad intelligentiam ejus, inde- 
fessa affectio in amorem ejus: ut nulla unquam in- 
veniat servum Dei, non dieam dies, sed hora, nisi 
vel in exercitii labore et proficiendi studio, vel in 
erperientiz dulcedine et fruendi gaudio. Hsc est 
pietas, de qua Apostolus dilectum sibi discipulum 
admonet dicens: Exerce temetipsum ad pietatem. 
Nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est. 
Pietas vero ad omne opus bonum est utilis, habens 
promissionem vita que nunc est et futura (I Tim. 
iv, 7, 8). Pietatis enim non solummodo formam, 
sed οἱ veritatem in omnibus et prz omnibus habitus 
vester repromittit, propositum vestrum requirit. 
Nam, sicut idem apostolus dicit, Sunt aliqui formam 
quidem pietatis habentes, virtutem autem ejus abne- 
gantes (IIl Tim. 11, v). Hanc quicunque vestrum 
non habet in conscientia, non exhibet in vita, non 
exercet in cella, non solitarius, sed solus dicendus 
est: nec cella ei cella, sed reclusio et carcer est. 
Vere enim solus est, cum quo Deus non est: vere 
reclusus est, qui in Deo liber non est. Solitudo 
enim, et reclusio sunt nomina miseris : cella autem 
nequaquam debet esse reclusio necessitatis, sed do- 
micilium pacis, ostium clausum: non latebra, sed 
secretum. 

10. Cum quo enim Deus est, nunquam minus 
solus est, quam cum solus est. Tunc enim libere 
fruitur gaudio suo, tunc ipse suus est sibi, ad fruen- 
dum Deo in se, et se in Deo. Tunc in luce veritatis, 


scientia, et libere se in se fundit affecta de Deo me- 
moria : et vel illuminatur intellectus, et bono suo 
fruitur affectus; vel libere seipsum deflet humane 
fragilitatis defectus. Propter hoc secundum formam 
propositi vestri habitantes in ccelis potius quam in 
cellis, excluso a vobis toto seculo, totos vos inclu- 
sistis cum Deo. Celle siquidem et coli habitatio 
cognatz sunt; quia sicut ccelum et cella ad invicem 
videntur aliquam habere cognationem nominis, sic 
et pietatis. A celando enim coelum, et cella nomen 
habere videntur : et quod celatur in coelis, hoc et in 
cellis : quod geritur in ccelis, hoc et in cellis. Quid- 
nam est hoc? Vacare Deo, frui Deo. Quod cum se- 
cundum ordinem pie et fideliter celebratur in cellis, 
audeo dicere, sancti angeli Dei cellas habent pro cce- 
lis, et eque delectantur in cellis ac in ccelis. Nam 
cum in cella jugiter coelestia actitantur, ccelum cel- 
lee et sacramenti similitudine, et pietatis affectu, et 
similis operis affectu proximum efficitur : nec jam 
spiritui oranti, vel etiam a corpore exeunti, a cella 
in ccelum longa vel difficilis via invenitur. A cella 
enim in ccelum sepe ascenditur; vix autem unquam 
a cella in infernum descenditur, nisi sicut dicit 
Psalmista : Descendant in infernum viventes (Psal. 
Liv, 16); videlicet, ne descendant morientes. Hoc 
enim modo sepe cellarum incole in infernum de- 
scendunt. Sicut enim assidue contemplando revisere 
amant gaudia celestia, ut ardenlius ea appetant : 
sic et dolores inferni, ut horreant et refugiant. Et 
hoc est quod imprecantur inimicis suis orantes, sci- 
licet ut descendant in. infernum viventes. Moriens 
autem vix aut nunquam aliquis a cella in infernum 
descendit; quia vix unquam aliquis, nisi ccelo pre- 
destinatus, in ea usque ad mortem persistit. 

1t. Filium enim gratise, fructum ventris sui cella 
fovet, nutrit, amplectitur, et ad plenitudinem perfe- 
ctionis perducit, et colloquio Dei dignum efficit : 
alienum vero vel suppositum abdicat a se citius et 
projicit. Unde ait Dominus ad Moysen : Solve cal- 
ceamenta pedum tuorum : locus enim in quo stas, 
lerra sancta est. (Exod. wi, 5$). Morticinium enim 
mortuarum affectionum, vel hominem mortuum a 
corde, locus sanctus vel terra sancta nequaquam 
diu patitur. Cella terra sancta, et locus sanctus est, 
in qua Dominus et servus ejus szepe colloquuntur, 
sicut vir ad amicum suum. In qua crebro fidelis 
anima Verbo Dei conjungitur, sponsa sponso socia- 
tur, terrenis ccelestia, humanis POS divina uniun- 
tur : siquidem sicut templum sanctum Dei, sic cella 
est servi Dei. Et in templo enim, et in cella divina 
tractantur : sed c'ebrius in cella. In templo visibili- 


ter οἱ figurative aliquando christianas pietatis sacra- 


menta dispensantur : in cellis vero, sicut in ccelis, 
ipsa veritate, ipso ordine, etsi nondum ipsa purita- ' 
tis majestate, vel eeternitatis securitate, res ipsa om- 
nium sacramentorum fidei nostre assidue celebra- 
tur. [deo, sicut dictum est, alienum, qui non est fi- 
lius, citius a se projicit quasi abortivum, evomit 


315 


tanquam inutilem ac noxium cibum; nec diu talem 

pati potest in visceribus suis officina pietatis, venit- 

que pes superbis, et asportat eum manus peccato- 
ris, et movet eum : et expulsus non potest stare, 
sed fugit miser, nudus et tremebundus, sicut Cain 

a facie Domini : expositus vitiis et deemonibus, ut 

qui prior invenerit eum, morte anim: eum occidat. 

Vel si aliquandiu duraverit in ea, non virtutis con- 

stantia, sed pertinaci miseria, sic ei cella est quasi 

carcer, aut sicut viventi sepultura. Pestilente vero 
flagellato sapiens sapientior erit (Prov. xix, 25), et 
lavabit justus manus suas in sanguine peccatoris 

(Psal. tvi, 11). Sicut ergo dicit propheta, δὲ conver- 

teris, Israel, ad me convertere (Jer. iv, 4) : hoc est, 

perfecte conversionis culmen apprehende. Nulli 
enim in eodem statu diu esse conceditur. Servo Dei 
aut semper proficiendum, aut deficiendum est : aut 
sursum nititur, aut in inferiora urgetur. Ab omni- 
bus autem vobis perfectio exigitur, licet non uni- 
formis, Sed si incipis, incipe perfecte : si jam in 
profectu es, et hoc ipsum jam perfecte age : si autem 
perfectionis aliquid attigisti, te ipsum in temetipso 
metire, et dic cum Apostolo : Non quod jam appre- 
henderim, aut per[ectus sim : sequor autem, si forte 
comprehendam, in quo et comprehensus sum. Unum 
autem, qua& quidem retro sunt obliviscens, et ad ea 
qua sunt priora extendens meipsum,ad destinatum 
persequor,ad bravium superna vocationisin Christo 

Jesu. Deinde addit : Quotquot ergo perfecti sumus, 

hoc sapiamus (Phil. mi, 12-15). In quo manifeste 

Apostolo docente declaratur, quia perfecta eorum 

qua retro sunt oblivio, et perfecta in anteriora ex- 

tensio, ipsa est hominis justi in hac vita perfectio : 
et perfectio hujus perfectionis ibi erit, ubi erit bra - 

vii superne vocationis perfecta apprehensio. 

CAPUT V. 

Triplex status vite religiose, animalis, rationalis, 
spiritualis; alias incipientium, proficientium, 
et perfectorum. 

42. Hoc autem modo sicut stella a stella distat in 
claritate, sic cella a cella in conversatione, scilicet 
incipientium, proficientium, et perfectorum. Inci- 
pientium status potest dici animalis; proficientium, 
rationalis; perfectorum, spiritualis. Ignoscendum 
est in aliquibus aliquando eis qui adhuc sunt anima- 
les, in quibus ignosci non debet eis qui jam haben- 
tur quasi rationales. Rursumque rationalibus in 
quibusdam ignoscitur, in quibus non ignoscitur spi- 
ritualibus, quorum perfecta omnia esse debent, et 
imitatione et laude poiius, quam reprehensione di- 
gna. Εἰ cum ex his tribus hominum generibus con- 
stet omnis status religionis, quae sicut propriis no- 
minibus distinguuntur, sic etiam dignoscuntur ex 
suorum proprietate studiorum : debent omnes filii 
Dei in die qui est, semper diligenter prospicere quid 
desit sibi; unde venerint, quousque pervenerint 
et in quo proficiendi statu singulis diebus, vel horis 
sua se eestimatio deprehendat. Sunt etenim anima- 
les, qui per se nec ratione aguntur, nec trahuntur 


GUIGONIS GARTHUSIBNSIS 


C 


316 


affectu : et tamen vel auctoritate permoti, vel do- 
ctrina commoniti, vel exemplo provocati, approbant 
bonum ubi inveniunt, et quasi czeci, sed ad manum 
tracti sequuntur, hoc est imitantur. Sunt rationales, 
qui per rationis judicium et naturalis scientize dis- 
cretionem, habent et cognitionem boni, et appeti- 
tum : sed nondum habent affectum. Sunt perfecti, 
qui spiritu aguntur, qui a sancto Spiritu plenius il- 
luminantur. Et quoniam sapit eis bonum cujus tra- 
huntur affectu, sapientes vocantur. Quia vero induit 
eos Spiritus sanctus, cujus affectu trahuntur, sicut 
inquit olim Gedeonem : Spiritus sancti indumento, 
spirituales appellantur. Primus $?OG status circa 
corpus se habet ; secundus circa animam se exer- 
cet : tertius nonnisi in Deo requiem habet. Quorum 
singuli sicut habent certam proficiendi rationem, sic 
in genere suo certam habent perfectionis suc mensu- 
ram. [nitium boni in conversatione animali, perfe- 
cta obedientia est: profectus, subjicere corpus suum, 
et in servitutem redigere: perfectio, usu boni consue- 
tudinem vertisse in delectationem. Initium vero ratio- 
nalis est intelligere quie in doctrina fidei apponua- 
ttr ei: profectus, talia praeparare, qualia apponun- 
tur : perfectio, cum in affectum mentis transit judi- 
cium rationis. Perfectio vero hominis rationalis, 
initium est hominis spiritualis: profectus ejus, re- 
velata facie speculari gloriam Dei: perfectio vero, 
transformari in eamdem imaginem a claritate in 
claritatem, sicut a Domini Spiritu. 

13. Ut ergo primum prosequamur de primo, sci- 
licet de animali, animalitas est vitae modus sensibus 
corporis serviens: scilicet cum anima, quasi extra 
se per sensus corporis circa dilectorum delectationes 
corporum aífecta, eorum fruitione pascit, vel nutrit 
sensualitatem suam : seu cum intra se regrediens, et 
corpora quibus forti glutino amoris et consuetu- 
dinis adhaesit, in locum incorporee nature se- 
cum ferre non prevalens, eorum illuc secum trahit 
imagines, et amicabiliter ibi cum eis conversatur : 
quibus assuefacta cum nil putat esse, nisi vel quale 
foris reliquit, vel quale intus contraxit, inde, quan- 
diu licet, jucundum habet secundum delectationes 
coporis vivere. Cum autem ab eis evertitur, nescit 
nisi corporea imaginando cogitare. Cum vero ad co- 
gitanda spiritualia vel divina se erigit, non aliud de 
eis quam de corporibus, vel de corporalibus potest 
esstimare. Hec aversa a Deo, fit stultitia, cum ni- 
mium intra semetipsam fuerit remissa, et tam bruta, 
ut regi vel nolit, vel non possit. Cum vero ipsa sibi 
per superbiam extra se nimium fuerit abrepta, fit 
prudentia carnis, et ipsa sibi sapientia esse videtur, 
cum stultitia sit, dicente Apostolo: Dicentes se esse 
sapientes ; stulti facti sunt (Rom, 1, 29). Porro ad 
Deum conversa, fit sancta simplicitas, hoc est eadem 
semper circa idem voluntas: sicut fuit in Job ; qui 
dictus est vir simplex et rectus, ac timens Deum 
(Job. 1, 1). Proprie enim simplicitas est perfecte ad 
Deum conversa voluntas, unam petens a Domino, 
hanc requirens, non ambiens multiplicari in seeculo. 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DRI. — LIB. I. 


simplicitas, in conversatione vera humilitas, A 


virtutis magis conscientiam amplectens 
imam, cum non refugit vir simplex videri 
in szculo, ut sit sapiens in Deo. Vel simpli- 
t 6014 ad Deum conversa voluntas, sed non- 
tione formata ut. amor sit, id est formata 
s, nondum illuminata ut sit charitas, hoc est 
jucunditas. 

Simplicitas ergo initium aliquod in seipsa 
ereature Dei, hoc est, voluntatem simplicem 
m, quasi futuri boni hominis informem ma- 
im primordio conversionis sug auctori suo 
ert formandam. Jam enim cum bona volun- 
bens initium sapientia, id est timorem Domi- 
ipso colligit, nec per se eam formari posse, 
dquam tam expedire stulto, quam servire sa- 
Itaque homini se propter Deum subjiciens, 
& bonam voluntatem committit in Deo for- 
n ia sensu et spiritu humili; jam timore Dei 
Me operari in eo omnem virtutum plenitudi- 
um per justitiam defert majori, per pruden- 
in credit se sibi, per temperantiam refugit 
ere, per fortitudinem totum se obedientie 
, non discernende, sed adimplende. Hec 
κοῦ est, cui a Domino precipitur : Et ad vi- 
€m erit conversio tua (Gen. m, 16). Vir ejus, 
el spiritus est suus, vel alterius. Huic enim 
ste obedit vir simplex et rectus in semetipso : 
autem szpe ac tutius in altero, quam in se- 
0. Ex precepto ergo Dei, et ipso ordine na- 
abere debet uxor ad virum, animalitas ad 
m suum, vel spiritualem aliquem virum, con- 
wm legitimam, hoc est obedientiam perfe- 
Perfecta vero obedientia est, maxime in inci- 
indiscreta, hoc est, non discernere quid vel 


C 


precipiatur; sed ad hoc tantum niti, ut fide- ᾿ 


t humiliter fiat, quod a majore precipitur. 
n enim scientie boni et mali in paradiso, cen- 
M93 discretionis est in conversatione religio- 
aes patrem spiritualem, qui dijudicat omnia, 
ro a nemine judicatur. Ipsius est discernere, 
n est obedire. Adam gustavit in malum suum 
30 vetito, edoctus ab eo qui suggerendo ait : 
precepit vobis Deus ut de ligno non comedere- 
lece discretio, cur preceptum sit, Et addit : 
it enim quia qua die comederitis, aperientur 
vestri, οἱ eritis sicut. dii (Ibid. 1, 5). Ecce 
| preceptum sit, scilicet quod deos fieri non 
Discrevit, comedit, et inobediens factus est, 
paradiso ejectus est. Sic et animalem discre 

)»vitium prudentem, incipientem sapieutem in 
liu posse consistere, in congregatione durare, 
sibile est. Stultus fiat, ut sit sapiens : et haec 
.sit ejus discretio, ut in hoc nulla sit ei discre- 
8C omnis sapientia ejus sit, ut in hac parte 
δὲ sit. 


48 
CAPUT VI. 


Deus homini intellectum variarum artium et scien- 
tiarum capacem dedit, quo tamen alii male, 
alii bene utuntur. 

15. In eo vero in quo se sibi animalitas ratioque 
conterminant, in natura anime humane relictus est 
a creatore bono intellectus et ingenium, el in inge- 
nio ars; in quo constituit Deus hominem super 
opera manuum suarum, et omnia secularia ista 
subjecit sub pedibus ejus; animali superbo, in testi- 
mo7ium naturalis dignitatis, et similitudinis Dei 
amisse ; simplici vero eL humili, in auxilium recu- 
perandz dignitatis, et conservandae similitudinis. In 
hoc quod notum est Dei, manifestum est in illis 
(Rom. 1, 19). In hoc zstimatur de creatura Creato 
In hoc cognoscitur justitia Dei : et quia qui bene 
agunt, digni sunt vita; qui vero aliter, digni sunt 
morte. In. hoc creatura que sponte homini servil, 
ad naturam subjicitur et aptatur, ut serviat ad eam 
que ex peccato est necessitatem, et ad voluntatem 
et voluptatem. Hinc etiam quot et quanta vitse huic 
necessaria, et bonis et malis utilia, et in genere suo 
pulcherrima, et a bonis et a malis hominibus facta 
sunt et fiant, omnibus manifestum est. Hinc enim 
in litteris, vel opificiis, vel aedificiis, per innumera- 
biliter multiplices hominum adinventiones, tot pro- 
cesserunt modi studiorum, tot genera professionum, 
subtilitates, exquisite scientie , artes, eloquentiee, 
dignitatum officiorumque varietates, οἱ innumera- 
biles conquisitiones hujus sseculi, quibus homines 
illi, etiam qui dicuntur sapientes hujus mundi, cum 
eis qui sunt simplices et filii Dei, pariter utuntur 
ad necessitatem et utilitatem. Sed illi abutuntur eis 
ad curiositatem et voluptatem, et superbiam : hi 
autem utuntur eis propter necessitatem, alibi ha- 
bentes suam suavitatem. Ideo illos servos sensuum 
suorum et corporum suorum sequuntur fructus car- 
nis sum, qui sunt fornicatio, immunditia, super- 
bia, luxuria, inimicitia, contentiones, eemulationes, 
ire, rixe, dissensiones, invidie, comessationes, 
ebrietates, et his similia : quee quicunque agunt, 
regnum Dei non consequentur. Hos autem fructus 
Spiritus, qui sunt charitas, gaudium, pax, patientia, 
benignitas, longanimitas, bonitas, mansuetudo, fides, 
modestia, continentia, castitas (Galat. v, 19-23), et 
pietas, promissionem habens vite qua nunc est, et 
future (I Tim. iv, 8). 

16. Hi utrique quamdiu simul sunt in aetu, ho- 
mines vident similes actiones, Deus autem volun- 
tates discernit et intentiones. Cum vero unusquisque 
redit in sua, unumquemque ex fructibus intentionis 
sus pascit conscientia sua. Nec tamen ab utroque 
seque ad conscientiam reditur : quia nemo ad eam 
redire amat post actionem, qui recta intentione ad 
agendum ab ea non proficiscitur. Qui tamen redit. 
ad conscientiam, si nondum vicit concupiscentiam 
suam, invenit ibi de ipsa concupiscentia sua vel 
suaves delectationes, vel graves corrosiones ; et inde 
multiplicat cogitationes. Qui vero jam concupiscen- 


319 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


320 


tiam vicit, quandiu tamen veri boni major concu- A virtus. Virtus enim vul doceri cum humilitate, 


piscentia, vel major delectatio mentem ejus non 
obtiauerit, cum exosa quadam voluptate, gestorum, 
visorum vel auditorum patitur imaginationes : unde 
in utroque lumbi 996 implentur illusionibus dele- 
etationum , et ad cogitanda divina vel spiritualia 
lumen suorum oculorum, et ipsum non est secum : 
qui cum pugnat contra concupiscentias, patitur mo- 
lestias ; quia vincere adhuc non przevalet ad perfe- 
ctum affectiones. Qui vero jam ad libertatem aspi- 
ral, excutere ἃ se non potest affectionum imagina- 
tiones, et noxias vel occupatorias vel otiosas, quz 
exinde passim oriuntur, cogitationes. Hinc in tem- 
pore psalmodis vel orationis, czeterorumque exerci- 
tiorum spiritualium, in corde servi Dei, etiam no- 
lentis et reluctantis, imaginationes volvuntur, et 
phantasmata cogitationum versantur : a quibus, ve- 
lut ab avibus immundis "nsidentibus vel circumvo- 
lantibus, sacrificium devotionis vel omnino rapitur 
de manu tenentis, vel sepe polluitur usque ad la- 
crymas offerentis. Fitque miserabilis et iniqua mi- 
sere animse divisio ; spiritu et ratione voluntatem 
cordis et intentionem, et corporis sibi promptum 
obsequium defendente : animali vero improbitate 
sibi affectum prezripiente et intellectum, mente sz- 
pius sine fructu remanente. Hinc in animis infir- 
mioribus, et in quibus concupiscentie carnis et sz- 
culi necdum perfecte mortificate sunt, vitia passim 
curiositatis ebulliunt. Hinc solitudinis et silentii qua - 
runtur inordinate, et proposito inimicze consolatio- 
nes, in via regia communium institutionum furtiva 
proprie voluntatis diverticula, solitorum fastidium, 
presumptio novitatum : qui quidem gri animi 
pruritum et tzedium, quasi confricando, videntur ad 
horam lenire; sed calefaciunt et accendunt, et ut 
postea nequius ferveat, et amplius pruriat, efficiunt. 
Hine quotidie fiunt novze occupationes, nove actio- 
num et laborum adinventiones, lectiones diversz, 
non ad :edificandum animum, sed ad fallendum tar- 
dantis diei t»dium : ut cum damnaverit. solitarius 
omnia vetera, omnia solita, et defecerint nova, non 
restet nisi odium cella, et fuga matura. 

11. Propter quod pia simplicitas, et in professione 
religionis et solitudinis novus homo, qui non habet 
vel rationem ducentem, vel affectum trahentem, vel 
discretionem moderantem, sed vi quadam utitur in 
semetipsum tanquam a figulo figmentum ; lege qua- 
dam mandatorum Dei, quasi manibus alienis facien- 
dus est, et formandus in omni patientia, et in rota 
volubilis obedientim, et iu igne probationis sum, 
plasmatoris et formatoris sui voluntati et arbitrio 
subdendus. Nam etsi callet ingenio, si viget arte, si 
preeminet intellectu, instrumenta sunt hac tam vi- 
iorum quam virtutum. Non ergo refugiat doceri, uii 
eo in bono, quo et in malo uti potest, quod proprium 
virtatis opus est. [ngenium corpus adaptet, ars na- 
turam informet, et intellectus non elatum faciat ani- 
mum, sed docibilem. Ingenium quippe, ars, intelle- 
ctus, et alia hujusmodi gratuito habentur : aliter 


C 


quari cum labore, haberi cum amore. Nam cum 
omnibus his digna sit; nec aliter, vel doceri, vel 
queri, vel haberi potest. 


CAPUT VII. 


Religiosus novitius, seu rudis eremita que primum 
docendus. 


18. Primum itaque docendus et rudis incola ere- 
mi, secundum apostolicam Pauli institutionem, ut 
exhibeat corpus suum hostiam viventem, sanctam, 
Deo placentem, rationabile obsequium suum. Qui 
eliam compescens in novitio fervore animalis homi- 
nis, qui nondum percipit ea quz Dei sunt, circa 
spiritualia ac divina praeproperam et curiosam inqui- 
sitionem, subjunxit dicens : Dico enim per gratiam 
Dei qua data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, 
non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad 
sobrietatem (Rom. xu, 1, 3). Quia enim omnis vel 
praecipue animalis hominis institutio circa corpus 
est et. exterioris hominis compositionem, docendus 
est rationabiliter mortificare corpus suum, et mem- 
bra sua, qua sunt super terram, et inter carnem ac 
spiritum, quai invicem jugiter adversum se concu- 
piscunt, justum rationis ac discretionis habere judi- 
cium, nec alicujus eorum in judicio 99 accipere 
personam. Docendus est sic habere corpus suum, 
sicut z:egrotum commendatum, cui etiam multum 
volenti inutilia sunt neganda, utilia vero etiam no- 
lenti ingerenda. Sic de eo agere, sicut de non suo, 
sed ejus a quo pretio magno empti sumus, ut glori- 
ficemus eum in corpore nostro ({ Cor. vi, 20). Rur- 
sumque docendus est cavere, quod peccatori populo 
Dominus per prophetam improperat : Projecistis me, 
inquiens, post tergum vestrum (I Reg. x, 19). Mul- 
Lumque esse cavendum, ne pro necessariis hujus 
vite vel commodis, a propositi rectitudine, vel digni- 
late nature, in amorem vel honorem, corporis sui 
sinat in aliquo degenerare spiritum suum. Ideoque 
durius tractandum est corpus, ne rebellet, ne inso- 
lescat : sic tamen, ut servire sufficiat; quia ad ser- 
viendum spiritui datum 'est. Nec sic habendum est 
tanquam propter illud vivamus; sed tanquam sine 
quo vivere non possumus. F«edus enim quod habe- 
mus cum corpore, non quandocunque volumus, 
possumus abrumpere ; sed legitimam ejus resolutio- 
nem patienter nos exspeclare oportet, et interim 
qua legitimi feederis sunt observare. 

19. Sic ergo nobis est cum eo convivendum, vel 
conveniendum, quasi non diu nobis sit cum eo com- 
morandum : sicque ut si aliter evenerit, non ur- 
geamur ad exeundum. [n quo multum et scrupulose 
laborandum, et periculose szepe fuerat errandum, 
uisi lex obedientie et celle plenam communis insti- 
tutionis formam semel tradens, ingredienti de victu 
et vestitu. de labore et quiete, de silentio et solitu- 
dine, et omnibus qua ad exterioris hominis cultum, 
vel necessitatem spectant, fratrem obedientem, et 
patientem, et quietum, in reliquum cautum redde- 
ret et securum. [n quibus sic semel circumcisa sunt 


321 - 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LIB. I. 


32 


omnia, et precisa superílua, sic intra congrue suf- A debet existimare, in qua nil eorum se egisse reculit, 


ficientia& terminos et generalis continentie limites 
cireumscripta sunt omnia necessaria, ut sil. quod 
fortes cupiant, ct infirmi non refugiant : nec ulte- 
rius quantitas concessorum ledere possit in aliquo 
utentium cum gratiarum actione conscientiam ; nec 
quz sunt amputala, tentare debeant aliquatenus in 
servo Dei corporis bene morigerati, et recie educati 
sufficientiam. In quibus, sicut Salomon dicit : Qui 
ambulat simpliciter, ambulat confidenter ; qui vero 
mentis estdura,corruel in malum (Prov.x,9). Licet 
enim necessitas sic sit ordinata, ut nec querela ul- 
terius sit locus ullus, et omnis sit superfluitas am- 
putata, si quid tamen vel publice, vel privatim ad- 
dendum est, vel minuendum, hoc in Prioris est 
arbitrio, abaque omni scrupulo obedientium subdi- 
torum, vel periculo. 

26. Instituendus est ergo novus eremita ad com- 
munis institutionis normam concupiscentias carnis 
sug preteritorum peccatorum poenitenlia continua 
domare, οἱ ad contemnenda cetera, ad sui ipsius 
contemptum venire. Premuniendus est assidue con- 
tra tentationes, acrius in solitarium novitium desz- 
vientes : cum servum Dei gratis Deo servientem non 
cessent sollicitare vitia mercede oblatz delectatio- 
nis, diabolo suggerente, carne concupiscente, sa&- 
culo concupiscenda ingerente. Tentat enim nos 
Dominus Deus noster, utrum diligamus eum an non : 
non ut ipse quasi nesciens agnoscat, sed ut plenius 
hoc in ipsa nobis tentatione innotescat. Sed ille 
tentationes facile vincuntur, et facile a ratione eis 
occurritur, qu& vel suspect? sunt, vel prima facie 
male esse innotescunt : qua vero sub specie boni se 
ingerunt, et difficilius discernuntur, et periculosius 
admittuntur. Sicut. enim difficillime* tenetur modus 
in eo quod bonum esse creditur, ita non semper 
tutus est omnis boni appetitus. 

CAPUT VIII. 


Utiwn quantopere omni religioso presertim solilario 
fu giendum, et qua illi occupationes conveniant, 


24. Omnium autem tentalionum el cogitationum 
malarum et inuülium sentina otium est. Summa 
etenim mentis malitia est otium iners. Nunquam 
otiosus sit servus Dei, quamvis a Deo feriatus sit. 
Nomen quippe tam suspectum el vanum et molle, 
rei tam cerie, tam sancte, làm severe imponen- 
dum non est. Otiosum non est vacare Deo, imo ne- 
gotium negotiorum omnium hoc 8 Ε est. Quod qui- 
cunque in cella non agit fideliter et ferventer, quod- 
cunque agit, quod propter hoc non agit, scilicet ut 
Deo serviatur,in eo quod agit,otiatur. Ubi pro vitando 
otio otiosa sectari ridiculum est. Otiosum autem 
est, quod nullam habet utilitatem, vel utilitatis in- 
tentionem. Non autem hoc tantummodo agendum 
est, ut cum aliqua delectatione, vel sine grandi nau- 
sea oii dies transigalur : sed, ut etiam de peracta 
dieta ad profectum mentis semper aliquid in con- 
scientia resideat, aliquid quotidie in thesaurum cor- 
dis congeratur. Nec ea die bonus cellita se vixisse 


C 


propter quz in cella vivitur. 

22. Quaeris quid agas, vel in quo te occupes? 
Primum extra quotidianum orationum sacrificium, 
vel lectionis s!udium, quotidianz conscientig dis- 
cussioni, emendationi, morum composilioni pars sua 
diei neganda non est. Deinde operandum est aliquid 
manibus quod injungitur, non tam quod animum 
delectando ad horam detineat, quam, quod spiritua- 
libus studiis delectationem conservet et nutriat ; in 
quo remittatur ad horam animus, non resolvatur: 
unde se facile mox, ut sibi ad seipsum redeundum 
esse visum fuerit, expediat, sine controversia inli- 
bentis voluntatis, absque contagio contracte delecta- 
tionis, vel memori: imaginantis. Non enim vir pro- 
pter mulierem, sed mulier propter virum (1 Cor. xi, 
9). Non spiritualia exercitia sunt propter corporalia, 
sed corporalia propter spiritualia, Propterea sicut 
viro creato collatum est, vel comparatum ei adjuto- 
rium simile sibi ex ipsa hominis substantia : sic cum 
in adjutorium spiritualis studii necessaria sint, non 
lamen in hoc semper &que convenire videntur oin- 
nia corporalia exercitia, sed quà cum spiritualibus 
propiorem videntur habere similitudinem et affinita- 
tem ; sicut ad :dificationem spiritualem  medi:ari 
quod scribatur, vel scribere quod legatur. Subdiva- 
lia enim exercitia et opera, sicut sensus distrahunt, 
si sepe etiam spiritum exhauriunt, nisi cum gra- 
viore ruralium labore operum,sit major contriuo 
corporis usque ad contritionem el humiliationem 
cordis. Fatigationis enim su& pressura exprimunt 
ssepe vehementioris affectum devotionis. Quod etiam 
in labore jejuuiorum, vigiliarum, et omnium in qui- 
bus afflictio corporis est, crebro fieri manifestum est, 

23. Serius tamen animus et prudens ad omnem 
se comparat laborem, nec in eo dissolvitur, sed per 
eum magis in seipsum colligitur: qui semper pri 
oculis habens, non tam quod agit, quam quo agen- 
do intendit, omnis consummationis attendit finem ; 
quo in quantum verius innititur, in tantum etiam 
ferventius et fidelibus manibus operatur, totius sibi 
corporissui subjiciens servitutem. Coguntur enim 
in unum sensus ad disciplinam bone voluntatis, nec 
lascivire eis vacat a pondere laboris, et subacti et 
humiliati in obsequium spiritus docentur confor- 
mari ei, et in laboris participatione, et in consola- 
tionis exspectatione. Exordinata, enim natura per 
peccatum, et a conditionis suz rectitudine exorbi- 
tans, si ad Deum fuerit conversa, recuperat cito 
pro modo timoris et amoris quem habet ad Deum, 
quacunque perdidit aversa: et ubi coeperit spiri- 
tus reformari ad imaginem conditoris sui, mox 
etiam reflorescens caro ex voluntate sua incipit 
conformari reformato spiritui. Nam et contra sen- 
sum suum incipit eam delectare quidquid delectat 
spiritum suum. Insuper et pro multiplici defectu 
suo ex pcena peccati multipliciter sitiens ad Deum, 
nonnunquam etiam contendit precedere rectorem 
suum. Delectationes enim non perdimus, sed muta- 


323 


mus a corpore ad animum, a sensibus ad conscien- 
tiam. Panis furfureus, et simplex aqua, et olera, et 
legumina simplicia, nequaquam res delectabiles 
sunt : sed in amore Christi, et desiderio internwe 
delectationis, ventri bene morigerato gratanter ex 
his satisfacere posse, valde delectabile est. Quot 
millia pauperum ex his, vel ex aliquo horum dele- 
ctabiliter satisfaciunt naturae? Facillimum quippe 
et delectabile esset adjuncto amoris Deicondimento 
secundum naturam vivere, si insania nostra nos 
permitteret: qua sanata, stalim naturalibus natura 
arridet. Eodem modo et de labore. Rusticus duros 
habet nervos, fortes lacertos: exercitatio 38 8 hoc 
facit. Sine eum torpere ; mollescit. Voluntas facit 
usum, usus exercitium, exercitium vires in omni 
labore subministrat. 

24. Sed redeamus ad propositum. Hoc omnibus 
modis agat, et labor, et otium nostrum, ut nunquam 
simus otiosi: et hoc semper sit. negotium nostrum, 
ut perfecte consummetur in nobis, quod dicit Apo- 
stolus animalibus et incipientibus: Humanum, in- 
quit, dico propter infirmitatem carnis vestra. Sicut 
enim exhibuislis membravestraservire immunditio, 
et iniquitati ad iniquitatem : ilanunc exhibete mem- 
bra vestraservirejustitia in sanctificationem (Rom. 
vi, 19). Audiat hoc hactenus amicum corporis sui 


mancipium animalis homo, qui jam incipit corpus. 


suum subdere spiritui, οἱ adaptare semetipsum ad 
ea qui Dei sunt percipienda, et ad exuendam fide 
servitutis necessitatem, et carnis sue dominantem 
consuetudinem se accingat. Necessitatem sibi faciat 
contra necessitatem, et consuetudinem contra con- 
suetudinem, et affectum sibi formet contra affectum ; 
donec plenius mereatur accipere delectationem con- 
tra delectationem : ut delectationibus carnis ac 885- 
culi secundum consilium Apostoli saltem tantum 
eum delectet carere, quantum eum delectabat pri- 
mum eas habere ; tantum delectet eum de membris 
sui corporis servire justiti& in sanctificationem, 
quantum prius delectabat eum servire immunditise 
et iniquitati ad iniquitatem. Hec est perfectio ani- 
malis hominis in suo statu, vel novitii incipientis : 
qui cum consummaverit hoc animale vel humanum, 
si non respexerit retro, sed fideliter in anteriora se 
extenderit, cito perveniet ad illud divinum, ut inci- 
piat apprehendere sicut apprehensus est, et cogno- 
scere sicut cognitus est. Hoc autem opus non in 
uno fit momento conversionis, non est unius diei, 
sed multi temporis, multi laboris, multi sudoris, 
secundum gratiam Dei miserentis et studium homi- 
nis volentis et currentis. | 


CAPUT IX. 


Stabilitas in cella commendatur, et custodes 
proponuntur. 


25. Omnium vero bonorum horum oflicina est 
cella, et stabilis perseverantia in ea. In qua quicun- 
que cüm sua paupertate bene convenit, dives est : 
et quicunque bonam voluntatem habuerit, secum 
habet quidquid ad bene vivendum eiopus est : quam- 


: GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


C 


324 


vis bong voluntati non semper credi expedit, sed 
írenanda est, sed regenda est, et maxiine in inci- 
piente, Regat sancte obedientie regula bonam vo- 
luntatem ; illa vero corpus, et doceat illud posse 
consistere in loco, cellam pati, secumque morari : 
quod in proficiente bon: compositionis initium est, 
et cerium bona spei argumentum. Impossibile enim 
est hominem fideliter figere in uno animum suum, 
qui non prius alicui loco perseveranter affixerit 
corpus suum. Nam qui :&egritudinem animi migrando 
de loco ad locum effugere nititur, sic est sicat qui 
fugit umbram corporis sui : seipsum fugit, seipsum 
cireumfert : locum mutat, non animum. Eumdem 
ubique se invenit : nisi quod deteriorem facit ipsa 
mobilitas ; sicut laedere solet egrum, qui circumfe- 
rendo concutit eum. Aigrum enim se sciat, et vacet 
circa causarias partes segritudinis sus. Si non ir- 
lerrumpitur quies, remedia continuala cito profi- 
cient, et sanatus animus ab alienationibus, vel ca- 
ptivitatibus et tentationibus suis, totus in Deo suus 
efficielur. Cura eget, et non modica, non inquinata, 
sed infecta natura. Incumbat ergo immobiliter va- 
letudinario suo (sic enim solentappellare medici va- 
letudinum curandarum officinam), et remedii suscepü 
prosequatur usum usque ad sanitatis experimentum. 

26. Valetudinarium tuum, o :grote, o languide, 
cella tua est : remediuin in quo curari cepisti, obe- 
dientia est, obedientia vera. Sed scito quod remedia 
crebro mutata nocent, naturam disturbant , et aegrum 
disterminant. Nam et qui aliquo pergit, si unam 
certam tenuerit viam, cito perveniet quo tendit, et 
itineris, et laboris faciet finem. Si vero multas ag- 
greditur vias, errat, nec laboris aliquando finem fa- 
cit ; quia error finem non habet. Non ergo remedium 
mules, nec aliud pro alio accipias, sed 49848 usque 
ad terminum perfecise sanitatis, medicinalis obe- 
dientite remedio utere : nec abjicias eam, ut ingra- 
tus, cum factus fueris sanus; sed tamen in reliquum 
alio modo ea uti permitteris. Si ergo ad sanitatem 
festinas, videut nil, vel modicum de temetipso agere 
presumas medico inconsulto ; a quo si operam nie- 
dicantis exspectas , necesse est ut vulnus tuum sem- 
per ei detegere non erubescas. Erubesce, sed tamen 
revela totum, nec abscondas. Sunt enim qui conti- 
tendo quasi fabulam enarrant suorum historiam 
peccatorum, aegritudines animse sue sine coufusione 
dinumerant, et pene sine penitentia, et sine affectu 


D doloris. Cito enim lacrymas invenit, et resolvitur in 


gemitum, qui habet sensum doloris. Si vero male 
eegritudini desperabilior stupor accesserit, hic in eo 
quod non dolet, quanto sanitati videtur esse propin- 
quior, tanto ab ea fit remotior. Quod si medicus 
quasi clementior fuerit, ut quasi unguentis οἱ em- 
plastris lenioribus omnia voluerit curare, tu age pro 
temelipso, et remedii fortioris et celerioris avidus, 
sanitatis ferrum require, cauterium exposce. Medi- 
cus tibi semper praesto est, paratus est. 

27. Ne enim horrori sit tibi tua solitudo, et ut 
tutius in cella habites, tres tibi deputati sunt cus- 


325 


todes; scilicet, Deus, conscientia, et spiritualis pa- 
ter. Deo debes pietatem, cui te totum impendas : 
conscienticze tuze, honorem, coram qua peccare eru- 
bescas : patri spirituali, obedientiam charitatis, ad 
quem de omnibus recurras. Insuper ut gratum me 
habeas, addam tibi et quartum : el quandiu parvu- 
lus es, et donec plenius addiscas divinam cogitare 
presentiam, pedagogum tibi procurabo. Hlige tibi 
tu ipse consilio meo bominem, cujus vite exemplar 
sic cordi tuo insederit, reverentia inhzserit, ut quo- 
ties ejus recordatus fueris, ad reverentiam cogitati 
assurgas, et temetipsum ordines et componas : qui 
cogitatus ac si presens sit, in affectum mutua cha- 
rilatis emendet in te omnia emendanda, et tamen 
nullum paliatur damnum secreti sui solitudo tua. 
Hic praesens tibi adsit quandocunque volueris : oc- 
currat sape et cum nolueris. Increpationes ejus de- 
scribet tibi cogitata sancta ejus severitas; consola- 
tiones, pietas el benignitas ; exemplum, sancte vitse 
sinceritas. Nam omnes cogitationes tuas cum ab eo 
videri cogitabis : ac si videat, ac si arguat, emen- 
dare cogeris. Sic, secundum preceptum Apostoli, 
sollicite semetipsum custodi (1 Tim. v, 22) : etutte- 
metipsum semper inspicias, semper ab omnibus 
oculos averte. Egregium instrumentum corporis est 
oculus : si sicut cetera, sic etiam videre posset se- 
metipsum. Quod cum interiori oculo concessum sit, 
si ad exterioris exemplum seipsum negligens, va- 
cat circa aliena: etiam cum vult, non sufficit redire 
ad seipsum. Tibi vaca : multa tu ipse tibi sollici- 
tudinis materia es. Exclude etiam ab oculis exte- 


BPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LIB. I. 


rioribus quod desuevisti videre; ab interioribus, C 


quod amare : quia nil tam facile recrudescit quam 
amor, et maxime in tenerioribus et recentioribus 
animis. 
CAPUT X. 
Officia et exercitia cellita. 

28. Aude etiam nonnunquam sapere, et eemulari 
charismata meliora, et tu ipse tibi esto parabola zedi- 
ficationis. Alia cella tua exterior, alia interior. Ex- 
lerior est domus, in qua habitat anima tua, cum 
corpore tuo : interior est conscientia tua, quam in- 
habitare debet oronium interiorum tuorum interior 
Deus, cum spiritu tuo. Ostium clausure exterioris, 
signum est ostii circeumspectionis interioris : ut sic- 
ut sensus corporis per exteriorem clausuram foris 
vagari non permittuntur, sic interiores sensus ad 
suum semper interius cohibeantur. Dilige ergo inte- 
riorem cellam tuam, dilige exteriorem; et unicuique 
suum impende cultum. Tegat te exterior, non abs- 
condat : non ut pecces occultius, sed ut tutius vi- 
vas. Non enim scis, 0 rudis incola, quid celle de- 
beas, si non cogitas quomodo in ea, non solummodo 
a vitiis tuis curaris, sed etiam non habeas rixari 
cum alienis. Nescis enim quem conscientiz tu: de- 
beas honorem, quicunque in ea non experiris gra- 
tiam saneti Spiritus, et 8838 interne suavitatis dul- 
cedinem. Da ergo utrique celle. honorem suum, et 
tu tibi in ca vindica primatum tuum. Disce in ea se- 


326 


cundum communis instituti leges tu tibi preeesse, et 
vitam ordinare, et mores componere, et temetipsum 
judicare, teipsum apud teipsum accusare, sspe 
etiam condemnare, nec impunitum dimittere. Sedeat 
judicans justitia : slet rea οἱ seipsam accusans con- 
scientia, Nemote plus diligit, nemo te fidelius judi- 
cabit. 

29. Mane, preterit:e noctis fac ἃ temetipso exa- 
clionem, et venture diei tu tibi indicito cautionem. 
Vespere, diei praeteritze rationem exige, et superve- 
nientis noctis fac indietionem. Sic districto nequa- 
quam tibi aliquando lascivire vacabit. Singulis horis 
secundum communis instituti canonem sua distribue 
exercitia : cui spiritualia, spiritualia ; cui corpora- 
lia, corporalia : in quibus sic exsolvat omne debitum 
spiritus Deo, corpus spiritui, ut si quid fuerit inter- 
missum, si quid imperfectum, suo modo, suo loco, 
suo tempore non abeat impunitum, vel irrecompen- 
satum. [n quibus, extra illas horas, de quibus dicit 
Propheta, Septiesin die laudem dixi tibi (Psal. cxvin, 
164), matutinum, ac vespertinum sacrificium, ac 
medi: noctis est maxime observandum. Non enim 
frustra ait Propheta, Mane astabo Libi,et videbo (Psal. 
v, 5); sed quia tunc a curis exterioribus adhuc su- 
mus jejuni : et, Dirigatur oratio mea, sicut incensum 
tn conspectu tuo: elevatio manuum mearum sacrifi- 
cium vespertinum (Psal. cxL, 2) ; quiatunc ab hujus- 
modi impedimentis jam quodammodo invenimur di- 
gesti. Qui et in nocturnis vigiliis nostris (in quibus ine- 
dia nocte surgimus ad confitendum nomini Domini) 
confessionis ejusdem ordinem contexens : 1m die, 
inquit, £ribulationis mee Deum exquisivi, manibus 
meis nocte contra eum, et non sum deceptus(Psal. 
Lxxvi, 3). Istis enim horis potissimum coram Deo 
debemus nosmetipsos constituere quasi facie ad fa- 
ciem, et in lumine vultus ejus perspicere, tribula- 
tionem et dolorem nobis de nobis ipsis invenire, et 
nomen Dei invocare, scopendo spiritum nostrum, 
donec incalescat; abiendo ad memoriam abundan- 
(185 suavitatis suae, donec ipse in cordibus nostris 
dulcescat. Sed tune maxime nobis agendum est, 
quod dixit Apostolus, Malo ín ecclesia quinque loqui 
verba sensu meo, quam decem millia verborum sine 
intellectu : et illud: Psallam spiritu, psallam et 
mente : orabo spiritu, orabo et mente (1 Cor. xiv, 
19, 15). Tunc enim menti et spiritui aggregandi 
sunt fructus sui, ut exinde vel in abundantia bene- 
dictionis Dei in quietem noctis relaxemur : vel 
surgentibus nobis ad laudes Dei, omnis exinde te- 
nor operis nostri in ipsius laudibus formetur ac vi- 
vificetur. Idcirco in preveniendis nocturnis vigiliis 
non expedit multitudine psalmorum obruere intel- 
lectum, et exhaurire spiritum, vel exstinguere. Sed 
quandiu sobrius invenitur, pietati afficiendus est, et 
suo itinere dirigendusad Deum : donec dilatato cor- 
de currere incipiat usque ad finem operis Dei, post- 
modum fervoris sui modum, sive tenorem habitu- 
rus, nisi magna intercidatur negligentia, vel omit- 
tatur voluntaria miseria, 


321 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


328 


30. Seit etiam quicunque sensum Christi habet, A um, ut aliena cogitare non libeat. Hauriendus est 


quantum pietati christiane expediat, quantum Dei 
servum, et servum redemptionis Christi deceat et 
utile ei sit, una saltem aliqua diei liora, passionis et 
redemptionis ipsius attentius recolere beneficia, ad 
fruendum suaviter in conscientia, et recondendum 
fideliter in memoria : quod est spiritualiter manducare 
corpus Christi, et bibere ejus sanguinem in memo- 
riam ejus, qui omnibus in se credentibus precepit 
dicens, Hoc facite in meamcommemoraltionem (Luc. 
xxn, 19). [n quo etiam propter peccatum inobedien- 
tie, quam impium sit hominem tante Dei pietatis 
immemorem esse, palam omnibus est : cum amici 
hominis abeuntis sub quolibet signo commendatam 
memoriam nefas sit oblivisci. Siquidem sanctae hu- 
jus ac reverenda commemorationis mysterium, suo 
modo, suo tempore, suo loco celebrare licet paucis 
hominibus, quibus hoc creditum est mysterium : 
rem vero sacramenti vel mysterii in omni tempore, 
et omni loco dominationis Dei, modo quo traditum 
est, hoc est debitze pietatis affectu, agere, et tracta- 
re, et sumere sibi in salutem omnibus 8 8.4. in 
promptu est, quibus dicitur : Vos autem genus ele- 
ctum,regale sacerdotium,gens sancta ,populusacqui 
sitionis :uLvirtulesannuntietis ejus, quide tenebris 
vos vocavit in admirabile lumen suum (1 Petr. 1,9). 
Nam et Sacramentum sicut accipit ad vitam dignus ; 
sic ad mortem suam et judicium, indignus : rem 
vero Sacramenti nemo percipit nisi dignus et ido- 
neus. Sacramentum enim sine re Sacramenti sumenti 
mors est : res vero Sacramenti, etiam, prater Sa- 
cramentum, sumenti vita aeterna est. Si autem vis, 
et vere vis, omnibus horis, tam diei quam noctis, 
hod tibi in cella tua praesto δεῖ. Quoties in comme- 
morationem ejus qui pro te passus est, hoc facto 
ejus pie ac fideliter fueris affectus, corpus ejus 
manducas, et sanguinem bibis. Quandiu in eo ma- 
nes per amorem, et ipse in te per sanctitatis et ju- 
stitig operationem, in ejus corpore et membris ejus 
compularis. 

31. Deinde etiam certis horis, certe lectioni va- 
candum est. Fortuita enim el varia lectio, et. quasi 
casu reperta, non edilicat, sed reddit animum  in- 
stabilem ; et leviter admissa levius recedit a memo- 
ria. Sed certis ingeniis immorandum est, et assue- 
faciendus e»s& animus. Quo enim spiritu Scripturae 
facte sunt, eo spiritu legi desiderant ; ipso etiam in- 
telligendee sunt. Nunquam ingredieris in sensum Pauli 
donec usu bone intentionis in lectione ejus, et stu- 
dio assidue meditationis, spiritum ejus imbiberis. 
Nunquam intelliges David, donec ipsa experientia 
ipsos Psalmorum affectus indueris. Sicque de reli- 
quis. Et in omni scriptura lantum distat studium a 
lectione, quantum amicitia ab hospitio, socialis af- 
fectio ἃ foriuita salutatione. Sed εἰ de quotidiana 
lectione aliquid quotidie in ventrem memorie de- 
mittendum est, quod fidelius digeratur, et. sursum 
revocatum crebrius ruminetur ; quod proposito con- 
veniat, quod intentioni proficiat, quod detineat ani- 


C 


sepe de lectionis serie affectus, et formanda oratio, 
qua lectionem interrumpat, et non tam impediat in- 
terrumpendo, quam puriorem continuo animum ad 
intelligentiam lectionis restituat. Intentioni servit 
lectio. Si vere in lectione Deum quaerit qui legit, 
omnia 485 legit cooperantur ei in bonum, et capti- 
vat sen-us legentis, et in servitutem redigit omnem 
lectionis intellectum in obsequium Christi. Si in 
aliud declinat sensus legentis, omnia trahit post 
semetipsum,anihilque tam sanctum, tam pium inve- 
nit in Scripturis, quod seu per vaaam gloriam, seu 
per distortum sensum, seu per pravum intellectum 
non applicet, vel maliti:», vel vanitati. In omnibus 
enim Scripturis legendis initium debet esse timor 
Domini, ut in eo primo solidetur intentio legentis, 
et ex eo exsurgat et ordinetur totius lectionis intel- 
lectus et sensus. 
CAPUT XI. 
Corporalium | exercitiorum , item cibi somnique 
modum tradit. 

32. A spiritualibus vero exercitiis in corporalia 
nunquam longe, vel in totum recedatur : sed facile 
ad ea posse redire animus assuescat, et cum illis 
se mutuat, istis semper inhzreat. Sicut enim su- 
pra dictum est, non vir propter mulierem, sed mu- 
lier propter virum (/ Cor. xi, 9) : nec spiritualia 
propter carnalia, sed carnalia propter spiritualia, 
Corporalia vero exercitia nunc dicimus, qui ma- 
nuali opere corporaliter exercentur Nam sunt et 
aiia corporis exercitia, in quibus necesse est corpus 
laborare, sicut sunt vigiliee, jejunia, et alia hujus- 
modi : que spiritualia non impediunt, sed juvant, 
si cum ratione discretionis fiant. Quas si ex indis- 
cretionis vilio sic agantur, ut vel deficiente spiritu, 
vel languente corpore spiritualia impediantur : qui 
sic est, corpori suo tulit boni operis eflectum, spiri- 
tui affectum, proximo exemplum, Deo honorem, 
sacrilegus est, et horum omnium in Deum reus. 
Non quod secundum Apostoli sensum non videa- 
tur humanum etiam hoc, et non deceat, et non de- 
beat, et justum non sit caput aliquando dolere in 
servitio Dei, quod olim szpe usque ad dolorem 1la- 
boravit in vanitate sseculi; esurire ventrem usque 
ad rugitum, qui sspe repletus est usque 9855 ad 
vomitum : sed modus in omnibus habendus est. Af- 
lligendum est corpus aliquando, sed non conteren- 
dum. Nam corporalis exercitatio ad modicum qui- 
dem valet, et pietas ad omnia utilis est (/ Tim. iv, 
8). Propter quod et ad modicum, hoc est non in con- 
cupiscentiis, sed tamen cura carnis agenda est. 
Agenda vero est sobrie, cum spirituali quadam di- 
sciplina, ut neque in modo ejus, neque in qualitate, 
neque in quantitate appareat aliquid, quod non de- 
ceat servum Dei. Eis enim que inhonesta sunt no- 
stra, abundantiorem honorem cireumdare debemus. 
Honesta vero nostra nullius egent (/ Cor. xu, 23, 
24). Non solum autem hoc, sed et omnem vitam no- 
stram, quamvis hominibus occultam, exhibere debe- 


EPIST. AD FRATRES DR'MONTE ΠΕ]. — LIB. I. 


) sanctam et honestam, et omnem conversa- Ά facile evigilabis; et surgens lacilis et agilis eris ad 


iostram sanciis Angelis conspicabilem agere 
bilem, quamvis inter domesticos parieles 
I. Omnia vestra, inquit Apostolus, honeste 
Xobis (1 Cor, x1, 40). Grata Deo res est hone- 
sanctorum Angelorum amica. Propter quod 
bet Apostolus velari mulieres propter An- 


ui cum procul dubio tam die quam nocte vo-: 


int in cellis vestris, vos custodientes, et ve- 
diis congaudentes, et cooperantes; placet 
etiam nullo homine vidente, omnia vestra 
fiant. 
ve ergo manducetis, sive bibatis, sive ali- 
id faciatis, omnia in Domino agite, pie, san- 
religiose. Si manducas, mensam tuam, per 
sobriam, sobrietas tua perornet. Et cum 
19, nequaquam totus manduces, sed corpore 
ἢ refectionem procurante, mens suam non 
: sed de memoria suavitatis Domini, vel 
irum aliquid, quod eam pascat, meditando, 
(m memorando secum ruminet et digerat. 
psa necessitas, non seeculariter, non carna- 
pleatur: sed sicut decet monachum, sicul 
, servo Dei. Nam etiam quoad sanitatem cor- 
ibus quanto honestius et ordinatius sumitur 
itur, tanto facilius et salubrius digeritur. Ob- 
1S est ergo sumendi modus et tempus, cibi 
s et qualitas: fugienda superflua et adulte- 
dimenta. Observandus est, inquam, sumendi 
αἱ non effundat qui comedit super omnem 
nimam suam : tempus, ne ante horam: qua- 
i quibus utitur communitas fraternitatis, ex- 
[88 manifestze necessitatis. De condimentis 
liciat, obsecro, ut comestibiles fiant cibi no- 
n etiam concupiscibiles, vel delectabiles. 
enim concupiscenti malitia sua: qus cum 
nullo modo pertransire possit ad finem ex- 
necessitatis, nisi per viam quantzecumque de- 
ls, si coeperit accipere irritamenta ab eis 
ietuum suscepere bellum adversus ejus oble- 
a, fiunt duo contra unum: et sic periclitatur 
itia. 
ieinde sicut de cibo dictum est, "sic et de 
Cave in quantum potes, serve Dei, ne totus 
lo dormias, ne sit somnus tuus non requies 
d sepultura corporis suffocali: non repara- 
exstincto spiritus tui. Suspecta res est som- 
ex magna parte ebrietati similis. Exceptis 
iis, quibus in dormiente, cum corpore dor- 
ratione non est qui contradicat, quantum 
jum continui profectus, nihil temporis tam 
de vita nostra, quam quod somno deputatur. 
'*go ad somnum semper aliquid defer tecum 
Oria vel cogitatione, in quo placide obdor- 
iod nonnunquam etiam somniare juvet: quod 
rigilantem te excipiens, in statum hesternse 
nis restituat, Sic tibi nox sicut dies illumina- 
1 nox illuminatio tua erit in deliciis tuis (Psal. 
1, 12, 11). Placide obdormies, in pacequiesces, 
ParRoL CLXXXIV. 


redeundum in id, unde non totus discesasisti. Sobrium 
enim cibum, sobriumque sensum, sequitur sobrius 
somnus. Carnalis vero somnus, et brutus, et, sicut 
dicitur, letheeus, abominandus est servo Dei. De quo 
vero post congruam quietem facile est sensus corpo- 
ris et mentis evocare, et quasi servos domus patris- 
familias ad opera necessaria spiritui suscitare et 
emittere: hujusmodi somnus tempore suo, modo 
Suo aspernandus non est. Sic prudens et Deo dedi- 
tus animus habere se debet in cella sua et in con- 
scientia sua, sicut prudens paterfamilias 8486 in 
domo sua. Non habeat, sicut Salomon dicit, in domo 
sua mulierem litigiosam (Prov. xx:, 19) carnem 
suam, sed ad sobrietatem morigeratam et assuefa- 


B ctam ad obedientiam, et. ad laborem paratam, ubique 


C 


institutam et esurire, et saturari, et abundare, et 
penuriam pati. Habeat sensus exteriores non duces, 
sed servientes: interiores, sobrios, et efficaces. Ha- 
beat omnem omnino domum, vel familiam cogita- 
tionum suarum, sic ordinatam et disciplinatam, u 
dicat huie, Vade, et vadat: et alii, Veni, et veniat; 
et servo suo corpori, Fac hoc, et absque contradi- 
ctione faciat. Qui sic semetipsum ordinat, et regit in 
conscientia sua, optime sibi credendus et commit- 
tendus est in cella sua. Sed hoc est perfectorum, vel 
perfici jam incipientium: quod ideo proposuimus 
incipientibus et novitiis, ut sciant quid desit sibi, 
et quo extendere habeant intentionem studii sui. 
CAPUT XII. 


Quinam idonei habitatores celle: sumptuosa edi- 
ficia improbantur. 


35. Sciendum vero est, quia cum de carnali, vel 
de animali sensu, vel de rationali scientia, vel de 
spirituali sapientia disserimus, unum hominem de- 
scribimus in quo secundum diversos profectus et 
profectuum proventus, et intentionis affectus, heec 
omnia diversis temporibus possibile est inveniri: et 
tria hominum genera, singula secundum statuum 
horum proprietates in professione religionis in cel- 
lis militantia: quamvis celle dignitas, et sanctse so- 
litudinis secretum, et solitari&e professionis titulus, 


non nisi perfectis convenire videtur; quorum, sicut. 


Apostolus dicit, est solidus cibus: et qui proconsue- 
tudine exercitatos habent sensus ad discretionem bon 
et mali (Hebr. v, 1&); in quo etsi rationalis, qu 
proximus est sapienti, utcunque videretur esse te- 
lerandus; sed certe animalis qui non percipit ea que 
Dei sunt, penitus putaretur arcendus. Sed occurrit 
Petrus apostolus, dicens de quibusdam: δὲ Spiritum 
sanctum ipsi acceperunt, sicut et nos, ego quis eram 
qui prohiberem Deum? (Acl. x1, 11.) Spiritus enim 
sanctus bona voluntas est. Nec enim sine grandi 
scrüpulo mentis a quacumque professionis altitudine 
arcendus est, cui testis inhabitantis et trahentis 
Spiritus sancti bona voluntas est. Siquidem ex 
duobus hominum generibus cellarum habitatio sup- 
plenda est: scilicet vel de simplicibus, qui et sensu 
et voluntate ad assequendam religiosam prudentiam 
11 


eno 


391 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS - 


339 


ferventes apparuerint et humiles: vel de prudenti- A hominibus decet fleri tabernaculum Dei cum homi- 


bus, quos religiosz et sanctze simplicitatis constite- 
ril esse s&emulatores. Stulta vero superbia, vel su- 
perba stultitia, a tabernaculo justorum semper pro- 
cul sit. Est autem omnis superbia stulta: quamvis 
non omnis stultitia sit superba. Stultitia enim sine 
superbia, nonnunquam simplicitas invenitur: quse 
si ignorat, forsan est docibilis; et si nequit doceri, 
forsan est tractabilis. Et est propria civitas refugii 
simplicitati, cohabitatio religionis: nisi sit talis quse 
nolit humiliari, vel tam bruta, ut non possit regi vel 
tractari. Bona tamen voluntas, etsi multum sit 
bruta, non tamen est deserenda, sed salutari consi- 
lio ad laboriosam et actuosam vitam transmittenda. 
Superba autem, quantumvis prudens sibi videatur, 
dimittenda sibi est, et abigenda. Si enim admittitur 
superbus, prima die qua ingreditur habitare, incipit 
leges dare: nimium vero stultus discere non potest, 
quas invenit. Sollicite ergo et prudenter perpenden- 
dum est, quis admittatur ad habitandum secum. 
Qui enim habitat secum, nonnisi se ipsum, qualis 
ipse est, habet secum. Malus autem homo nunquam 
tuto secum habitat, quia cum malo homine habitat : 
et nemo molestior ei est, quam ipse sibi. Nam in- 
sani et nimium dermentes, et qui non satis quacum- 
que de causa mentis suse bene compotes sunt, custo- 
diri solent, nec sibi relinqui vel committi, ne soli- 
tudine sua male utantur. Admittantur ergo animales 
homines, pauperes spiritu ad cohabitationem cella- 
rum: sed ut fiant ipsi rationales ac spirituales, non 
ut propter eos ipsi qui jam hoc esse meruerunt, 
eonvertantur retro, et efficiantur animales. Susci- 
piantur in omni benevolentia 9 3 charitatis : por- 
tentur in omni patientia bemignitatis. Sed qui eis 
compatiuntur, non eis conformentur: nec sic qu&- 
rant eorum profectum, ut propter eos cogantur in- 
currere propositi in religione rigoris defectum. 

36. Inde enim jam subintravit de ere alieno sum- 
ptuosa, et, quantum pudor vix sinit, ambitiosa cel- 
larum edificatio: et abjecta sancta simplicitate et 
rusticitate, sicut Salomon dicit, ab Altissimo creata 
(Eccli. vn, 16), quasi religiosas quasdam nobis crea- 
mus habitastionum honestates. In. quibus tantum 
compassum est animalibus, ut pene omnes in hoc 
effecti simus animales. Dimissam enim nobis a pa- 
tribus nostris jure hereditario formam paupertatis, 
et sancte simplicitatis speciem, verum decorem do- 
mus Dei, alienantes ἃ nobis et a cellis nostris, per 
manus artificum exquisitorum cellas, non tam ere- 
mitcas, quam aromaticas zdificamus nobis, singu- 
las in titulo centum solidorum, concupiscentias ocu- 
lorum nostrorum de eleemosynis pauperum. Am- 
puta, Domine, opprobrium centum solidorum a cel- 
lis pauperum tuorum. Cur non potius centum dena- 
riorum? cur non potius nullorum? cur non potius 
graUs filii gratise ipsi sibi sedificant? Quid responsum 
est Moysi, cum consummaret tabernaculum? Vide, 
inquit, omnia f acito secundum exemplar quod osten- 
gum est tibi in monte (Exod. xxv, 40). Non a smeuli 


nibus. lpsi quibus in altitudine mentis ostenditur 
exemplar veri decoris domus Dei, ipsi eedificent sibi. 
Ipsi quibus sollicitudo interiorum suorum contem- 
ptum et negligentiam indicit omnium exteriorum, 
ipsi sdificent sibi formam paupertatis et sancte 
simplicitatis speciem, et paterne frugalitatis linea- 
menta. Nulla enim sic aptabit artificum industria, 
Sicut eorum negligentia. 

31. Ergo, obseero, in peregrinatione hujus seculi, 
in militia hac super terram, sedificemus nobis, non 
domos ad habitandum, sed tabernacula ad deseren- 
dum: utpote cito inde vocandi, et emigraturi in 
patriam et civitatem nostram, et in domum «terni- 
tatis nostre. In castris quippe sumus, in alieno mi- 


B litamus, in alieno laboramus: facile est. quidquid 


naturale est, Numquid non facile est solitario, et 
sufficiens natur&, et utile conscienti&, ipsi sibi cel- 
lam de virgis contexere, de luto plasmare, unde- 
cunque operire, et decentissime inhabitare? Etquid 
amplius est requirendum ? Credite, fratres, et uti- 
nam experiri vobis non contingat: quia pulchritu- 
dines ista» et forenses honestates cito virile proposi- 
tum enervant, et masculinum animum effeminant. 
Nam et8i ipso sepe usu sopiuntur earum delectatio- 
nes, eisi sint aliqui qui utantur hujusmodi quasi 
non utentes, tamen contemptu melius, quam usu 
exstirpantur et vincuntur hujusmodr affectiones. 
Conferunt etiam non modicum interioribus nostris 
exteriora nostra, ad similitudinem mentis aptata et 
composita, et bono proposito suo modo responden- 
tia. Pauperior enim cultus in aliis frenat concu- 
piscentiam: in aliis cirea amorem paupertatis affi- 
eit conscientiam. Sed et intentum interioribus suis 
animum magis decent inculta omnia et neglecta 
exteriora: quibus animus ipse [al. add. incola do- 
mus| sepius alibi conversari dignoscitur; seque 
alibi magis occupatam inteutio sancta denuutiat; 
et efficaciter bonz conscientie conciliat interiora, 
cui omnia exteriora viluisse renuntiat. Obsecro ergo, 
ut maneant celle ille delicatiores sicut facte sunt, 
sed non crescat numerus earum: sintque in valetu- 
dinaria fratribus animalibus et infirmioribus, donec 
convalescant; hoc est, incipiant desiderare, non 


D valetudinaria infirmorum, sed tabernacula militan- 


tium in castris Dei. Maneant in exemplum posteris 
vestris, quia tales habuistis, et sprevistis. 


CAPUT XIII. 

Exemplo priscorum monachorum, eremitarum, imo 
Christi Apostolorum et primorum fidelium, hor- 
tatur ad modestiam, otti fugam, et paupertatis 
amorem. 

38. Vos autem qui spirituales estis, sicut He- 
brzi, id est transeuntes, non habentes hic civitatem 
manentem, sed futuram inquirentes, sdificate vo- 
bis, sicut S8 S copistis, casulas in quibus habite- 
tis. In casulis enim habitaverunt patres nostri, ha- 
bitantes in terra repromissionis quasi in aliena; 
eum coheredibus repromissionis exspectantes fun- 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. -— LIB. I. 


334 


ta habentem civitatem, cujus artifex et con- MÀ 7185 in Domino Jesu Christo, ut eum silentio operan- 


$t Deus ; non acceptis repromissionibus, sed 
' eas aspicientes et salutantes, et confitentes; 
ospites sunt et peregrini super terram. Qui 
hsc dicunt, significant se patriam inquirere 
em, hoc est colestem (Hebr. x1, 9, 10, 13, 
. Idcirco patres nostri in Egypto et Thebaida, 
' hujus vitz ardentissimi eemulatores, in soli- 
yus degentes, angustiati, afflicti, quibus di- 
in erat mundus, ipsi sibi cellas cedificabant, 
bus tecti tantummodo οἱ cireumsepti a tur- 
δῖ a pluvia tutabantur, in quibus eremiticte 
tatis deliciis affluentes, locupletabant multos 
entes. Quos quo nomine dignius appellem ne- 
(mines coelestes, an angelos terrestres, de- 
,in terris, sed conversationem habentes in 
Laborabant manibus suis, et de labore suo 
res pascebant; esurientes ipsi, de vastitate 
urbium carceres alebant et infirmos, et in 
libet necessitatibus positos sustentabant, vi- 
| de labore suo, et habitantes in labore ma- 
suarum. 
Quid ad hasc dicemus nos, nou animales, sed 
δ terrena, adherentes terre, et sensibus 
nostre, in sensu carnis nostre ambulantes, 
alienis manibus pendentes? Quamvis console- 
38 in hoc ipsum aliquatenus ille, qui cum dives 
pauper pro nobis factus est (IT Cor. vm, 9). 
d voluntarie paupertatis dedit preceptum, 
ejusdem paupertatis in semetipso nobis for- 
dignatus est demonstrare. Ut enim sciant 
elici pauperes quid eis faciendum sit, ipse 
& fidelibus pasci voluit, nonnunquam et ab 
libus, sed ut üdeles faceret, vitre necsssaria 
re non recusavit. Sed etiam in primitiva 
ds pauperes illos sanctos, qui pro Christo ra- 
| bonorum suorum perpessi fuerant, vel se- 
(m perfectionis consilium omnia reliquerant 
ndiderant, ac fratribus fidelibus communia 
rant, sollicitudine quanta, quanta pietate 
; Apostoli alendos a fidelibus procurabant, 
er Àctuum Apostolorum, et Paulus in Episto- 
s manifeste demonstrat. Quod etsi conceditur 
1$, hoc ipsum Domino pr:cipiente et ordi- 
, Evangelium annuntiantibus de Evangelio 
», ex Apostolorum tamen auctoritate non ne- 
, etiam evangelice viventibus, sicut sanctis il- 
wuperibus qui tunc erant in Jerusalem : qui 
sancti pauperes ob hoc vocantur, quia in pro- 
ne sanctitatis et communis vite nomen dede- 
et semetipsos in hoc ipsum sponte pauperes 
mant (Luc. xvin, 92; Act. τι, 44, 46; 1v, 34, 
Rom. xv; 1 Cor. ix ; 11 Cor. vi). Quod 
Apostolus severissima auctoritate quibusdam 
iat, ut qui non vult operari, non manducet ; 
1u0 ostendens de quibus diceret, subjunxit 
8 : Audivimus enim quosdam ambulantes inter 
quiete, nihiloperantes, sed curiose agentes . His 
s qui hujusmodisunt, denuntiamus et obsecra- 


Les panein suum manducent (II Thess. wi, 10 - 13). 
Suum, hoc est, suo labore partum et acquisitum. Et 
tamen ne illos, quamvis inquietos, nihil operantes, 
et euriose agentes, nomen tamen Domini invocatum 
super se habentes, quasi exposuisse videretur et 
abjecisse, statim intulit dicens: Vos autem, fratres, 
nolite deficere benefacientes in Christo Jesu Domino 
nostro .(Ibid., 43). Acsi diceret : Et si illi perseve- 
rant in malitia, sive negligentia sua, vos tamen in 
sustentandis eis nolite deficere a beneficentia vestra. 


40. Cum ergo severissime superius denuntiaverit, 
non manducandum nolentibus operari, postmodum 
vero volentibus operari, sed nihil operautibus, ali- 
quanto seexhibuerit clementiorem, possemus di- 
cere, secundum textum verborum ejus (nec om- 
nino aberraret a vero), non volentibus quamvis 
valentibus, intentatam esse illam severitatem; vo- 
lentibus autem, sed non valentibus indulgentiam 
istam. Sed etiam cum istis denuntiet, et obsecret in 
Domino Jesu Christo, ut cum silentio panem suum 
manducent, videntur panem non suum manducare, 
nisi eum suum efficiant operaudo, quantum $19 
operari possunt testimonio Dei et conscientie sus. 
Ignosce, Domine, ignosce : excusamus, tergiversa- 
mur, sed non est qui se abscondat a lumine verita- 
tis tu; quod sicut illuminat conversos, sic etiam 
ferit aversos. Non est enim oecultatum os nostrum 
ate, quod fecisti in occulto hominum. Nos autem 
nobismetipsis facimus id occultum, quia vix est 
aliquis, in eis que ad te sunt, qul experiri velit 
quid possit, et quod promptissime potest quando- 
que secundum carnem vel seculum, sive timor im- 
pulerit, sive cupiditas traxerit. Sed et si fallimus 
homines inscios, non nos permittas, ut quasi volen- 
tes fallere te, fallamus nosmetipsos. Nos non labo- 
ramus, quia vel non possumus, vel non posse nobis 
videmur, vel consuetudine oti et deliciarum no- 
strarum nos non posse efficimus. 

1. Adoremus ergo semper, et procidamus, et 
ploremus coram te, qui fecisti nos, et qui in hoc 
ipsum peccato nostro manifesto, judicio tuo occulto 
formasti nos, utforsitan quia non multum hoc vo* 
lumus, non possimus: vel quia non voluimus cum 


D potuimus, cum volumus non possumus. Vescamur 


saltem secundum peenam Ad: pane nostro, si non 
possumus in sudore vultus nostri, in dolore cordis 
nostri; in lacrymis doloris, si non possumus in su- 
dore laboris. Magnam hanc jacturam professionis 
nostre suppleat pietas, ac devotio consciontie hu- 
milis. Sint nobis lacrymae nostre panes die ac no- 
cte, quamdiu dicitur animsee nostre, Ubi est Deus 
tuus? hoc est, quamdiu peregrinatur a Domino Deo 
nostro, et a lumine vultus sui. Unum quidem erat 
necessarium : sed qui nec in uno figimur, nec in 
multis exercemur, in quo ordine computabimur ? 
Utinam cum illo de quo Apostolus dicit : Ei qui 
non speratur, credenti autem in eum qui justificat 
impium, reputatur fides ejusad justitiam secundum 


999 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


336 


propositum gratie Dei (Rom. 1v, 5). Utinam cum A cor levare, spiritualiter orare, a corporibus vel cor- 


peccatrice, cui multum dimissum est, quia multum 
dilexit (Luc. vr1, 47), et beata anima hoc judicio 
apud Deum meruerit justificari, judicio diligentium 
nomen Domini, ut omissa omni justitia operum, el 
fiducia meritorum, in hoc solo jusüificetur, quo- 
niam dilexit multum. Nam in diligendo te, Deus, 
retributio magna est diligenti conscientie ipsa dile- 
ctio tua, deinde vero vita sterna. Sic, fratres, obse- 
ero vos, non excusemus nos, sed accusemus nos, 
et confiteamur. Et qui magni liominis umbram, et 
personale quoddam figmentum perfectionis apud 
homines induimus; apud Deum conscientie nostra 
cognoscentes paupertatem , non usquequaque rece- 
damus a veritate, et veritas liberabit nos. 


CAPUT XIV. 

Quomodo animalis incipiens, seu tiro religiosus do- 
cendus sit appropinquare Deo per amorem etora- 
tionem. 

49. Deinde docendus est animalis incipiens, et 
Christi tirunculus Deo appropinquare, ut et Deus 
appropinquet ei. Sic enim admonet propheta: Ap- 
propinquate Deo, et ipse appropinquabit vobis (Jac, 
iv , 8). Non solum enim faciendus est homo et for- 
mandus, sed et vivificandus. Primo enim formavit 
Deus lominem: deinde inspiravit in faciem ejus 
spiraculum vitae, et factus est homo in animam vi- 
ventlem (Gen. 11, 7). Formatio hominis, institutio 
est moralis: vita ejus, amor Dei. Hunc fides con- 
cipit, spes parturit, ipae se format et vivificat, Amor 
enim Dei, vel amor Deus Spiritus sanctus, amori 
hominis se infundens, aíficit eum sibi. Et amans 
semetipsum de homine Deus, secum unum efficit, 
et spiritum ejus, et amorem ejus, Sicut enim non 
habet corpus unde vivat, nisi de spiritu suo : sic 
affectus hominis, qui amor dicitur, non vivit, hoc 
est non amat Deum, nisi de Spiritu sancto. Amo- 
rem ergo Dei, in homine ex gratia genitum, lactat 
lectio, meditatio pascit, oratio confortat et illumi- 
nat. Animali vero et novo in Christo homini ad 
exercitanda ejus interiora melius et tutius propo- 
nuntur legenda et meditanda Redemptoris nostri ex- 
teriora; et ostenditur in eis exemplum humilitatis, 
$90 provocatio charitatis, et affectus pietatis : et 
de Scripturis sanctis et. sanctorum traetatibus Pa- 
trum moralia quieque et planiora. Proponenda sunt 
ei gesta el passiones sanctorum: ubi nec laboran- 
dum ei sit in planitie historiali, et semper aliquid 
occurrat quod novitii animum excitet ad amorem 
Dei et contemptum sui. Porro 8188 historie delectant 
quidem cum leguntur, sed non zdificant, quin po- 
tius mentem inficiunt: et in tempore orationis vel 
spiritualis meditationis, inutilia qu&que vel noxia 
faciunt scaturire de memoria. Lectionis quippe mo- 
dum similis meditatio sequi solet. Difficilium etiam 
lectio scripturarum fatigal, non reficit teneriorem 
animum ; frangit intentionem, hebetat sensum vel 
ingenium. 

43. Docendus est etiam in oratione sua sursum 


porum imaginibus, cum Deum cogitat, quantam 
potest recedere. Admonendus est quanta potest 
puritate cordis intendere in eum, cui sacrifi- 
cium orationis suc offert: se ipsum attendere qui 
offert, intelligere quod offert: quantum enim videt , 
velintelligit eum cui offert , tantum ei in affectu est, 
et ei amor ipse est intellectus; quantumque ipse ei 
in affectu est,tantum sapit ei hoc ipsum si dignum 
Deo est quod offert : et in eo sibi bene est. Hujus- 
modi homini oranti vel meditanti, melius ac tutius, 
sicut jam dictum est, proponitur imago Dominice 
Humanitatis, Nativitatis ejus, Passionis et Resur- 
rectionis: ut infirmus animus, qui non novit cogi- 
tare nisi corpora et corporalia, habeat aliquid cui 
se afficiat, cui juxta modum suum pietatis intuitu 
inhereat. Est quippe in forma Mediatoris, in quo, 
sicut legitur in Job, visitans homo speciem suam, 
non peccet (Job v, 24): hoc est, cum intentionis 
sus intuitum in eum dirigit, humanam in Deo spe- 
ciem cogitando, a vero non usquequaque recedat, 
et dum per fidem ab lomine Deum non dividit, 
Deum aliquando in homine apprehendere addiscat. 
In quo pauperibus spiritu, et simplicioribus filiis 
Dei, tanto primum solet esse affectus dulcior, quanto 
humane nature propinquior. Postmodum vero fide 
migrante in affectum, amplexantes in medio cordis 
sui dulci amoris amplexu Christum Jesum, totum 
hominem propter hominem assumptum, totum Deum 
propter assumentem Deum, incipiunt eum non jam 
secundum carnem cognoscere, quamvis eum necdum 
secundum Deum plene possint cogitare. Et sanctifi- 
cando eumin cordibus suis offerre ei amant vota sua 
quz distinxerunt labia sua ; obsecrationes, orationes, 
postulationes, gratiarum actiones, pro tempore, pro 
causa congruentes. 

44. Sunt enim orationes alie breves ac simplices, 
sicut eas format voluntas, seu necessitas orantis pro 
causa incidenti : alie prolixiores et rationabiles, 
sicut in inquisitione veritatis petentes, qusrentes, 
pulsantes, donec accipiant, inveniant, et aperiatur 
eis: alie alacres, spirituales et fecundse, in affectu 
fruentis, et gaudio gratie illuminantis. Et ipse sunt 
quas Apostolus alio ordine dinumerat, obsecrationes, 
orationes, postulationes, gratiarum actiones (ITim. 
n, 1). Nam postulatio, quam primam posuimus, 
est circa obtinenda temporalia, et necessaria aliqua 
vite hujus, in qua Deus postulantis quidem appro- 
bans bonam voluntatem, facit tamen ipse quod me- 
lius judicat, et dat libenter ei, quod bene postulat 
(αἰ. sequi bene postulantem]. Ipsa est de qua Psal- 
mista ait: Quontam adhuc et oratio mea in benepla- 
citis eorum (Psal. cx,, 5). Hac est etiam homi- 
num impiorum, quia omnium communiter est, sed 
maxime filiorun seculi hujus, desiderare tranquil- 
litatem pacis, sanitatem corporis, temperiem aeris, 
et alia quie ad vitae hujus usum spectant, et neces- 
sitatem, et abutentium voluptatem. Pro quibus qui 
fideliter postulant, quamvis non ea postulant nisi ad 


331 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LIB. II. 


338 


necessitatem, tamen in hoc ipso voluntati Dei suam A mani duritia, ad votum exaudiri non meretur, anxie. 


semper subjiciunt. Obsecratio vero est in exerciüis 
spiritualibus anxia ad Deum instantia: in quibus 
snte gratiam succurrentem, qui apponit scientiam, 
apponit et dolorem (Eccle. 1, 18). Oratio vero est 
hominis Deo adhzrentis affectio, οἱ familiaris que&e- 
dam et pia allocutio, et statio illuminate mentis ad 
fruendum, quamdiu licet. Porro gratiarum actio est 
in intelleetu, et cognitione gratie 95.958 Dei bone 
voluntatis indeficiens ad Deum et indefessa inten- 
to: etiamsi aliquando, vel non sit, vel torpeat, 
sive actio exterior, sive interior affectio. Hec enim 
est de qua dicit Apostolus : Velle adjacet mihi, per- 
ficere autem bonumnon invenio (Rom. vu,18). Àc si 
dicat : Semper quidem velle adest, sed aliquando 


jet, hoc est ineíficax est: quia perficere opus B 


bonum quero, sed non invenio. Hec est charitas 
que nunquam deficit. Ipsa est enim sine intermis- 
sione oratio, seu gratiarum actio, de qua Apostolus 
ait: Sine intermissione orantes, semper gratias 
agentes (I1 Thess. v, 11, 18). Est enim jugis quedam 
bonitas mentis et bene compositi animi, et ad Pa- 
trem Deum in filiis Dei bonitatis ejus quadam si- 
militudo, orans pro omnibus semper, et gratias 
agens in omnibus; tot modis in oratione, vel gratia- 
rum actione in Deum se jugiter refundens, quot in 
suis necessitatibus vel consolationibus, in proximi 
etiam vel compassionibus, vel congratulationi- 
bus causales in hoc materias invenit pius affe- 
ctus. Hzc autem jugiter in gratiarum actionibus 
est ; quia qui sic est, semper in gaudio sancti Spiri- 
tus est. 

&5. In postulationibus ergo pie ac fideliter oran- 
dum est, sed non est in illis pertinaciter inhzeren- 
dum, quia nos nescimus, sed Pater ccelestis scit 
quid in temporalibus istis necesse nobis sit. Ob- 
secrationibus vero insistendum est, sed in omni 
hamilitate et patientia, quia non afferunt fructum, 
nisi in patientia. Nonnunquam enim cum celerius 
gratia non subvenit, fit obseceranti ccelum z:neum, 
e terra sua ferrea. Et cum relicta sibi cordis hu- 


C 


tas desiderantis negari sibi :estimat, quidquid dif- 
fertur. Cumque sicut Chananea illa przeteriri se ac 
despici ingemiscit (Matth. xv, 22-28), quasi immun- 
ditiam carnis, preterita sibi peccata sua imputari, 
vel improperari imaginatur. Nonnunquam vero non 
sine labore petens accipit, qusirens invenit, et pul- 
santi aperitur : et consoletiones ac suavitates ora- 
tionis invenire tandem aliquando meretur labor ob- 
secrationis. 

46. Nonnunquam etiam pure orationis affectus, 
et bona illa orationis suavitas non invenitur, sed 
quasi invenit; cum non petentem, non quaerentem, 
non pulsantem, et quasi nescientem gratia preevenit: 
et tanquam genus servorum recipitur in mensa filio- 
rum, cum rudis adhuc et incipiens animus in eum 
orandi assumitur affectum, qui pro praemio sancti- 
tatis reddi solet meritis perfectorum. Quod cum 
fit, agitur ut vel in judicium suum non liceat scire 
negligenti quid negligat [a/. Quodcumque sit, agitur 
αἱ vel in judicium suum non liceat nescire negli- 
genti quid negligat], vel ut provocatio charitatis 
amorem in eo ultro se offerentis accendat. In quo, 
proh dolor! plurimi falluntur, quia cum pascuntur 
pane filiorum, jam se esse filios arbitrantur : et 
deficientes unde proficere debebant, ex visitante 
gratia evanescunt ἃ conscientia sua, arbitautes se 
aliquid esse, cum nihil sint, et de bonis Dei non 
emendantur, sed indurantur, et fiunt de quibus 
Psalmista dicit, Inimici Domini mentiti sunt ei, et 
erit tempus eorum in sacula. Et cibavit illos ex- 
adipe frumenti, el de petra melle saturavit eos 
(Psal. Lxxx, 16. 17). Pascuntur enim a Patre Deo, 
aliquando de pretiosiore gratie substantia servi, 
ut affectent esse filii : ipsi vero gratia Dei abu- 
tentes efficiuntur inimici. Ut enim abutantur etiam 
Scripturis sanctis iu peccatis, vel in concupiscen- 
tiis suis, redeuntes ad eas per orationes, dicunt 
sibi illud uxoris Manue : Si Dominus voluisset nos 
occidere, non suscepisset sacrificium de manibus no- 
stris (Judic. xin, 23). 





LIBER SECUNDUS. 





CAPUT I. 

Celle secretum tironibus et. perfectis quam utile. 

1. Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtu- 
tum, in quibus passer invenit sibi domum, et turtur 
nidum ubi reponat pullos suos! (Psal. vuxxxitt, 2, &.) 
Passer, inquam, naturaliter animal vitiosum, mo- 
- bile, leve, importunum, garrulum, ac pronum in li- 
bidinem. Et turtur luctus amica, opace solitudinis 
. familiaris incola, forma simplicitatis, exemplum ca- 
stitatis. Ille sibi invenit in eis domum quietis et se- 
cwritatis : illa nidum sibi, ubi reponat pullos suos. 
Que sunt hec, nisi juvenum naturaliter calidus 
sangus, et fervidus animus, stas labilis, curiositas 


inquieta; et virilis maturitas, serius animus, castus, 
sobrius, pertaesus exteriorum quantum potest, et in- 
tra semetipsum recondens semetipsum? Quorum al- 
terum in tabernaculis Domini virtutum, in disciplina 
cellarum invenit sibi ab 989999 omnibus vitiis quie- 
tem, firmamentum stabilitatis, et mansionem secu- 
ritatis: altrerum vero, in secreto celle secretiorem 
recessum conscientis, ubi reponat et nutriat sancta- 
rum affectionum suarum fructus, et spiritualis sen- 
sus contemplationis. Passer solitarius in tecto, hoc 
est in altitudine comtemplationis, calcare amat ha- 


'bitationem carnalis conversationis. Turtur in infe- 


rioribus fecundatur, ct gaudet in fructibus humilita- 


GUIGONIS GARTHUSIENSIS 


340 


Dis. Perfecti enim quique et spirituales, qui turturis A in proficiendo, sic et in meditando et tractando ; a£- 


nemine designantur, cum ad firmamentum et robur 
virtutis sue per virtutem obedientis et subjectionis 
perveniunt, premunt se semper ac dejiciunt in id 
quod incipientium est ; et unde infra se descendunt, 
inde ascendunt supra se : et humiliando se magis 
proficiunt, propter fructus solitudinis, qui sunt fre- 
quentes et sublimes excessus contemplationis, non 
arbitrantes esse negligendam conscientiam volunta- 
rie subjectionis, usym socialis vite, et dulcedinem 
fraterne charitatis. 

2. Ideo vir spiritualis et corpore suo spiritualiter 
ulens, servitutem ejus, quam habet animalis homo 
per vim coactam, rationalis per consuetudinem sub- 
actam, accipere meretur quasi naturaliter affectam. 


Ubi illi est obedientia necessitatis, iste eam habet B 


charitatis. Ubi ille virtutes laboris plenas, iste ha- 
bet eas versas in mores. Illi vero passeres Dei sur- 
sum nitentes ad ea qus sunt perfectorum, non ela- 
tionis presumptione, sed pietatis amore, in pauper- 
tate spiritus sui sublimati, non repelluntur ut elati, 
sed suscipiuntur ut devoti : et aliquando hoc meren- 
tur experiri, quo spirituales frui ; et semper affectant 
imitari eorum vitam activam, ad quorum ambiunt 
consolationem contemplativam. Sicque uno spiritu, 
licet non uno gressu gradientes, eque proficiunt et 
spirituales in humili, et incipientes in sublimi. Et 
hec sunt cellarum bene ordinatarum sancta com- 
mercia, siudia veneranda, otia negotiosa, quies ope- 
rosa, charitas ordinata, mutuo in silentio sibi collo- 
qui, et in absenlia ab invicem se ad invicem magis 
frui, proficere de invicem, et cum se non vident ad 
invicem, in alio videre quod imitandum est, in se ip- 
sis nonnisi quod flendum est. Ego vero, sicut dicit 
Jeremias, vir videns paupertatem meam (Thren. n, 
1), cum alienas divitias computo, in memetipso eru- 
besco, et suspiro, quia quod tracto in alieno, mallem 
experiri in proprio. De duobus quippe malis tolera- 
bilius est quod amas non videre, quam videre, et non 
habere; quamvis non sic de bonis Domini. Bona 
enim Domini videre, amare est : amare vero, habere 
est. Ideo nitamur, in quantum possumus ut videa- 
mus, videndo intelligamus, et intelligendo amemus, 
ut amando habeamus. Domine, super hoc ante te 
omne desiderium meum, et gemitus meus a te non 
est absconditus. 
CAPUT Il. 

Dje secundo statu vite religiose, id est rationali. 
. 9. De animali vero statu transeuntes ad rationa- 
lem, ut de rationali transeamus ad spiritualem tra- 
ctando, et utinam proticiendo, primo scire debemus 
quia Sapientia, sicut in libro nominis ejus legitur, 
praoccupat eos qui se concupiscunt, et occurrit eis, 
et ostendit se in viis suis hilariter (Sap. vi, 14), sicut 


(13) Sic omnes mss. In uno codice Montis-Dei, 
suam amiserit in volendo et agendo, quod eodem re- 
dit. Arbitrium vero nostrum dicitur amisisse suam 
in eligendo et agendo libertatem, non quidem liber- 


C 


tingens ubique propter suimunditiam (Sap. vu, 34). 
Adjuvat enim Deus vultu suo se intuentem, movet ac 
promovet, et attrahit species summi boni se contem- 
plantem. Cumque ratio proficiendo in amorem sur- 
sum ascendit, amanti et desideranti gratia condescen- 
dit. Unum szpe fiunt, quz illos duos status efficiunt 
40: suni ratio et amor, et que ex eis efficiuntur, 
scilicet scientia et sapientia. Nec jam possunt altrin- 
secus tractari vel cogitari que jam unum et unius 
operationis ac virtutis sunt, et in sensu intelligentis, 
et in gaudio fruentis. Quamvis ergo distinguendus 
sit alter ab altero, tamen cum sic se res obtulerit, et 
cogitandus et tractandus erit alter cum altero, et in 
altero. Quia ergo, sicut jam supra dictum est (su- 
pra, lib. 1, nn. 14, 19), quemadmodum in profectu 
religionis, status animalis vigilal circa corpus et ho- 
minem exteriorem componendum, et aptandum stu- 
dio virtutis; 89938 sic rationalis circa animum agere 
debet, vel faciendum si non est, vel excolendum et 
ordinandum si est : primo videndum est quis vel quid 
sit animus ipse,quem ratio rationalem facit ; quid ipsa 
ratio, quae animal mortale faciendo rationale, ho- 
minem perficit. Sed primo dicendum est de anima. 

&. Anima est res incorporea, rationis capax, vivi- 
ficando corpori accommodata. Hzc animales con- 
stituit homines, qus carnis sunt sapientes, sensibus 
corporis inherentes. Qus ubi perfecte rationis in- 
cipit esse, non tantum capax, sed et princeps, conti- 
nuo abdicat a se nomen generis feminini, et efficitur 
animus particeps ralionis, regendo corpori accom- 
modatus, vel se ipsum habens spiritus. Quamdiu 
enim anima est, cito in id quod carnale est, effemi- 
natur : animus vero vel spiritus, nounisi quod virile 
est et spirituale meditatur. Spiritus enim hominibus 
in appetitu boni sublüilis οἱ efficacis naturse condi- 
tus, et in arte creatricis sapientia omni corpore 
melior, omni etiam luce corporea lucidior ac dignior, 
ob imaginem conditoris, et capacitatem rationis; vitio 
tamen carnalis originis implicitus, peccati servus effe- 
ctus est, et captivus in lege peccati, qua est in mem- 
bris. Nec tamen omnino amisit arbitrium, id est judi- 
cium rationis in judicando et discernendo, quanquam 
libertatem suam amiserit in volendo et agendo (13). 


D Nam in poenam peccati, et testimonium amisse di- 


gnitatis naturalis, positum est in signum ei arbi- 
trium, sed captivum. Quod etiam ante conversionem 
et liberationem voluntatis, nunquam perdere potest 
ex toto ulla aversione ipsius voluntatis. [n quo etiam 
cum eo abutitur in eligendo malum pro bono, sicut 
dictum est, melior est et dignior omni corporea 
creatura, et in se, el in arte [a/. arce] creatricis ve- 
ritatis. Liberatur vero voluntas, quando efficitur 
charitas : cum eharitas Dei diffunditur in cordibus 


tatem naturse, quam nunquam perdere potest ez toto, 
sed libertatem gratiee, quee tum restituitur cum libs- 
rata voluntate per liberantem gratiam, spiritus agi 
incipit libera ratione, etc. 


341 BPIST. AD FRATRES DE NONTE DBIl. — LIB II. . 842 
nostris per Spiritum sanctum, qui datur nobis (Rom. BÀ rere ei cujus imago est. Ideo etsi in terris regit cor 


v, 9). Et nunc vere est ratio, hoc est habitus mentis 
per omnia conveniens veritati. Cum enim liberata 
voluntate per liberantem gratiam, spiritus agi inci- 
pit libera ratione, tunc suus est, hoc est se ipso li- 
bere utens efficitur, et fit animus, et bonus animus, 
Animus, inquam, in quantum bene animans, el 
perficiens animal suum supplemento libere ratio- 
nis, Bonus autem, in quantum jam amans bonum 
suum, quo bonus fit, et sine quo nec bonus, nec 
animus esse potuit. Fit autem bonus animus et ra- 
tionalis, diligens Dominum Deum suum in toto corde 
suo, et in tota anima sua, et intota mente sua, et in 
omnibus viribus suis, et nonnisi in ipso se ipsum, 
et proximum suum sicut se ipsum. Fit autem bonus 


animus Deum timens, et mandata ejus observans: B 


hoc est enim omnis homo (Eccle. xn, 13). Ratio 
vero sic definitur a definientibus, vel describitur a 
describentibus : Aspectus animi est, quo per se ip- 
sum, non per corpus, verum intuetur: aut ipsa veri 
contemplatio, aut ipsum verum quod contemplatur, 
aut vita rationalis, vel rationale obsequium, in quo 
conformatur veritati contemplata. Ratiocinatio vero 
est ralionis inquisitio, hoc est aspectus ejus motio 
per ea qua aspicienda sunt. Ratiocinatio quserit, 
ratio invenit. Áspectus hic in rem aliquam conje- 
ctus cum ea videt, scientia est; cum non valet, 
ignorantia est bominis. Hzc ergo ralio est, et in- 
sirumentum per quod operatur, et opus quod ope- 
ratur. Hec semper exerceri amat in eo quod utile 
est et honestum, exercitio proficiens, desidia vero 
in semetipsa marcescens. 

9. Nullum vero dignius et utilius exercitium est 
homini eam habenti, quam in eo quod melius habet, 
et in quo czleris animalibus, et caeteris partibus 
suis prseminet, qua est ipsa mens vel animus. 
Menü vero vel animo, cui cetera pars hominis re- 
genda subdita est, nec dignius est aliquid ad quee- 
rendum, nec dulcius ad inveniendum, nec utilius 
ad habendum, quam quod solum ipsam mentem 
sapereminet, qui est solus Deus. Nec longe est ab 
unoquoque nostrum, quia in ipso vivimus, move- 
mur, et sumus (Act. xvi, 27, 28). Et non sicut in 
aere isto, sic in Domino $?$PA Deo nostro; sed in 
ipso vivimus per fidem, movemur et promovemur 
per spem, figimur per amorem. Abipso enim et ad 
ipsum conditus est rationalis animus, ut ad ipsum 
δὲ conversio ejus, ut sit ipse bonum ejus. Hic au- 
tem ex illo bono bonus, ad imaginem et similitudi- 
nem ejus conditus est: ut quamdiu hic vivitur, 
quam propius potest, accedat ad eum similitudine, 
a quo sola receditur dissimilitudine; ut sit is san. 
ctus, sicut ille sanctus est; in futuro futurus bea- 
tus, sicut ile beatus est. Denique hoc solum ma- 
gnum et bonum est, cum magnus et bonus animus 
suepéeit, miratur et affectat quod supra eum est, et 
adhserere fesünat similitudini sue devota imago. 
Ipse enim imago Dei est. Et per hoc quod imago Dei 
est, intelligibile ei fit, et se posse et debere inhze- 


pus sibi commissum, meliore tamen parte sui scilicet 
memoria, intelligentia, et amore ibi semper conver- 
sari amat, unde quidquid est, quidquid habet, se no- 
vit accepisse, et ubi in perpetuum se mansurum, et 
cum plena Dei visione plenam Dei similitudinem ade- 
pturum ; quantum in hoc homini sperandum est, spe- 
rare ei licet, si bong; spei vitam suam non negligat 
conformare. Illuc ergo spectat, inde pendet, plus 
cum hominibus commorans, ut vivificet eos vita 
Dei ad qusrenda et capienda divina, quam ut ani- 
met vita ista mortali et humana. Sicut enim corpus 
quod animat, naturali statu suo erigitur in coelum, 
quod natura et loco, et dignitate, et loca omnia et 
corpora supereminet: sic spiritualis ipse natura, ad 
ea qus& in spiritualibus preeminent, hoc est ad 
Deum, et divina erigere semper amat semetipsum, 
non superbe sapiendo, sed pie amando, sobrie, et 
juste, et pie vivendo: qui quanto altius est quo ni- 
titur, tanto fortioribus exercitioruta studiis exer- 
cendus esl, et que eum non perfundant, sed intin- 
gant, sicque afficiant ut perficiant. 

6. Studia vero hzc etsi litteris aliquando adju- 
ventur et utantur, non tamen litteratoria sunt, non 
eavillantia, non disputantia, non garrula; sed spiri- 
tualia, pacifica, et humilia, humilibus consentientia. 
Qua etsi foris exercentur, intus potius aguntur in 
spiritu mentis, ubi renovatur homo de die in diem, 
induens novum hominem qui secundum Deum crea- 
tus est in sanctitate et justitia veritatis. [bi enim fit 
animus, ibi fit intellectus bonus omnibus facientibus 
eum, cum secundum regulam ab Apostolo datam, in 
omnibu exhibemus nos sicut Dei ministros inmultà 
patientia, in. tribulationibus, in necessitatibus, 
in angustiis, in laboribus, in vigiliis, in carcere cel- 
lg, in jejuniis, in castitate, in scientia, in longa- 
nimitate,in suavitate, in Spiritusancto,incharitate 
non ficta, in verboveritatis, etvirtute Dei; perarma 
justitia dextris et a sinistris; per gloriam et ignobi- 
litatem, per infamiam et bonam famam; ut seducto- 
res el veraces; sicut qui ignoli et cogniti; quasimo- 
rientes,et ecce vivimus; ul castigat et non mortifica- 
ti;quasi tristes, semper autem gaudentes ; sicut egen- 
tes,multos autem locupletantes; tanquamnihil ha- 
bentes, eLomnia possidentes (II Cor. v1,4-10): in labo- 
re et &rumna, in fame et siti, in frigore etnuditate 
(JI Cor. xi, :1). Heec ethujusmodi sunt studia sancta, 
exercitia apostolica, in quibus discutit se animus,etin- 
venit, et emendat, mundans se ab omni inquina- 
mento carnis a4 spiritus, perfieiens sanctificationem 
in timore Dei. Studia h&c silentium amant, quietem 
desiderant cordis in labore corporis, paupertatem 
spititus, et pacem in extorioribus pressuris, et bo- 
nam conscientiam in omni puritate cordis et corpo- 
ris. Hiec faciunt ammum, quia unde faciant, habent. 
Vana vero iB, tugigerula, verbosa, contentiosa, 
curiosa, ambitioss, etiatn sanctum animum vel.jam 
perfectum dissipant et corrumpunt. Hac studia scru- 
tantur virtutum, non tam flores quam radices, non 


343 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


841 


ut luceant, sed ut sint: non ut sciantur, sed ut ha- A 200 majorem contigerit inesse usum consuetudinis 


beantur. 

7. Vitiorum vero plus in semetipsis metuunt ap- 
petitum, quam ab aliis impetum; plus contagium, 
quam malitiam. Sicut enim aliquando magno labo- 
rfe, et studio perseverante, virtutes trahuntur in af- 
fectum et mentem bonam, sic vitia levissima remis- 
sioris licentite opportunitate transeunt in consper- 
sionem, et quasi naturalia efficiuntur. Sed nullum 
vitium naturale est; virtus vero ,8:9]5 omnis homini 
naturalis est. Consuetudo tamen vel voluntatis cor- 
rupte, vel inolite negligentie, plurima sspe vitia 
quasi naturalia in neglecta conscientia efficere solet. 
Consuetudo quippe, sicut philosophi dicere solent, 
est secunda natura. Omnis tamen malus animus 


et voluntatis, eo nequior et rebellior in eo inveni- 
tur, non tam malitia spiritualis, quam quasi mani- 
bus expellenda multiplex quedam collectio et dura 
corpulentia necessitatis. 

8. Sed redeamus ad laudem virtutis. Quid est 
virtus? Filia rationis, sed magis gratie. Vis enim 
quedam est ex natura. Ut autem virtus sit, habet ex 
gratia. Vis est ex judicio approbantis rationis : virtus 
autem ex appetitu illuminate voluntatis. Virtus enim 
est voluntarius in bonum assensus. Virtus est e&quali- 
tas quaedam vite, per omnia congruensrationi. Virtus 
est ad judicium rationis usus liberz voluntatis. Virtus 
quedam est humilitas. Virtus quedam est patientia. 
Virtus quedam est obedientia. Virtutes, sunt pru- 


priusquam indurescat, molliri potest malitia ejus : B dentia, temperantia, fortitudo, justitia, et alie quam- 


sed nec postquam induruerit, desperandus est. Hsc 
enim maledictio est Ads», ut in terra laboris nostri, 
et in agro cordis vel corporis nostri, noxia vel inu- 
tilia gratuito passim ubique proveniant: utilia vero 
vel necessaria, et salubria, cum labore. Virtus ta- 
men quoniam natur: res est, cum venit in animum 
aliquando, non venit sine labore, sed venit in locum 
suum, et sedet fideliter, et bene cum ea nature 
convenit, cum nullum premium potius sit ei, quam 
in Deo conscientia sui, Vitium vero cum nihil aliud 
esse credatur, quam privatio virtutis, tamen vasti- 
tas ejus et enormitas tanta nonnunquam quasi sen- 
titur, ut obruat et opprimat: fceditas tanta, ut in 
quinet et inficiat; adhesio tam pertinax consuetu- 
dinis, ut vix a se eam natura excutiat. Omnis enim 
vitii frustra siccatur rivus, si fons non fuerit ob- 
turatus. Verbi gratia, remissa voluntas facit men- 
tis levitatem, ex qua prodeunt instabilitas mentis, 
inconstantia morum, vana letitia sepe usque ad 
lasciviam carnis, vana tristilia nonnunquam us- 
que ad zsgritudinem corporis, et multa alia in negli- 
gentia vel transgressione propositi ex levitatis vitio ve- 
nientia. Sic etiam superba ex usu voluntas in magna 
sepe cordis inopia tumentem efficit animum. Unde 
procedunt vana gloria, fiducia sui, negligentia Dei, 
jactantia, inobedientia, contemptus, praesumptio, et 
ceetere animi pestes, quae profluere solent ex tumore 
et usu superbie. Et in hune modum omnia genera 
vitiorum ex aliquo male voluntatis affectu, vel malae 
consuetudinis usu, suam singula ducunt matricem 
originem : que quanto diutius menti inolita est, 
tanto fortius heret, et fortioribus remediis eget, et 
curam requirit diligentiorem. Hujusmodi enim pe- 
stes vitiorum usque in ultimam solitudinem solita- 
rium persequuntur. Et sicut bene concreta virtus, 
et fideliter animo insidens, possessorem suum in 
nulla deserit multitudine, sic vitium consuetudinis 
possessum suum liberum esse non patitur in qua- 
libet solitudine. Nam nisi pertinaci studio, et pru- 
denti opera expugnata fuerit consuetudo, leniri po- 
test, vinci vix potest : et quomodocumque se com- 
ponat animus, et in quavis solitudine habitet, se- 
eretum vel silentium cordis esse non patitur. Cui 


plures : in quibus singulis non est aliud virtus, quam, 
sicut dictum est, ad judicium rationis usus libere vo- 
luntatis. Bona enim voluntas in animo est origo om- 
nium bonorum, et omnium mater virtutum, Sic e 
converso mala voluntas est origo omnium malorum 
et vitiorum. Ideo custos anims sus, valde sollicitus 
esse debet circa custodiam voluntatis suse, ut pru- 
denter intelligat, et discernat quid in totum velit, 
vel volendum sibi sit, sicut est amor Dei : quid pro- 
pter illud, sicut est amor proximi. Ut enim in illo 
tuta sit omnis indiscretio, in hoc semper secundum 
obedientie regulas cauta et prudens debet esse dile- 
ctio. In dilectione quippe Dei non alia ratio, non 
alia discretio est, nisi ut sicut ille cum dilexisset 
nos, in finem dilexit nos : sic, si fieri potest, in infi- 
nitum diligamus eum nos, sicut beatus vir qui in 
mandatis ejus cupit nimis (Psal. cx1, 1). 

$9 G 9. Sed cum nullum finem, vel terminum 
habere debeat devotio amantis, tamen terminos 
8uos, fines et regulas habere debet actio operantis. 
Ubi ne aliquando oberret nimia voluntas, necesse 
est quod semper adsit mediante obedientia custo- 
diens veritas. Nihil enim in bonum hominis in Deum 
proficientis, tam sibi convenit, quam voluntas et 
veritas. Hec duo sunt, que, sicut dicit Dominus, 
si consenserint in unum, quodcunque petierint, fiet 
eis a Deo Patre (Matth. xvi, 19). Si duo hec in 
unum perfecte consenserint, omnem in se continent 
virtutum plenitudinem sinc vitio intercurrente; om- 
nia possunt in homine etiam languente, omnia ha- 
bent et possident in homine nihil habente: dant, 
mutuant, conferunt, prosunt in homine secum 
quiescente. Gloria et divitie in conscientia sancti 
viri illius, ex fructibus bonc voluntatis ejus. Feris 
vero non ex uno latere, sicut scutum hujus mundi, 
sed undique eum circumdat scutum veritatis Dei. 
Hilarem enim eum et jucundum intus semper efficit 
bona voluntas: in exteriori vero actione serium et 
gravem, tutum ac securum reddit veritas. Ideoque 
supergressus humana homo ille, semper in sereno 
est: sicut de aere illo homines ferunt, qui super 
globum lune est. 

10. Voluntas, naturalis quidam animi appelius 


BPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LID. Il. 


846 


est, abus in Deum, et circa interiora sua: alius A "el Deum cogitanti, ipsa voluntas in omni cogita- 


arca corpus, et circa exteriora et corporalia. Hzc 
ewm sursum tendit, sicut ignis ad locum suum, hoc 
et, cüm sociatur veritati, et movetur ad altiora, 
umor est. Cum vero promovetur, et lactatur a gra- 
da, dilectio est. Cum apprehendit, cum tenet, cum 
fitur, charitas est, unitas spiritus est, Deus est: 
Deus enim charitas est (/ Joan. 1v, 16), In his au- 
lem cuim consummaverit homo, tunc incipit (Eccli. 
"B, 6): quia nulla horum in hac vita plena perfectio 
t. Cum vero declinat in ea quz carnis sunt, con- 
cupiscentia carnis est. Cum in curiositatem seculi, 
concupiscentia oculorum est. Cum vero in ambitio- 
nem glorise vel honoris, superbia vite est. Quandiu 
lamen in hujusmodi utilitati seu necessitati nature 
servit, natura est, vel appetitus ejus. Cum vero in 
superflua se exponit vel noxia, vitium naturz est, 
vel sui ipsius. Quorum primo appetitu vel accessu, 
de temetipso tibi hoc capere licet argumentum. Cum 
in eis quee ad corpus spectant, in rebus necessariis 
voluntas primo appetitui finem facit, naturalis animi 
appetitus est. Cum vero in appetendo semper ad 
ulteriora progreditur, ipsum se prodit, quia jam 
non tam voluntas quam vitium voluntatis est, ava- 
ria, vel cupiditas, vel aliquid hujusmodi. Volun- 
tali enim in hujusmodi cito satis est, vitiis vero ejus 
nunquam satis est. 

11. Hec in spiritualibus, et in eis, que ad Deum 


sunt, cum vult quod potest, laudanda est: cum 
vult quod non potest, et plus quam potest, regenda 
est: cum non vult quod potest, excitanda est et 
provocanda. Sepe enim si non frenatur, inpetum 
facit, et agitur in priceps. Sepe si non excitatur, 
dormit, et tardat, et obliviscitur quo tendebat, et 
facile declinat quasi a latere in obligationes [al. 
obliquationes] oblatae delectationis. Ideoque sicut in 
corpore etiam solet fieri (melius enim corpus homi- 
nis ab alio videtur, quam se ipsum νἱ 681), in hu- 
jusmodi nos sepe melius videt alienus oculus, quam 
noster; et alius. qui non est pariter in fervore 
ejusdem voluntatis, rectior sepe judex est actio- 
nis: quia sepe vel negligentia, vel privato amore 
nostri erramus in nobis. Bona ergo custos voluntatis 
est obedientia, sive imperii illa sit, sive consilii; 
sive subjectionis, sive solius charitatis. Purius enim 
ac dulcius sepe, secundum apostolum Petrum, ad 
pares, seu etiam ad minores suos, filii obedientie 
castificant corda sua in obedientia charitatis, quam 
ad majores subigant per obedientiam necessilatis 
(1 Petr. 1, 22; v, 2, 3). In illa enim sola vel pre- 
cipit, vel consulit, et obedit charitas: hic autem poe- 
nam timet, vel minatur imperiosa auctoritas et me- 
ticulosa necessitas. Et in illa obedienti sepe debe- 
tar major gloria: in ista vero inobedienti major 
semper intentatur pona. Ergo in homine sursum 
cor habente propter exteriora sua regenda, mode- 
randa, componenda, palam omnibus est quam ne- 
cessaria sit. voluntati custodia sua, amplius autem 
propter interiora sua, Animo enim sepe se ipsum 


C 


lione princeps est; et ,8:P2' necessario principium 
voluntatis sequitur omnis tenor cogitationis. 


12. Tria enim sunt quae cogitationem faciunt; 
voluntas, memoria, et intellectus. Voluntas cogit 
memoriam ut proferat materiam, cogit eliam intel- 
lectum ad formandum quod profertur, adhibens 
intellectum memori: ut inde formetur; intellectu! 
vero, aciem cogitantis, ut inde cogitetur. Quee quia 
in unum cogit voluntas, et facili quodam nutu co- 
pulat, a cogendo cogitatio nomen accepisse videtur. 
Hinc liunt cogitationes omnes, alid bonze et. sanctse, 
et dign: Deo: alie male et perverse, qui separant 
a Deo: alie otiose et vanz, a quibus aufert se Deus. 
Hinc enim dicitur quod perverse cogitationes sepa- 
rant a Deo, et quia Spiritus sanctus aufert se a cogi- 
tationibus quee sunt sine intellectu (Sap. 1, 3, 5). In 
quibus verbis advertendum est, quia sine omni in- 
tellectu nullatenus cogitari potest, et nulla omnino 
cogitatio sine omni intellectu est. Sed alius est in- 
tellectus ex vi naturalis rationis, alius ex virtute 
menlis rationalis. Intellectus quidem idem ipse est, 
qui quocunque seu in bonum, aeu iu malum appli- 
citus fuerit, naturaliter viget: sed alius invenitur 
sibi relictus, alius a gratia illuminatus. Ille szcull 
rebus et seriis et nugatoriis se non negat: hic autem 
nonnisi dignis se rebus, et similibus sibi se ipsum 
accommodat. Ille sepe operatur sicut sibi relictus, 
et vitio infectus ex vitio rationis, et vitio corrupte 
voluntatis, texens perversas cogitationes, quibus 
semetipsum qui cogilat, sponte separat a Deo: hic 
autem semper sicut illuminatus, et virtuti affectus, 
operatur pietatem, qua cogitantem conjungit Deo. 


13. Quee vero secundo loco ponuntur cogitationes 
sine intellectu, ipse sunt vanz ille et otiose, neu- 
tro intellectui per cogitantis intentionem se appli- 
cantes, non repente perimentes, sed sensim et pau- 
latim corrumpentes, occupantes tempus, necessaria 
impedientes, et animum inficientes: non tam cogi- 
tationes, quam ex veris vel imaginariis recordatio- 
nibus simulacra quedam cogitationum, seu ipse 
recordationes ultro et multipliciter de memoria 
scaturientes. In quibus passio quadam voluntatis 
potius videtur esse quam actio, cum nulla sit in eis 
cogitantis intentio : eum quod sponte ebulit de me- 
moria, formandum se offert intellectui non curanti, 
et quidquid agitur, videtur potius agi in somnio dor- 
mientis, quam in acie cogitantis. Ubi tametsi a se 
repellere Spiritum sanctum non est in voto cogitan- 
tis, fit tamen ex culpa negligentis, ut spiritus disci- 
plina merito auferat se a cogitationibus indiscipli- 
natis. Que quamvis fiant per vim quamdam occul- 
tam rationis, non tamen fiunt ex ratione, ut attraha- 
tur in eas intellectus, cum nullus sit in eis intelli- 
gentis assensus. Ubi vero serio de rebus seriis bene 
cogitatur, voluntas libero arbitrio de memoria evo- 
eat quodcunque opus hahet, et intellectum forman- 
tem memoriz adhibet, formatumque quidquid illud 


347 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


348 


est intellectus adhibet aciei cogitantis, et sic per- A pulande sunt cogitationes. Nam etsi aliquando fiunt 


agitur negotium cogitationis. 
.. CAPUT III. 


Tertium statum vite religiosa, id est spiritualem, 
explicat. 


1&. Cum vero de his que de Deo vel ad Deum 
sunt cogitatur, et voluntas eo proficit ut amor fiat, 
continuo per viam amoris infundit se Spiritus san- 
ctus, spiritus vits; et omnia vivificat, adjuvans seu 
in oratione, seu in meditatione, seu in tractatu in- 
firmitatem cogitantis. Et continuo memoria efficitur 
sapientia, cum suaviter ei sapiunt bona Dei, et quod 
ex eis cogitatum est formandum in affectu, adhibet 
intellectui. Iutellectus vero cogitantis, efficitur con- 
templatio amantis, et formans illud in quasdam spi- 
ritualis, vel diving suavitatis experientias afficit ex 
eis aciem cogitantis ; illa vero efficitur gaudium 
fruentis. Et tunc de Deo bene cogitatur secundum 
humanum modum; si tamen cogitatio dicenda est, 
ubi nil cogit nec cogitur, sed tantummodo in memo- 
riam abundantie suavitatis Dei exsultatur, jubilatur, 
et vere sentitur de eo in bonitate, ab eo, qui in sim- 
plicitate 4899 cordis quesivit illum. Sed modus hic 
cogitandi de Deo non est in arbitrio cogitantis, sed 
in gratia donantis: scilicet cum Spiritus sanctus, 
qui ubi vult spirat, quando vult, et quomodo vult, 
et quibus vult, in hoc aspirat. Sed hominis est ju- 
giter preparare cor, voluntatem expediendo ab af- 
fectionibus alienis, rationem vel intellectum a solli- 
citudinibus, memoriam ab otiosis et negotiosis, non- 
numquam et a necessariis occupationibus ; ut in die 
bona Domini, et in hora beneplaciti ejus, cum au- 
dierit vocem spiritus spirantis, ea quie cogitationem 
faciunt, continuo libere concurrant sibi, et coope- 
rentur in bonum, et quasi symbolum faciant in 
gaudium cogitantis: voluntas exhibendo in gaudium 
Domini puram aífectionem; memoria, materiam 
fidelem ; intellectus, experientise suavitatem. 

15. Sic ergo voluntas neglecta facit cogitationes 
oliosas, et indignas Deo: corrupta, perversas, qua 
separant a Deo: recta, necessarias ad usum vite 
hujus: pia, efficaces ad (íructum Spiritus, οἱ ad 
fruendum Deo. Fructus autem Spiritus sunt, sicut 
Apostolus dicit, charitas, paz, gaudium, patientia, 
longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides 
modestia, continentia, castitas (Galat. v,99, 23). Et 
in omni genere cogitationis, omnia quecumque co- 
gitanti occurrunt, conformantur intentioni volun- 
tatis, agente in eis misericordia et judicio Dei, ut 
justus justificetur adhuc, et qui in sordibus est sor- 
de:scat adhuc (Apoc. xxi, 11). Ideo homini Deum 
amare volenti, vel jam amanti, suus semper consu- 
lendus est animus, examinanda conscientia, quid 
sit quod in totum vult, et propter quod vult; quid- 
quid aliud vult spiritus vel odit, quidquid contra il- 
lud caro concupiscit. Incidentes enim quasi extrin- 
secus et decedentes cogitationes, et preetervolitantes 
voluntates, quibus modo vult, modo non vult, ne- 
quaquam inter voluntates, sed pene inter otiosas de- 


usque ad delectationem animi, cito tamen inde se 
excutit animus compos sui. Quod autem in totum 
vult, primo considerandum est ei quid illud sit quod 
sic velit; deinde, quantum velit, et quomodo velit. 
Si quod in totum vult, Deus est, discutiendum est 
ei Deum quantum et quomodo velit, et utrum usque 
in contemptum sui ipsius, omniumque quie sunt vel 
esse possunt; et hoc non tantum ex judicio rationis, 
sed etiam ex affectu mentis: ut jam voluntas plus 
quam voluntas sit, ut amor sit, ut dilectio sit, ut sit 
charitas, sit unitas spiritus. Sic enim diligendus est 
Deus. Magna enim voluntas ad Deum, amor est; di- 
lectio, adhsesio sive conjunctio; charitas, fruitio. 
Unitas vero spiritus cum Deo homini sursum cor 


B habenti, proficientis in Deum voluntatis est perfe- 


ctio, cum jam non solummodo vult quod Deus vult, 
sed sic est non tantum affectus, sed iu affectu per- 
fectus, ut non possit velle nisi quod Deus vult. 
Velle autem quod Deus vult, hoc est jam similem 
Deo esse: non posse velle nisi quod Deus vult, hoc 
est jam esse quod Deus est, cui velle et esse, id 
ipsum est. Unde bene dicitur, quod tunc plene vide-. 
bimus eum sicuti est, cum similes ei erimus (1 Joan. 
ii, 2); hoc est, erimus quod ipse est. Quibus enim 
potestas data est filios Dei feri, data est potestas, 
non quidem ut sint Deus, sed sint tamen quod Deus 
est, sint sancti, futuri plene beati, quod Deus est 
Nec aliunde hic sancti, nec ibi futuri beati, quam 
ex Deo, qui eorum et sanctitas et beatitudo est. 

16. Et hac hominis est perfectio, similitudo Dei. 
Perfectum autem nolle esse, delinquere est. Et ideo 
huic perfectioni nutrienda est semper voluntas, 
amor preparandus, voluntas cohibenda, ne in 
aliena dissipetur; amor servandus, ne inquinetur. 
Propter hoc enim solum creati sumus et vivimus, 
ut Deo similes simus, cum ad Dei imaginem creati 
simus. Est autem Dei similitudo quaedam quam: 
nemo vivens nisi cum vita exuit, quam omni ho- 
mini in testimonium amisse melioris οἱ dignioris 
similitudinis creator omnium hominum reliquit; 
quam habet et volens et nolens et qui eam cogit4re 
potest, et qui tam hebes est ut eam cogitare non 
possit: scilicet quod sicut ubique Deus est, et ubi- 


p ve totus est in creatura sua, sic et in corpore suo. 


omnis vivens anima. Et sicut semper sibi indissi- 
milis Deus indissimiliter dissimilia in 4999 creatura 
operatur; sic anima hominis quamvis totum corpus 
vivificans indissimili vita, in sensibus tamen corporis 
ei in cogitationibus cordis indissimiliter operatur 
assidue dissimilia. Hac similitudo Dei in homine, 
quantum ad meritum ejus, nullius apud Deum est 
momenti, cum nature, non voluntatis ejus sit vel 
laboris. Sed est alia magis Deo propinqua simili- 
tudo, in quantum voluntaria, qus& in virtutibus con- 
sistit: in qua animus virtutis magnitudine summi 
boni quasi imitari gestit magnitudinem; et perseve- 
rantie in bono constantia, sternitatis ejus ineom- 
mutabiülitatem. Super hanc autem alia est adhuo si- 


349 EPIST. AD FRATRES DE MONTE D&I. — LIB. Il. 


350 


mibtudo Dei. Hsec est de qua jam aliquanta dicta À 54 gaudia silentii, et pro modulo suo δὰ momentum, 


sunt, in tantum proprie propria, ut non jam simili- 
tado, sed unitas spiritus nominetur; cum fit homo 
unm cum Deo, unus spiritus, non tantum unitate 
voleudi idem, sed expressiore quadam unitate vir- 
tatis (sicut jam dictum est) aliud velle non valendi. 
Dicitur autem hzc unitas spiritus, non tantum quia 
efficit eam, vel afficit ei spiritum hominis Spiritus 
sanctus, sed quia ipsa ipse est Spiritus sanctus 
Deus ebaritas : cum per eum qui est amor Patris et 
Filii, et unitas, et suavitas, et bonum, et osculum, et 
amplexus, et quidquid commune potest esse ambo- 
rum in summa illa unitate veritatis, et veritate uni- 
tatis; hoc idem homini suo modo fit ad Deum, quod 
cum substantiali unitate Filio est ad Patrem, vel 


Patri ad Filium; cum in amplexu et osculo Patris et B 


Fili mediam quodammodo se invenit beata con- 
seientia ; cum modo ineffabili inexcogitabilique fieri 
meretur homo Dei non Deus, sed tamen quod Deus 
est ex natura, homo ex gratia. 

17. Unde in catalogo spiritualium exercitiorum 
Apostolus prudenter interseruit Spiritum sanctum, 
dicens : In castitate, in scientia, in longanimitate, 
in suavitate, in Spiritu sancto, in charitate non 
ficta, in verbo veritatis, in virtute Dei (II Cor. vi, 
6, 7). Vide enim quomodo tanquam omnia facien- 
tem, ordinantem, et vivificantem, in medio bona- 


rum, virtutum sicut cor in medio corporis, consti- 


tuit Spiritum sanctum. Ipse est enim omnipotens 
artifex creans hominis ad Deum bonam voluntatem, 
Dei ad hominem faciens propitiationem, formans 
affectionem, dans virtutem, juvans operationem, 
agens omnia fortiter, et disponens omnia suaviter. 
Ipse vivificat spiritum hominis, et continet in unum: 
sicut et ille vivificat, et in unum continet corpus 
suum. Homines doceant Deum querere ; Angeli ado- 
rare: solus ipse est qui docet invenire, habere, et 
frui. Ipse enim est et sollicitudo bene querentis, et 
pietas in spiritu et veritate adorantis, et sapientia 
invenientis, et amor habentis, et gaudium fruentis. 
Quidquid tamen de visione et cognitione Dei hic 
fidelibus impertitur, speculum est et enigma ; tan- 
tum distans a futura visione et cognitione, quantum 
a veritate distat fides, vel tempus ab seternifate, nisi 


cum aliquando fit quod de eo in libro Job legitur : p 


Qui abscondit lucem in manibus, et precipit ei ut 
rursum oriatur, et annuntiat de ea dilecto suo quod 
possessio ejus sit, et ad eam possit pervenire (Job 
1xxvi, 39, 33). 

18. Electo enim et dilecto Dei, aliquando vicissim 
lumen quoddam vultus Dei ostenditur (sicut lumen 
clausum in manibus patet et latet ad arbitrium te- 
Dentis), ut per hoc quod quasi in transcursu, vel in 
puncto permittitur videre, inardescat animus ad 
plenam possessionem luminis sterni, et hzeredita- 
tem plens visionis Dei : cui ut innotescat aliquate- 
nus id quod ei deest, nonnunquam quasi pertrans- 
lens gratia perstringit sensum amantis, et eripit 
ipsum sibi, et rapit in diem qui est a tumultu rerum 


ad punctum id ipsum ostendens ei videndum sicuti. 
est; interim etiam et ipsum efficit in id ipsum, ut 
sit suo modo sicut illud est. Ubi cum didicerit quid 
intersit inter mundum et immundum, redditur sibi, 
et remittitur ad mundandum cor ad visionem, ad 
aptandum animum ad similitudinem : ut, si ali- 
quando rursum admittatur, sit purior adhuc ad vi- 
dendum, et stabilior ad fruendum. Nusquam enim 
se melius deprehendit modus humans imperfectio- 
nis, quam in lumine vultus Dei in speculo divinse 
visionis. Ubi in die qui est, plus et plns videns quid 
sibi deest, emendat in dies similitudine, quidquid 
Φ 89 deliquit dissimilitudine: similituuiue ei ap- 
propinquans, a quo longe factus est per dissimilitu- 
dinem; et sic expressiorem visionem -expressior 
semper similitudo comitatur. Impossible quippe est 
videri summum bonum, et non amari ; nec non tan- 
tum amari, quantum datum fuerit videri; quousque 
amor proficiat in aliquam similitudinem amoris il- 
lius, qui Deum similem fecit homini per humiliatio- 
nem humane conditionis, ut hominem similem Deo 
constituat per gloriticationem divinse participationis. 
Et tunc dulce est homini cohumiliari summe maje- 
stati, compauperari Filio Dei, divine sapienti: eon: 
formari, hoc sentienti in se ipso, quod et in Christo 
Jesu Domino nostro. 

19. Hec enim est sapientia cum pietate, amor 
cum timore, exsultatio cum tremore, cum ecogitatur 
et intelligitur Deus humiliatus usque ad mortem, 
mortem autem crucis, ut hominem exaltet usque ad 
similitudinem divinitatis. Hinc emanat fluminis im- 
petus letificans civitatem Dei, memoria abundantise 
suavitatis ejusin intelligendis et cogitandis circa nos 
bonis ejus. In quo cum ad Deum amandum facile 
hominem adducant pensata, vel etiam comtemplata 
ejus amabilia, per se ipsa in affectu contemplantis 
elucentia, potentia ejus, virtutes ejus, gloria, ma- 
jestas, bonitas, beatitudo: hoc potissimum aman- 
tem rapit in amabilem, quod ipse in semetipso est 
quidquid in eo amabile est, qui est totum quod est, 
si tamen (totum est ubi pars non est. Cui bono, 
amore ipsius boni sic se intendit pius affectus, ut. 
non se inde revocet, donec unum vel unus cum eo 
Spiritus fuerit affectus. Quod cum in eo fuerit per- 
fectum, jam solo mortalitatis hujus velo dividitur 
ac differtur a sanctis sanctorum, et summa illa bea- 
titudine superccelesti: qua tamen eum jam in fide et 
spe ejus quem amat fruitur in conscientia, jam quod 
superesi vit& hujus, tolerabiliori przestolatur patientia. 

20. Et hrec est destinatio solitarii certaminis, hic 
(inis, hoc preemium, hec requies laborum, consola- 
tio dolorum. Et ipsa est perfectio et vera hominis 
sapientia; omnes in se amplectens et continens vir- 
tutes, non aliunde collectas, sed velut naturaliter in- 
sitas sibi, ad similitudinem illam Dei, qua est ipse 
quidquid est : cum sicut Deus est id quod est, sic 
cirea bonum virtutis, habitus bone voluntaiis in 
bonam mentem sic consolidatus et affectus est, ut 


351 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


352 


ex ardentissima boni incommutabilis adhzsione, A vel ipsa commemorante hoc ipsum sibi inesse natu- 


nullatenus videatur jam posse mutari ab eo quod 
est. Cum enim fit circa hominem Dei assumptio illa 
Domini et Saucti Israel regis nostri, sapiens et pius 
animus per illuminantem et adjuvantem gratiam in 
contemplatione summi boni, speculatur etiam regu- 
las incommutabilis veritatis, in quantum ad eas 
pertingere meretur intellectu amoris : et exinde for- 
mat sibi modum conversationis cujusdam ccelestis, 
et formam sanciitatis. Speculatur enim summam 
veritatem, et quee ex ea vera sunt; summum bo- 
num, et que ex eo bona sunt; summam seternita- 
tem, et quee ex ea sunt. Illi veritati, illi charitati, 


illi eternitati se conformans, inistis se ordinans, illis 


non supervolitans judicando, sed suspiciens deside- 
rando, vel inhzerens amando ; ista suspiciens, et eis se 
coaptans et conformans, non sine discretionis judicio, 
non sine examine ratiocinationis, et judicio rationis. 
Ex quo concipiuntur et oriuntur virtutes sancte, et 
imago Dei reformatur in homine, et vita illa Dei ordi- 
natur, a qua homines quosdam alienatos conqueritur 
Apostolus (Ephes. 1v, 18), et colligitur robur virtu- 
tis, et duo illa in quibus contemplative vitz perfectio 
constat, et active : de quibus juxta antiquos illos 
Interpretes legitur in Job. Ecce pietas est sapientia: 
abstinere vero a malo, scientia est Job xxvi, 28, 
juxta LXX). Sapientia enim pietas est, hoc est cul- 
tus Dei, amor quo eum videre desideramus, et vi- 
dentes in speculo et in stenigmate credimus et spe- 
ramus : etin hoc proficimus ut eum videamus in 
manifestatione. Abstinere vero a malis, scientia 
temporalium est, in quibus nos sumus : in quibus 
in tantum abstinemus a malis, in quantum ad bona 
studemus. 

91. Ad hanc scientiam et ad hanc abstinentiam 
spectare inveniuntur primo omnium virtutum exer- 
citia; deinde, omnium artium vite hujus in qua 
versamur, disciplina. Quorum alterum, id est stu- 
dium virtutum, respicere Bai potius videtur ad 
superiora, quasi superioris sapienti; przPferentia vir- 
tutem, et redolentia suavitatem. Alterum quod circa 
corporalia fit exercitia, nisi fidei religione religetur, 
defluit in inferiorum vanitatem. In quibus, cum 
scientia sit res, sive ratione, sive sensibus corpo- 
ris comprehensa, et memorie commendata ; si bene 
res perpenditur, id proprie quod apprehendimus 
sensibus, omnino scientie deputandum est. Quod 
vero per semetipsam ratio in hujusmodi apprehen- 
dit, hoc jam est in quo se sibi scientia atque sa- 
pientia conterminant. Quidquid enim aliunde disci- 
tur, scilicet [a/. si] per sensus corporis, quasi 
alienum et adventitium menti ingeritur. Quod vero 
sponte venit in mentem, sive ex ipsa vi rationis, sive 
ex incommutabilium legum incommutabilis verita - 
tis naturali intelligentia, ex qua etiam impiissimi 
homines nonnunquam rectissime judicare inveniun- 
, tr; hoc sic ipsi inest rationi, ut hoc ipsum ipsa 
ratio sit : nec tam commendatur ei per doctrinam 
aliquam ut scientia sit, quam vel alio commonente, 


raliter intelligit. In quo hoc potissimum est, cum 
quod notum est Dei, Deo naturaliter revelante, ma- 
nifestum fit homini, etiam impio. Deinde affectus 
virtutum naturalis, de quo licuit dicere ethnicum 
poetam, 
Oderunt peccare boni virtutis amore. 
HonAT., Epist. lib. 1, ep. 16, v. 52. 

Deinde per inquisitionem ratiocinationum qualibet 
discretio rationabilium. Infima vero pars est scien- 
tis et deorsum vergens sensibilium animalis expe- 
rientia, que fit per quinque sensus corporis, et 
concupiscentiam, et experientiam carnis, sive oculo- 
rum, sive superbie hujus vite. 

22. Cum ergo ratio sapientis conformata, format 
sibi conscientiam, et ordinat vitam, in inferioribus 
scienti: aptat sibi servitutem, et sufficentiam na- 
urs, in ratiocinationibus et rationabilibus ordinem 
vite, in obtentu virtutum formam conscientis. Sic- 
que ab inferioribus promota, a superioribus adjuta, 
pergens in id quod rectum est, et judicio rationis, 
et assensu voluntatis, et mentis affectu, et operis 
effectu erumpere festinat in libertatem spiritus et 
unitatem : ut, sicut jam sepe dictum est, fidelis 
homo unus spiritus efficiatur cum Deo. Et ipsa est, 
de qua paulo ante diximus, vita Dei, quee non tam. 
rationis est profectus, quam jam in sapientia per- 
fectionis affectus. Hec enim quia jam sapiunt sa- 
pienti, sapiens est : quia faclus est unus spiritus 
cum Deo, spiritualis est. Et heec in hac vita homi- 
nis perfectio est. 

23. Jam enim qui hactenus fuit solitarius vel so- 
lus, efficitur unus, et solitudo ei corporis vertitur in 
unitatem mentis. Et impletur in eo, quod Dominus 
pro discipulis in clausula omnis perfectionis oravit 
dicens : Pater, volo ut sicut ego et tu unum sumus, 
ita et ipsi in nobis unum sint (Joan. xvi, 11, 21). 
Hzc enim unitas hominis cum Deo, vel similitudo 
ad Deum, in quantum propinquat Deo, in tantum 
inferius suum conformat sibi, infimum illi : ut spi- 
ritus et anima et corpus suo modo ordinata, suis 
locis disposita, suis meritis &estimata, suis etiam 
proprietatibus cogitentur : ut incipiat homo perfecte 
nosse se ipsum, et per cognitionem sui proficiendo, 
ascendere ad cognoscendum Deum. Quo cum pri- 
mum exsurgere et aspirare incipit proficienus af- 
fectus, in cogitatione hujus similitudinis plurimum 
cavendus est error dissimilitudinis : scilicet ut spi- 
ritualibus spiritualia, et divinis divina comparando, 
non aliter de eis cogitetur, quam quod res habet. 
Cogitans ergo animus similitudinem Dei et sui, 
primo in hoc formet et aptet cogitationem suam, ut 
omnino fugiat secundum corpus cogitare se ipsum: 
Deum vero non solum non secundum corpus, sicut 
locale, sed neque secundum spiritum, sicut muta- 
bile. Que enim spiritualia sunt, tantum diversa 
sunt a corporum qualitate et natura, quantum ab 
omni locali cireumsceriptione remota. Qus vero di- 
vina sunt tantum supereminent omnia et corporalia 


353 EPIST. AD FRATRES DR MONTE DBI. — LIB. lil. 


904 


et spiritualia, quantum ab omni loci vel temporis Δ 902 errat, amor non offenditur: qui semper que- 


lege, vel mutabilitatis suspicione aliena, in suz in- 
commutabilitatis et sternitatis beatitudine incom- 
mutabilia manent et zterna. ln quibus sicut qua 
corporalia sunt discernit animus per corporis sen- 
sus, sic quae sunt rationabilia vel spiritualia discer- 
nere non potest nisi per semetipsum. Quz vero sunt 
Dei, nonnisi a Deo querat vel. 98899 exspectet in- 
tellectus. Et quidem de nonnullis que ad Deum spe- 
cant, fas est et possibile homini rationem habenti 
aliquando cogitare et disquirere, sicut de dulcedine 
bonitatis ejus, de potentia virtutis, et aliis hujus- 
modi. Ipsum vero quod est id ipsum, id quod est 
cogitari omnino non potest, nisi quantum ad hoc 
sensu illuminati amoris attingi potest. 

24. Credendus est tamen Deus, et in quantum 
Spiritus sanctus adjuverit cogitandus quaedam: vita 
selerna vivens et vivificans, immutabilis, mutabilia 
omnia immulabiliter facieus, intelligens, et creans 
omnem intellectum et intelligentem, sapientia fa- 
ciens omnem sapientem ; veritas fixa, stans indecli- 
nabilis, ex qua vera sunt omnia qua& vera sunt, in 
qua sunt sternaliter rationes rerum omnium eve- 
nientium temporaliter. Cuique vita ipsa essentia 
est, ipsa natura: et vita vivens ipse sibi est, qua 
est ipsa divinitas, cternitas, magnitudo, bonitas, 
et virtus in se ipsa existens el subsistens, excedens 
omnem locum virtute nature illocalis, sternitate 
vero omne tempus quod vel ratione, vel opinione 
eomprehendi potest : qui longe verius est et excel- 


lentus, quam quolibet sentiendi genere sentiatur. C 


Certius tamen sensu humilis et illuminati amoris, 
quam quolibet cogitatu ratienis attingitur, et sem- 
per melius est quam cogitatur; melius tamen cogi- 
tatur quam dicitur. Ipsa est enim summa essentia, 
ex qua omne esse proficiscitur: ipsa est. summa 
substantia non subjecta pradicamentis vocum, sed 
rerum omnium subsistens causale principium, in 
quo esse nostrum non moritur, intellectus noster 


ritur, ut dulcius inveniatur; dulcissime invenitur, 
ut diligentius qusratur. 

25. Hoc ergo ineffabile (cum nonnisi ineffabiliter 
videatur) qui vult videre, cor mundet, quia nulla 
corporis similitudine dormienti, nulla corporea spe- 
cie vigilanti, nulla rationis indagine, nisi mundo 
corde humiliter amanti, videri potest, vel apprehen- 
di. Hiec est enim facies Domini, quam nemo potest 
videre, et vivere mundo : hzc est species, cui con- 
templandz suspirat omnis qui affectat diligere Do- 
minuni Deum suum in toto corde suo, in tota anima 
sua, in omni mente sua, et in omnibus viribus suis. 
Ad quod etiam non desinit excitare proximum suum, 
si diligit eum sicut se ipsum. Ad quod cum ali- 


B quando admittitur, in ipso lumine veritatis indubi- 


tanter videt prevenientem gratiam : cuin inde re- 
pellitur, in ipsa sui caecitate intelligit puritati ejus 
non convenire immunditiam suam. Et si amat, flere 
dulce habet, et non sine multo gemitu cogitur redire 
in conscientiam suam. Ad quod cogitandum omnino 
impares sumus : sed ignoscit quem amamus, et de 
quo digne nos non posse, vel dicere, vel cogitare 
confitemur : et tamen ut dicamus el cogitemus, 
amore ejus vel amore amoris ejus provocamur et 
trahimur. Cogitantis ergo est, in omnibus humiliare 
semetipsum, glorificare in semeptiso Dominum Deum 
suum : in contemplatione Dei vilescere sibi: in amore 
Creatoris subjectum esse omni humans creature : 
exhibere corpus suum liosüam viventem, sanctam, 
Deo placentem, rationabile obsequium suum. Pre 
omnibus autem non plus sapere quam oportet sa- 
pere, sed sapere ad sobrietatem : et secundum datam 
a Deo mensuram fidei (Rom. xm, 1, 3), bona sua 
non ponere in ore hominum, sed celare in cella sua, 
et recondere in conscientia, ut. hunc quasi titulum, 
et in fronte conscientie, et in fronte celle semper 
habeat: Secretum meum mihi, secretum meum mihi, 
Isai. xxiv, 16). 





LIBER . TERTIUS, 





CAPUT I. 
Superna beatitudine nihis praltabilius. 

4. Notandum est duas esse beatitudines, duas 
miserias : una enim est beatitudo quam Adam ha- 
buit in paradiso et perdidit; allera est in ccelo, 
quam habent sancti Angeli quos Dominus assumpsit. 
Una autem miseria est in terra, quam singulis horis 
patimur; altera in ergastulo infernorum, quam per. 
diti post moriem patiuntur. llla itaque beatitudo 
quam habuit Adam in paradiso, fuit temporalis : 
ila vero est ccelestis, propter quam factus est zeter- 
nalis. Illa itidem miseria vel tribulatio quam in 
presenti patimur, finem habet ; illa vero qu& in in- 
lerno est, omni fine caret, que etiam mors secunda 


appellatur. 


2. Beatitudo igitur que sanctis promittitur, tam 
magna est, tamque mirabilis, ut eam nec oculus 
viderit, nec auris audierit, nec in cor hominis as- 
céenderit, Cum itaque pre sui magnitudine videre 
nequeamus, consideremus quid in presenti vita nos 
naturaliter delectet, quid bonum vel honestum vi- 
deatur, si aliquid forte possit inveniri, unde illud 
admirabile, oculum non vidisse et aurem non au- 
disse, lucidius nobis appareat, et saporem gratio- 
rem habeat. Nimis etenim paucis verbis comprehen- 
sum est totum illud quod electis promittitur, et quia 


hoc ita est occultum, ita inclusum et ab infirmis men- 


tibus valde separatum, conemur de tam excellenti 
gralia aliquid dicere, ac illud in plures partes, ut 
limpidius clareat, dividendo statuere, Si enim gros- 


355 


GUIGONIS CARTHUSIENSIS 


J96 


sum pomum ad mandendum infanti porrigeretur, A milata apparebunt cum illo? Hanc beatitudinem 


pre nimia teneritudine sui parvuli oris illud nequi- 
ret mordere vel manducare: quod si particulatim 
incideretur, parvulus inde cibatus reficeretur; et 
quod prius scire non poterat, cujus saporis esset, 
dum integrum maneret, jam per frusta divisum 
comederet. Servata itaque illa invisibili promissione 
Dei, donec veniamus ubi eam videbimus sicuti est, 
intenti rimemur quid corporibus, quidve animabus 
nostris conveniat, quid appetere quo etiam delectari 
libere et sine offensa valeant; firmiter tenentes, nihil 
honoris vel alicujus bonitatis deesse omnibus, qui- 
bus in illa felicitate contigerit esse. 


CAPUT II. 


Corporum beatorum dotes recensentur et. explican- 
tur. 


3. Septem igitur videntur esse que possunt cor- 
poribus aptari, et sunt decentissima, et ad beatitu- 
dinem et commoditatem ipsorum corporum suffi- 
cientissima. Sunt autem hec, pulchritudo, velocitas, 
fortitudo, libertas, sanitas, voluptas, diuturnitas. 
Porro si aliqua in his sunt quse sancti viri magis 
fugiant quam desiderent, ut est corporis pulchritudo 
atque voluptas, sciendum est non esse illa fugienda 
quia bona per se non sint, sed ne eorum occasione 
in culpam offensionis aliquatenus cadant. Nam si 
ea amplectendo scirent sea bonitate non impediri, 
nec Deo displicere, profecto nollent eis carere : non 
enim in futuro parva in his quoque erit sancte dul- 
cedinis delectatio, ubi nulla erit offensionis formido. 
Animabus vero sanctis haec convenienter aptari vi- 
dentur, sapientia, amicitia, concordia, potestas, 
honor, securitas, gaudium. Heec electos Dei in illo 
beato regno habituros dubium non est: cum illos 
nhabitet, ac illis presideat de quo est quidquid 
usquam bonum est, et qui potens est et gloriosus 
super omnia ineffabilis. 

4. Sed jam ad coepta redeamus, et de singulis que 
proposita sunt, aliquid serutando breviter dicamus. 
Quaris de pulchritudine; audi quid scriptum est : 
Justi fulgebunt sicut sol (Matth. xiu, 43): et solse- 
ptempliciter sicut lux septem dierum (Isai. XXx 26). 
Si ergo corpora nostra fulgebunt sicut sol, qui mul- 
tiplicatum lumen septem dierum habebit, magna in- 
comparabiliter erit illa gloriosa pulchritudo. Accipe 
et aliud : Salvatorem exspectamus, ait Apostolus, Do- 
minumnostrum Jesum Christum, qui reformabit cor- 
pus humilitatisnostreconfiguratumcorpori clarita- 
Lis sum (Philipp. v1, 20, 21). Certe quoniam Domi- 
nus transfiguratus est in monte coram discipulis 
suis, resplenduit facies ejus sicut sol, cujus cla- 
ritatis pulchritudine delectatus beatus Petrus, Do- 
mine inquit, bonum est nos hic esse (Matth. xvni, 2, 4). 
Aspectus quoque angeli qui sedit ad sepulcrum Do- 
tnini, apparuit splendens sicut fulgur (Matth. xxvin, 
3). Cum igitur tanta claritas unius angeli hic fuerit, 
quam, putas, gloriosa, quam magnifica pulchritudo 
erit, quando sanctorum millia, numeroque caren- 
fia, claro corpori Domini nostri Jesus Christi assi- 


pulehram et beatam pulchritudinem David sanctus 
considerabat, cum diceret : Unam petii a Domino, 
hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omni- 
bus diebus vit mec (Psal. xxvi, 4). De ista pulchri- 
tudine, quae vere est magna beatitudo, multa inve- 
niuntur in sacro eloquio. 

5. Huic autem pulehritudini subjecta est veloci- 
tas. Velocitatem enim tantam babebunt hi qui cum 
Deo erunt, quantam habet radius solis, vel oculi 
alicujus hominis clare videntis. Sol quippe ut in 
oriente super terram venit, mox in occidentem ra- 
dium suum porrigit; similiter radius oculi, dum 
palpebra aperitur, in ccelum aut quovis alio, non 
impediente obice, in longum dirigitur: sic nimirum 
eorpora nostra cum spiritualia fuerint, et ad instar 
Angelorum pondus et gravitatem non senserint, fa- 
eilime transmigrabunt quocumque voluerint. Nam 
et in resurrectione corporum singule partes unius- 
cujusque lominis coadunabuntur, ita ut si manus 
vel pes alicujus, aut quodlibet aliud membrum in 
oriente sepultum, aut a bestiis devoratum fuerit, et 
reliquum corporis in occidente vel septentrione ja- 
cuerit, aut in divisis mundi partibus dispersum sit, 
tam velociter totum corpus congregabitur, quam cito 
clauditur oculus aut aperitur. Babyloniam namque 
a Judea multa intercapedo dirimit; et tamen in mo- 
mento angelus Habacuc prophetam de Judsa in Ba- 
byloniam sustulit, quem super lacum leonum posuit, 
qui Danieli prandium porrexit; quo facto Habacuc 
protinus restitutus est in locum suum (Dan. xiv, 
32-38). Mirari certe potuit ubi fuerit, quando se in 
loco proprio tam cito invenit. Talem itaque agilitatem 
quicumque habebit, magnum munus magne felici- 
tatis procul dubio obtinebit. 

6. Nec tamen iste felix ista sola felicitate erit con- 
tentus, Sequitur enim fortitudo, quam unusquisque 
beatorum tantam habebit, quantam nemo habere in 
presenti vita poterit: nam mensura ejusdem vale- 
tudinis tanta erit, quanta is qui eam habiturus est 
elegerit. Si enim totam molem totius terre uno di- 
gito movere voluerit, utique facillime poterit. Dia- 
bolus enim, Dei inimicus, ex fortitudine sui nature 
movet aera, excitat ventum et tempestates, facit in- 
terdum terre motum, multaque alia satis admiran- 
da: unde et armatus fortis dicitur (Luc. xi, 94); et 
Deus electis suis non dabit vel parem fortitudinem, 
vel certe multo meliorem et majorem ? Absit ut hoc 
aliquis sentiat, qui sano capite ut homo sapiat. Vo- 
luntatem enim timentium se faciet Dominus (Psal. 
cxriv, 19); quibus etiam, ut alibi dicitur, nihil deerit 
(Psal. xxi, 1); si vero nihil eis deerit, fortitudo non 
deerit : aderit itaque et non modica. 

7. Verum quia nec fortitudo, nec velocitas, nec 
pulchritudo adeo appretiantur ab illo qui liber non 
est, quod illa beata multitudo libera erit, dubium 
non est. Nam nulla maceria, nullus ignis vel aqua, 
sive alia quelibet materies, poterit eos preepedire 
ne intrent et exeant quocumque voluerint intrare vel 


357 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. —LIB. III. 


358 


exire. Libere enim Dominus clauso monumento exi - ΠῚ mensitate jucunditatis inebriabit. Propheta namque 


vit, libere infernum spoliavit, libere ad discipulos 
januis clausis intravit: libere sancti Dei, si voluerint, 
infernum intrabunt, libere per ignem et ardentem 
picem transibunt ; libere, quantum voluerint, absque 
sui lesione morabuntur, quia in illa gehennàli 
flamma nihil ardebit, nisi tantum delicta; et quo- 
niam illa sancta societas ab omni inquinamento pec- 
eati purgata erit, per gelida et eestivata, per diversa 
tormenta et stagna vaporantia transibit illeesa, Ite- 
rum vero illud, vel tonsideratio eorumdem locorum 
erit in arbitrio beatorum; et, ad confusionem repro- 
borum, tanta erit eorum libertas, quanta fuerit ha- 
bendi voluntas. 

9339bis8. Beateigiturlibertatiet tam liberse beati- 


tudini comitabitur gratissima sanitas. Sanitas itaque B 


erit magna, quoniam absterget Deus omnem lacry- 
mam ab oculis sanctorum, et jam non erit amplius ne- 
que luctus, neque clamor, sed nec ullus dolor, quo- 
niam priora transierunt (Apoc. xxt, 4). Qui vero bene 
considerare voluerit, nulla perfecta est in nobis in 
presenti seculo sanitas. Nam in omnibus membro- 
rum nostrorum parlibus, si aliquando durius tacti 
faerimus, dolemus, confestimque lisi conquerimur: 
et quare hoc, nisi quia debiles ubique et infirmi 
sumus? Electis autem Dei nulla lzsio supervenire 
poterit : non ferrum, non ignis, non aqua, non ali- 
qua malorum mentio eis nocebit. Nulla memoria 
alicujus rei, quam passus est quivis eorum, nocere 
ei poterit, quoniam tanta abundantia jucunditatis 
ibi erit, ut de his quee jam transierunt, nulla in eis 
turbatio mentis ex praeteritorum recordatione fieri 
poesit. Porro quod dicitur, Stabunt justi ἐπ magna 
constantia adversus eos qui angustiaverunt (Sap. 
v, 1); non hoc facient propter sus injuris vindictam, 
sed potius propter Dei justitiam in qua tunc robusti 
ac stabiles videbuntur. lpsa quippe Dei justitia, sicut 
bonis erit dulcis et firma constantia, sic malis erit 
acerba, et confusionis moestitia. Hoc autem videat 
qui Deo placere desiderat, ut ex toto sure injurie illi 
vindictam committat, cum ipse dicat: Mihi vindi- 
ctam ego retribuam (Deut.xxxu. 35 ; Rom.xu, 19). 
Si vero semetipsum vindicare ceperit, vindicem 
Deum ejusdem injurie nequaquam habebit, quo- 


niam quidem illam super se presumptuose accepit. D 


Cui dicet Dominus: Quia maluisti te ipsum vindi- 
eare, quam me exspectare, non debes amodo me de 
vindicta interpellare. Si vero Dei consilium secutus, 
vindictam suspenderit, felix erit: quia nulla offensa, 
nulla ei erit egestas, nulla imbecillitas, sed sana fe- 
lieitas, et felicissima sanitas. 

9. Hsec qua dicia sunt, valde bona sunt; scd si 
Saporem non habent, quasi penitus infructuoesa 
sunt: si autem saporem haberent, incomparabiliter 
bona essent, Necessario igitur aderit voluptas, que 
beatis illis saporem tribuat, ut sapiant et intelligant 
quam sint dilecta et jucunda tabernacula Domini, et 
quam melior est dies una jn atriis Jerusalem super 
millia. Voluptas ergo maxima erit, et cunctos im- 


clamat: Inebriabuntur ab ubertate domus tuc, et 
torrentevoluptatis tuc potabis eos, quoniam apudte 
est fons vite (Psal. xxxv, 9, 10). Vere mirabilis 
ebrietas illa, mirabilis illa ubertas, mirabilis est do- 
mus illa ; utpote enim torrens przcipitando defluit. 
Sic admirabili dulcedine domus su: nos Deus omni- ὦ 
potens replebit. Et quia exemplum sufficiens tante 
suavitatis, tanteque dulcedinis, vel tante bonitatis 
invenire nequimus, consideremus dolorem amarissi- 
mum quem sunt habituri reprobi, contra jucundis- 
simam suavitatem quam habebunt probi et vere 
beati. Porro si quis mihi pupillam ignito ferro per- 
foraret, non modicum dolorem haberem : et si aliam 
simili tormento infigeret, multo majorem dolorem 
sustinerem. Quod si per omnia membra eadem mihi 
poena fieret, et idem dolor me ubique teneret, quid, 
putas, mihi esset? Nonne tanto dolore coactus insa- 
nirem? nonne penitus alterius mentis fierem? cum 
me flamma undique lamberet, combureret, cujus 
memorie anima mea fieret? Sic utique suo modo 
replebimur jucunditate a facie Dei, saturabimur ab 
ubertate domus Dei, inebriabimur a torrente volu« 
ptatis sive dulcedinis ipsius Domini. Temporalis qui- 
dem delectatio vel transitoria voluptas, in qualibet 
corporis parte solummodo sentitur; illa vero delecta- 
tio, quemadmodum ignis, per totum sentietur, ita et 
per omnes partes corporis et anime sentietur. 
Quasi enim totum corpus sit gula, sic delectabitur 
sancta illa jucunditate: si enim mali male habebunt 
in omnibus suis partibus, quia bene agere nolue- 
runt, multo justius boni bene habebunt in omnibus 
partibus anim et corporis quia bene egerunt. 

40. Habebunt itaque sancli hanc beatam volupta- 
tem, qus veraciter est delectabilis et magna beati- 
tudo: sed parum est hanc et alias supra dictas ha- 
bere, nisi eas sine defectu valeant detinere. Acccdat 
igitur diuturnitas 4088 nullius finis novit metas, quia 
jusü in perpetuum vivent (Sap. v, 16). Diuturnitas 
hec non novit finem, quia beatitudo, pulchritudo, 
velocitas, fortitudo, libertas, sanitas et voluptas non 
habebunt finem. Hsec quicunque habuerit, l:to ore 
cantabit, Lauda, Jerusalem, Dominum; lauda Deum 
tuum, Sion: quoniam confortavit seras portarum 
tuarum, benedixit filiis tuis in te (Psal. cxrLvi, 12, 
13); quia multum letabitur qui tali benedictione 
benedicetur. 

CAPUT III. 
Animarum beatarum dotes explicantur. 

41. Breviter igitur insinuatis partibus beatitudinis 
408 corpori competere videntur, partes quoque illas, 
quas supra diximus anime convenire. Domino adju- 
vante, perspiciamus. Partium quidem illarum prima 
est sapientia; hanc beati viri pleniter habebunt, ut 
nihil eis desit de omnibus que scire voluerint: om- 
nia quippe preterita, przesentia et futura scient, nec 
aliquid eorum ποι 185 subtrahetur, qus creator 
sciendar creavit ; nec indigentia erit ut quisquam in- 
terroget, quis ejus proavus fuerit et de cujus stirpe 


359. 


GUIGONIS CARTHUSIRNSIS 


360 


prodierit, et quis ille vel ille sit. Omnium etiam lin- A charum. Quod si dicat quis, patrem aut parentes se 


guarum et omnium creaturarum, omnium artium 
notitiam habebunt, et suos invicem videbunt. Quid- 
quid feci vel facio in praesenti vita illi omnes aperte 
videbunt; et quidquid aliquis eorum fecit, et ego 
videbo, si ibi fuero : nec inde ruborem aliquis habe- 
bit, si in hac vita Deo per penitentiam satisfecit. 
Ut igitur habeas unde conditori tuo non solum pro 
te, sed eliam pro illis qui tecum erunt, gratiosus 
semper existas, pre oculis de quanta miseria nos 
exiraxerit habebis, non quidem ad confusionem, 
sed ad majorem ἰδ {185 glorificationem. Tanto enim 
erit major mutus cognitionis exsultatio, quanto ma- 
nifestior erit ipsa cohabitantium cognitio. Omnes 
quippe scimus, Petrum apostolum Deum negasse, et 
Mariam Magdalenam peccatricem fuisse, nec 608 la- 
tet quia nos scimus; nec eos magis pudet quam 
illum, qui sanissimus esset, nunc puderet quod olim 
graviter in prelio saucius fuisset. Quare hoc, fra- 
tres? Certe quia facti sui poenituerunt, et indulgen- 
tiam invenerunt. Sic et nos, si pro commissis ve- 
niam- consecuti fuerimus, de perpetratis culpis non 
erubescemus. Nam si quis nobis in hac zetate impro- 
peraret quod ininfantia faciebamus, parum nobis 
satis constaret, eo quod tempus et :etas illa pertran- 
sierit: cum enim essemus parvuli, sapiebamus ut 
parvuli, cogitabamus et agebamus ut parvuli ; quan- 
do autem facti sumus viri, evacuavimus quse erant 
parvuli (1 Cor. xim, 11). In illa itaque vita pudor 
non erit, quando alter alterius facta videbit, si hinc 
per satisfactionem illuc, donante Deo, pervenerint: 
quod enim Deus mundavit, nullus immundum judi- 
cabit, nemo improperandum fore putabit; imo pro 
se et pro his quibus sociati fuerint, Deum indesi- 
nenter laudabit. Porro s: angelus te sui societate 
pro peccatis tuis indignum judicaret, haberes quid 
ei rationabiliter diceres. Si enim ipse velindignare- 
tur, dicens, Tu, homo cum sis, pulvis et cinis, in- 
tumuisti, et Dei mandatum neglexisti, putridus in 
delictis; quo jure, quo merito, vis nobis cozquari, 
quos cernis in obsequio Creatoris conversari ? re- 
sponderes: Cum sim pulvis et cinis, non est mirum 
si vento tentationis impulsus aliquando corrui: sed 
ubi Creatorem meum cognovi, pcenitendo correxi 
quidquid prave commisi; hinc mihi tribulatio, jeju- 
nia, vigilie, plage opprobria pro ejus satisfactione 
grata fuerunt. Quis autem vestrum tale quid un- 
quam pro illo sustinuit? Qnod vero non peccastis, 
donum illius fuit. Preterea cujus gratia tanti estis, 
ne peccaretis, illius me sanguis a peccati macula re- 
demit, qui et homo fieri voluit, ut me regni sui 
participem efficeret. Cum itaque mors ejus sit mes 
sufficiens causa salutis, quivis vestrum juste le- 
tari debet me fieri participem vestra beatitudinis. 
12. In hac societate sancta erit quoque indefi- 
ciens et perfecta amicitia. Nam unusquisque sigilla- 
tim omnesque simul ac Dominum Deum suum plus 
quam semetipsos incomparabiliter amabunt, et 
quisque quemlibet alium sicut semetipsum habebit 


amplius cseteris velle diligere, discutiat quod sen- 
tit. Et quidem tuum parentem, quisquis es qui hoc 
cupis, quem tu veraci et ardenti amore diligis, 
affectas αἱ omnes diligant, et non minore amore 
quam tu eum diligis. Idem ego de meo amico sen- 
tio, volo atque desidero; idem omnes alii de ami- 
cis suis. Quapropter, ut sancti amoris omni ex 
parte plenitudo fiat, et omnis ibi compos sue volun- 
tatis existat, necessario amabis omnes alios sicut 
te, quatenus omnes diligant te sicut se. Quod cum 
fuerit, erit magna et perfecta amicitia, quia in sin-. 
gulis singulariter et in omnibus erit communiter 
affectus perfecti amoris. 

13. Beata igitur amicitia, que tot beatorum spi- 
ritus copulat in zeterna gloria. Hinc nascetur amica 
concordia, qua ad instar concordie membrorum 
manebit jugiter inviolata. Hzec tanta erit, ut. nullus 
aliud velit quam hoc quod te velle constiterit. Nam 
sicut una sponsa, una Ecclesia, unum corpus eri- 
mus; sic non minor concordia quam nunc est inter 
membra unius corporis. Membra siquidem nostra 
tantam habent inter se concordiam, ut puta oculi, ut 
nullo modo alter sine altero quidquam velit ope- 
rari. Nam si unus sursum vel deorsum, dextera vel 
leva velit intendere, non indiget ut alterum moneat 
secum conspicere, quia nullo modo naturaliter vult 
aspicere absque alterius insociabili conspectione: 
tantam namque inter se habent concordiam, ut quid- 
quid unus voluerit, hoc idem et alius velit. Cetera 
quoque membra multa inter se copulantur concordia ἃ 
nam pro pedibus et toto corpore operantur manus, 
pro manibus vero et toto corpore prospicit oculus, 
et pro oculo et toto corpore incedit pes, etiam nudis 
interdum plantis; nec dicit, licet aliquando graviter 
cruentetur spinarum aculeis, se nolle quoquam am- 
plius ire: nec manus quamvis vulneretur, se nolle 
amplius operari. Nec, si contigerit ut manus siro- 
maste, id 681 cuspide, pedem suuin transfodiat, ali- 
qua adversus manum ira pes ipse movetur. Tania 
siquidem inter se amoris adunantur concordia, ut 
nulla valeant ratione dissentire occasione aliqua: 
imo quidquid alicui impenditur, omnibus placet, 
quasi sibimet impenderetur. Omnia capiti serviunt 


D et sepro illo periculis opponunt: ex quo manifestum 


est, omnia caput plus quam se veraciter amare; 
ipsum autem dubium non est, omnium votis per 
omnia concordare. Sic quoque in coelesti patria 
Deum ineffabiliter amabis; et omnium, ad quecum- 
que volueris, ipsius etiam Dei, tecum velle habebis. 
Nam sicut tu ἃ voluntate Dei non discrepas, sic ille 
tue voluntati per omnia concordabit : caput enim a 
suo corpore discordare nequit. 

14. Sed forte quis dicet: Si Deus et omnes electi 
voluerint quod ego; cum ibi fuero, inter majores 
esse volo. Cui respondendum puto, quia in gloria 
inter majores erit, sed in persona esse aliquis ma- 
jorum, qui ibi erit, velle nequibit, nisi se ipsum non 
esse velit, quod fieri non poterit. Sed necin gloria 


3et 


EPIST. AD FRATRES DE MONTE DEI. — LIB. III. 


majoribus par fieri velle poterit, si meritis impar A 9t Christi, cives patrie ccelestis constituet, sicut 


exstiterit, quoniam quidem illius pulcherrima cor- 
poris compositio jam videretur violari; quod cum 
amore ipso et pulchritudine ejusdem compositionis 
nulla ratione consentire poterit, Nam sicut in hu- 
mano corpore, nec manus fungitur officio pedis, nec 
oculus petit esse nasus, nec auditus odoratus, nec 
auricularis digitus medius vult esse vel pollex : sic 
in illa gloriosa compositione civitatis Dei, nemo 
suum statum gradu potiori volet mutare. In tantum 
quidem quod suum est quisque amabit, quia sibi 
sufficiens erit. *i enim is qui in beatitudine illa erit 
locatus, majus aliquid habere cuperet, quam ade- 
ptus essel, eo ipso miser existeret, quia nondum 
baberet quod desideraret. Nam quantum cuique 
deest quod honeste desideratur, in tantum miser 
esse ratione reprobatur : miseria quippe est absen- 
ua alicujus commodi contra voluntatem. Sed ibi 
nulla est miseria, imo sulficiens concordia, ut con- 
0015 sufficientia, Quare omnipotens tua voluntatis 
eris, cum Omnipotentem tibi concordem per omnia 
habueris. 

$9339 tcr 15. Potestas et bealis lanta erit, quantam 
quis eorum habere voluerit : nam quodcumque aliquis 
eorum sive in colo, sive in terra, vel in mari vel in 
profundo inferni imperaverit, absque ulla contradi- 
cüone et mora fiet. Mirum fortasse videlur quod 
dicimus ; sed si bene consideratur ubi tunc locati, 
vel cujus capitis membra tunc erimus, et quia etiain 
nihil deerit his qui diligunt Deum, nequaquam in- 
credibile erit quod asserimus. Hanc potestatem ha- 
bebunt sancti Dei qui veraciter omnia possidebunt 
cum Filio Dei. Erunt itaque omnipotentes sue vo- 
luntatis. Potestas vero hec erit potestas :terna, et 
idcirco his qui eam habuerint erit beatitudo non 
parva. Honor quoque illis beatis magnus erit, quia ni- 
mis honorati sunt amici tui, Deus (Psal. cxxxvini, 17). 

16. Honor iste tam magnus erit, ut ab humano 
ingenio comprehendi non possit. Ponatur tamen id 
exempli, ut servus aliquis honeretur a domino. Certe 
si imperator aut rex aliquis servum suum in magno 
languore inveniret, quem et ab invaletudine eriperet 
et honoraret, ita ut a servitute liberaret, et in or- 
dine suorum militum poneret; multum ille debitor 
domini sui et amicus fieret. Quod si eum inter pri- 
mates suos poneret, regia dignitate exaltaret, quan- 
to, putas, gaudio exsultaret? quo amore domini 
sui recle ille flagraret ? Domini gratia ab omnibus 
impenderetur ei, omnes servirent illi ne indignatio- 
nem domini, qui eum honoraret, incurrerent. Si 
autem herus ille in tantum adhuc eumdem dilige- 
ret, ut illum sibi in filium adoptaret, et heredem 
suum statuerel; jam procul dubio servi exsultatio 
major existeret. (ua ex re propendi potest mirabi- 
lem esse honorem illum qui datur in s&elerna vita 
per ipsius vite et hominum Conditorem, qui sibi 
servientes non modo in zterna pace perenniter vi- 
vere, vel suos amicos vocari et esse faciet, sed et 
deos et Dei filios et heredes Dei cohzredes aulem 


PatrROL. CLXXXIV 


scriptum est: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi 
omnes (Psal. .xxxi, 6). Nullum justorum ab ista di- 
vinitate excepit benignus Deus. Sed tentemus sub 
exemplo intueri qualiter possit homo, divinitatem 
participando, deificari. Sit itaque unus ignis, in quo 
diversi generis materie ponantur: omnes quidem 
igniuntur, sed alia plus, alia minus; unaquaeque 
tamen servata sui natura, juxta modum locutionis, 
quia ignita est, ignis dicitur : sic utique, sed tamen 
suo quodam altiori modo, omnes beati participando 
deitatem, etiam deificantur; qui, licet alii plus, alii 
minus, omnes tamen qui deificati sunt, aequali no- 
mine dicentur dii, Qualem igitur honorem ab omni 
creatura ille habebit, quem Deus omnis creature 


B amicum censebit, fratrem appellabit, pro filio tene-. 


bit? omnis enim creatura inclinata erit, quod ma- 
gnus et incomparabilis honor erit. 

17. Satis magna et gloriosa sunt hac dona Dei; 
sed si per annum, vel certe toto tempore durarent, 
pulas, gauderes ? an pretium dares ? Gaudenter, in- 
quis. Oportet igitur ut securitatem habeant, quate- 
nus id quod habent semper servare valeant : securi- ἢ 
las ergo sufficiens crit, quoniam neque luctus, ne- 
que dolor amplius ullus erit. Nunquam potero per- 
dere tam admirabilem beatitudinem, nisi voluero, 
aut nisi Deus mihi cain auferre voluerit, aut. quivis 
fortior illo, qui eam auferat, regnum ejus invadat. 
Sed sum securus, quia si eam adeptus fuero, per- 
dere nolo : securus quoque sum, eo quod Deus apud 
quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obum- 
bratio, eam non auferet mihi, postquam semel de- 
derit : securus quoque sum et ero quod nullus for- 
tior illo supervenire poterit. Quare, postquam ita 
est, ibi esse plenariam securitatem dubium non 
est. 

18. Erit igitur gaudium quod ultimo gradu acce- 
dat, pro his omnibus inaestimabile, quod penitus 
sensibus omnium supereminet. Quis enim cogitare 
potest gaudium quod de semetipso unusquisque 
habebit, quando tantam pulchritudinem, velocita- 
tem, fortitudinem, libertatem, sanitatem, voluptatem, 
diuturnilatem, sapientiam, amicitiam, concordiam 
potestatem, honorem, securitatem habebit ? Nullus 
sane hoc gaudium dicere potest quantum est vel 
erit, quia nemo in przsenli vita illud expertus est. 
Verum si alicui amico tuo, tu. quisquis es qui illuc 
venturus es, idem gaudium daret Omnipotens, quid 
tibi videretur ? Nonne multum gauderes ? Et si duo- 
bus vel tribus, vel certe pluribus, et illis quos non 
te minus amares, quid diceres ? Vere magnum gau- 
dium haberes, et ultra quam dici possit exsultares. 
Hac itaque donatio nullo modo deerit, si vere ami- 
cis et parentibus nostris charissimis, qui ibi per 
misericordiam Dei erimus, illud idem gaudium da- 
bit Dominus, quatenus de illo qui supra erit gau- 
deamus, et de nobis ipsis et de proximis nostris 
exsultemus. Nempe gaudium illud tam magnum est 
eritque ut omnes capiat in se: omnibus enim su- 


12 


363 
perabundabit, omnes circumdabit, omnibus ex omni 
parte erit. Sicut namque pisees maris undique circa 
se habent mare, sic sancti Dei illam magnificam 
suavitatem gaudii circa se habebunt undique, de 
qua bono servo dicitur, Intra in. gaudium Domini 
tui (Matth, xxv, 21, 23). | 

—. 19. Breviter igitur perspectis quatuordecim parti- 
bàs beatitudinis, sive commoditatis, erit forsitan 
qui quarat ad quid tanta pulchritudo, velocitas et 
alie nonnulle partes deceant vel proficiant, cum so- 
lummodo beate vivere et illa habere, quibus vita 
carere non potest, satis sufficere posset. Sed scien- 
dum est quod Deus indigens nullo est: et sicut ille 
in omnibus est sufficiens, sic amici eL ministri ejus 
in omnibus erunt omnem sufficientiam habentes. Si 
enim quisquis eorum in qualibet re sentiret se im- 
potentem esse, non tantum gauderet quantum fa- 
ciet, cum se veraciter sus& voluntatis cognoverit esse 
omnipotentem. Proinde, ut gaudium nostrum sit 
plenum, nihil deerit timentibus, imo diligentibus 
Deum. 


CAPUT IV. 
Summa damnatorum miseria. 


29. Cum itaque tanta beatitudo sit amicis Dei, de 
inimicis quid erit? Utique noa sic impii non sic 
(Psal. 1, 4); sed contra lioc quod sancti erunt pul- 
cherrimi, eoredendum puto quod ipsi erunt turpis- 
simi, nec in resurrectione immutabuntur in melius : 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODERICI 


364 


sed sicut boni in die revelationis Domini gloriflca- 
buntur, sic ipsi in damnationem s&ternam przcipi- 


. ta. dehonestabuntur. Felices, et sancti. erunt. ad 


omne quod voluerint velocissimi : infelices et mali 
erunt pigerrimi; contra maximam bealorum forti- 
tudinem habebunt miseri maximam debilitatem. 
Justi libertatem eundi quocumque voluerint habe- 
bunt; injusti vero sterna clausura damnati, nus- 
quam ire poterunt. Electi Dei jugi sanitate potien- 
tur: damnati vero languore perpetuo cruciabun- 
tur. Boni satiabuntur voluptate domus Dei : et mali 
replebuntur amarissimo poculo domus diaboli. Bo- 
ni in bonis diuturnitatem habebunt: mali in malis 
nunquam fine carebunt. Probi maxima sapientia 
erunt prediti : improbi autem sua insipientia con- 


B fundentur ut miseri. Amici Dei summam inter se 


habebunt amicitiam : inimici vero maximam inter 
se inimicitiam. Erunt pace perpetuac oncordes beati: 
erunt miseri jugi dissensione discordes. Justi ha- 
bebunt regiam potestatem preecipiendi : injusti quo- 
que earebunt potestate sese quoquam movendi. 
Sancti Dei honore magno sublimabuntur : damnati 
vero multo dedecore opprimentur. Securi erunt 
boni quod nunquam bonum eorum peribit : timore 
mali cruciabuntur, qui omni fine carebit. Meeror et 
desolatio his qui Dominum Christum «contempse- 
runt: gaudium et delectatio his qui eum dilexerunt 
et diligunt; cui honor, gloria et imperium in secula 
seeculorum. Amen. 





ADMONITIO IN SEQUENTES TRACTATUS. 


4. Ut Epistola ad fratres de Monte Dei, sic tractatus De contemplando Deo, ac De natura et dignitate 
amoris,Bernardo suppositi fuerunt. Priorem auctori suo Guigoni, posteriores Guillelmo abbati Sancti Theo- 
derici prope Remos, postea monacho Signiacensi restituere visum est, atque huic editioni inserere. Nam pre- 

terquam quod in plerisque ac melioris note codicibus manuscriptis iitractatus Guillelmi nomen praeferunt, 
eosdem ipse sibi tribuit Guillelmus in brevi preloquio Tisseriano, quod operibus suis premittendum scripsit, 
quodque pre fationi Guigonis in epistolam suam male assutum fuisse ostendimus. Et in brevi ejus Vitae com- 
pendio, quod ez membrana Radoliensis monasterii habemus,isdem tractatus cum aliis eidem auctori vindi- 
cantur. Membrana verba huc referre non pigebit :« Porro ingenii suiad studii monumenta non contemnenda 
reliquit, ex quibus ea solum notabo, que visu et lectione probavi. Vitam sancti Bernardiscribere aggressus, 
opus consummare non potuit : librum tamen unum, et ipsum primum, e£ non modice quantitatis, absolvit. 

ontra magistrum Petrum Abelardum,qui quedam fidei non consona suis operibus inseruerat, librum unum 
edidit eloquio venustum, fide catholicum, ratione nervosum. Fecit quoque duos libellos, quorum unum /Enig- 
ma fidei, alterum Speculum fidei nominavit : in quibus breviter et aperte quid sit credendum ostendit.Super 
Cantica canticorum moralem expositionem composuil : cujus operis meminit in Vita sancti Bernardi. Εεὶ 
alius ejusdem liber De natura et Dignitateamoris,quemsecundum ipsius materiam Anti-Nasonem possumus 
appellare.in eo enim verum instruit philosophum,quibus gradibus et modis possit et debeat in Dei dilectione 
proficere..... De physica, id est natura corporis et anima, brevem compilationem formavit : ut quia se ipsum 
cognoscere [rucius est discendi pracipuus, juxta illud quod de celo descendit, Vv σεαυτόν, simplices le- 
ctores ad aliquam vel inchoativam sut cognitionem instrueret. Est et libellus ipsius cui titulus est, De con- 
templando Deo; in quo sine dubio propter edificationem legentium de sua loquitur contemplatione his verbis : 
« Et nownunquam, Domine, quasi clausis oculis ad te hianti,-mittis mihi in os cordis, quod non licet mihi 
scire quid sit.Saporem quippe sentio dulcem adeo confortantem,ut si perficeretur in me, nihil ultra quarre- 
rem. » Composutt et tractatum non parvum,cujus est epigramma, Meditative orutiones: in quo non una 
utitur materia,sed diversa disserit capitula; et in plerisque Deum alloquens ,propriam,multiformem discutit 
conscientiam.In hoc opere apparet precipue viri istius in Deum non amor,sed ardor. Εἰ revera,ut reor,quis- 
quis hoc pie et sobrie leget, quantumlibet religiosus et sciolus,in timore tamen Domini,in sui majori cogni- 
Lione el minori e'stimatione proficiet. Non dubito quin alia cuderit opuscula : sed prater hec hactenus nulla 
potui reperire. » 

2. Hactenus membrana Radoliensis. in cujus principio Guillelmus apud Leodium claro genere natus, fra- 
trem habuisse perhibetur Simonem :.cum quo liemos profectus, in abbatia Sancti Nicasti, in qua odor bonc 
opinionis tunc erat,sacre religionis habitum sumpsit.Processu temporis Simon factus est abbas Sancti Ni- 
colai de Bosco,ubi cum [ratribus diu et religiosepra[ulsset plenus dierum et virtute consummatus beato fine 

"quievit. At vero domnus Willelmus in abbatem Sancti Theoderici, qui locus urbi Remensi émminel, assum- 


365 


LIBER DE CONTEMPLANDO DEO. 


366 


ptus est,nempe anno 1120: post annosquatuordecim factus monachus Signiacensis, ordinis Cisterciensis, 


ut in notis ad Bernardi epistolam 85 dictum est. 


3. Ex his omnibus apparet, tractatus De contemplando Deo, ac Denatura et Dignitate amoris, qui Ber- 


nardo perperam adscripti fuerunt esse ipsiusmet 


pretium est. Alia ejusdem Guillelmi opuscula, superiu 


ciensis. 


uiclelmi; cui proinde eos restituere Mer hic edereopera 
s indicata, exstant in tomo quarto 


ibliothecece Ctster- 








GUILLELMI 


ABBATIS SANCTI THEODERICI PROPE REMOS, POSTEA MONACHI SIGNIACENSIS 


TRACTATUS 
DE CONTEMPLANDO DEO '*. 





988 PROCEMIUM. 

1. In lacu miseris, et in luto fzcis jam pene pu- 
trefactus, et in limo profundi infixus, in quo non 
est substantia, de profundis dolorum meorum ad te 
elamo, Domine; Domine, exaudi vocem meam. Si- 
quidem in ultionem formztus (qua me tibi confor- 
maveras, Creator bone, creans me ad imaginem et 
similitudinem tuam) quam neglexi et perdidi, in hu- 
jus miserie formam qua imiser sum, deformasti me, 
et cum iniquitate deprimente in limo peccati infixus 
sum inferius. Posuisti super me manum justi et oc- 
culti judicii tui, prementem super me, ne resurgam. 
Nec in laeu, nec in luto, nec in limo substantiam, 
Domine, invenio, cui innitar ut exeam, quam appre- 
hendam ut extrahar. Lacus inferni non habet lun- 
dum, nisi desperationis profundum. Lutum frecis, 
corruptio nature quo semper mergar, habet; per 
quod resurgam, non habet; imo impedit et obligat, 
Limus profundi, amor carnis, ima semper petens, 
et insatiabilitatis profundum, justo judicio tuo tenet 
me infixum. 

3. Sed, o Domine, abyssus abyssum invocat: 
abyssus profundissimee miserie mes abyssum al- 
tissimse misericordie tuse. Qusrens substantiam cui 
inpitar, quam apprehendam, nullam usquam inve- 
Bo nisi te, qui vere certa el solida es substantia, 
nonnisi ex te ipso subsistens, a quo etiam que 
sunt, omnia habent esse. Sed quid dico, Invenio ? 
Jam si te invenissem, solide subsisterem. Quero 
ubi inveniam quem dilexit anima mea. Circumeo 
dvitaetis hujus magna, seculi hujus vicos. Vivunt 
sibi qui, sicut dicit Apostolus, alienati sunt a vita 
Dei (Ephes. tv, 18). Cireumeo plateas, latas sseculi 
vias; et omnia qua intra me sunt, vel extra me, 
magnis clamoribus, certis scilicet rationibus ad in- 
leriora mea me revocant, testificantia ex te, regnum 
Dei intra me esse, ut intus in cubili cordis te qua- 
ram, quem exiens extra non invenio. Ecce intus 
sem, Annuntiate mihi, omnia interiora meg, num 


A 206m diligit anima mea vidistis? Respondetqu 


mihi memoria mea: Penes me est. Ubi, inquam ? 
Tu enim mare magnum, in te reptilia quorum non 
est numerus, animalia pusilla cum magnis (Psal. 
cuj, 25). Non inquit, cum reptilibus, vel in homine 
eum qu&ras. Ubi ergo? In amore. Ibi est sedes 
ejus, ibi cubiculum ejus. Amoris affectus in te na- 
turaliter est. Quem quzsris, si in amore tuo est, in 
te est: si ibi non est, in te non est. Sed quem qute- 
ris, non qugreres, si non amares. Habes ergo quem 
queris, et penes te est. Sed non eo frueris, nisi ego 
tecum tota adsim. ) 

3. Noli ergo me in aliena dividere et dissipare, 
totam me ad te in eum collige: et habebis fruendi 
copiain, memoriam abundantir suavitatis ejus eru- 
ctabis, et in justitia ejus exsultabis. Imo tot:e ingre- 
diamur, o memoria mea, et omnes affectiones meg, 
ingrediamur: et memorando, intelligendo, et vi- 
dendo fruamur summo bono, et omnibus bonis 
ejus. Prorsus penes me est, in amore meo cum in- 
venio; quia certa conscientia amo eum, el amplius 
et perfectius amare amo et desidero. Totis ergo in 
eum feramur amplexibus, et osculis incumbamus. 
Amande, tremende, colende, suavis et mitis, et 
multe misericordie, dignare amplexum meum, qui 
dignatus es naturam meam ; dignare me osculo cha- 
ritatis tue, qui nature mez dignatus es unire na- 
turam tuam. Amplexus noster est ad te, affectuum 
et operum conatus et extensio ad fruendum te. Os- 
culum nostrum, cum pure mentis purum tibi por- 
rigimus affectum: amplexus tuus ad nos, dignatio 
visitationis et consolationis tuse. Osculum tuum, re- 
velatio et infusio grati: tuse. Leeva etiam temporalis 
consolationis tue, Domine, non desit, sed sit sub 
capite meo ad utendum. Dextera vero tua spiritua- 
lis, de spiritualibus et seternis consolatio tua, totum 
me amplectatur $9384 ad fruendum. Et in amplexu 
charitatis tur, in osculis dulcedinis tus, in pace 
in id ipsum dormiat et requiescat anima mea ; quo- 


(14) In quibusdam manuscripüs, Liber Soliloguiorum S. Bernardi. 


367 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODERRICI 


368 


niam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me Ά Si non sum conversus, Deus virtutum, converte me : 


(Psal. 1v, 9, 10). 
CAPUT PRIMUM. 


Anima Deum amans se a Lerrenis et vitiis purgatam 
| sursum elevari rogat. 


1. Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad 
domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas (Isa. ti, 
3). Intentiones, cogitationes, voluntates, affectiones, 
et omnia interiora mea, venite, ascendamus in mon- 
tem, vel locum, ubi Dominus videt, vel videtur. Cu- 
ree, sollicitudines, anxietates, labores, poene, servi- 
tutes, exspectate me hic, cung asino, corpore isto; 
donec ego cum puero, ratio scilicet cum intelligen- 
tia, usque illuc properantes, postquam adoraverimus 
revertamur ad vos (Gen. xxii, 5). Revertemur enim, 
et heu! revertemur quam citissime: abducit enim 
nos a vobis charitas veritatis, sed propter fratres ab- 
dicare et abjurare vos non patitur veritas charitatis. 
Sed licet retrahat vestra necessitas, non propter 
vos omnino omittenda est illa suavitas. Domine Deus 
viríutum, converte nos, et ostende faciem tuam et 
salvi erimus (Psal. uxxix, 20). Sed heu! heu! Domine 
Deus, quam preproperum est, quam temerarium, 
quam inordinatum, quam presumptuosum, quam 
alienum a regula verbi veritatis, et sapientie tuz, 
corde immundo velle videre Deum! Sed, o summa 
bonitas, summum bonum, vita cordium, lux oculo- 
rum interiorum, propter bonitatem tuam, Domine, 
miserere: hec est enim mundatio mea, hec fiducia 
mea, hac justitia, contemplatio bonitatis tue, bone 
Domine. Ergo, o Domine Deus meus, qui dicis ani- 
ms mese, modo quo lu scis, Salus tua ego sum 
(Psal. xxxiv, 3): rabboni, summe magister, unice 
doctor videndi qui videce desidero, dic exsrro, men- 
dico tuo, Quid vis faciam tibi? (Luc. xvi, 41.) Et 
tu scis, qui jam hoc ipsum das, quam ex omnibus 
suis recessibus, abjectis procul omnibus seculi hu- 
jus altitudinibus, pulchritudinibus, dulcedinibus, et 
quidquid concupiscentiam carnis, vel oculorum, vel 
ambitionem spiritus attentare potest, vel solet, tibi 
dicat cor meum: Ezquisivit te facies mea; faciem 
tuam, Domine, requiram. Ne avertas faciem (uam a 
me; ne declines ín ira (ua a. servo tuo (Psal. xxvi, 
8, 9). 

2. Impudens quippe et improbus sum, o adjutor 
meus antique et susceptor indefesse. Sed vide quia 
amore amoris tui hoc facio. (Cum enim ex munere 
gratie tue; Domine, ad ea quae carnis sunt, faciem 
cordis non habeam, sed posueris ea mihi deorsum; 
et mundum, et quecumque ejus sunt, posueris mihi 
deorsum: quid est, obsecro, quod in toto corde meo 
exquirens te, cum faciem tuam apprehendisse me 
gratulor, quam solam facies mea desiderat, repente 
me invenio seorsum? cur eam abscondis ? Numquid 
arbitraris me inimicum tuum? num consumere tu 
me vis peccatis adelescenti: mec ? mumquid ego non 
sum ad te conversus, vel tu adhuc es a me aversus? 


si tu es aversus, Deus virtutum, convertere. Tu 
dixisti, Si converteris, Israel, convertere (Jerem.i, 
1); et iterum, Convertimini ad me, el ego convertar 
ad vos (Zachar. 1, 3). Tu scis domum gratie tue in 
corde pauperis tui: paratum cor meum, Deus, para- 
tum cor meum. Precipe quod vis, fac me iutelligere 
quod praecipis; da posse, qui dedisti velle, et fiet in 
me vel de me quidquid vis. Deus virtutum, con- 
verte nos, et ostende faciem tuam, et salvi eri- 
mus (15).] 

3. Respondet quippe mihi intus in anima mca et 
mente mea, tumultuans in me, et concutiens omnia 
interiora mea vox testificationis tue: el caligant 
oculi mei interiores a fulgore veiitatis tuse, ingeron- 
üs mihi quia non videbit OBSS te homo el vivere 
poterit. Ego enim vere in peccatis totus usque adhuc 
necdum potui mori mihi, ut vivam tibi: sed tamen, 
ex precepto tuo, et dono tuo sto in petra fidei mese, 
fidei Christians, in loco qui vere est penes te, in quo, 
ut possum, interim fero patienter, et amplector, 
et deosculor tegentem et protegentem me dexle- 
ram tuam; et aliquoties contemplans, et videre 
gesüiens posteriora videntis me, et percurrens semi- 
tam dispensationis humane Christi Filii tui suspicio. 
Sed cum accedere gestio ad eum, vel sicut heemor- 
roissa illa intirmze et miserze animae mese a salutifero 
tactu vel fimbrie ejus quasi furari gestio sanitatem 
(Matth. 1x, 20 22); vei sicut Thomas ille vir desi- 
deriorum, totum eum desidero videre et tangere; 


C et non solum, sed accedere ad sacrosanctum lateris 


ejus vulnus, ostium arce quod factum est in latere, 
ut non tantum mittam digitum vel totam manum, 
sed totus intrem usque ad ipsum cor Jesu, in San- 
ctum sanctorum, in arcam testament; ad urnam 
auream, animam nosire humanitatis continentem 
intra se manna divinitatis: beu! dicitur mihi, Noli 
me tangere (Joan. xx, 25, 47); et illud de Apoca- 
lypsi, Foris canes (Apoc. xxii, 15): sicque cum di- 
gnis conscienlie mea verberibus expulsus et pro- 
pulsus, improbitatis et praesumplionis me: poenas 
cogor luere; rursumque in petram meam me reci- 
piens, quae refugium est herinaciis (Psal. ci, 18), 
spinis, peccatorum plenis, reamplector et reosculor 
tegentem, el protegentem me dexteram tuam: et, ex 
eo quod vel leviter sensi vel vidi, magis accenso 
desiderio vix patienter exspecto ut a me auferas ma- 
num tegentem, et infundas gratiam illuminantem; 
ut tandem aliquando secundum responsum veritatis 
tue mortuus mihi et vivens tibi, revelata facie ip- 
sam tuam faciem incipiam videre, et affici tibi a vi- 
sione faciei tue. 

&. Et, o facies, facies, quam beata facies, quse 
affici tibi meretur videndo te; sditicans in corde suo 
tabernaculum Deo Jacob, et omnia faciens secun- 
dum exemplar quod ei ostenditur in monte, bic vero 
et competenter cantatur: Tibi dixit cor meum: 


(15) Que includuntur uncis, desunt in editione Bibliothecee Patrum Cisterciensium. 


LIBER DE CONTEMPLANDO DEO. 


370 


ivit te facies mea, faciem tuam, Domine, re- A 126m videro; et moriens in me, vivere incipiam in 


quiram! (Psal. xxvi, 8.) Itaque, ut dixi, ex dono 
grati; tuze contemplans omnes angulos conscientie 
mes vel terminos, unice et singulariter desidero vi- 
dere te, ut omnes fines terre mes videant salutare 
Domini Dei sui, ut amem, cum videro, quem amare 
hoc est vere vivere. Dico enim mihi in languore de- 
siderii mei: Quis amat quod non videt? quomodo 
potest esse amabile quod non est aliquatenus visi 

bile? Sed te desideranti amabilia quidem tua occur- 
runt, et a ccelo et a terra, et ab omni creatura tua 
se mihi ultro offerunt, et ingerunt, o in omnibus 
adorande et amabilis Domine. Quz quanto te mani- 
festius et verius praedicant et approbant amabilem, 
tanto ardentius te mihi faciunt desiderabilem : sed 


heu! non ad fruendi perfectam suavitatem et gau- B 


dium, sed ad intentionis [al. add. οἱ intensionis] et 
defectus (non tamen sine aliqua suavitate) tormen- 
tum. Sicut enim mea non tibi perfecte placent obla- 
ta, nisi mecum: sic bonorum tuorum contemplatio 
reficit nos quidem dulciter, sed non satiat perfecte 


CAPUT II. 
Anima Deum desiderans mole corporis se gravari 
queritur. 


5. Hzec est animse mes assidua exercitatio, hinc 
assidue scopo spiritum meum; et cum bonis et 
amabilibus tuis, quasi pedibus et manibus, et totis in- 
nitens viribus sursum tendo ad te; in te, summe 
amor, summum bonum : sed quanto tendofortius, lanto 
retrudor durius in terram, in memetipsum, sub me- 
metipso. Sic ergo respiciens et discernens et dijudi- 
eans me ipsum, factus sum mihi ipsi de me ipso 
laboriosa et tzediosa quastio: tamen, Domine, cer- 
tus sum per gratiam tuam, desiderium desiderii tui, 
et amorem amoris tui habere me in toto corde et in 
iota anima mea. Huc usque te faciente profeci, 
ut desiderem desiderare te, et amem amare te: 
sed hoc amans quid amem nescio. Quid est enim 
amare amorem, desiderare desiderium? Amóre 
amamus si quid amamus, desiderio desideramus 
quidquid desideramus. $88G Sed forsitan cum amo 
amorem, non amo amorem quo amo quod amare 
volo, et amo quidquid amo, sed me amantem, cum 
in Domino laudatur et amatur a me anima mea, 
quam procul dubio detestarer, et odio haberem, si 
eam alibi quam in Domino et in ejus amore inve- 
nirem. Sed et de desiderio quid dicemus? Si dicam, 
Desidero esse desiderans, jam me invenio deside- 
rantem : sed numquid desiderium tui desiderantem, 
quasi non habeam, aut desiderium majus quam ha- 
beam? 

6. Cum igitur hoc modo deficiant et caligent et 
eeeutiant interiores oculi mei, oro ut citius a te 
aperiantur, non sicut aperti sunt Adeze carnales oculi, 
ut videret confusionem suam (Gen. m, 7); sed ut 
videam, Domine, gloriam tuam : ut oblitus parvitatie 
et paupertatis mes, totus erigar, et ruam in am- 
plexus tui amoris, videns quem amavero, et amaus 


te; et bene mihi sit in te, cui pessime est in se. Sed 
festina, Domine, ne tardaveris. Habet enim sapientize 
tuz gratia, Domine, vel grati: tue sapientia, sua 
compendia: et quo rationis vel ratiocinationis 
nullis argumentis, nullis discussionibus, quasi qui- 
busdam scalis conscenditur, ad torrentem scilicet 
voluptatis tue, ad plenum amoris tui gaudium: cui 
hoc datum est, fideliter querens, fideliter pulsans,. 
sepe repente ibi se invenit. Sed, o Domine, si 
quando, quod quam rarum est, me in aliqua hujus 
gaudii parte invenio; clamo, vociferor: Domine, 
bonum est nos hic esse, faciamus hic triatabernacula 
(Matth. xvii, &): fidei unum, spei unum, amor 
unum. Numquid nescio quid dicam, cum dico, Bo- 
num est nos hic esse? Sed repente cado in terram, 
quasi mortuus, et respiciens nihil video, et me ubi 
prius eram invenio, in dolore scilicet cordis et af- 
flictione spiritus. Usquequo, Domine? usquequo? 
Quamdiu ponam consilia in anima mea, dolorem in 
corde meo per diem? (Psal. xii, 4, 2.) Quamdin non 
permanebit spiritus in hominibus, quia caro sunt 
(Gen. v1, 3): sed venit, et vadit, et spirat ubi vult 
(Joan. m, 8). Sed in convertendo Dominus captivi- 
tatem Sion, facti erimus sicut consolati. Tunc reple. 
bitur gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione 
(Psal. cxxv, 1, 2). [nterim heu mihi! quia incolatus 
meus prolongatus est: habitavi cum habitantibus 
Cedar, multum incola fuit anima mea (Psal. cxix, 
5, 6). Sed respondet mihi intus in corde meo veri- 
tas consolationis tue, et consolatio veritatis tuse. 
CAPUT II. 
An et quomodo detur inequalitas amoris in beatis. 
7. Est amor desiderii, et est amor fruitionis. 
Amor desiderii meretur aliquando visionem, visio 
fruitionem, fruitio amoris perfectionem. Gratias ago 
gratie tus, qui loqui dignaris ad cor servi tui, et 
anxiis ejus questionibus aliquatenus respondes. Su- 
scipio, et amplector hanc Spiritus tui arrham, et 
letus exspecto in arrha promissionem tuam. De- 
sidero itaque amare te, et amo desiderare te, et hoec 
modo curro, ut apprehendam in quo apprehensus 
sum; scilicet ut amem te perfecte aliquando, quia 
prior nos amasti, amande et amabilis Domine. Sed 
estne aliquando aut alicubi, Domine, hac amoris tui 
perfectio, haec in amore tuo beatitudinis consum- 
matio, ut sitiens anima ad Deum fontem vivum, aic 
salietur, sic impleatur, ut dicat, Sufficit? Miror qui- 
cunque, ubicumque ille sit, si non deficit; si dicit, 
Sufficit. Sed ubi istius sufficientise est defectio, quas ' 
potest esse perfectio? Nusquam igitur, et nunquam 
perfectio. Sed et injusti, Domine, numquid regnum 
tuum possidebunt? Injustus autem est qui non 
tantum desiderat, et debitorem se sentit et intelli- 
git te amare, quantum ab aliqua creatura rationali 
possibile est amari te. Constat etiam beata illa Se- 
raphim, quis a vicinitate presentis lus, a claritate 
visionis tue Ardentes οἱ interpretantur et sunt, 
plus amare te, quam aliquem qui minor est in regno 


311 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODBRICI 


372 


ccelorum. Qui si in regno ccelorum non dicam mini- A *"perne vocationis Dei in Christo Jesu: Quicumque 


mus, sed nonnullus est utique, tantum desiderat 
amare te quantum ab aliquo vel potes amari vel 
debes, et hoc forsitan est, in quem desiderant an- 
geli prospicere (/ Petr. 1, 12). Desiderat ergo beatus 
ille minor, quicumque ille est, tantum te amare 
quantum amat quicumque plus eo amat, non remula 
4.89 insectatione, sed pia et devota imitatione. Si 
vero et in amore proficit, quanto dulcius illuminan- 
tis oculus in interiora procedit, tanto dulcius sentit 
et intelligit, si ingratus non est et injustus, et te 
plus posse amari, et se debitorem plus amare, vel 
quantum te amant Cherubim et Seraphim. Sed qui 
desiderat quod assequi non potest, miser est. Miseria 
vero a regno beatitudinis prorsus aliena est. Asse- 
quitur ergo quod desiderat quisquis ibi aliquid de- 
sideret. 

8. Quid dicemus ad hec? quid inquam dicemus ? 
Loquere, obsecro, Domine, quia audit servus tuus. 
Numquid et magni et parvi omnes qui sunt in 
regno Dei, unusquisque in suo ordine amat et 
amare desiderat, et amoris unitas non sinit ut sit 
diversitas; dum amat, cui datum est hoc, arden- 
tius: minor autem in amore sine invidia bonum 
ubicumque videt, amat quod ipse sibi desiderat; et 
habet utique amorem, quantuscumque est, quem in 
amante habet et amat? Nimirum amor est qui ama- 
tur, qui ex magna bonitatis sus affluentia et natura 
amantes et coamantes, gaudentes et congaudentes, 
pari implet gratia, licet dispari mensura; et quanto 
se amantium sensibus largius infundit, tanto eos 
sui capaciores efficit, satietatem faciens, sed sine 
fastidio; de ipsa satietate non minuens desiderium, 
sed augens, remota omni anxietudinis miseria. 
Amor enim est, ut dictum est, qui amatur, qui ἃ 
voluptatis 5885 torrente omnem ab amatore suo re- 
pellit vel in satietate fastidii, vel in desiderio anxie- 
tudinis, vel in zelando invidie miseriam: illumi- 
nans eos, ut dicit Apostolus, a claritate in clarita- 
tem (II Cor. wt, 18), ut in lumine videant lumen, 
et in amore concipiant amorem. Hic est enim fons 
vite qui semper fluit, et nunquam. pereffluit. Hzc 
est gloria, hie sunt divitie in domo beati amatoris 
tui, quia presto est desiderantizet amanti quod 

desiderat et quod amat. Ideoque et qui desiderat, 
semper amat desiderare ; et qui amat, semper desi- 
derat amare et desideranti et amanti quod deside- 
rat et amat sic facis abundare, o Domine, ut nec 
anxielas desiderantem, nec fastidium affligat abun- 
dantem. Et numquid, obsecro, Domine, hzc est vita 
eterna, de qua cantat Psalmus: Et vide si via íni- 
quitatis in me est, et deduc mé in via eterna (Psal. 
cxxxviu, 24)? Hao est affectio, hec est perfectio: 
sic semper ire, hoc est pervenire. Unde Apostolus 
tuus, qui paulo ante dixerat, Non. quod;acceperim 
aut perfectus sim, sequor autem sí comprehendam a 
quo comprehensus sum in Christo Jesu: unum autem 
quaretrosuntobliviscens, ad eavero que sunt priora 
extendens me ad destinatum persequor ad bravium 


C 


ergo, inquit, perfecti sumus, luec sentiamus (Philipp. 
ii, 19.15). 


CAPUT IV. 
Deum propter se, cetera omnia nonnisi propter. 
Deum diligi debere. 

9. Et hoc est amare tuum, quo amas te aman--. 
les, a dulcedine bonitatis tuse quam babes ad crea- . 
turam (uam, Creator bone, inspirare eis hoc desi-. 
derium amandi te, et amorem quo amant, et de- 
siderare et amare te. Non enim afficeris ad nos, vel 
a nobis, cum nos amas: sed es, qui semper id 
ipsum es; cui hoc est esse quod esse bonum: bo- 
num autem tibi inte, et omni tue in te creature. 
Nos autem a te, ad te, et in te afficimur, cum te 
amamus, qui possumus misero aliquo modo esse, 
et non amare te; id est, esse, et male esse. Tibi 
autem qui semper idem es, nihil accedit, si amando 
proficimus ad te: nihil decedit, si deficimus ἃ te. 
Cum autem nos amas, nonnisi propter te nos amas; 
cum verissima summa justitiae regula etiam nos nil 
amare permittat extra te. Et certe possibile est 
amori Deum amantis, ubi magna occurrit gratia, 
eo proficere, ut nec te nec se amans propter se, et 
te et se propter te solum amet: et per hoc refor- 
matur ad imaginem tuam ad quam creasti eum, 
qui ex veritate prestantissime nature tuse, et na- 
tura veritatis tug, nec te nisi propter te, nec an- 
gelum, nec hominem amare potes nisi propter te. 

10. Et, o felicem et felicissimam animam que 
Deo sic a Deo meretur affici, ut per unitatem Spi- 
ritus in Deo 98888 solum amet Deum, non suum 
aliquid privatum, nec nisi in Deo amet se ipsum : 
et Deus in ipso amet vel approbet quod amare vel 
approbare debet Deus, id est, se ipsum; imo quod 
solum debet amari, et a creatore Deo, et a creatura 
Dei. Amoris enim vel nomen, vel affectus, .nulli 
competit vel debetur, nisi tibi soli, o vere amor et 
amande Domine. Et hsc est in nobis voluntas Filii 
tui, heec pro nobis oratio ejus ad te Deum Patrem 
suum: Volo ut, sicut ego et tu unum sumus, itaet in 
nobis ipsi unum sint(Joan. xvit, 41, 21). Hic est finis, 
heec est consummatio, ἂς est perfectio; hec est 
pax, hoc est gaudium Domini, hoc est gaudium in 
Spiritu sancto, hoc est silentium in elo. (Quamdiu 
quippe in hac sumus vita, hoc felicissima pacis 
silentio in ccelo, id est in anima justi quie sedes est 
sapientie, aliquando fruitur aífectus: sed hora est 
dimidia vel quasi dimidia, intentio vero de reliquiis 
cogitationis diem festum perpetuum agit tibi. In illa 
vero beata et zlerna vita de qua dicitur, ?níra in 
gaudium Domini tui (Matth. xxv, 21, 23). sola erit 
perfecta et :eterna fruitio, et tanto felicior, quanto 
jam remotis omnibus que hoc tardare vel impedire 
videntur, amoris ejus  indissolubilis seternitas, 
irrefragabilis perfectio, incorruptibilis erit beati- 
tudo. 


873 
CAPUT V. 
Supra Deum nihil amandum, ultra quem nihil ap- 
peti potest. 

11. O amor, veni in nos; posside nos. Dispe- 
reant a facie tua in nobis omnia fieditatis nomina, 
quz» a concupiscentia carnis et. oculorum et super- 
bia vitz? huie innaseuntur affectui, quasi spuria 
quedam vitulamina: affectui, inquam, qui amor 
in nobis dicitur, οἱ corrumpitur sepius morbis ani- 
πι ἃ ἰ6 et ad te create ; ad te solum concreatus, et 
concretus, et reluctans noster affectus legi naturali 
et reclamans, cogitur vocari gula, luxuria, avaritia, 
et bis similia, qui incorruptus et in sua permanens 
natura ad te solum est, Domine, cui soli amor de- 
betur. Est enim anime rationalis amor, sicut dixit 


LIBER DE CONTEMPLANDO DEO. 


914 


Α οἰδεῖ, esse non poteramus nisi amando te. Ideo- 


quidam servus tuus, motus vel quieta statio, vel B 


finis, ultra quem nihil appetat, vel appetendum ju- 
dicet voluntatis appetitus. Ultra te vero, vel supra 
te qui quaerit aliquid tanquam melius te, nihil est 
quod quaerit, quia nihil est melius vel dulcius te: 
ideoque nihil efficitur recedendo a te, qui solus 
amandus es vere, et fornicatur et luxuriat in alie- 
nis affectibus, aliena, ut dixi, nomina habentibus. 
Amor enim, ut dictum est, et seepe dicendum est, ad 
te solum est,.Domine, in quo solo est quidquid 
vere est, ubi quieta el secura statio; quia Deum 
timere timore amoris casto, et mandata ejus ob- 
servare, hoc est omnis homo. 


CAPUT VI. 


Deum priorem dilexisse nos, et ad amandum nos 
provocasse per Filium. 


19. Recedat itaque ab anima mea omnis injusti- 
tia: ut te. diligam Dominum Deum meum ex toto 
corde meo, et ex tola anima mea, et ex omnibus 
viribus meis: recedat omnis zelotypia, ne tecum 
aliquid amem quod propter te non amem, o vere 
wce amor, et vere Domine. Cum vero propter te 
diquid amo, non illud amo, sed te, propter quem 
amo quod amo. Tu enim vere solus es Dominus, 
eujus dominari super nos, hoc est salvare nos: no- 
srum vero servire tibi, nihil est aliud quam a te 
salvari. Quz: enim salus tua, o Domine, cujus est 
salus, et super populum tuum benedictio tua, nisi 
quod a te accepimus, ut amemus te, vel amemur a 
te? Ideirco, Demine, filium dextere tue, hominem 
quem confirmasti tibi, Jesum, id est Salvatorem, 
appellari voluisti : Ipse enim salvum faciet populum 
suum a peccatis eorum (Matth. 1, 91), et non est 
alius in quo sit salus (Ac£. 1v, 12), qui docuit nos 
amare se, cum usque ad mortem crucis prior ipse 
dilexit nos, et lavit nos amando et diligendo, susci- 
tans nos, ut amemus eum qui prior usque in finem 
dilexit nos. Hsec est justitia filiorum hominum : 
Àma me, quia amo te. Rarus autem est qui dicere 
possit: ÀAmo te, ut ames me. Hoc tu fecisti, 9939 
quia, sicut clamat et przedicat servus amoris tui, 
prior dilexisti nos (I Joan. 1v, 19). Et sic plane, sic 
est. Amasü nos prior, ut amaremus te: non quod 
egeres amari a nobis sed quia id ad quod nos fe- 


C 


que multifariam multisque modis olim Deus locutus 
patribus in Prophetis, novissime diebus istis locutus 
est nobis in Filio (Hebr. 1, 1, 2), in Verbo tuo quo coeli 
firmati sunt, et spiritu oris cjus omnis virtus eorum. 
Loqui tuum in Filio tuo nonaliud fuit, quam in sole, 
id est in manifesto, ponere tabernaculum tuum. 

13. Quantum et quomodo nos amasti, qui pro 
prio Filio non pepercisti, sed pro nobis omnibus 
eum tradidisti (Rom. viii, 32), qui etiam dilexit nos 
el tradidit semetipsum pro nobis ! (Galat. n, 20.) 
Hoc est Verbum tuum ad nos, Domine, hic omnipo- 
tens Sermo, qui, dum medium silentium tenerent 
omnia, profundum scilicet erroris, a regalibus sedi- 
bus venit, durus errorum debellator, et dulcis amo-, 
ris commendator (Sap. xvii, 14-16). Εἰ quidquid 
fecit, quidquid dixit in terra, usque ad opprobria, 
usque ad sputa et alapas, usque ad crucem et se- 
pulerum, non fuit nisi loqui tuum nobis in Filio, 
amore tuo provocans et suscitans ad te amorem 
nostrum. Sciebas enim, Creator animarum Deus, 
in animabus filiorum hominum cogi non posse, sed 
provocari oportere affectum istum : simul etiam 
quia ubi coactio, jam nec libertas; ubi nec libertas, 
nec justitia. Τὰ autem, Domine juste, salvare nos 
volebas, qui nullum salvas nec damnas nisi juste, 
ipse nobis formans judicium et causam, sedens su- 
per thronum, et judicans justitiam, sed quam tu 
fecisti (Psal. 1x, 5); ut omne os obstruatur, et sub- 
ditus fiat omnis mundus Deo (Rom. m, 19): cum 
misereris cujus misereris; et misericordiam prestas 
cujus misertus eris (Rom. ix, 15). Voluisti ergo ut 
amaremus te: qui nec juste poteramus salvori nisi 
amaremus te; nec amare te poteramus nisi proce- 
deret a te. Ergo, Domine, sicut apostolus amator 
tui dicit, et nos jam diximus, prior dilexisti nos, 
prius diligis omnes dilectores tuos. 

CAPUT VII. 
Quali amore Deus nos diligat. 

14, Sed nos, Domine, te diligimus affectu amoris 
a te nobis indito: tu vero, conditor omnium et af- 
fectuum bonorum, et animarum  afficiendarum, 
numquid accidenti vel ineidenti amoris affectu amas 
quos amas: et aliquo modo in aliquo afficeris, qui 
et omnes facis, et omnia? Absit! Absurdum est, 
procul est a fide, alienum ab omnium Creatore. Quo- 
modo ergo nos amas, si nos amore mon amas ? Sed 
amor tuus bonitas tua est, o summe bone, οἱ sum- 
mum bonum, Spiritus sanctus procedens a Patre et 
Filio, qui ab initio creature fertur super aquas 
(Gen. 1, 2), id est super mentes filiorum hominum 
fluctuantes, omnibus se offerens, omnia ad se tra- 
hens inspirando, aspirando, noxia arcendo, provi- 
dendo utilia, Deum nobis, et nos uniens Deo. Sic 
enim Spiritus sanctus tuus, qui amor dicitur Patris. 
et Filii, et unitas, et voluntas, per gratiam suam in 
nobis inhabitans, et Dei in nobis charitatem com- 
mendans, et per ipsam ipsum nobis concilians, Deo 
nos unit per inspiratam nobis bonam voluntatem : 





915 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODERICI 


816 


eujus bone voluntatis vehementia amor in nobis A gulariter et perfecte beati, qui vere et perfecte 


dicitur, quo amamus quod amare debemus, te sci- 
licet. Nihil enim aliud est amor, quam vehemens et 
bene ordinata voluntas. Amas ergo te, o amabilis 
Domine, in te ipso cum a Patre et Filio procedit Spi- 
ritus sanctus, amor Patris ad Filium, et Filii ad Pa- 
trem : et tantus est amor, ut sit unitas; tantá esl 
unitas, ut sit homousion, id est eadem Patris el 
Filii substantia. Amas et te ipsum in nobis, mittendo 
Spiritum Filii tui in corda nostra, a dulcedine amo- 
ris et vehementia inspiratz:e a te nobis bons volun- 
tatis clamantem, Abba, Pater (Galat, 1v, 6) : sic nos 
efficiens tui amatores, imo sic te ipsum in nobis 
amans, ut qui primum sperabamus, quia novera- 
mus nomen tuum, Domine, et gloriabamur in te, 
qui diligebamus nomen Domini in te, o Domine; 
jam per inspirantem nobis gratiam, per Spiritum 
adoptionis tuze, omnia qui Patris sunt, nostra esse 
confidentes, ipso te nomine invocemus per adoptio- 
nis gratiam, quo Filius tuus unicus per naturam. 

$40 15. Sed quia hoc abs te totum est, cujus 
amare hoc est benefacere ; a quo omne datum opti- 
mum, et omne donum perfectum, summe Pater lu- 
minum (Jac. 1, 17) : tu te ipsum amas in nobis, et 
nos in te, cum te per te amamus, et in tantum tibi 
unimur, in quantum te amare meremur: et par- 
ticipes efficimur, ut dictum est, orationis illius Chris- 
ti Filii tui: Volo ut, sicut ego et tu unum sumus, ita 
etipsi unum in nobis sint (Joan. xvn, 11-21). Genus 
enim tuum sumus, Domine : genus Dei, sicut. dicit 
Apostolus tuus, transferens ethnici sententiam de 
malo vase in vas bonum, ut non nisi ipsam et vas 
bonum sapiat. Genus, inquam sumus Dei (Act. 
xvii, 29) et dii, filii Excelsi omnes (Psal. uxxxi, 6), 
cognatione quadam spirituali magnam apud te vin- 
dicantes affinitatem, cum per Spiritum adoptionis 
Filius taus unum nobiscum nomen sortiri non de- 
dignatur, οἱ cum ipso et per ipsum preceptis salu- 
taribus moniti et divina institutione formati aude- 
mus dicere : Pater noster qui es in colis (Matth. vi, 
9). Amas itaque nos, in quantum nos efficis tui 
amatores ; et nos, amamus te, in quantum a te Spi- 
ritum tuum accipimus, qui est amor tuus, obtinen- 
tem et possidentem omnes affectionum nostrarum 
recessus, et perfecte eos convertentem in puritatem 
veritatis tuze, et veritatem puritatis tue, in plenum 
amoris tui consensum : tantaque fit conjunctio, tanta 
adhsesio, tanta dulcedinis tue fruitio, ut unitas ab 
ipso Domino nostro Filio tuo vocetur, dicente, Ut 
sint ipsi unum in nobis; tante dignitatis, tantae glo- 
rie, ut subsequatur et dicat, Sicut ego et tu unum 
sumus. O gaudium, o gloriam, o divitias, o super- 
biam! Habet enim sapientia etiam sui generis su- 
perbiam, qus dicit : Mecum enim sunt divitie et glo- 
ría, opes superbe et. justitia (Prov. vut, 18). 

CAPUT VIII. 
Per amorem nos fieri unum cum Deo. 

16. Quid autem est absurdius uniri Deo amore, 

et non beatitudine? Beati enim vere et unice, et sin- 


amant te. Beatum enim dixerunt populum cui hac 
sunt : sed mentiuntur, quia solus beatus cujus est 
Dominus Deus ejus (Psal. cxuiu, 15). Quid enim est 
beatum esse, nisi non velle nisi bonum, et omnia 
habere quecumque vult? Te igitur velle, et vehe- 
menter velle, quod est amare, et singulariter amare, 
qui amari non dignaris cum aliqua omnino re sive 
carnali sive spirituali, sive terrestri, sive coelesti, 
qui non ametur pro te; hoc demum est non velle 
nisi bonum, hoc est habere quz cumque vult omnia : 
quia habet te quis, in quantum amat te. Ergo, et 
amore et beatitudine uniti Deo, intelligimus quod 
vere Domini est salus, et super populum tuum bene- 
dictio tua (Psal. 1m, 9). Ideoque orationes no- 
stras, vota, et sacrificia, et omnia nostra offerimus 
tibi, Pater, assidue per Dominum nostrum Jesum 
Christum Filium tuum ; credentes et intelligentes 
ex te, a te, el ad te, per ipsum nobis esse, quid- 
quid nobis bene est, a quo ipsum esse habemus. 
17. Que omnia per subministrationem Spiritus 
sancti tui habitantis in nobis credimus et intelligi- 
mus, quantum intelligere fas est : qui, ut dictum 
est, confirmans sibi et uniens spiritum nostrum, 
spirat in. nobis, quando vult, quomodo vult, quan- 
tum vult : cujus sumus factura, creati in operibus 
bonis, existens sanctificatio nostra, justificatio no- 
Stra, amor noster. Ipse enim est amor noster, quo 
ad te pertingimus, quo te amplectimur. Alioquin, o 
incomprehensibilis majestas, compreheosibilis esse 
videris anime te amanti. Licet enim nullus sensus 
cujuslibet anima vel spiritus te comprehendat, ta- 
men totum te, quantus es, comprehendit amor 
amantis, qui totum te amat quantus es, si tamen 
est tolitas ubi non est particularitas; si quantitas 
ubi non est tantitas; si est comprehensibilitas - ubi 
hec omnia non sunt. Sed cum te amamus, afficitur 
spiritus noster Spiritui tuo sancto, per quem habi- 
tantem in. nobis charitatem Dei diffusam habemus 
in cordibus nostris. Cumque amor tuus, amor Pa- 
tris ad Filium, amor Filii ad Patrem, Spiritus san- 
ctus habitans in nobis ad te est quod est, id est 
amor, omnem captivitatem Sion, id est anime no- 
stree omnes affectiones in se convertens et sanctifi- 
cans; amamus te, vel tu Ὁ ΗΠ amaste in nobis; 
nos affectu, tu effectu : unum nos in te efficiens per 
unitatem tuam, id est ipsum Spiritum sanctum 
tuum, quem dedisti nobis, ut, sicut non est aliud 
Patri nosse Filium, nisi hoc esse quod est Filius, 
nibil aliud Filio nosse Patrem, nisi hoc esse quod 
est Pater; unde in Evangelio, Nemo novit Patrem, 
nisi Filius ; et nemo novit Filium, nisi Pater (Matth. 
xi, 27); et sicut Spiritui sancto nihil est aliud nosse 
vel comprehendere Patrem et Filium, quam hoc esse 
quod est Pater et Filius; ita nobis (qui ad imaginem 
guam conditi sumus, et ab illa per Adam inveterati, 
per Christum ad illam renovamur de die in diem) 
amantibus Deum nihil sit aliud amare et timere 
Deum, et mandata ejus observare, quain esse, et 


371 


LIBER DE GONTEMPLANDO DEO. 


378 


unum spiritum cum Deo esse. Deum enim timere, A rursumque dilectus dilecti, eum dilectus discipulus 


et mandata ejus observare, hoc est omnis homo 
( Eccles. xii, 13). Adorande, tremende, benedicende, 
da eum nobis. Emitte spiritumtuum, el creabuntur, 
et renovabis faciem terra (Psal. cin, 30). Non enim 
in diluvio aquarum multarum, id est in perturba- 
tione et confusione affectionum tam multarum, tam 
diversarum, ad Deum approximabunt. Jam satis, 
Domine, duravit cataclysmus iste, pcena filiorum 
Adae. Adduc spiritum super terram : recedat mare, 
recedat antique damnationis salsugo, et appareat 
arida, fontem vite sitiens. Veniat columba Spiritus 
sanctus, expulso teterrimo alite, et cadaveribus suis 
incumbente : veniat, inquam, columba, ramo oli- 
vie, id est ramo refectionis et luminis, pacem an- 
nuntians (Gen. vii). Sanctificet nos sanctitas et san- 
etificatio tua, uniat nos unitas tua; ut Deo qui est 
charitas, velut cognata quadam affinitate per chari- 
tatis nomen sociemur, et per virtutem nominis unia- 
mur. 

18. Sed interest, Domine, quomodo quis te 
amet. Multi enim, sicut ait quidam a te illumina- 
tus, amant veritatem lucentem, et non amant re- 
darguentem (S. Augustinus, Confessionum libro 10, 
cap. 93, n. 34); justitiamque multi colunt affe- 
etu, a qua procul sunt effectu, approbantes eam, 
et amantes eam in sc ipsa, non autem exercentes in 
se ipsis. Numquid isti vere te amant, o vera justi- 
tia Deus? numquid isti vere te amant? Philosophi 
mundi hujus olim eam coluerunt et affectu amoris, 
et effectu operis, in tantum ut diceretur de eis 
ab eis : 

Oderunt peccare boni virtutis amore, 
(HonaT., Epist. I, xvi, 52). 
Sed convincuntur justitiam non amasse qui non 
amaverunt (c, a quo fons et origo, el in quem finis 
elrecursus vere justitiae, et sine quo omnes ju- 
58. hominum, sicut pannus menstruate. Non 
enim habebant fidem qus per dilectionem operatur, 
lieet. affectatum quemdam amorem et opera quae- 
dam haberent honestatis : que quia ex fonte vere 
justitie non prodibant, nec in vere justitiae finem 
ibant, tanto desperatius errabant, quanto fortius 
extra viam currebant. Via enim, Pater, Christus 
ums qui dixit : Ego sum via, veritas et vita (Joan. 
lv, 6). 
CAPUT IX. 

Ámorem constare observantia praeceptorum. 

19. Veritas ergo tua, vel vita ad quam itur, via 
per quam itur veram et simplicem nobis descri- 
bit formam divinse et vere philosophis, dicens ad 
discipulos suos : Sicut dilexit mePater, etego dilexi 
vos. Manete in dilectione mea. Si precepta mea ser- 
vaveritis, manebitis in dilectione mea, sicut et ego 
praecepta Patris mei servavi, et maneo in ejus dile- 
ctione (Joan. xv, 9, 10). Ecce dilectus dilecti, sicut 
in Psalmo legitur (Psal. Lxvi, 13.), cum Patre di- 
ligit Filium, et Filius manet in dilectione Patris 
usque ad plenam mandatorum ejus observationem : 


diligit magistrum Christum usque ad observatio- 
neni omnium ejus mandatorum; et usque ad mortis 
necessitatem non perdit hanc voluntatem, in illu- 
minatione veritatis et amoris ejus, rebus omnibus 
et idoneis ab bonum, et pronis in malum, et inter 
utrumque mediis bene utens in bono, quod pro- 
prium est christianz virtutis. Est enim virtus, si- 
cut jam ante nos dictum est, bonus usus libere vo- 
luntatis : opus vero virtutis, bonus illarum rerum 
usus, quibus etiam male uti possumus. Exinde, ne 
manca sit charitas, docemur amare proximum se- 
cundum legem charilatis puram : ut, sicut Deus 
nonnisi se ipsum amat in nobis, et nos solum Deum 
*499 dicimus amare, ita et proximum sicut nos 
incipiamus amare, in quo solum Deum amamus 
sicut in nobis ipsis. | 

20. Sed utquid, Domine, tot verba? Sed nuda 
est, Domine, et gelida et algens misera anima mea, 
et desiderans calefieri calore amoris tui. Ideo, ve- 
stem non habens, panniculos hos undecumque col- 
lectos contraho et consuo ad tegendam nuditatein 
meam; et non ut sapiens illa Sareptana duo ligna, 
Sed surculos istos minutos, de deserti mei vastitate, 
de cordis mei spatiosa colligo vanitate, ut aliquando 
ingrediar in taBernaculum domus mes, et faciam: 
mihi de pugillo farine, et de hydria olei, et come- 
dam et moriar, vel non tam cito moriar (III Reg. 
xvu, 10-16) : imo, Domine, non moriar, sed vivam 
et narrem opera Domini (Psal. cxvit, 17). Stans igi- 
tur in domo solitulinis quasi onager solitarius, et 
habitaculum habens in terra salsuginis, et attra- 
heus ventum amoris mei (Jerem. 11, 24), os meum 
aperio ad te, Domine, et attraho spiritum. Et non- 
nunquam, Domine, quasi clausis oculis ad te in- 
hianii mittis mihi in os cordis, quod non licet mih 
scire quid sit, Saporem quidem sentio, dulcem 
aleo, suavem adeo et confortantem, ut, si perfice- 
retur in me, nihil ultra quarerem : sed eum acci- 
piens, nullo corporis visu, nullo anim: sensu, 
nullo spiritus intellectu advertere me permittis quid 
sit. Cum accepero, tenere et ruminare volo, et diju» 
dicare ejus saporem : sed statim transit. Deglutio 
quidem illud, quidquid illud est, in spem vite seter- 
na : sed operationis ejus virtutem diu ruminando, 
omnibus animse mee venis et medullis quasi vita- 
lem quemdam succum optabam transfundere, ut 
ab omnibus aliis affectionibus desiperet, et illud 
solum et semper saperet : sed festinat transire. 

21. Et cum de inquisitione ejus, vel acceptione, 
vel usu, formata. quaedam lineamenta memoria ge- 
stio arctiuus impressa committere, vel etiam me- 
moriam labilem scripto juvare, re et experimento 
cogor discere quid illud sit quod in Evangelio dicis 
de Spiritu : Et nescis unde veniat, aut quo vadat. 
Quaecumque enim quasi quibusdam lineamentorum 
figuris commendare curavi memorie, quorum quasi 
quodam reduetu, cum voluero, illuc me recolligam, 
ac per hoc subesse mihi velim posse quotiescumque 


379 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODBRIGI 


390 


voluero ; audiens a Domino, Spiritus ubi vult spirat A bus viribus meis, vel amo vel amare desidero. 


(Joan. wi, 8), et sentiens etiam in me quia non 
quando ego volo, sed quando ipse vult spirat : om- 
nia illa mortua invenio, et insipida, et ad te solum 
levandos esse oculos, fons vite, ut in tuo solo 
lumine videam lumen. Ad te igitur, Domine, ad 
te sunt, et sint oculi mei ad te; in te, de te pro- 
ficiant omnes anime mee profectus : et cum de- 
fecerit virtus mea, quse nulla est, post te anhelent 
omnes ejus defectus. Sed interim quamdiu me 
differs, quamdiu miseram, et anxiam, et anhelan- 
tem post te animam meam protrahis? Absconde 
me, obsecro, in abscondito faciei tuse a conturba- 
tione hominum, et protege me in tabernaculo tuo 
a contradictione linguarum (Psal. xxx, 21). Sed 
jam asinus revocat, et pueri perstrepunt. 
CAPUT X. 
Professio cultus et amoris erga Deum. 

22. Nunc ergo, Domine, plena fide te Deum 
eolo, unum te omnium principium et sapientiam, 
qua sapiens est quecumque anima sapiens est; 
et ipsum bonum, quo beata sunt quzecumque beata 
sunt. Te unum Deum colo, adoro, benedico : te ex 
toto corde meo, ex tota mente mea, et ex omni- 


Quisquis angelorum vel bonorum spirituum te di- 
ligit, scio quia et me diligit, diligentem etiam se in 
te. Quisquis in te manet, et potest sentire preces 
vel affectiones humanas, scio quod in te me exaudit, 
in quo et ego eorum glorie congratulor. Quisquis 
te habet bonum suum, in te me adjuvat, nec mihi 
tui participationem potest invidere. Solius enim 
apostatz spiritus est, nostram miseriam suam fa- 
cere laetitiam, nostrum bonum suum damnum : 
nimirum quia ἃ communi omnium bono ei vera 
beatitudine lapsus, non est subditus veritati, pri- 
vato suo gaudens, et commune omnium odiens 
bonum. Te igitur Deum Patrem, quo creatore vi- 
vimus; 438 te Sapientiam Patris, per quam re- 


B formati sapienter vivimus; te sanctum Spiritum, 


quem et in quo diligentes beate vivimus et beatis- 
sime vivemus ; unius substanüe Trinitatem, unum 
Deum, ἃ quo sumus, per quem sumus, in quo su- 
mus; ἃ quo peccando discedimus ; cui dissimiles 
facti sumus; a quo perire non permissi sumus; prin- 
cipium ad quod recurrimus, formam quam sequi- 
mur; gratiam qua reconciliamur; adoramus et be- 
nedicimus : tibi gloria in secula seculorum. Amen. 





EJUSDEM GUILLELMI 
TRACTATUS 


DE NATURA ET DIGNITATE AMORIS. 





CAPUT PRIMUM. 
Amorem homini naturaliter inditum, carnis vitio 
corruptum degenerasse. 

4. Ars est artium ars amoris, cujus magisterium 
ipsa sibi retinuit natura, et Deus auctor naturge. 
Ipse enim amor a Creatore inditus, nisi naturalis 
ejus ingenuitas adulterinis aliquibus affectibus pre- 
pedita fuerit; ipse, inquam, se docet, sed docibiles 
sui, docibiles Dei (Joan. vi, 45). Est quippe amor 
vis animee naturali quodam pondere ferens eam in 
locum vel finem suum. Omnis enim creatura sive 
spiritualis, sive corporea, et cerium habet locum 
quo naturaliter fertur, et naturale quoddam pondus 
quo fertur. Pondus enim, ut ait quidam vere philo- 
sophus, non semper fertad ima: ignem sursum, 
aquam deorsum, sic et decseteris. Nam et hominem 
agit pondus suum, naturaliter spiritum ferens sur- 
sum, corpus deorsum, unumquodque in locum vel 
finem suum. Quis enim corporis locus ἢ Terra, in- 
quit, es, in terram ibis (Gen. wt, 19). De spiritu vero 
in libro Sapientim : Et revertetur, inquit, spiritus ad 
eum qui creavit eum (Eccle. xu, 7). Vide hominem 
dissolutum, quomodo totus pondere suo fertur in 


locum suum : cum res bene et orine suo procedit, 
spiritus redit ad Deum, qui creavit eum ; corpus ad 
terram, nec in terram solum, sed in olementa, ex 
quibus compactum et formatum erat. Cum enim 
quiddam in eo terra, quiddam aqua, et quiddam 
aer sibi vindicet; cum naturalis compactionis natu- 
ralis sit dissolutio, pondere suo unumquodque re- 
currit ad suum elementum: et tunc plena facta est 
dissolutio, cum horum omnium iu locum suum 
facta fuerit restitutio. Quae utrum corruptio, vel pu- 
tredo, et non potius, ut dictum est, resolutio melius 
vocanda sit, judicet qui vult. Et cum horum nihil 
a nature sue tramite aberrct; sola misera anima et 
degener spiritus, cum per se naturaliter co tendat, 
peccati vitio corrupta nescit, vel ditficile discit ad 


D suum redire priucipium. Naturali quidem pondere 


suo semper eo impellitur : cum beatitudinem desi- 
derat, beatitudinem somniat, nonnisi beatus esse 
quarit. Beatus autem ille, et non alius, cujus est 
Dominus Deus ejus (Psal. cxvi, 15). Sed. beatitu- 
dinem querens non in regione sua, nec in via stia, 
longe aberrat a naturali intentione sua. Ideoque 
amissa doctrina sua nalureli, opus jam habet de- 


381 


LIBER DE NATURA ET DIGNITATE AMORIS. 


185 


ctore homine, qui de beatitudine, quee naturaliter A proprius Dei creatoris erat, et nulli creature com- 


quaeritur amando, doceat; admonendo ubi, et quo, 
in qua regione, qua via queratur. 

2. Amor ergo, ut dictum est, ab auctore nature 
naturaliter est anime humane inditus : sed post- 
quam legem Dei amisit, ab homine est docendus. 
Non est autem docendus, ut sit tanquam qui non 
sit; sed ut purgetur, et quomodo purgetur; et ut 
proficiat, et quomodo proficiat; ut solidetur, et 
quomodo solidetur, docendus est. Nam et fredus 
amor carnalis feeditatis suzee olim habuit magistros, 
in eo quo corrupti erant et corrumpebant tam per- 
spicaces, tam efficaces, ut ab ipsius fceditatis ama- 
toribus et sociis, doctor artis amatori recautare 
cogeretur, quod intemperantius cantaverat; et de 
amoris scribere remedio, qui de amoris carnalis 
scripserat incendio : qui in amoris incentiva vel 
vetera quasi per 944 quemdam pruritum exse- 
ceranda, vel in nova invenienda toto se 'effuderat 
ingenio (16). Non utique amoris carnalis fervorem 
videbatur ille docere, qui tam in docendis, quam in 
eo qui docebat, sine quovis rationis temperamento 
naturali quodam igne zstuabat : sed naturalem ejus 
vim indisciplinatis quibusdam disciplinis in quam- 
dam erudiebat lasciviam, et supervacuis quibusdam 
fomentis luxurie in quamdam perurgebat insaniam. 
In illis enim pravis et nequam hominibus ex super- 
fluenti carnalis concupiscenti vitio, totus depe- 
rierat ordo naturz. Quippe cum debito nature or- 
dine, spiritus eorum naturali pondere suo, amore 
suo sursum ferri deberet ad Deum qui creavit eum ; 
earnis humiliatus illecebris, non intellexit, et com- 
paratus. jumentis insipientibus similis factus est 
illis (Psal. xyvim, 13, 91), factique sunt de quibus 
diceretur, Non permanebit spiritus meus in homini- 
bus istis, quia. caro sunt (Gen. vi, 3) : in quorum 
persona, Factum est, inquit, cor meum tanquam 
cera liquescens in medio ventris mei (Psal. xxi, 15). 
In angusta quippe corporis parte cor locatum (ubi 
quasi medium, superiorum sensuum arcem, et cor- 
poris inferioris, sicut populi humilioris quasi quam- 
dam regeret et dispensaret rempublicam, totamque 
circumquaque cogitataum et actionum regionem) ad 
eoneupiscentie carnalis ignem degenere quadam 
mollitie liquescens, totum defluxit in ventrem, et in 
medium ventris; videlicet non sapiens nisi ea 4118 
ventris sunt, et de ventre in ventris inferiora, om- 
nia confundens, omnia degenerans, omnia adulte- 
rans, amoris naturalem affectum pervertens in bru- 
tum quemdam carnis appetitum : non solum que 
non licet appetentem cum contumeliis corporis in 
passionibus ignominie, sed adeo oblitum suse anti- 
qui generositalis, ut, qui creatus erat Deo soli, a 
corruptis et corruptoribus suis zestimetur esse potius 
luxurie naturale domicilium et vitiorum omnium 
prostibulum. Infelices, qui in tantum natura recla- 
mante sibi viluerunt, ut anima sue locum, qui 


(16) Ovidius. . 


C 


municabilis, sedem satanz, sedem spurcitiarum, et 
omnis immunditie constituerint. 
CAPUT 1]. 
De ortu et progressu amoris. 

3. Acturi igitur de amore, prout dederit ipse 
cujus amori operis ipsius sudat intentio, primum 
quasi a primordiis ipsius narrationis seriem inchoan- 
168, quasi per succedentes sibi states profeetuum 
ejus processum ordiamur, usque ad senectam ube- 
rem, qua non est plena senilis doloris, sed plena 
misericordie uberis. Sicut enim secundum statum 
incrementum vel decrementum puer mutatur in ju- 
venem, juvenis in virum, vir in senem ; secundum 
qualitatum mutationes, etiam zetatum nomina mutan- 
tes : sic. secundum virtutum profectum voluntas 
crescit in amorem, amor in charitatem, charitas in 
sapientiam. Nec debet latere de amore, de quo agi- 
mus, quibus ortus sit natalibus, qua nobilitatis linea 
insignis habeatur ; vel quo oriundus loco. Primum 
igitur ejus nativitatis locus Deus est. Ibi natus, ibi 
alitus, ibi provectus ; ibi civis est, non advena, sed 
indigena. À Deo enim solo amor datur, et in ipso 
permanet, quia nulli nisi ipsi et propter ipsum de- 
betur. Porro si de natalibus ejus agitur ; cum Trini- 
tas Deus hominem crearet ad imaginem suam, 
quamdam in eo formavit Trinitatis similitudinem, 
in qua et imago Trinitatis creatricis reluceret; et per 
quam novus ille mundi incola, simili naturaliter ad 
simile recurrente, principio suo, creatori suo indis- 
solubiliter inhgereret, si vellet; ne multiplici creatu- 
rarum varietate illecta, abstracta, distracta, creata 
illa trinitas inferior a summa et ereatricis Trinitatis 
unitate recederet. Etenim cum in faciem novi homi- 
nis spiraculum vitz, spiritualem vim, id est intel- 
lectualem, quod sonat spiratio et spiraculum; et 
vitalem, id est animalem quod sonat nomen vitas, 
iufudit, et infundendo creavit; in ejus quasi qua- 
dam arce vim memorialem collocavit, ut Creatoris 
semper potentiam et bonitatem memoraret : statim- 
que et sine aliquo more interstitio, memoria de se 
genuit rationem : et memoria et ratio de se protu- 
lerunt ?43 voluntatem. Memoria quippe habet et 
continet que tendendum sit; ratio, quod tendendum 
sit: voluntas tendit: et hac tria unum quiddam 
sunt, sed tres efficaci; sicut in illa summa  Trini- 
late una est substantia, tres persone : in qua Tri- 
nitate sicut Pater est genitor, Filius genitus, et ab 
utroque Spiritus sanctus; sic ex memoria ratio gi- 
gnitur, ex memoria et ratione voluntas procedit. 
Ut ergo Deo inh:ereret creata in homine rationalis 
anima, memoriam sibi vindicat Pater; rationem ΕἸ 
lius; voluntatem ab utraque procedentem ab utro- 
que procedens Spiritus sanctus. 

&, Ecce quibus orta natalibus voluntas, cujus na- 
tivitatis, cujus adoptionis, cujus dignitatis, cujus 
nobilitatis. Que cum, praveniente et cooperante 


385, 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODERICI 


384 


gratia. Spiritui ipsi sancto, qui Patris et Filii amor A Vis aliam? Ipsum audi Apostolum: Optabam, in- 


est et voluntas, bono sui assensu incipit inherere; 
et vehementer incipit velle quod Deus vult, et quod 
volendum memoria suggerit et ratio: et vehementer 
volendo amor efficitur. Nihil enim aliud est amor 
quam vehemens in bono voluntas. Per se enim vo- 
luntas simplex est affectus, sic anims rationali in- 
ditus, ut sit capax tam boni quam mali: bono re- 
olendus, cum adjuvatur a gratia; malo, cum sibi di- 
mis us deficit in semetipso. Ne enim a.Creatore ali- 
quid anima deesset humans, libera in utramvis 
partem data est ei voluntas: quse, cum adjuvanti 
concordat gratie, virtutis accipit. profectum et no- 
men, et amor efficitur: cum sibi dimissa se ipsa 
secundum se ipsam (γι vult, sui in se ipsa patitur 


defectum ; et quot. habet vitia, tot vitiorum sortitur B 


nomina, cupiditatis, avaritie, luxurie et alia hujis- 
modi. 

5. Primo itaque profectu suo voluntas, quasi in 
Pythagorice littere bivio, libera constituta, si se- 
cundum dignitatem naturalium suorum erigitur in 
amorem, secundum naturalem virtutum suarum or- 
dinem de amore, ut dictum est, in charitatem, de 
charitate proficit in sapientiam. Sin autem, nullo 
ordine sui, justa tamen ordinatione Dei, precipiti 
acta ruina, tenebris confusionis obruta sepelitur in 
inferno vitiorum, nisi a gratia citius ei fuerit sub- 
ventum. Si vero via inferni relicta, sursum ceperit 
gressum attollere, et gratiam sequens deducentem et 
enutrientem, adulta fuerit in amorem : jam in ju- 
ventuüs constituta fortitudine, a spiritu timoris, quo 
hactenus ut puer timebat poenam, in spiritum pie- 
tatis incipit proficere, in eum & quo incipit jam no- 
vam gustare gratiam, pie jam incipiens amare 
Deum et colere, de quo scriptum est : Pietas est 
cultus ejus (Job. xxvin, 28, juxta LXX). Hic ergo 
juvenis non zetatis, sed virtutis naturalem fortitudi- 
nem exserat et virtutem; nec juventutis (licet ἃ ra- 
Gone ea vetetur corrumpere) naturalia perdat incen- 
tiva. Quibus si insaniunt qui corrumpunt, qui in 
imagine pertranseunt, quorum spiritus ut spiritus 
bestiarum vel pecorum, quorum carnes, juxta pro- 
phetam, ut carnes sunt asinorum (Ezech. xxi, 20): 
multo magis eos qui in veritate sunt amoris, et 
spiritualibus ejus aguntur incentivis, in spiritualis 
juventutis fervore suo licet modo insanire. Gravis 
enim opprobrii res est in naturam, si plus in dete- 
rius proficere possunt ejus corruptores, quam in 
bonum veri amatores. 


CAPUT ΠΙ. 


De sancta quadam amoris insania, in homine vere 
religioso requisita. 


6. Audi sanctam insaniam : Sive mente, inquit 
Apostolus, excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis 
(11 Cor. v, 13). Vis adhuc audire insaniam ? Si di- 
mittis, inquit,eis peccatum, dimitte: sin autem, dele 
se de libro quem scripsisti (Exod. xxxu, 31, 32). 


quit, anathema esse a. Christo pro fratribus meis 
(Rom. ix, 3). Nonne quedam mentis bene affecti 
sana quadam videtur insania, quod impossibile sit 
effectu, habere fixum in affectu; pro Christo ana- 
thema velle esse a Christo ? Hzc δὰ sancti Spiritus 
adventum apostolorum fuit ebrietas : haec Pauli in- 
sania, cum diceret ad eum Festus, Insanis, Paule 
(Act. xxvi, 24). Mirumne erat si insanire pronuntia- 
batur, qui in ipso mortis periculo ipsos judices suos, 
a quibus pro Christo judicabatur, ad Christum con- 
vertere nitebatur ? Non $9946 hanc insaniam multe 
littere in eo faciebant, sicut dicebat rex veritatem 
intelligens sed dissimulans, sed, ut dictum est, 
sancti Spiritus ebrietas, in qua et in parvo et in 
magno similes eos sibi facere gestiebat qui eum 
judicabant. Et ut czetera omittam, qua major, quz 
magis inopinata insania, quam hominem relicto 58- 
culo desiderantem et ardentem inhzrere Christo, 
pro Christo rursum necessitate obedientise et chari- 
tatis fraterne inhserere seculo; tendentem in cc- 
lum semetipsum mergere in caenum ? Hic est Benja- 
min adolescentulus, qui in mentis sue excessu 
(Psal. Lxvit, 28) nec se, nec suum aliquid sentit, sed 
eum solum in quem totus excessit, Hac insania in- 
sani erant martyres inter tormenta ridentes. Cur 
hic non dicam quod in fervore lascivie suse lasci- 
vus poeta dicebat, « Insanire libet (17) ? » 

7. Hic ergo licet emineat fervor juvenilis, et fer- 
vens religionis cursus; qui quamvis adhuc in hoc 
statu nec habeat nec habere debeat, frenum tamen 
patitur rationis. Fervorem enim novitiorum non 
docent ille misericordes in se ipsum discretiones 
ei discretionum dispensationes, facilesque indul- 
gentie suo judicio : non tamen recusande sunt 
alieno. A se ipso in se ipsum rigida debet esse cen- 
sura, et districta severitas : ad regentem autem vel 
consulentem paternam vel fraternam charitatem et 
pietatem, lenis et obediens in omnibus humilitas. Si 
alterum desit : vel in deside et tepido non spero 
cursus perseverantiam, vel in precipili timeo rui- 
nam. l'ropter quod tota debel esse discretio novitii, 
stultum se in omnibus pro Christo facere, et ex 
alieno pendere arbitrio; maxime si seniorem talem 
habet de quo certum est quod a Deo discit quod 
hominem doceat. Ubi tamen proficienti et obedienti 
non facile prsesumenda est judicanti licentia, 
quandiu manifeste nil contra Deum precipitur, do- 
nec longa el patiens experientia intellectum super 
his dabit auditui. Ad eam vero maxime se semper 
obedientiam studeat exercere, de qua scriptum est. 
Castificantes corda vestra in obedientia charitatis 
(4 Petr. 1, 22) : hec est enim Dei voluntas et bene- 
placens, et perfecta. 

8. Ad hsec autem obtinenda et conservanda, con- 
tinua appetenda sunt preesidia sedula et longanimis 
orationis : in qua tanta sit fides, ut speret omnia; 


(47) Virgilius Bucolicon egloga 3, vers, 36. 


386. 


LIBER DE NATURA ET DIGNITATE AMORIS. 


396 


tanta devotio, ut Deum videatur cogere; tantus ἢ lus: Humanum dico propter infirmitatem carnis 


ainor, ut omnia qu& pelit, in ipsa oratione se sen- 
uat obtinere; tam henigna humilitas, ut in omnibus 
non suam, sed Dei voluntatem in se fieri pr&optet. 
Studeat etiam habere hic talis et amplectatur cordis 
puritatem, corporis munditiam, silentium, vel ver- 
bim ordinatum ; oculos stabiles, et non sublimes ; 
aures non prurientes; victum et somnum sobrium, 
οἱ qui faciat, non impediat boni operis dizetam ; ma- 
nus conlinentes, gressum mitem : non ridendo cor- 
dis prodere lasciviam; sed leniter subridendo, gra- 
tiam: meditationes spirituales et assiduas, opportu- 
nas lectiones, et non curiosas: ad majores subjec- 
üonem, ad seniores reverentiam, ad juniores dilec- 
onem : non desiderare praeesse, amare subesse, 
omnibus cum quibus est, velle prodesse : non seve- 
ntate obrui, non lenitate exinaniri: in vultu sere- 
nitatem, in corde ad omnes habere dulcedinem, in 
opere gratiam. Hic etiam locus et tempus est. vo- 
luptates amputandi, vitia omnia exstirpandi, volun- 
tates Írangendi; ul cseteris non voluntatibus, sed 
voluntatum simulacris precisis et. amputatis, sicut 
adulterinis quibusdam et sponte nascentibus ra- 
musculis, spes proficiendi augeatur naturali et verge 
voluntati. llle enim non tam sunt voluntates, quam 
appetitus anime?: concupiscentia scilicet carnalis, 
concupiscentia oculorum, et ambitio szculi (I Joan. 
π, 16). 


CAPUT IV. 
De studio et conatuad profectum seu perfectionem 
amoris. 

9. Hic qui plus amat, plus currat : hic labor, hic 
opus est; labor multorum sudorum, opus multorum 
laborum : maxime cum czecus adhuc amor quod fa- 
tit faciat, sed nesciat adhuc unde veniat, aut quo 
vadat: et sic hujusmodi operetur affectibus, sicut 
cecus manibus, qui manibus quidem operatur, sed 
nec manus videt quibus $9,944" operatur, nec opus 
quod operatur. Sicut enim si videns quis in aliquod 
opus erudiat non videntem, trahit docendum, curvat, 
erigit οἱ disponit, in usum quemdam potius quam 
in artem eum agens suscepti operis: sic per omnia 
que supra dicta sunt, czecus amor extrinsecus in 
quamdam vit et morum formatur honestatem. Cum 


vero interioris hominis substantia longo discipline D 


usu emollita plene poterit imprimi et informari in 
eorum formam, tunc fructum pacatissimum opera- 
bitur salutis; tunc in re, non specie horum om- 
nium et similium percipiet utilitatem. Qusecumque 
enim observanda texuimus, nondum sunt in affectu, 
sed in desiderio et rationis magisterio: et de his 
omnibus humiliter adhuc cantat ad Deum, Concupivi 
desiderare justificationes tuas (Psal. cxvni, 20). 
Sieut tamen dixi de czeco, quamvis adhuc non videat 
oculus, non cesset operari manus: ut qui proficere 
vult in magno, fidelis sit in minimo; et in eo in quo 
ex conditoris largitate jam prerogatum habet jus 
potestatis, officium exhibeat bons voluntatis, in cor- 
pore scilicet proprio; faciatque quod dicit Aposto- 


vestra. SicuLenim exhibuistis membra vestra servire 
immunditie et iniquitati ad iniquitatem, itanuncez- 
hibete membra vestra servire justitia in sanctifica- 
tionem (Rom. vi, 19): ac si dicat, Cum amor in chari. 
tatem transierit, cum anima perfectam su& made- 
pta fuerit puritatem ; tunc vobis dicam vel indicam 
longe aliud quid et divinum. Nunc interim accipite 
istud humanum: ut, sicut in lempore veteris negli- 
gentie et peccati, liberi fuistis justitie ; justitise in 
nullo, in omnibus autem peccato exhibentes mem- 
brorum officium, et ad hoc iniquitatem : sic amodo 
exhibeatis membra vestra servire justitie in sancti- 
ficationem. In quo si fidelis, ut dictum est, apparue- 
rit, incipiet in se ipso experiri quod David dixit: [n 
nomine tuolevabo manus meas. Sicut adipe et píngue- 
dine repleatur anima mea (Psal. Lx, 5, 6). Si enim 
spiritu facta carnis mortificaverit (Rom. vil, 13), 
si Deum in opere suo glorificaverit; ex hoc anima 
adipe gratise et pinguedine sancti Spiritus repleta, 
renovari incipit spiritu mentis suz, et induere no- 
vum hominem, qui secundum Deum creatus est in 
justitia et sanctitate veritatis (Ephes. iv, 93, 24). 

10. Ex hoc enim jam rerum facies nova ei inci- 
pit apparere; charismata meliora, in quorum zemu- 
latione hactenus laboraverat, familiarius se ei ape- 
rire; corpus sanctis humiliatum disciplinis, ex con- 
suetudine jam bona in spontaneum spiritus servi- 
tium transire; novi hominis interior facies de die in 
diem renovari, et usque ad speculanda Dei bona re- 
velari : jam frequentes et improvise theophaniz, et 
sanctorum splendores animam continuo laborantem 
desiderio incipiunt refocillare et illustrare; quia sa- 
pientia occurrens in viis hilariter, sicut dicit Job 
Abscondit lumen in manibus, et precipit ei ut rur- 
sus adveniat, et annuntiat deea amico suo, quod pos- 
sessio ejus sit, et ad eam possit. ascendere (Job. 
xxxvi, 32, 33). Ex quo jam diu laborans .anirfa, in- 
solitas quasdam et dulces affectiunculas incipit col- 
ligere, in quibus tenere requiescit cum adsunt; cru- 
ciatur, cum auferuntur, et non redeunt ad votum. 
Sicut enim ruri enutrita et ruralibus assueta ciba- 
riis, cum affectiones has, quas diximus, quasi in 
primo ingressu aul; regise coeperit degustare, non- 
nunquam ignominiose depulsa, violenter expulsa, in 
domum paupertatis sug, vix ultra [Al. iterum ultro, 
mendose] redire acquiescet : et frequenter ad januam 
recurrens, importuna, improba, et anxia, sicut 
inops, sicut mendica, sperans, suspirans, inspicit, 
suspicit si quid sibi porrigatur, si quando aperiatur: 
et aliquando improbitate et importunitate sua sic 
evincit omnia obstacula et transgreditur, ut usque 
ad interiorem sapientie mensam precipiti transiliens 
desiderio, impudens, et illico reexpellenda assideat 
conviva, et audiat, Comedite, amici; et inebriamini, 
charissimi (Cantic. v, 1). Ex hoc jam innascitur 
sancie paupertatis amor, latendi studium, odium 
secularium distractionum, orationis usus, psalmo 


dia frequens. 


387 
$?48S CAPUT V. : 
De periculis οἱ damnis neglecta gratie, et laudibus 
vera charitadis. 


. A4. Sed grave, nisi impediatur, occurrit tentatio- 
nis impedimentum, quod multorum cursum usque 
huc prosperum et feiicissimum vel graviter retardet, 
vel retro nonnunquam in quamdam teporis ignaviam 
reflectat. Quod enim a Patre pio in via accipit ne 
deficiat, sic incipit habere quasi sufficial: et hic 
proüciendi metam constituens, ubi desinit proficere, 
ibi incipit deficere. Quin etiam conculcans gratiam 
Dei, et vanam de ipsa contra ipsam sibi fabricans 
fiduciam, vel in ore, vel in corde jactat se non 
usquequaque a Deo derelietum, toues sibi judicium 
manducans et bibens, quoties visitationis et conso- 
lationis a Deo accipit gratiam, et inde non in Domi- 
ni, sed in voluntatum suarum exsecutionem prasu- 
mit fiduciam. Inimici Domini, ait Psalmista, mentiti 
sunt ei, δὲ eril tempus eorum in secula. Et cibavit 
illos ex adipe frumenti, et de petra, melle saturavit 
eos (Psal. LXxx, 16, 17). Audi cibatos, et audi ini- 
micos: audi saturatos, et audi mentitos : audi non 
solum frumentum, sed adipem frumenti: non pe- 
tram, sed mel de petra, occultam scilicet et divinam 
sacramentorum gratiam, de qua saturati perhiben- 
tur qui inimici convincuntur ; quod si non fuissent 
inimici non tam cito potuissent saturari. Qui enim 
saturatus est, non plus petit quam accipit, quia ple- 
Rus est: et quod habet, ei satis est. Hoc est, post 
primam illuminationem,utait A postolus,post gustum 
doni celestis, post participationem Spiritus sancti, 
post gustum nihilominus boni verbi Dei, viriutum- 
que futuri seculi, voluntarie peccando post acce- 
ptam notitiam veritatis, rursum sibimetipsis Filium 
Dei erucitigere et conculcare, et sanguinem Lesta- 
menti pollutum ducere, in quo sanctificali sunt, et 
spiritui gratie contumeliam facere. Quid enim aliud 
est Filium Dei sibi erucifigere, quam facere mala, 
ut veniant bona, confidenter peccare, et cruci Chri- 
sti quidquid peccant imponere? O si audiant quod 
sequitur : Terrasepe supervenientemimbrem bibens; 
et generans herbam opportunam his a quibus colitur, 
accipit benedictionem a domino : proferens autem 
spinas et tribulos, reproba est, e£ maledictioni pro- 
zima ; cujus finisestin combustionem. Sed redeamus 
ad saeliora , ut aitipse Apostolus, e£ viciniora sa- 
luti (Hebr., v1, &-9 et x, 26, 29). 

13. Jam ergo bone spei juvenis, cujus Deus ju- 
veniutem incipit letificare, crescere incipit in virum 
perfectum, in mensuram statis plenitudinis Christi 
(Ephes. 1v, 13). Jam enim amor incipit coniortari 
et illuminari, et transire in affectum et nomen ma- 
joris virtutis, οἱ amplioris dignitatis. Amor quippe 
illuminatus charilas est; amor a Deo, in Deo, ad 
Beum charitas est. Charitas autem Deus est : Deus, 
inquit, charitas (1Joan. wv, 16). Brevis est laus, sed 
concludens omnia. Quidquid de Deo potest dici, po- 
test dici et de charitate; sic tamen ut, considerata 
secundum naturas doni et dantis, in dante nomen 


GUILLELMI ABBATIS S.. THEODERIGIL. 


Ἀ sit substantie, in dato qualitatis; sed per empha- 


sim donum etiam charitatis Deus dicatur, in eo 
quod super omnes virtutes virtus claritatis Deo co- 
hsereat et assimiletur. De charitate quid dicemus ? 
audivimus famam ejus, non novimus eam, non vi- 
dimus eam. Apostolus eam novit, qui, excellentio- 
rem viam eam appellans, in laudem ejus totum se 
effudit, dicens : Et adhuc excellentiorem viam vobis 
demonstro. δὲ linguis hominum loquar etangelorum, 
charitatem autem non habeam, factus sum velut ὡς 
sonans, aut cymbalum tinniens. Et si habuero pro- 
phetiam, et noverim mysteria omnia et omnem scien- 
tíam,et si habueroomnem fidem,itaut montes trans- 
feram, charitatem autem non habeam, nihil sum. 
Et si distribueroin cibospauperumomnes facultates 
meas, et tradidero corpus meum itaut ardeam, cha- 
ritatremautem non habeam, nihil mihi prodest. Cha- 
ritas patiens est, benigna est : charitas non emu- 
latur, non agit perperam, non est ambitiosa, non 
quarit que suasunt,noninflaturn, on irrítatur, non 
cogitat malum,non gaudet super iniquitate, congau- 
det autem veritati; omnia suffert omnia credit, om- 
nia sperat, omnia sustinet. Charitas nunquam ez- 
cidit, siveprophetie evacuabuntur, sive lingue cessa- 
bunt, sive scientia destruetur. Nunc ὁ AS autem ma- 
nent fides, spes,charitas, tria hec: majorautem his 
est charitas (I Cor. xui, 31 ; xur). Hoc est jugum Do- 
mini suave, et onus leve: onus quod portantem 
portat, et levigat; onus leve Evangelii, suave eis, 


C quibus dicit ipse Dominus, Jam non dicam vos ser- 


vos, $ed amicos meos (Joan. xv, 15). Qui enim prius 
; portare non poterat precepta Legis, postea illi lovia 
sunt precepta Evangelii per cooperantem gratiam. 
Qui primum non poterat implere, Non occides (I 
Joan. m, 16), postea leve habet pro fratribus ani- 
qam ponere; et sic de reliquis: sicut cum jumento 
imponitur onus grave, et refugit quasi importabile, 
adducitur quadriga volubilis, id est Evangelium, 
discurrens per totum mundum, et onus quod quasi 
grave refugiebat primum, postea sine labore trahit 
duplicatum. Sio avicula que implumis est et sine 
alis, se ipsam non potest portare; pondere pluma- 
rum et alarum addito, advolat sine labore: sic et 
panis durus qui per se transire non potest, adjectio- 
ne lactis vel alterius liquoris colabilis fit in gutture. 
13. Amor ergo prius habuit conatum, et aliquem 
aífectum ; charitas effectum. Jam enim tanto levius 
operatur charitatis manus, quanto eam adjuvat il- 
luminatus oculus. Primum quidem operamur per 
manum, deinde manu tergimus oculum : unde dicit, 
A mandatis tuis intellexi (Psal. cxvi, 104). Jam 
enim incipit opera sua intelligere, et affectiones dis- 
cernere: jam sic afficitur virtutibus, ut, sicut Deo 
hoc est esse quod bonum esse, sic jam jusue et 
sancie animse non aliler sil esse quam sancle, et 
juste, et pie esse : sanete in semetipsa, juste ad om- 
nes, pie ad Deum. Ex augmento enim gratite Dei sic 
Afficit justam animam justus affectus, ut jam im 
nulla sui parte, vel cogitatuum vel affectuum, vel 


LIBER DB NATURA ET DIGNITATE AMORIS. 


390 


actuum sciat vel possit esse nisi justa, in toto suo, ἢ fentatione et peccato incurrente, legi peccati videba- 


in omni eo quod est justitig, plene et indissolubiliter 
affecta, Unde dicit Apostolus: Charitas nunquam 
excidit. Aliquando quidem titubat, vel deviat affe- 
ctionis vel operis effectus, quamdiu in hac vita non 
potest videre charitas nisi ex parte et per speculum 
in :enigmate: sed integer tamen semper et solidus 
in sua virtute suus permanet affectus. 
CAPUT VI. 
Amorem conservari, etiam dum homo, quasi invitus, 
legi carnis et peccati servit. 

44. Aliud quippe est affectus, aliud alfectio. Affec- 
tus est qui generali quadam potentia et perpetua 
quadam virtute firma et stabili mentem possidet, 
quam per gratiam obtinuit. Alffecliones vero sunt 
quas varias varius rerum et temporum affert even- 
tus. [nfirmitas enim carnis ex vitio prima originis 
ssepe offendit, s:epe cadit, ssepe leedit graviter, et lee- 
ditur mente iuterius dolente, et patiente polius quam 
agente quod perperam foris geritur; nec tamen cha- 
ritatem perdente, sed ex charitate gemente οἱ cla- 
mante ad Deum: Infelix ego homo; quis me libera- 
bit de corpore mortis hujus? Unde dicit Apostolus: 
Ego, inquit, mente servio legi Dei, carne autem legi 
peccati: ΕΛ rursum: Non ego operor illud, sed quod 
habitas in me peccatum (Rom. vu, 24, 25, 171). Ita- 
que quisquis ille est, sicut dicit beatus Joannes 
secundum hoc quod natus est ex deo, id est secundum 
interioris hominis ralionem, in tantum non peccat, 
in quantum peccatum quod corpus mortis foris ope- 
ratur, odit potius quam approbat, semine spiritua- 
lis nativitatis, quo ex Deo natus est, euin interius 
conservante, Quod etsi interim aliquando incursu 
peecati leeditur et atleritur, radice tamen charitatis 
in altum defixa non perit: imo statim fecundius et 
vivacius convalescit in spem boni fruetus, et surgit. 
Sic enim dicit beatus Joannes : Omnis enim qui natus 
est ex Deo, peccafum non facit; quoniam semen ipsius 
ineo manet: el non potest peccare, quiaez Deo natus 
eit (I Joan. 1, 9). Notanda vis verborum. Non, 
inquit, peccatum facit, quod patitur potius quam 
facit qui natus est ex Deo: et non potest. peccare, 
perseverando scilicet in peccato, dum legi Dei, cui 
mente servit, etiam carnem festinat subigere, que 


tur servire. Petrus cum peccavit, charitatem non 

amisit (18): quia peccavit potius in veritatem, quam 
in charitatem, cum ejus se non esse mentitus est in 
ore, cujus 4POO totus erat in corde. Ideoque nega- 
tionem falsitatis continuo lacrymis lavit veritas cha- 
ritatis (Matth. xxvi, 69-15). Sic et David cum pec- 
cavit (J[ Reg. x1), charitatem non perdidit, sed ob- 
stupuit quodammodo in eo charitas ad vehementem 
tentationis ictum: et charitatis in eo nequaquam fa- 
cla est abolitio, sed quasi qusedam soporatio; 408 
mox ut ad vocem arguentis prophete evigilavit, con- 
tinuo in illam ardentissime charitatis confessionem 
erupit, Peccavi Domino : et continuo aüdire meruit, 
Dominus transtulit ateveccatum (uum ; non morie- 
ris(Id. xu, 13). 

15. Adhuc in laude charitatis, amor in fide est et 
spe; charitas in se ipsa est, et per se ipsam. Potest 
etiam esse ut fides et spessint sine charitate: ut au- 
tem charitas fidem et spem in se non contineat, non 
potest esse. Fides enim quod amatur esse asserit, 
Spe promittit. Amatigitur qui in fide et spe amat, 
sicul amari potest quod creditur tantum et speratur: 
charitas creditum et speratum jam habet, jam tenet, 
jam complectitur. Amor igitur fidei et spei Deum vi- 
dere desiderat, quia amat: charitas quia videt, 
amat. [psa enim est oculus, quo videtur Deus. Ha- 
bet enim anima etiam sensus suos,habet visum suum 
vel oculum, qui videt. Deum Sicut enim corpus lia- 
bet suos quinque sensus, quibus anime conjungitur, 


vita mediante: sic et anima suos quinque sensus 


habet, quibfs Deo conjungitur, mediante charitate.. 
Unde dicit Apostolus: Noliteconforamri huic seculo, 
sed renovymaini novitate sensus vestri,ut probetis qua 
sit voluntas Dei bona, et. beneplacens, et perfecta 
(Rom. xu, 2). Hic ostenditur quia per sensus corpo- 
ris vetlerascimus, et huic seculo conformamur: per 
sensum vero mentis renovamur in agnitionem Dei, 
in novitatem vite, secandum voluntatem et bene- 
placitum Dei. Quinque enim sunt corporis sensus 
animales velcorporales, quibus anima corpus suum 
sensificat (ut ab inferiori incipiam) : tactus, gustus, 
odoratus, auditus, visus. Similiter quinque sunt sen- 
sus spirituales, quibus charitas vivificat animam : id 


(48) Quod hic dicit auctor de peccato Petri, jam- [) ducebatur, quam certum est non fuisse penitus ex- 


dudum sibi objecit S. Thomas, 2, 2, q. 24, art. 12, 
ad. 2, citando hunc locum quasi ex S. Bernardo de- 
promptum : unde videas non hodie primum hunc 
tractatum S. Doctori adscribi. Respondetque chari- 
latem amitti dupliciter: uno modo directe per actua- 
lem contemptum ; et hoc modo Petrum non amisisse 
charitatem: alio modo indirecte, quando committi- 
ur aliquid contrarium charitatis propter aliquam 
passionem concupiscenti? vel timori; et hoc modo 
Petrum conira charitatem facientem, amisisse cha- 
ritatem, sed cito recuperasse. Verum iiec responsio 
Duvaliiu non omnino arridet, qui aliam in hunc lo- 
cum aifert, in 2, 2. q. 2 de Charitate, art. 7 : scili- 
cet auctorem hic non agere de charitate supernatu- 
rali et theologica, qua per quodlibet peccatum mor- 
tale amittitur; sed de quadam charitate acquisita et 
«benevolentia humanae, qua Petrus erga Christum 


stinctam per peccatum: sed tantum aliquo paeto 


sopitam: quod etiam de Davide dicendum est. Fa- 
tendum est tamen solutionem S. Thome satis esse 
ad mentem auctoris, qui ea ratione innuit Petrum 
peccando non amisisse charitatem, « quia, » inquit, 
« peccavit potius in veritatem, quam in charitatem. » 
Quamvis etiam dici possit contextum hunc efferri 
oratorio more, quo dicimus ea non amitti quse cito 
recuperantur. Et sicut idem iste auctor ait, eum qui 
natus est ex Deo non peccare, quod non perseveret 
in peccato: sic. dicere potuit, Petrum ei Davidem 
peccando non amisisse charitatem, nempe in illa pri- 
vatione ad finem usque permanendo. Apposite Gille- 
bertus abbas,sermone quadragesimo septimo in 
Canticum canticorum, num. 3: « Non impotatur, » 
macula peccati, « dum non àmmoratur..... Quasi 
excessus non est, ubi citus regressus est. » 


391 


GÜILLELMI ABBATIS S. THEODERICI 


392 


est, amor carnis, parentum, amor socialis, amor A amor inimicorum. Auditus enim nihil interius, id 


naturalis, amor spiritualis, amor Dei. Per quinque 
sensus corporis, mediante vita, corpus anims con- 
jungitur: per quinque sensus spirituales, mediante 
'charitate, anima Deo consociatur. 
CAPUT VII. 

Supradicti amores quinque sensibus comparantur. 

16. Tactui comparatur amor parentum: quia af- 
fectus iste promptus omnibus, et quodammodo gros- 
sus et"palpabilis, sic se omnibus naturali quodam 
occursu prebet et ingerit, ut effugere eum non pos- 
sis, etiam si velis. Tactus enim sensus est totus cor- 
poralis, qui ex quorumlibet corporum conjunctione 
conficitur; si tamen unum eorum, aut utrumque 
vivat, ut tactus esse possit. Sicut enim quoquo te 


verteris, corpus tuum non potest esse sine tactu: sic B 


nec anima tua sine hoc affectu. Propter quod in 
Scripturis amor iste non multum commendatur; 
imo ne sit nimius coercetur, dicente Domino: St 
quis non odit patrem suum aut malrem suam, non 
potest meus esse discipulus (Luc. xiv, 26). 

47. Secundo, gustui comparatur amor socialis, 
amor fraternus, amor sanctse et catholicae Ecclesise, 
de quo scriptum est: Ecce quam bonum et quam ju- 
cundum habitare fratres inunum / (Quia sicut per gu- 
stum vita administratur corporis; sic illi mandavit 
Dominus benedictionem et vitam (al. add. usque in 
seculum]. Gustus etiam licet corporaliter exerceatur, 
saporem tamen introrsusgenerat, quo anima affici- 
tur: propter quod corporalis quidem maxime hic 
sensus, sed tamen ex parte aliqua etiam animalis 
esse comprobatur. Sic et amor socialis, quia ex cor- 
porali cohabitatione in unum, ex similitudine pro- 
fessionum, ex parilitate studiorum, aliisque hujus- 
modi causis, confeederatur, mutuisque officiis enu- 
tritur, maxime animalis esse videtur. Sed tamen ex 
magna parte et spiritualis est, quia sicut sapor est 
in gustu, sic affectus fraternze charitatis flagrat [a/. 
fragrat] in affectu, de quo scriptum est : Sicut un- 
guentum in capite, quod descendit in barbam, 
barbam Aaron; quod descendit in oram vestimenti 
ejus, sicul ros Hermon qui descendit in montem 
Sion (Psal. cxxxm). - 

$56 18. Tertio, odori comparatur amor natura- 
lis, qui naturaliter ex ipsius nature similitudine et 
consortio absque omni spe recompensationis omnem 
hominem diligit : qui ex occultis nature recessibus 
veniens, et anims se ingerens nihil humanum ab eo 
patitur esse alienum. Sensus autem iste magis ani- 
malis esse videtur quam corporalis, id est odoratus, 
quia ad creandum eum interius corpus nihil agit pre- 
ter levem instrumenti sui, id est nariumattractum ; 
et licet haustus per corpus, animam tamen afficit, 
non corpus. Sie et amor naturalis magis spiritualis 
esse videtur quam animalis; quia, prseter solum 
connaturalis humanitatis respectum, non consangui- 
nitas, non societas, nec aliqua omnino in eo neces- 
situdo hujusmodi consideratur. 

19. Quarto auditui comparatur amor spiritoalis, 


C 


est intra corpus, operatur, sed exterius quodam- 
modo, id est ad aures pulsans, animam evocat ut 
exeal et audiat. Sic et amorem inimicorum in corde 
nulla vis nature, nullus alicujus necessitudinis su- 
80 αἱ affectus, sed sola obedientia, qu:e per auditum 
significatur. Ideoque amor iste spiritualis dicitur. 
Idco etiam quia ad Filii Dei similitudinem, et filio- 
rum Dei proficit dignitatem, dicente Domino: Bene- 
facite his qui oderunt vos, ut sitis filii Patris vestri 
qui in calis est (Matth. v, &&, 45,) ei reliqua, 

20. Quinto, visui comparatur amor divinus. Visus 
enim principalis est sensus: sicut inter omnes aí- 
fectiones principatum obtinet ainor divinus. À visu 
oculorum casteri sensus videre dicuntur, cum solus 
videat oculus. Dicimus enim, Tange et vide, gusta 
et vide, sicque de reliquis : sicque ab amore divino 
estera dicuntur amari, quae bene amantur; cum 
luce clarius constet nil debere amari, nisi propter 
Deum; nec amari rem qua propter aliud quid ama- 
tur, sed id potius propter quod amatur. Unde est : 
Á quo o mnispaternitas in calis et in terra nomina- 
tur (Ephes. ni, 45). Visus vis quaedam ets animse 
mera, et potens, et pura: sic et amor divinus po- 
rens est, quia magna opeditatur ; sed et purus, quia, 
sicut ille ait, nihil inquinatum in eum incurrit (S. Au- 
gustinus, in libris Confessionum et alibi). Non enim 
dignatur Deus amari cum aliqua alia re, quee pro- 
pter ipsum non amatur. Visus item in eminenti 
cerporis arce et insigni capitis loco positus, et se- 
cundum idpsius corporis formam infra habet, et, or- 
dine, et dignitate, et virtutis potentia omnia csto- 
rorum sensuum instrumenta, ipsosque sensus, quos, 
ut ita dicam, animaliores, propinquiores; quos vero 
corporaliores, remotiores. Infimus enim omnium et 
cieteris ignobilior tactus, licel communis esse videa- 
tur totius corporis, tamen proprie manuum est. Sic 
mens qua caput est anims, et principale ipsius 
mentis, sedes esse debet amoris Dei, ut subse ha- 
beat οἱ regat et illustret ceeteros amores ; nec sitineis 
quod se abscondat a caloreejus, et lumine ejus : quos 
quidem spiritualiores, habens propinquiores; quos 
vero animaliores vel carnaliores, remotiores ; cum 
dilexerimus Dominun nostrum ex toto corde nostro, 
et ex tota anima nostra, et ex omnibus viribus no- 
stris, e£ proximum nostrum sicut nos ipsos. Visus, 
ut diximus, in digniori corporis loco sedem habens, 
etiam super ipsum animalitaus virtutem aliquid mo- 
liri videtur: ct mentis vel memorie, quantum fas 
est, gestit imitari virtutem, uno hore momento 
medium coli pervolans, in uno momenti puncto 
plurima terrarum stadia transvolans, sic et illumina- 
tus amor Dei, suam in anima christiana sedem ob- 
Linens, ad quamdam divine potentie similitudinem 
eam provehit, dum omnem creaturam angustam et 
brevem, imo nullam videri facit ad comparationem 
Dei, dum confidit sua esse omnia quas Patris sunt, 
dum omnia ei cooperantur in bonum (Rom. vri, 28), 
dum sive Paulus, sive Cephas, sive mors sive viis, 


393 


LIBER DB NATURA ET DIGNITATE AMORIS. 


394 


sive omnia qus sunt, ejus sunt (I Cor. im, 232); et A omnibus gressibus; et quocunque hactenus igno- 


Adelis viri totus mundus divitiarum est (19). 
CAPUT VIII. 


Ratione et amore fieri hominem ad omnia indifferen- 
tem et ad quaevis ardua fortem ac intrepidum. 


21. Visus ergo ad videndum Deum naturale lumen 
animse, ab auctore nature creatus, charitas est. Sunt 
autem duo oculi in hoc visu, ad lumen quod Deus 
$59 est videndum naturali quadam intentione 
semper palpitantes, amor et ratio. Cum alter cona- 
tur sine altero, non tantum [αἱ. adeo] proficit; cum 
invieem se adjuvant, multum possunt, scilicet cum 
unus oculus eificiuntur, de quo dicit sponsus in 
Canticis: Vulnerasti cor meum, o amica mea, in uno 
oculorum tuorum (Cant. 1v, 9). In hoc autem pluri- 
mwm laborant suo unusquisque modo, quod alter 
eorum, id est ratio, Deum videre non potest nisi in 
eo quod non est, amor autem non acquiescit re- 
quiescere nisi in eo quod est. Quid est enim quod 
ratio omni conatu suo possit apprehendere vel inve- 
nire, de quo dicere audeat: Hoc est Deus meus? In 
lanturma enim solummodo potest invenire quid est, 
in quantum invenit quid non est. Habet etiam ratio 
8806 quosdam tramites certos, et directas semitas 
quibus incedit: amor autem suo defectu plus profi- 
cit, sui ignorantia plus apprehendit. Ratio ergo per 
id quod nom est, in id quod est videtur proficere : 
amor postponens quod non est, in eo quod est gau- 
det deficere. Inde quippe processit; et naturaliter in 
ssum spirat principium. Ratio majorem habet so- 
brietatem, amor beatitudinem. Cum tamen, ut dixi, 
invieem se adjuvant, et ratio docet amorem, et 
amor illuminat rationem; et ratio cedit in affectum 
amoris, et amor acquiescit cohiberi terminis ratio- 
nis; magnum quid possunt. Sed quid est quod pos- 
sunt? Sicut proficere proficiens in hoc, et hoc discere 
noa potest, nisi experiendo, sic nec communicare po- 
init inexperto ; quia sicut dicitur in Sapientia, In gau- 
die ejus non miscebitur extraneus (Prov. xiv, 10). 

22. Ex hoc jam animam suavitate hactenus et 
deliciis amoris tenere enutritam, sed et nonnun- 
quam paterne pietatis disciplinis attritam: ex hoc 
jm, inquam, fortis ut mors dilectio pervadit dulci 
amoris gladio ab amore et affectu seculi, sic occi- 
dens eam funditus et interimens, sicut mors interi- 
mit corpus: in tantum ut dici de ea possit, quod 
de Enoch, scilicet quod non invenitur in sseculi aeti- 
bus, quia transtulit eum Deus (Gen. v, 34). Sed 
corpus morte sua mortificatur ab omnibus sensibus 
suis: anima autem morte sua proficit magis, et vi- 
ποδία, et roboratur in suis; fortiter, et constan- 


er et prudenter incedens jam in semitis suis, οἱ 


(19) Hanc sententiam efferunt LXX Interpretes 
Prov. xviij post versum 4, cum desit in Hebraeo, Chal- 
deo et Latino, hoc modo: Ejus qui fidelis est, totus 
mandus divitiarum est; illius autem qui infidelis, 
πόμα obolus. Eadem legitur frequentius apud SS. 
Patres, Hieronymum, epist. 103, ad Paulinuin, « Cre 
denti totus mundus divitiarum est, infidelisetiam obolo 
iMdiget; » Augustinus, Confess. lib. v, cap. &, et 


PATROL, CLXXXIV. 


rando, dubitando, et palpando vix audebat tendere 
pedem boni assensus. Fortitudo enim simplicis, via 
Domini (Prov. x, 29). A seculi ergo actibus, et affe- 
cibus se mortificat, sicut Paulus apostolus: Mihi, 
inquit, mundus crucifizus est, etego mundo(Gal. νι, 
14). Cum enim alter non curaret de altero, cum suis 
ligati affectibus, ad se invicem non poterant vel cu- 
rabant accedere; sibi invicem crucifixi erant Pau- 
lus et mundus. Sed tamen, cum Pauli conversatio 
tota esset in ccelis (Philipp. ni, 20), non recusabat, 
quandocunque necessaria erat hominibus in terris : 
propter quod eum gemitu dicebat, Cupio dissolvi et 
esse cum Christo :multo enim melius (Philipp. 1,93). 
Et o quam melius est esse cum Christo! Esse enim 


B Christum cum Paulo, sicut et ipse dixit, Ecce ego 


vobiscum sum usque ad consummationem seculi 
(Matth. xxvm, 20); sic, inquam, esse Christum 
cum Paulo, magna Pauli securitas: esse vero Pau- 
lum cum Christo. vel hic per contemplationem, vel 
ibi per beatitudinis presentiam, beata et gloriosa 
Pauli felicitas. Charitas ergo Dei sursum eum at- 
tollebat: charitas vero proximi infra eum preme- 
bat, quasi ἃ collo dependens. Unde sequitur et di- 
cit: Permanere autem in carne necessarium propter 
vos (Philipp. 1, 2&). 

23. Affectus ergo charitatis Deo  indissolubiliter 
inherens, et de vultu ejus omnia judicia sua colli- 
gens, ut agat vel disponat exterius, sicut voluntas 
Dei bona, et beneplacens, et perfecta, dictat ei in- 


C terius; dulce habet in vultum illum semper inten- 


dere; et sicut in libro vite, leges in eo sibi legere 
vivendi, et intelligere, illuminare fidem, roborare 
spem, suscitare charitatem. Jam enim et Spiritus 
scientiae. [al. Spiritus sanctus] evidenter sanctam 
docet animam, quid, qnomodo sit faciendum: et 
Spiritus fortitudinis vires, vel virtutes subministrat 
faciendi ; Spiritus consilii disponit. Et cum anime 
illi vacat Deo inhzrere, Deo efficitur similis per de- 
votionis pietatem, et voluntatis unitatem. Cum vero 
ad homines et humana redire compellitur, a lege 
vultus Dei, et exhilaratam faciem Φ 48 in oleo cha- 
ritatis Dei, tam factis quam dictis, et etiam glorifi- 
catione quadam et gratia exterioris hominis refert 
ad homines: ipso suo bonitatis quodam habitu, et 
gratia eam sibi exigit, vel efficit apud eos reveren- 
tiam, ut etiam in promptu habeat, in quo voluerit, 
eorum obedientiam. Nam etsi ex occulto illo ad vi- 
tia delinquentium, et corruptos mores errantium, 
aliquando exiens ex veritate et severitate judiciorum 
vultus Dei, quasi facies cornuta apparet et terribilis 
(Exod. xxxiv, 29, 30), ubi visa fuerit a corrigendis 


epist. 54, ad Macedonium, n. 26. « Jam vero, inquit, 
si prudenter intueamur quod scriptum est: Fidelis 
hominis totus mundus divitiarum est. » etc. Eamdem 
sententiam explicat Cassianus, Collat. 34, cap. 26. 
Utitur eadem Bernardus in Vita S. Malachize, cap. 28, 
n. 63, cui, etsi pauperi pecunia, attamen fiducia in 
Deum diviti, non deerant sumptus ad exstruenda 
ampla monasteria. 


18 


395 


GUILLELMI ADBATIS S. THEODERICI 


396 


secundum insolubilem veritatis legem omnia agi et A quotidie Deo pro eis immolantes, filium libersz, 


disponi in pondere, et mensura (Sap. xi, 21): ce- 
ditur [a/. creditur] charitati; et ira illa charitatis 
intelligitur disciplina. Ideo rotz. in quibus est spi- 
ritus vite, semper eunt in voluntatem Domini per- 
ficiendam: nec revertuntur ad faciendam suam. Si 
jubentur przesse, presunt in sollicitudine: si ju- 
bentur subesse, in humilitate: si aliquibus coesse, 
in charitate. Si prelati sunt, sunt sicut patres ad 
filios: si subjecti, ut filii ad patres suos: si convi- 
ventes, omnium servos se faciunt. Pius ad omnes 
affectus, dulcis in bono consensus: occursus in hi- 
laritate, cohabitatio in gratia, discessus in osten- 
sione charitatis. Ad minores, quovis modo, mitis 
affectio cum opere: ad patres amor usque ad sub- 
jectionem : ad majores reverentia usque ad servi- 
tutem. Non que sua sunt quairunt, sed que sunt 
omnium. Si fieri potest in eis qua sunt adversa, 
sua sspe faciunt, qua sunt omnium (30). Et ad 
hec omnia, quodcunque lex illa summa ordinave- 
rit, facile habent et membra corporis, et bonam vo- 
luntatem commodare, cum Spiritus sancti arrham 
et pignus acceperint, servitutem istam creature et 
membrorum suorum brevi transituram in adoptio- 
nem et revelaüonem filiorum Dei. 


CAPUT IX. 


Cohabitationem hominum religiosorum, veluti scho- 
lam quamdam amoris depingit. 


24. Sed veniamus ad cam quam dicit Apostolus 
societatem spiritus (Philipp. τι, 1), et laudem disci- 


plinz; ad bonum illud et jucundum cohabitationis C 


fraterne in unum; ubi mandat Dominus benedictio- 
nem et vitam (Psal. cxxxr, 3), de quo dicit Domi- 
nus : Nolite timere, pusillus grex ; quonium placuit 
Patri vestro dare vobis regnum (Luc. xu, 32). Laus 
ergo hujus disciplinze ab Apostolis sumpsit exordium, 
qui sicut a Domino didicerant, vel a Spiritu sancto, 
cujus virtute nuper ex alto fuerant induti, modum 
convivendi sic sibi instituerunt, ut esset multitudinis 
cor unum, anima una, et omnia communia, et essent 
unanimiter semper in templo (Act. τι, &4-47; iv, 
34, 35). Hane apostolice institutionis formam qui- 
dain zemulantes, non habent domos, vel diverticula, 
nisi domum Dei, domum orationis. Omnia quecun- 
que faciunt, in nomine Domini faciunt; simul ha- 
bitantes uno ordine, una lege viventes, nihil haben- 
tes proprium, nec ipsa corpora sua, nec voluntates 
in potestate sua habentes. Simul dormiunt, simul 
surgunt; simul orant, simul psallunt, simul et le- 
gunt. Fixum et immobile propositum eorum obedire 
prepositis suis, et subjacere eis. Ipsi vero pervigilan- 
tes pro eis quasi rationem reddituri pro animabus eo. 
rum, re ipsa ipsis przdicant, quod in Jeremia po- 
pulo Israel Godolias legitur predicasse: Ego pro 
vobis respondebo Chaldaeis qui veniunt ad vos. Vos 
autem colligite frumentum, vinum et oleum in vasis 
vestris, et habitate in urbibus vestris securi (Jerem. 
XL, 10). Risumque cordis sui, et gaudium Isaac 


(20) Hzc verba, Si fieri .. omnium, desuut in aliis. 


filium repromissionis; reservant et conservant Is- 
mael filium servitutis, cum propter eos fructum ne- 
gligunt spiritus, et serviendo ipsorum saluti, acti- 
bus servitutis eorum omnes postponunt alfectus 
profectuum suorum: ipsis vero perpetuum preedi- 
cantes sabbatum, a curis seculi, a necessitatum 
anxietatibus reddunt alienos. Coactis enim in brevi 
necessitatibus ipsis, parvo vivitur. Vilitasin vestibus, 
Sobrietas in victu, et ceteris omnia pre&xe legis 
terminata limitibus, ut nec plus habeat quis quam 
licet habere, et sufficiat omnibus; nee plus habere 
libeat, si habent quod liceat habere. 

φῦ, Nunquid non ista est non terrestris, sed cc- 
lestis 34 paradisus? Sed in ista paradiso solis 


B prelatis permittitur manducare assidue de ligno 


scienti:e boni et mali; id est, dispensationes &admi- 
nistrare discretionis; subditis vero, quorum esl 
obedire, non discernere, si quis illud tetigerit, morte 
morietur. Omnes omni tempore student oris silen- 
tio, invicem cordis loquuntur affectu. Crebris eorum 
qui prassunt exhortationibus oleum additnr camino, 
licet plus ipsi mutuo se excitent exemplo. Honore 
et obsequio invicem certatim se preveniunt (Rom. 
xit, 10), secundum Apostolum, in provocatione se 
charitatis invicem provocantes (Hebr. x, 24), invi- 
cem suscipientes. Nullum inter se patiuntur esse 
solitarium, ne dicat ei Salomon. Ve soli! (Eccle. 1v, 
10). Solitarium eum deputant, qui in conscientia 
sua per confessionem non vult habere socium, vel 
qui novis et solitariis adinventionibus suis conturbat 
societatem fratrum. Si quando res exigit, permitti- 
tur de rebus animse vel corpori necessariis mite col- 
loquium: sin autem, mitius ubique silentium. Ad 
studium orationis tanta et tam continua ubique de- 
votio, ut locus orationis omnis, sicut locus divinse 
dominationis: psalmorum tam pia, tam consona, 
tam fervens melodia; ut vite, et morum, et bono- 
rum affectuum, non musice, sed charitatis regulis 
melos compositum quadam similitudine consonan- 
tia Deo representare et sacrificare videantur. In 
communibus pietatis studiis, in quadam etiam vul- 
tuum, et corporum, et habituum gratia invieein, in 
se ipsis bonitatis divine videntes praesentiam (anto 
se affectu complectuntur, ut, sieut seraphim, in 
amorem Dei alter ardeat ex altero (Isa. vr. 3), nec 
ullo modo satis esse possit deferenti quodcunque 
alter defert alteri. 

26. Hec est specialis charitatis schola, hic ejus 
studia excoluntur, disputationes agitantur, solutio- 
nes non ratiocinationibus tantum, quantum ratione 
el ipsa rerum veritate et experientia terminatur. 
Hic qui in proficiendo lassus est, si residet ad sar- 
cinas, quas adhuc de suis et cohabitantium sarcinis 
eL necessitatibus secum trahit, nec morietur, nec 
retro regredi, nec ultra procedere lege compellitur : 
et si fideliter residens hic sarcinas custodierit; in 
triumpho victori: parum ei erit dissimilis, qui ulte- 


397 


rius processerit (I Reg. xxx). Nonne locus est sar- 
cinarum, ubi patimur eos qui per potentiam nos op- 
primunt, quasi caput nostrum conculcantes, inimi- 
cos supra dorsum fabricantes; filios quasi in medio 
cordis amplexibus iuhsrentes [al. male vulneran- 
165] ἢ foris pugna, intus timores; quotidiana, imo 
continua omnium sollicitudo. Sed adhuc habet Idi- 
thum, quo transiliat; adhuc grandis restat via as- 
cendenti in montem Domini, et ad domum Dei Jacob. 
Ulterius tamen procedere fas non est cum sarcinis, 
sed et senectuti sua debetur reverentia. Ex hoc enim 
jm senectus incipit, sed venerabilis, non annorum, 
sed virtutum numero computata ; spirans sapientiae 
maturitatem et requiem laborum, quasi emerite mi- 
litie praemium. 


$1. Suscipiens enim sapientia proficiendi iter per- B 


ficiendum, charitatem quidem non abjicit, non de- 
serit, sed provehit: sed tantum pertesum habet, 
ut dictum est, sarcinas ejus portare, qua aliis jam 
intendens rebus parare se, et aptare conatur ad in- 
trandum in gaudium Domini sui. Odit ergo curas 
quascunque, ctsi quando aliquos suscipit labores, 
sed laborum non amat sollicitudines. Vires quidem 
non deficiunt ad portandum, sed refugit impedi- 
mentum. Excitans ergo in hoc proficiendi gradu 
Dominus, et provocans sanctam animam ad intran- 
dum, ut dictum est, in gaudium suum : Diliges, in- 
quit, Dominum Deum tuum ex Loto corde tuo, et ex 
lota anima tua, et ex omnibus viribus tuis, el ex 
lota mente tua (Deut. vi, 5). 


CAPUT X. 


Gustum et saporem rerum divinarum nobis infundi 
per Christum. 


48. Quatuor in Deum a nobis et toti exiguntur 
affeetus. In eo quod dicit, Ex toto corde tuo, totam 
sibi vindicat voluntatem : in £ota anima, totum amo- 
rem : in omnibus viribus, virtutem designat chari- 
tatis : in ἐοέα mente, fruiüonem sapientis. Primum 
enim ad Deum voluntas animam movet, amor pro- 
movet, charitas contemplatur, 8 ὦ sapientia frui- 
tur, Sapientia vero digue in mente constituitur. Qure 
eum ideo mens dicatur, quod meminit, vel eminet 
in anima, bene illi adscribitur virtuti, qua super 
omnes eminent virtutes anima. Est enim mens vis 
quedam anims, qua inheremus Deo el fruimur : 
fruitio autem hac in sapore quodam divino est, 
unde et ἃ sapore sapientia. Sapor autem iste in gustu 
quodam est. Gustum autem istum digne nemo po- 
test exprimere, nisi qui meretur gustare : Gu- 
state, et videte, quoniam suavis est Dominus (Psal. 
Xxxm 9). Hoc gustu secundum Apostolum gus- 
tatur Dei verbum, gustantur etiam diviti: seculi 
ventari (Hebr. vi, 5). Jam ergo de gustu isto, 
qui saporem habet illum, in quo sapientia sapit, 
subüilius inquirendum est. Primum dicendum quia 
licet per gradus ad arcem sapientie venerit qui 
ascendit, tamen nisi ubique in omni gradu usque 
ad ultimum, sapientia (sicut ipsa dicit in libro sui 
Domipis) querentes se quasisset, et occurrisset in 


LIBER DE NATURA ET DIGNITATE AMORIS. 


p 


398 


viis, ostendens se hilariter (Sap. vt, 17); nec vo- 
luntas movisset, nec amor promovissel ; nec charitati 
comtemplalio, nec sapientie provenisset fruitio. 
Itaque sicut cceperamus, prosequamur de gustu. 

29. Corpus Christi universa est Ecclesia, tam ve- 
teris quam novi Testamenti. In hujus corporis ca- 
pite, id est prima el antiquiori et superiori parte, 
qua est primitiva Ecclesia, quatuor sunt sensus: 
visus, auditus, odoratus, et tactus. Oculi sunt Angeli 
propter contemplationis subtilitatem : aures, Patri- 
archa propter obedientis virtutem : nares vel odo- 
ratus, Prophetae, propter absentium notitiam : ta- 
ctus vero communis est sensus. Omnes hi sensus 
ante Mediatoris adventum in capite erant, sed lan- 
guebant inferiori corpore emortuo propter unius 
sensus absentiam, id est gustus, sine cujus admini- 
culo nec vivere corpus poterat, nec sensus vim suse 
vivacitatis obtinere. Quidquid enim ad totius corporis 
spectat alimentum, cunctis sensibus, universo cor- 
pori appone, suppone, circumpone; si solus gustus 
deerit, quid proderit ? [nfunde auribus, intrude 
naribus, vel per quamvis aliam partem; obesse 
poterit, prodesse non poterit. Gustum autem 
quaedam sequitur saporis dulcedo, quam in interiori 
suo sentiens anima, modo quodam singulari et csete- 
ris sensibus incommunicabili, quz» suscipit, cuncta 
discernit, et dijudicat : seque omnesque sensus ve- 
getat, et confirmat. Gustus ergo in capitis et cor- 
poris confinio, id estin gutture positus, velut utrum- 
que connectens, cum designat qui per conditio- 
nem carnis paulo minus est minoratus ab Ange- 
lis, et Moyse, et Elia ceterisque Patriarchis, et 
Prophetis. Per exhibitionem patientie et humili- 
tatis minorem se quodammodo fecit, et humiliorem : 
cum illi potenti. virtute, Dei et suos prosternerent 
inimicos; ipse vero suos doceret discipulos : Si quis 
percusserit te in dexteram maxillam, praebe ei et 
alteram (Matth. v, 39). 

30. Hic enim post Prophetas veniens et Patriar- 
chas, limes quidam Legis et Gratie, capitis et cor- 
poris, per mysteria humanitatis suse, et passionis, 
et resurrectionis, quecunque in lege, et Prophetis, 
et Psalmis, et hymnis salubria, quecunque corpori 
vitalia vel utilia, quasi quoddam ipsius os degua- 
stans, id est intelligens, et per se intelligenda corpori 
trajiciens, homo Christus, interiori quodam divini- 
tatis 808: sapore [quo sapientia nobis factus est sa- 
pientia Dei Christus (/ Cor. 1, 30)] sapida ea habet ; 
nobisque facit sapida vel utilia. [n se enim vivens, 
et per se totum corpus vegetans et conformans, 
gaudium sibi, gaudium angelis facit de consumma- 
tione corporis; gaudium Patriarchis et Prophetis de 
visione diei suz, sicut ipse dicit, Abraham pater ve- 
ster exsultavit, ut videret diem meum ; vidit, et gavi- 
sus est (Joan. vii, 56) : gaudium universo corpori et 
vitam ; ita ut quodam mentis tripudio universali illo 
tactu spirituali vivificati et confirmati clamemus, 
Quod vidimus et audivimus, et manus nostre con- 
trectaverunt de Verbo vite (I Joan. 1, 4). Ideoque in 


399 


omnibus orationibus nostris subjicimus, « Per Chri- 
stum Dominum nostrum: » vel quia omnes oratio- 
nes nostras et sacrificia ad Deum Patrem dirigimus 
per eum, sicut per mediatorem nostrum; vel quia 
quidquid speramus a Patre luminum, omne datüm 
optimum, et omne donum perfectum (Jac. 1, 1*1), 
non per aurem, non per nares, sed peripsum petimus 
infundi os nostrum, et gustum nostrum, et sapien- 
tiam 993 nostram, ut sumenti possit esse proficuum. 

31. Hic est gustus, quem in Christo facit nobis 
spiritus intellectus, intellectus scilicet Scripturarum 
et sacramentorum Dei. Unde cum post resurrectio- 
nem suam Dominus discipulis apparuit : Tunc, in- 
quit evangelista, aperuit illis sensum ut intelligerent 
Scripturas (Luc. xxiv, 45). Cum enim Scripturarum 
intetiorem sensum, et virtutem mysteriorum et sa- 
cramentorum Dei cceperimus non solum intelligere, 
sed etiam quadam, ut ita dicam, experienti&e manu 
palpare et tractare (quod non fit nisi quodam con- 
scientie sensu, et experientiee disciplina intelligen- 
tis, imo, ut plus dicam, intus in semetipsa legentis, 
et sentientis bonitatem Dci, et virtutem quam po- 
tenti bonitate cum efficaci virtute in filiis gratis, 
opus ipsius gratise operatur) ; tunc demum sapientia 
quod suum esít exsequitur; tunc quos dignos judicat, 
unctione sua, docet de omnibus; tunc apposito bo- 
nitatis Dei sigillo, omnia nostra pacata unctione 
illa et emollita imprimit et conformat ; et si qua pu- 
ra, si qua rigida invenerit, inculcat et infringit ; do- 
nec letitia salutaris Dei recepta, et sapientis spiritu 
principali confirmata sancta anima, leta ad Deum 
decantet, Signatum est super nos lumen vultus tui, 
Domine ; dedisti letitiam in corde meo (Psal. 1v, 1). 
Unde et Dominus : Hec est, inquit, vita eterna, ut 
cognoscant tesolum verum Deum, et quem misisti 
Jesum Christum (Joan. xvn, 3). Beata scientia, in qua 
continetur vita eterna. Vita ista ex illo gustu est, quia 
gustare, hoc est intelligere. Ex hoc gustu per hunc 
saporem in hac sapientia minimus ille Apostolorum 
satiatus, exhilaratus, confirmatus, Mihi, inquit, mini- 
mo omnium sanctorum data est hec gratía, in gen- 
tibus evangelixare investigabiles divitias Christi, et 
illuminare omnes, quasit dispensatio sacramenti 
absconditi a seculis in Deo, qui omnia creavit : ut 
innotescat principibus et potestatibus in celestibus 
per Ecclesiam multiformis sapientie Dei, secundum 
pra finitionem seculorum in Christo Jesu Domino 
noslro, in quo habemus fiduciam et accessum in con- 
fideutia per fidem ejus: et post pauca, Hujus, inquit, 
rei gratia [lecto genua ad Patrem Domininostri Jesu 
Christi, ex quo omnis paternitas in calo etin terra 
tiominatur,ut detnobis secundum divitias glorie suc 
virtutem corroborari, per Spiritum ejus in interiori 
homine habitare Christum per fidem in cordibus 
vestris, in charitate radicati et fundati, ut possitis 
comprehendere qua sit latitudo, longitudo sublimi- 
tas, et profundum (Ephes. πὶ, 8-18). Libet hic adver- 
tere, si forte in sensu apostolice sapienti: aliqua- 
tenus penetrare possimus. 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODERICI 


400 

CAPUT XI. | 
Quid Deo debeamus; et de necessitale mediatoris. 
32. Contra quatuor Dei debemus duo. Quatuor 
sunt in Deo, potentia, sapientia, charitas, et veritas 
vel s&ternitas, quod unum est. Nihil enim vere est, 
nisi quod incommutabile est. Ad quse duobus modis 
respondere nos convenit. Potentie que potest nos 
punire, et sapientie, quam nil potest latere, debe- 
mus timorem verum; id est, quem non impedit tor- 
por securitatis, vel refugium simulationis. Simula- 
tio est vel quando fingimus laborem in precepto, 
vel quando irrationabilem misericordiam simula. 
mus in Deo. Charitati οἱ veritati debemus amo- 
rem verum ; id est, quem non impedit tepor affe- 
conis, vel scrupulus suspicionis. Charitati enim 


B quid debetur nisi charitas? Veritas vero charitatis, 


C 


et cháritas veritatis omnem removet scrupulum su- 
spicionis. Suspicionem autem dico, ne non amet 
charitas, ne decipiat veritas, ne defluat seternitas. 
Unde Paulus : Ut possitis comprehendere cum omni- 
bus sanctis qua sit longitudo, latitudo, sublimitas, 
et profunditas (Ephes. n, 18). In sublimitate nota 
potentiam ; in profundo, sapientiam; in latitudine, 
charitatem ; in longitudine, seternitatem, sive verita- 
tem. Et hzc est crux Christi. Et alibi idem apostolus 
exprimens evidentius summa in nobis sapientis 
virtutem, Propterea, inquit, etego audiens fidem ves- 
tram qua estin Deum, et dilectionem inomnes sanc- 
tos, non cesso gratias agens provobis, memoriam 
vestri faciens in orationibus meis ; ut Deus, Domini 
nostri Jesu Christi Pater glorie, det vobis spiritum 
sapientie et revelationisin S 4 agnitione ejus, illu- 
minans oculos cordis vestri, ut sciatis qua sit spes 
vocationis ejus in sanctos, que divitie glorie heredi- 
talis ejusin sanctis, et que supereminens magnitudo 
virtutis ejus in nos, qui credimus secundum operatio- 
nem potentie virtutis ejus, quam operatus est in 
Christo, suscitans illum a mortuis (Ephes. 1, 15-90). 
33. Cum ergo orante Apostolo, et exaudiente Deo, 
datur nobis spiritus sapientis, et revelationis in 
agnitionem ejus, id est ut agnoscamus eum et sapia- 
mus eum, vel, sapiat ipse in nobis; cum illuminan- 
tur oculi nostri, ut videamus bonum, et bon& boni 
intelligamus, ad qus nos trahit spes vocationis ejus, 
scilicet divitias glorie sternitatis ejus in sanctis; in 
his omnibus nobis bonitas, vel benignitas apparet 
illuminantis et vocantis : cum vero ut sequanmr 
vocantem, etiam virtus additur, per ipsam experien- 
tiam spiritus sapienti: revelatur nobis, que, vel quam 
sil supereminens magnitudo veritatis ejus in nos. Ex 
hoc igitur, qui sic est, ex gustudivinz contemplationis 
palato cordis sanato, omnia discernit, omnia dijudicat. 
In auctoreomnium bonorum Christo, primum ei sapit 
sua ad Deum conversio, deinde peccatorum rernissio ; 
postmodum pro ira, cujus fiti eramus, gratiarum 
multiplex augmentatio : et hec omnia nonnisi per 
Dominum nostrum Jesum Christum. Ipse enim est 
mediator noster, et sapientia nostra, cujus quod 
stultum est, sapientius est hominibus (/ Cor. 1, 95). 


101 


LIBER DE NATURA ET DIGNITATB AMORIS. 


402 


34. Nam cum talibus bonitas Dei abundaret et À buit, sed justum, sed filialem, per quem in omnibus 


offerretur omnibus, nec esset qui reciperet vel sciret 
recipere, vel recipere doceret, nec qui illuc posset 
ascendere , ubi bona hec distribuuntur, vel quod huc 
posset deferre : opus erat mediatore nos inter et 
Deum, per quem nostra appropinquarent Deo, et 
bona Dei nobis. Iniit ergo consilium tota Trinitas, 
consilium illud, de quo Propheta dicit: Consilium 
luum antiquum verum fiat (Psal. xxxu, sec. LXX). 
Videbat quippe Dominus quantum ad hominem om- 
nia confusa, omnia turbata ; nilil stare in loco suo, 
nihil procedere ordine suo. Videbat homineni abiisse 
in regionem dissimilitudinis tam longe, ut per se 
ne sciret, nec posset redire. Angelus enim pre- 
sumpserat! similitudinem Dei, dicens : Ponam sedem 


' honori ejus detulit, dicens, Meus cibus est, ut fa- 


ciam voluntatem Patris mei qui in colis est (Joan. 

1v,34 ) : et in Psalmo, Letetur cor meum, ut timeat 
nomen tuum (Psal. uxxxv, 11), et ezetera multa in 

hunc modum. Per quem etiam et seipsum videba- 

tur abjicere, humiliare, negligere, ut opus quod per 

eum fecerat Pater, sed perierat, reparatum et reno- 

vatum ei posset reconsignare. 

36. Hoc igitur modo ad Patrem mediator noster 
habuit timorem quasi sursum; ad miserum vero re- 
conciliandum pietatem, quasi deorsum; ad utrumque 
vero scientiam, sciens quid cuique esset exhiben- 
dum. Sed ad implendum ministerium mediationis 
sue cum Patris bonam haberet voluntatem desur- 


meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. B sum, a misero autem inferius jacente haberet nihil; 


xiv, 13, 14). Homo similiter Deus esse voluit, cui 
persuasum erat esse sicut dii (Gen. 11, 5). Ergone, 
inquit, Deus pater, Filius meus, splendor glorie 
meg, et figura substantie mes (Hebr. 1, 3), in ipsa 
mei similitudine tot semulos habebit, et pares, et 
socios? Precipitatus est uterque. Videns imago Dei 
Deus filius angelum et hominem, qui facti erant ad 
ipsam, id est imaginem Dei, per inordinatum ima- 
ginis et similitudinis ejus appetitum perisse : Heu ! 
inquit, sola miseria caret individia ; sed subveniendum 
est ei, cui subvenire non prohibet justitia. Exhibeo 
me igitur bonum hominem despectum et noissi- 
mum virorum, virum dolorum et scientem infirmi- 
atem (Isa. Lin, 3), ut zelet et imitetur in me bumi- 
litatem, per quam perveniat δὰ gloriam, ad quam 
preepropere festinat, ut possit audire a me: Discite a 
"né quia mitis sum et humilis corde, et invenietis re- 
quiem animabus vestris (Matth. x1, 99). 


CAPUT XII. 
Consilium εἰ progressus humane redemptionis 
exponitur. 

35. Accingit ergo se quodam modo Dei Filius, et 
aggressus est per humilitatem recuperare eum, qui 
recuperari poterat, qui per superbiam perierat. Itaque 
inter Deum et hominem medium se faciens , qui re- 
cedens , a Deo captus et ligatus ἃ diabolo erat, hoc 
modo boni mediatoris et personam induit et actum. 
Factus est homo : Egressa est virga de radice Jesse, 
el flos de radice ejus ascendit: et requievit super eum 
Spiritus Domini, spiritus sapientie et intellectus, 
spiritus consilii et. fortitudinis, spiritus scientie et 
pietafis, e& replevit eum spiritus timoris Domini 
(Isai. x1, 1-3). Inielligite hic fortissimum scilicet ago- 
nothetam nostrum, quasi campum mundi ingressum 
inungi ad palestram oleo Spiritus sancti : et exsul- 
tantem gigantem ad currendam viam dispensationis 
humanse (Psal. xviu, 6). Nota vero prophetam ἃ su- 
periori ecepisse, οἱ descendisse ad inferiora, quia 
mediatoris annuntiabat descensum. Nos vero per 
easdem Spiritus sancti gratias, ejusdem mediatoris 
Dei et processum operis, et ad superiora investigan- 
tes regressum, POS ab inferioribus, id est a timo- 
re, incipimus. Christus ergo ad Patrem timorem ha- 


et habere aliquid ratio et ordo mediationis require- ὁ 
ret, exegit ab eo fidem. Exegit autem fidem, prero- 
gando pietatem. Qua exactione nulla poterat esse 
validior; quia non fuerat difficile homini misero ei 
se credere,-a quo se praventum videbat pietate. 
Sed et cum se ei credere non posset, in quo spem 
non haberet , (quis enim se ei crederet, in quo spem 
non haberet?) cum fide etiam spem obtulit, cum spe 
etiam addens timorem, sine quo spes esse non pote- 
rat; ne scilicet desereretur a tam pio mediatore. Ác- 
cepto itaque mediator a reo suo tanto salutis pigno- 
re, ad Patrem regreditur, scilicet cum in. montem 
solus ascendit orare, vel cum factus in agonia pro- 
lixius orabat cum sanguineo sudore: Pafer, inquit, 
clarifica Filium tuum, ut Filius tuus. clarificet te 
(Joan. xvii , 1). En quid tibi,en quid exhibeam illi. 
En quid a te habeo, en quid ab illo. Mediator quippe. 
sum, et in salutem ejus jam videntur concurrere 
mediationis mez rationes. Sed captus est et ligatus. 
Alligavit eum fortis : et nisi fortior eo supervenerit, . 
non diripiet vasa ejus. Sed mitte manum tuam de 
alto, et eripiam eum de inimicis ejus fortissimis, in 
spiritu fortitudinis, fortitudo tua , et virtus tua. Scio 
enim quid faciam. Moriar innocens pro nocente, et 
plus poterit incomparabiliter bonitas mea, quam 


" hostilis malitia ; poena innocentize mee, quam poena . 


inobedientie humana. 

31. Et clarificavi, inquit Pater, ef clarificabo(Joan. 
xr, 28). Jam fortissimo mediatore opus est spiritus 
consilii; quia si princeps mundi intelligeret, nun- 
quam Dominum glorig crucifigeret (I Cor. τι, 8). 
Per omnia ergo virtutem-ei divinitatis occultans, et 
solam ei carnis infirmitatem preferens, per justitiam 
vitee suce invidiam suscitavit hostilis nequitiae: per 
infirmitatem suse carnis spem illi contulit vietorim, 
ad faciendam invidiam accedentibus miraculis, qui- 
bus reconciliandi sui fidem in seroborabat. Dece- 
ptus antiquus deceptor, poenam peccati, mortem 
scilicet atrocissimam, ei inflixit, qui nulli peocato 
erat obnoxius. Occisus justus iujuste pro justitia 
novam de inimico obtinuit justitiam, mortis scilicet 
injuste sibi illate. Quam quasi sibi non necessariam, . 
quia absque peccato erat, ipse homini peccatori - 


403 


GUILLELMI ABBATIS S. THEODERICI 


404 


communicans, reum absolvit per poenam innocen- A omnia superne sapientie est contraria. Hzc est 


ti? sue: positoque corpore suo et sanguine in manu 
ejus, Hoc , inquit, manduca, et bibe, hinc vive. Pa- 
trique eum representans: En, inquit, Pater, mei 
sanguinis pretium. Si de peccato hujus requiris, en 
pro eo meus sanguis. Domine Pater, dedisti benigni- 
tatem, et terra corporis mei dedit fructum suum : 
jam justitia ante te ambulabit, et tu pones in via sal- 
vationis humane pedes tuos (Psal. xxxiv, 13, 14). 
Et ut juste jam salvetur qui juste perierat, tu, Do- 
mine, fecisti directiones, judicium et justitiam in 
Jacob tu fecisti (Psal. xcvim, 4). 
CAPUT XIII. 
De vera sapientia amatorum seu filiorum Det. 
38. De fructu ergo hujus operis satiatus homo, 


enim malitia, quam odit sapientia. Siquidem ibi sa- 
por boni est in seipso, hic sapor mali est in se- 
ipso: ibi ad exsequendum presto est prudentia; 
hic, ut dictum est, non deest astutia. 

40. Sed inter has duas quzedam media est sapien- 
tia, quasi inter nigrum et album medio colore colo- 
ratum, qua sive inferius, sive superius, sic se ha-- 
bet ad utramque partem, ut proveniat ei finis secun- 
dum intentionem et studium utentis. Sapientia ista 
est, quam dicit. Apostolus hujus mundi, et quam 
mediam locavit inter sapientiam Dei, et sapientiam. 
principum hujus mundi (1 Cor. n, 6, 1). Hec circa 
utile et honestum tota versatur, et affectata quadam. 
prudentia dispensatur. Hsec pene tota estin scien-. 


mediante sapientia Dei , non solum reconciliatur, sed B tia, videlicet ut sciat discernere prudenter, et diju- 


etiam sapiens efficitur. Sapit enim ei quod mandu- 
cat. Manducat et bibit corpus et sanguinem Redem- 
ptoris sui, manna cceleste, panem Ángelorum, panem 
sapientis : et manducans transformatur in naturam 
cibi quem manducat. Corpus enim Christi manducare, 
nihil est aliud quam corpus Christi effici, et tem- 
plum Spiritus sancti ? Templum autem hoc cum or- 
natum fuerit przscriptarum positione 9939  virtu- 
tum, et supradicto dedicandi ordine dedicatum, nul- 
los ulterius alienos titulos potest suscipere, nullum 
habitatorem, nisi Deum qui condidit illum et crea- 
vit. Nihil ergo ultra terrenum sancta illa anima, 
nihil materiale, nihil corruptibile diligit aut curat, 
ex quo regressa est a loco sarcinarum, etsi aliquo 
horum aliquando quasi in transitu utitur, sed frui 
dedignatur. Si quid in hujusmodi prosperum evene- 
rit, pertransit: non conturbatur, si quid adversi 
contigerit. Totum sapit quidquid capit; nec potest 
amanti nisi sapere, quidquid sicut salivam contige- 
rit de Christi capite descendere. Quidquid ad corpus 
spectat, sive bonum, sive malum, foris est ; nec po- 
test pertingere ad eum qui intus est. Unde Aposto- 
lus ἰῇ squalore corporis jacens et vinculis, et quan- 
tum ad corpus tribulatione coronatus et miseria, 
scribens discipulis : Míttam, inquit, ad vos Timo- 
theum, ut sciatisqua circa me sunt. (Philipp. II, 93). 
Qua circa me sunt, inquit; id est, in exteriori homi- 
De, in exteriori tunica carnis, que ad me, qui intus 
sum, non pertingunt. 

39. Hzc est sapientia de qua dicit Apostolus, Sa- 
pientiam loquimur inter perfectos :de qua sic noslo- 
quimur, sieut qui audivimus et non vidimus : sicut 
loqueremur de aliqua civitate, quam non vidimus, 
sed plurima de ea audivimus ; de qua qui vidisset 
longe aliter loqueretur, et expressius. Hsec autem 
sapientia oppositam sibi ex adverso aliam habet in- 
fausti nominis sapientiam (quam dicit Apostolus 
pritcipum hujus mundi (I Cor. II, 6]), sicut nigrum 
albo, sicut luci tenebras, de qua dicitur, Sapientia 
vincit malitiam (Sap. vu, 30). Malitiasiquidem sapor 
est mali, unde et & sapore sapientia. Cum igitur sa- 
pit malum, et non deest astutia, veb voluntas ad ex- 
sequendum; sapientia principum hujus mundi per 


dicare inter utile et inutile, inter honestum et inho- 
nestum, etiamsi non $it vite et. moribus accomo- 
datum. Scientia enim inflat, charitas cdificat ( I Cor. 
vin, 1). Aut vero in hujusmodi exquirendis elabo- 
rant, ut tantum sciant ; quod tantummodo servit cu- 
riositati : aut, ut videantur, sive sciantur scire ; quod 
servit vanitati. Et hoc eorum studium tantum potest 
proficere, et in altum se extollere, quantum potest 
ratio sine amore. 


CAPUT XIV. 


Antithesis vere et false sapientie : ubi de virtute et 
excellentia vere sapientia. 


&1. Siquidem hac philosophia in scientiam rerum 
humanarum et divinarum dividitur. Quandiu est in 
humanis, sic interim sibi est. Quando vero ad divina 
se exaltat, quanto altius ascendit , tanto inferius cadit 
et impletur in eo, Quia elevans allisisti me (Psal. 
ci, 11). Eo siquidem aliquando conatu naturalis in- 
genii provehitur, ut, sicut dicit Apostolus, quod no- 
tum est Dei, id est quantum de Deo, ratio potest 
comprehendere, notum sit illis, ita ut in illis, id est 
intra semetipsos. Deus enim illis revelavit ; quia sic 
eos creavit, ut in seipsis habeant, unde Deum co- 
gnoscant. Surgunt enim de ethica sua in quamdam 
physicam, et invisibilia Dei, per ea quz facta sunt, 
intellecta conspiciunt, sempiternam quoque ejus vir- 
tutem et divinitatem ; ita ut sint inexcusabiles : quia 
videlicet nolunt ulterius procedere vel proficere cum 
possint,in veram scillicet theologiam: quia cumcogno- 
verint Deum, non sicut Deum glorificant, aut gratias 
agunt; sed evanescunt in cogitationibus suis, et obs- 
curatur insipiens cor eorum: dicentes $E enim 
se esse sapientes, stulti facti sunt. Et qui theologiam 
insipienter perdiderunt, etiam de physica miserabi- 
liter cadunt , cum gloriam mutant incorruptibilis Dei 
in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et 
volucrum, et quadrupedum, et serpentum. Propter 
quod nec in nostra ethica permanere permittuntur, 
sed tradit illos Deus in desideria cordis ipsorum, in 
immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua ' 
in semetipsis : tradit illos in reprobum sensum , ut 
faciant que non conveniunt (Rom.1, 19,28). Sed 
sapientia semper vincit malitiam : que contubernium 


195 LIBER DE NATURA ET DIGNITATE AMORIS 


406 


babens Dei, novit semper proficere, et nunquam defi- A vie beatitudinem prelibare in hac vita videntur, et 


cere, et attingit afine usquead finem fortiter, et dispo- 
nit omnia suaviter (Sap. vin, 1) ; sapienter se agens 
in divinis, caute in physicis, prudenter in moralibus, 

42. Igitur sapiens anima, sicut supra scriptum est, 
sbomnibus alienisaffectibus defz:cata, Deum tantum- 
modo sapiens, hominem in homine exuit : Deoque 
pene et in omnibus affecta, omnem infra Deum 
ereaturam non aliter quam Deus attendit, in luce et 
virtute sapientie omnia disponens, et ordinans; sic 
agens, sic de 615 judicans, sicut est, sicut. vivit, fa- 
dens judicium el justitiam de eo unde est, et unde 
vivit. Est enim sapientia Dei, sicul ipsa dicit, Candor 
lucis eterna, et speculum sine macula Dei majesta- 
tis (Sap. vir, 26), et emanatio claritatis omnipotentis 
Dei sincera, et vapor virtutis ejus. Ideo sapiens 
anima sicut candorem lucis eeternz intra se gerit, et 
speeulum Dei majestatis (21); sic cum in creatu- 
ram se exponit, exprimit et exhibet imaginem boni- 
tatis et justitie Dei: et sicut virtute Dei vaporatur 
interius, sic claritatis et charitatis Dei emanationem 
effundit exterius, unde et alibi dicit Salomon, S«apien- 
fia hominis lucet in vultu ejus (Eccle. vi, 1); etalibi, 
Oculi, inquit, sapientis in capite ejus (Eccle. τι, 14). 
quia non aliunde quam de naturali et interna virtute 
cerebri sui, id est sapientis, exterius se effundunt, 
εἰ ἃ capite non recedunt. Dicit Salomon : Multitudo 
sapientium sanitas estorbis Lerrarum (Sap. v1, 26). O 
felices res humanas, si ubique sapientibus servirent 
i*sipientes ! Sed et felices res humanas, dicit quidam 
philosophus (22), si aut soli sapientes regnarent, aut 
philosopharentur omnes qui regnant! Sed cum sa- 
pienter fugiunt sapientes super insipientes regnare, 
etiam insipienter fugiunt insipientes sub sapientibus 
esse : omnia desipiunt, omnia confunduntur, et tur- 
bantur. Sapientes latent et delitescunt, pueri regnant 
et prineipantur : et fiunt principes qui mane come- 
dunt, et γε terre illi! (Eccle. x, 16.) Sed ad proposi- 
tum redeamus. 

43. Anima igitur spiritu sapienlie illustrata, quia 
diligit justitiam et odit iniquitatem, et propterea un- 
xit eam Deus oleo lwtitie, quo unctus est. Christus 
pre participibus suis (Psal. xriv, 8), et quam per- 
fudit gratia; omnibus placet, et ab omnibus amatur. 
Ipsi etiam qui ex adverso sunt, videntes hujusmodi, 
timent et reverentur. Etsi bonum in bono non vult 
imitari indurata nequitia, dissimulare tamen non 
potest natura. Inter se autem habent sapientes quam- 
dam privatam gratiam, et quamdam linguam ange- 
licam, qua inter se loquuntur mutuis affectionibus, 
spirituali quadam gratia, communicantibus in hoc 
ipsum exterioribus aspectibus : quam linguam nullus 
novit, nisi Rex Angelorum, et Angeli ejus, et qui 
sunt in genere Israel, et cives Jerusalem. Nullus eam 
novit /Egyptius, nullus Chananeus. Sicut enim in 
sanctitate vitze et hominis interioris glorificatione, et 
contemplatione, et fruitione divinitatis jam future 


(31) Alias hec desunt, e£ emanatio... majestatis. 
(22) Plato. 


initiari; sic etiam de corporum suorum glorifica- 
lione, quam plene ibi percepturi sunt, in hac vita 
nonnihil percipiunt. Excepta etiam illa gratia de qua 
diximus, qua habitantes in unum seipsis in Deo, et 
Deo in seipsis fruuntur, ipsius carnis sic sentiunt 
evanuisse [al. convenisse] omnes contradictiones, ut 
universa substantia carnis non sit eis pisi instrumen- 
Lum boni operis. Nam etsi ipsius miseriis et infirmi- 
tatibus contabescunt, sed ex hoc ipso interiori ho- 
mine fortius convalescunt : Quando enim infirmor, 
tunc fortior sum, et potens, dicit Apostolus (II Cor. 
xit, 10). Sensus ipsi novam quamdam percipiunt, et 
prope spiritualem gratiam : oculi simplices, et aures 
temperantes. Aliquando in fervore orationis, tanta 


B odoris ignoti cujusdam spirat fragrantia; tanta gu- 


stus etiam non gustando 9l suavitas; tantum per 
mutuum tactum spiritualis charitatis incentivum, ut 
videantur sibi intra seipsos spiritualis cujusdam vo- 
luptatis gerere paradisum. Vultus etiam et totius 
corporis compositione, vitae et morum et actuum de- 
core, mutua etiam servitutis vel devotis exhibitio- 
nibus, vel piis susceptionibus, sic. cujusdam gratise 
beneplacito sibi invicem conveniunt, et conniuntur, 
ut vere siut cor unum, et anima una. Nimirum fu- 
turam corporum suorum gloriam jam hic initiant, 
ex puritate conscientiae, et mutuae conversationis 
gratia, perfecte eam habituri in futura et perenni vita. 


CAPUT XV. 


De felici consummatione sapientie usque ad assecu- 
tionem beati finis, el summi boni. 


45. Sicut enim nunc viventia omnia solis clari- 
tate perfunduntur, et ab invicem perfundi videntur, 
et sicut nos invicem hic vivere videmus, nec tamen 
vitam qua vivimus, videmus (23) : sic in illa vita 
videbitur Deus a singulis in omnibus, et ab omnibus 
in singulis: non quod corporalibus oculis videatur 
divinitas, sed prtwsentiam divinitatis glorificatio 
corporum demonstrabit manifesta quadam sui gra- 
tia. Ad hoc etiam in hac vita corporalium sacramen- 
torum valet religio; quia cum vix aliquid nisi cor- 
pora et corporalia intelligamus, quandiu in imagine 
pertransimus, corporalibus religamur sacramentis, 
ne ἃ Deo recedamus : unde etiam a religando religio 
dicitur. Cum vero fidelis anima talibus erudita, 
talibus incipiet non indigere, et a corporalibus 
transire ad spiritualia, a spiritualibus ad spiritua- 
lium et corporalium conditorem, hoc vere erit exire 
a sarcinis. Relicto ergo corpore el corporeis omnibus 
curis et impedimentis, omnium que stmt preter 
Deum obliviscitur, nihilque preter Deum attendens, 
quasi se solam solumque Deum existimans : Dilectus, 
inquit, meus mihi, e ego illi (Cant. 11,46). Quid enim 
mihi est in calo et a te quid volui super terram? De- 
fecit caro mea, et cor meum : Deuscordis mei, et pars 
mea Deus in eternum (Psal. .xxn, 25, 26). Deinde 
venitur ad mortem. Hunc enim transitum ad vitam 

(23) Alias hec desunt, nec tamen vitam qua vi- 
vimus, videmus. 


407 


1 


nisi pascha ἢ] morte igitur corporali perfecte moritur 
mundo, ut perfecte vivat Deo : ingreditur locum taber- 
 naculi admirabilis, ingreditur usque ad domum Dei 
(Psal. x11, 5): etomnibus bene et secundum ordinem 
precedentibus, sicut in principio diximus, pondus 
suum unumquodque defert in locum suum ; corpus in 
terram, de quaassumptum est, tempore suo resuscitan- 
dumetgloritficandum spiritum ad Deum qui creavit eum. 
. 45. Sed quando fit iste transitus ad Deum disru- 
ptis omnibus obligamentis, superatisque omnibus 
impedimentis, perfecta beatitudine, perenni dile- 
ctione; ex hoc jam perfecte Deo inheret, vel potius 
unitur vere sancta anima in terra, ut efficiatur una 
ex illis, quibus dixit: Ego dixi, dii estis, et filii Ez- 


| IN CANTICA CANTICORUM 
miseri infideles mortem appellant ; fideles autem quid, A deatur Deus deorum in Sion (Psal. Lxxxu, 6, 8): 


408 


Deus deorum, beatitudo beatorum, gaudium bene gau- 
dentium; unum denique bonum, summum omnium 
bonorum. À fine boni propositi, in principio ascen- 
sionis, usque ad finem omnis consummationis, sa- 
pientia attingit fortiter, fortitudinem ascendentis ad 
se custodiens, ne in ascensu deficiat: suaviter dispo- 
nens omnia (Sap. vii, 1), et adversa, et prospera, 
omnia ei in bonum modificans et componens; do- 
nec animam ad principium suum reducat, et abscon- 
dat in abscondito faciei Dei. Scire autem debet om- 
nis sapiens ascensor, non sic esse gradus hujus 
ascensionis, quomodo gradus scale, ut singuli affe- 
ctus isli suis tantum temporibus, et non alio tempore 
sint necessari, Habet quippe unusquisque affectus 


celsi omnes (Psal. Lxxxi1, 6). Hic est finis eorum qui B in ascensus ordine tempus et locum suum, quo co- 


proponunt Jerusalem in principio l:titize suae (Psal. 
CXXXVI, 6); quos unctio sancti Spiritus docet de om- 
nibus (I Joan. τι, 27); qui ascensiones in corde suo 
sapienter disponunt de virtute in virlutem, donec vi- 


operantibus aliis affectibus suas valeat partes solli- 
citius exsequi; sed omnes tamen sibi concur- 
runt et cooperanlur, et preveniunt, et sequuntur ; 
et sepe fiunt primi novissimi, et novissimi primi. 





IN CANTICI CANTICORUM 
PRIORA DUO CAPITA 


BREVIS COMMENTATIO 


EX S. BERNARDI SERMONIBUS CONTEXTA, | 
ὕΒι DE TRIPLICI STATU AMOBIS. 


*6*? ADMONITIO. 


Sequens expositioin priora duo capita Canticicanticorum ez codice Dunensi a nobis vulgata est in supe- 
riori editione, et Bernardiin Cantica Sermonibus subjuncta tanquam genuinus ejus felus, quem Guillelmus 
Sancti Theoderici abbas designaverit in lib.1de ejus Vita cap. 42, his verbis : «Itaque tunc disseruit mihi de 
Cantico canticorum, quantum tempus illud infirmitatis mee mihi permisit,moraliter tantum, inter mis- 
sis mysteriis Scriptura illius, quia sic volebam, et sic petieram ab 60: singulisque diebus quecunque super 
hoc audiebam, ne mihi effugerent, scripto alligabam, in quantum mihi Deus donabat'et memoria juvabat. » 
Quibus verbis ipsammetexpositionem indicari tunc nobisvisum est. Verum re aitentius expensa, nihil aliud 
esse existimamus, quam breve compendium priorum 54 Bernardi sermonum in Cantica, a quodam homine 
8fudioso et pio concinnatum. Quam vero designat Guillelmus, ipsa esse videtur qua subejus nomine edita 
est in tomo IV Bibliotheca Cisterciensis: ubiattendenda sunt Pra(ationis luec verba: « Non autem profun- 
diora illa mysteria, que in eocontinentur, attentamus de Christo et Ecclesia ; sed cohibentesnos intra nos.. 
sensum. lantummodo moralem aliquem perstringimus. » Qu verba recte praemissis ex Vita Bernardi 
conveniunt, cum ait Guillelmus se a Bernardo expositionem in Cantica petiisse « moraliter lantum, inber- 
missis mysteriis Scriptura illius. » Hec ratio nos movit, ut sequentem expositionem inter Collectanea ez 
Bernardi operibus facta referremus, et quidem post superiores duos Guillelmi libros, quibus subjicitur sub 
nomine sancti Bernardi in codice Dunensi: cui Guilelmo si quis etiam sequentem. commentationem 


tribuere velit, non repugnabimus ; maxime. cum stylus ejus satis ad Guillelmi stylum accedat. 





$G3 1. Tres sunt status amoris Dei in anima 
christiana. Primus, sensualis vel animalis; secun- 
dus, rationalis; tertius, spiritualis vel intellectualis. 
De quibus Dominus in Evangelio : Diliges Dominum 
Deum tuum ez toto corde tuo, et ex tota anima tua, 
et ex tota virtute tua (Matth. xxu, 37). Primus si- 
gnificatur in corde, id est in particula infirma car- 
nis, propter piunt circa humanitatem Salvatoris af- 
fecium : secundus in anima, quo jam primus ille 
amor animatur et vivificatur; cum jam mysteria 
fidei et sacramentorum virtutem humili pietate 
scrutatur ; tertius, in omnibus viribus; quia in hoc 
gradu, quantumcunque profeceris, dicere. poteris, 


Et dixi, Nunc capi (Psal. uxxvi, 12). Primus adeo 
delectatur in contemplatione et dulcedine humani- 
tatis Christi, ut merito eis dicat Christus: Expedit 
vol'is ut ego vadam (Joan. xvi, T). Secundus cor jam 
habet ardens, sed oculi ejus adhuc tenentur, cum ei 
loquitur Christus, sed in via, et aperit ei Scripturas 
(Luc. xxiv, 15-32). Tertius jam tota fiducia dicit, 
Et sí novimus Christum secundum carnem,sed nunc 
jam non novimus (II Cor. v, 16) : quod nequaquam 
primus, et vix potest dicere secundus. Quod enim 
apostoli in corporali Domini presentia passi sunt. 
hoc isti patiuntur in quadam pia mentis sue phan- 
tasia de humanitatis Christi dulcissima memoria, 


409 


et conversationis et operum ejus, et passionis.et re- A 


surreetionis et ascensionis ejus, et bonorum nobis 
per hec collatorum, eum amoris affectum induen- 
tes, quo Petrus tenere et sicut homo hominem 
Deum amans, suggerebat ei passionis sue seriem 
, predicenti : Absit a te, Domine, propitius esto tibi, 
non fiet istud (Matth. xvi, 22). Tertius autem gra- 
dus totus extra hominem, supra hominem; totus in 
.Deo, Deum propter Deum, justum diligit propter 
. justum, et bonum propter bonum; non quia bo- 
num nobis, sed quia bonum in se: sic affectus ἃ 
Deo, et bono et justo, ut malit non esse, quam bo- 
fus et justus in Deo non esse. Hec est fortis ut 
mors dilectio (Cant. vin, 6): hec est virtus induens 
: Apostolos ex alto (Luc. xxiv, 49). Unus enim spiri- 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 


410 


3. Sed libet adhuc contemplari subtilius divitias, 
quibus utrique abundant. Priraus est contra tenta- 
tones; secundus, contra hereses; tertius cantat, 
In pace in idipsum dormiam et requiescam (Psal. 
Iv, 9). In primo, remissio peccatorum et emundatio 
vitiorum; in secundo, exercitium virtutum : in ter- 
tio, virtutum perfectio, et summi boni adh:zsio vel 
fruitio. In primo, usus sacramentorum; in secundo, 
mysteriorum ; in tertio, res sacramentorum vel my- 
steriorum. Primus in Maria peccatrice humilis, in 
Petro fervens, in Joanne pius et dulcis. Secundus 
dormit ἃ secularibus, vigilat in spiritualibus, lan- 
guet cum deficit in salutare Dei anima ejus, videns 
et non pervidens, et ad pervidendum amore et desi- 
derio languens. Tertius audit verba ineffabilia, si- 


tus effecia cum Deo sancta anima, non magis po- B 1entium, pacem scilicet illam Dei, qua exsuperat 


. est pati ut vel ad modicum declinet a justitia, quam 
ipsa justitia pati potest ut desinat esse justitia. 

2. Inter hunc vero per summum et inferiorem il- 
lum statum positus status rationalis, inferiorem 
quidem regit et illuminat, superiorem vero aliquan- 
do attentans manu pii desiderii, mox ad se refugit, 
et sicut David percutit cor suum, quia in Christum 
Domini manum mittere pressumpsit. Sí enim bestia 
tetigerit montem, lapidatur (Hebr. xui, 20); et cum 
fit vox super firmamentum, quod imminet capiti 
animalium, stant, nec procedunt, et submittunt alas 


eonatuum suorum. Nihil enim ibi agit rationalis . 


disciplina, ubi totum constat ex amoris et intellectus 
et affectus experientia. Status enim iste quasi quod- 


dam firmamentum est coeli, in quo habitat Deus,. 


nec ratione inferiore fulcitur : sed tamen ipse non- 
nunquam sui generis sibi creat rationes, quibus de 
abseondito faciei Dei ad suos illos quodammodo so- 
cios inferiores regrediens, lumine illos superne 
claritatis restringit. Sed sicut dicitur in Apocalypsi, 
Factum est silentium in celo quasi dimidia hora 
(Apoc. vin, 1); sic et illos momentanea quadam 
consolatione letificans, dicere videtur eis, Currite, 
wl comprehendatis (I Cor. 1x, 34). Sed nonnisi dies 
diei eructat verbum hoc. Sunt autem rationes istze 
non ratiocinantium perplexionibus $4 involute, 
sed de mera et simplici veritate merz et simplices, 
Ietze de oleo letitie Dei, mellez de melle cceli; in- 
ventorem suum non scientia inflantes, sed charitate 
edificantes ; pauperibus spiritu perfaciles, alta sa- 
pientibus incomprehensibiles; tam efficaces, ut vi- 
deatur dictum de eis, Spiritus omnia scrutatur etiam 
profunda Dei (I Cor.n, 10); tam solide in se et nul- 
lius extrinseci egentes, ut dictum de eis intelligatur, 
Judicia Domini vera, justificata in semetipsa (Psal. 


xvin, 10). Sed et omnes tres isti amores, vel amoris 


status, sepe sibi concurrunt et cooperantur, et mu- 
tua quadam et amics liberalitate, de quibus singuli 
abundant, invicem dant et accipiunt : quia et supre- 
mus in deliciis inferioris sepe delectatur et jucun- 
datur, et inferior nonnunquam superioris gaudio 
perfunditur et afficitur, medio alternatim inter 
utrumque discurrente, et utrique congaudente. - 


omnem sensum (Philipp. 1v, I). Primus oves suas, 
id est infirmos sensualitatis affectus, minans ad in- 
teriora deserti, id est ad interiores contemplationis 
recessus, et considerans rubum qui ardebat et non 
comburebatur, id est mysteria incarnationis Do- 
mini, volensque propius accedere per intellectum, 
audit a Domino: Ne approptes huc, sed solve cal- 
ceamenta de pedibus tuis; locus enim in quo stas, 
terra sancta est (Exod. ni, 1-5). Secundus ascendit 
in montem, auditque a Domino, Tu vero sta hic me- 
cum, et docebo te leges ac mandata qua proponas 
filiis Israel (Deut. v, 31) : videtque exemplar taber. 
naculi eterni quod fecit Deus et non homo, audit- 
que a Domino, Vide uf omnia facias secundum 
exemplar, quod tibi ostensum est in monte (Exod. 
xxv. 40). Tertius in monte sepelitur a Domino, id 
est absconditur in abscondito faciei ejus, et non 
novit homo, id est humana sapientia, sepulcrum 
ejus usque in bunc diem (Deut. xxxiv, 6). Primus 
audit ab hominibus, et dicitur ei quotidie, Ubi est 
Deus tuus? secundus recordatur, οἱ effundit in se 
animam suam; tertius transit in locum tabernaculi 
admirabilis usque ad domum Dei (Psal. xui, &, 5). 
Primus servit fidei, secundus spei, tertius charitati : 
et sicut fides Deo nos generat, spes nutrit, charitas 
consummat; sic primus status in nobis humanum 
affectum Deo dedicat; secundus exuit veterem ho- 
minem cum actibus suis, et induit novum hominem 
qui secundum Deum creatus est in justitia et sancti- 


tate veritatis (Ephes. iv, 22, 25); tertius consum- 


mat, Deoque conformat et mentis puritate, et vitze 
sanctitate. Sive enim prophetiz, sive lingue, sive 
fides, sive spes ceeteraque omnia charismata cessa- 
bunt: charitas autem nunquam excidit (I Cor. 
xin, 8). Interdum autem superior ille status 865 
quasi vicem rependens pedagogis et tutoribus et 
actoribus suis, quemdam eis divinum affectum vel 
plus quam humanum nonnunquam infundit, ut 
miro et incognito modo sepe mirentur se rapi supra 
se; et eo eos deducit et enutrit, ut oratio illa Do- 
mini compleatur in eis : Pater, volo ut sicut ego et 
tu unum sumus, i(a ipsi in nobis unum sint (Joan. 
xvn, 14-21). 


411 


IN GANTICA CANTICORUM 


412 


&. Secundum hos tres status in Cantico cantico- A maxima iniquitas, et negatio contra Deum altissi- 


rum modo adolescentule, modo sodales, modo 
sponsus et sponsa loquuntur suo unusquisque modo. 
Sponsa igitur de sponso: Osculetur me, iuquit, 
osculo oris sui (Cant. 1, 4). Sed sunt lingue Angelo- 
rum, sunt et lingue hominum. Lingua igitur homi- 
num, id est consueto hominibus modo; scilicet 
quasi quibusdam parabolis, spiritus sanctus sua 
hominibus manifestat secreta, quorum infirmitas 
aliter intelligere ea non poterit. Unde et Dominus 
in parabolis loquebatur. Quinimo et ipse Deus ideo 
homo pro omnibus factus est, ut qui Deum cogitare 
non noverant, per eum quem noverant, scilicel ho- 
minem, ad cogitandum et intelligendum Deuin pau- 
latim edocti ab ipso, rationabilem mentis intelli- 
gentiam erigerent. Propter lioc non solum in para- 
bolis loquebatur hominibus, sed tota ejus couver- 
satio in terris quasi quadam insignis erat eis pa- 
rabola, ut per visibilia ejus invisibilia ejus intellecta 
conspicerentur. ἴῃ omni enim carnali affectione 
nihil dulcius, nihil solet esse desiderabilius conjun- 
ctione sponse ad sponsum ; in spirituali vero, creati 
spiritus ad increatum. Ibi enim de duabus una caro; 
hie autem de duobus unus spiritus efficitur. Unde 
ducta similitudine de carnalibus ad spiritualia, de 
humanis ad divina, describitur hic sponsus et spon- 
sa, Christus et Ecclesia vel quilibet sancta anima, 
que aliquatenus jam experta duos primos amoris 
gradus, jam anhelat ad tertium, et totam se super 
se effundere gestit in sponsi amorem et dulcedinem, 
et jam amplexum amoris ejus et osculum notitie 
ejus desiderans : Osculetur me, inquit, osculo oris 
sut. Osculum signum est pacis. Et si peccata nostra, 
ut Seriptura dicit, separant inter nos et Deum, cum 
pro his satisfacimus αἱ reconciliemur, quasi pacis 
requirimus osculum. 

"5. Nam secundum tres status amoris, tria sunt 
eliam oscula amantis. Primum, propitiatorium 
vel reconciliatorium; secundum, promeritorium ; 
tertium, contemplatorium. Primum ad pedes, se- 
cundum δὰ manuum, terüum ad os. Primum, 
cum sordens in pulvere poenitentie — osculando 
duos pedes Domini, cum peccatrice indulgentiam 
percipit peccatorum. Duo autem pedes Domini sunt 
misericordia et judicium, quibus totum mundum 
perambulat, et ambulat super undas maris, His 
circuit jugiter et perambulat spirituales mentes, 
exsultans ut gigas ad currendam viam (Psal. xvut, 
6); si tamen tales sint de quibus merito dicat: Et 
Habitabo in illis, et deambulabo in eis (II Cor. vi, 
16). Hos pedes osculatur qui coaptando se eis, mi- 
sericordiam et judicium cantat Domino. Deinde s"r- 
gitur ad manum, ut secundum ei osculum offeratur, 
cum jam fidelis anima in novitate vite ambulans, 
de humilitate poenitentis ad manum surgit largien- 
tis, gratias jam agens pro perceptione affectuum et 
effectuum bonorum operum, quz per inanum desi- 
gnantur. Nec enim in claritate bonorum suorum 
Suam manum osculatur, qwe, sicut. dicit Job, est 


mum (Job xxxi, 27, 28) : sed osculatur manum 
largientis, cujus grati? totum quod est ascribit 
cum dulci gratiarum actione, que signatur per 
osculum. Tertium est osculum contemplationis, seu 
eontemplatorium, quo sponsa jam duobus primis 
exhilarata, et fiducia collecta, desiderat insigniri, 
et sponso jam per notitiam et amorem conjungi, et 
secretorum ejus aliquatenus esse conscia. Hoc oscu- 
lum oris sui est, et longe dissimile a superioribus 
osculis. Osculetur, inquit, me osculo oris sui. Viden- 
dum est quale sit istud osculum, quale os illud suum : 
qualia labia illud imprimentis, qualia suscipientis. 

6. In Deo non est aliud esse, et sapere: nec ha- 
bet Pater sapere a Filio, ne habere videatur et esse, 


B quod absurdum esset. Habet igitur Pater a seipso 


et esse, el sapere; 966 etsi est Filio esse a Patre, 
est et sapere. Habet igitur Filius a Patre et esse et 
sapere, sicque plena sunt subsistentie, quas Greci 
dicunt hypostases : nec fulcitur alter ab altero ut 
subsistat, vel sit quod est per alterutrum ; sed sunt, 
sicut diximus, vel secuudum Graecos, plene per se 
subsistentes hypostases, vel secundum Latinos per- 
sone vel per se sonantes, licet una sit et perfecta 
Trinitas Deus. Nullum autem conturbent, nulli ca- 
liginem obducant nomina substantie, vel subsi- 
stentise, vel person:z, quae sunt nomina nostre pau- 
pertatis, divinitatis essentiam non exprimentia, sed 
ex defectu suo incomprehensibilitati ejus testimo- 
nium perhibentia. Nomen enim subsistentiarum 
exprimere conatur proprietatem personarum, no- 
men vero substantie simplicitatem eti unitatem 
summe illius essentie. Et est quaedam conversio 
a Patre ad Filium, et a Filio ad Patrem : sed prima 
est Patris ad Filium, quia Filius a Patre est, non 
Pater a Filio; prima autem non tempore, sed qua- 
dam quasi relatione, sicut Pater ad Filium. Con- 
versio autem ista est in osculo et amplexu. Osculum 
est mutua de se cognitio, amplexus est mutua di- 
lectio. Unde dicit Filius in Evangelio : Nemo novit 
Patrem nisi Filius, et nemo novit Filium nisi Pater. 
Osculum igitur Patris et Filii et amplexus, est Spi- 
ritus sanctus ab utroque procedens, amor Patris ad 
Filium, et amor filii ad Patrem, de quo etiam sub- 


D ditur : Et cut voluerit Filius revelare (Matth. x1, 21). 


Voluntas quippe ista, ipse est Spiritus sanctus, vo- 
luntas Patris et Filii, qui ipsam Patris et Filii nobis 
revelat unitatem, unus cum Patre et Filio Deus exi- 
stens. Proprium quippe est Patris revelare Filium 
sicut in Evangelio : Non, inquit Filius, caro et san- 
guis tibi revelavit, sed Pater meus qui in calis est 
(Matth. xvi, 1T) Debitum Filii glorificare Patrem, 
αἱ ibi: Glorifico, inquit, Patrem meum qui est in 
calis (Joan. vim, 49). Officium Spiritus sancti reve- 
lare utrumque,sicut dicit Apostolus : Quod oculus non 
vidit, nec auris audivit,nec in cor hominis ascen. 
dit, que preparavit Deus diligentibus se ; nobis au- 
Lem revelavit per Spiritum sanctum (I Cor. 11,9, 10). 
Cui igitur Filius per Spiritum revelat, non dicendus 


418 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 


414 


est osculari ore suo Deus, sed osculo oris sui. Non A (errenorum notitia; in fortitudine, patientia: in 


enim os tangimus, sed osculo tangimur. Osculo tan- 
gimur, cum amore et cognitio nobis infunditur. Non 
os tangimus, id est mutuum illum intellectum : non 
os tangimus, quia, ut dictum est, Nemo novtt Fi- 
lium nisi Pater, et nemo novit Patrem nisi Filius; 
sed osculo tangimur, cui voluerit Filius revelare. 
Non os tangimus, quia nec oculus vidit, nec auris 
audivit. Osculo tangimur quia nobis revelavit Deus 
per Spiritum sanctum : cui enim revelat, nonnisi 
per Spiritum sanctum. Ipse est itaque osculum: 
ipsum tangit nos, cum se gemina nobis gratia in- 
fundit, id est cognitione et amore veritatis. Et haec 
sunt non ipsa labia Dei, sed vestigium labiorum; 
imo, si dici fas est, labii: quod enim in nobis du- 


plum est, in Deo est simplum, cui idem est nosse B 


quod amare. Hoc autem vestigium imprimitur in 
osculo sancto duobus labiis sponse, voluntati sci- 
licet et rationi; amor voluntati, notitia rationi. Quae 
lamen duo, notitia scilicet et amor, quia, ut dixi- 
mus, in Deo unum sunt, pulchra oris singularitate 
exprimuntur, ubi dicitur: Osculetur me osculo oris 
sui. Vel osculetur me Filius eo osculo quo oscula- 
(Ὁ o6 suum, id est Patrem, qui ideo dicitur os ejus, 
quia Verbum Patris est Filius. Et in Sapientia: 
Ego, inquit, ex ore Altissimi prodii (Eccli. Xx1v, 5). 
Vel osculetur me Deus Pater osculo oris sui, id est, 
Filii vel Verbi sui (Verbum quippe ex ore procedit, 
et est figurata locutio) : id est, infundat mihi eam lo- 
cutionem, qua novit Pater Filium, et Filius Patrem. 
Vel ipse Pater osculetur me osculo oris sui; id est 
mittat in cor meum Spiritum Filii sui, ut diligamus 
Filium, sicut ipse diligit. Sed quare, Osculetur; et 
non, Osculare? Sponsa enim et sponsus carnalis 
muiua quadam se solent prevenire reverentia, 
Unde et ista quasi Rebecca ad occursum novi 
sponsi quasi quodam verecundie pallio faciem 
operia (Gen. xxiv, 65), non imperaüvo modo, 
sed desiderativo vel optativo modo: Utinam, 
inquit, tandem aliquando osculetur me osculo oris 
sui. 

T. Est et aliud osculum, quod multifariam, mul- 
tisque modis olim loquens Patribus in. Prophetis, 
Ecclesie G2 sue promiserat, et novissime diebus 
istis locutus est nobis in Filio (Hebr. 1, 1,2). Quod 
enim dicitur, locutus est nobis in Filio, ipsum est 
osculum. Conjunctio enim Verbi et audientis, di- 
vinitatis et humanitatis, quasi quoddam osculum 
est charitatis. Quod praevidens [Isaias in spiritu, 
Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos 
de radice ejus ascendet ; et requiescet super eum spi- 
ritus Domini, spiritus sapientie et intellectus, spi- 
ritus. consilii et fortitudinis, spiritus scientia et 
pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini 
(Isai. xi, 1-3). Hec sunt septem dona, vel septem 
charismata Sancti spiritus, que specialiter in Do- 
mino Jesu enituerunt, sicut specialiter super eum 
requievit spiritus Sanctus. In timore enim humilitas 
designatur; in pietate, misericordia; in scientia, 


consilio, utilitas; in intellectu, divinitatis conjun- 
ctio; in sapientia, potestatis moderatio. Per quin- 
que superiora coaptavit se homini Christus in as- 
sumpta hominis substantia: per duo ultima unita 
semper fuit divinitati Christi persona, Nam sicut 
medicus bonus ad zegrum se humiliter inclinavit, 
misericorditer vulnera tractavit, noto sibi figmento 
prospexit, patienter insanum sustinuit, utilia cui- 
que morbo apposuit, unum cum Patre indivisibi- 
liter manens, singulariter in ipsa hominis .veritate 
Deum intellexit, quia nemo novit Patrem nisi Filius; 
per illam qua ipse est, sapientiam Patris, a fine 
usque ad finem fortiter attingens, moderate ac sua- 
viter omnia disposuit. Hsc igitur conjunctio divine 
et humane nature quoddam est osculum, sponsi et 
sponse: quod desiderans Ecclesia, Osculetur me, 
inquit, osculo oris sui. Sunt et alia tria oscula, 
quibus sponsa sponso conjungitur; scilicet osculum 
nature, osculum doctrine, osculum gratie : de qui- 
bus jam, quia de osculis multa dicta sunt, legentium 
meditationi relinquitur. 

8. Quia meliora sunt ubera tua vino (Cantic. 1, 1). 
Scriptum est : Desiderium pauperum exaudivit Do- 
minus; praeparationem cordis eorum audivit auris 
(ua (Psal. x, 4T). Quia semper ergo desiderium 
solet praecedere fiduciam, respondet sponsus, et 
fiduciam dat sponse desideranti, causam etiam 
fiducize subjiciens, Quia, inquit, meliora sunt ubera 
tua vino. Videor mihi trepidantem Esther hic vi- 
dere, quasi pavidam accedentem ad solium Regis, 
et vix audentem attollere oculos ad claritatem vul- 
tus ejus; Regem vero virgam elementie proten- 
dentem ad eam ac dicentem : Quid vis, Esther? 
aut quo est petitio tua (Esther, v, 1-3). Sic et 
sponsus ad sponsam: Quid, inquit, trepidas ro- 
gare quod desideras? Multa jam a me accepisti, 
que fiduciam tibi facere debeant majora audendi. 
Ex perceptione preteritorum munerum, firma po- 
test esse exspectatio futurorum. Qu: enim desi- 
deras contemplationem, jam in activa vita ex mu- 
nere meo accepisli perfectionem. Quia meliora sunt 
ubera (ua vino. Uva semel expressa, totam semel 
effundit; sic οἱ secularis sapientia, vel legis sensus 
carnalis: ubera vero sponse quanto plus premun- 
tur, tanto plus exuberant. Ubera tua ex gralia mea 
meliora sunt vino, id est, efficaciora amore et sa- 
pientia seculi. Inebriant ista, inebriant illa; sed 
ubera tua multo uberius in bonum, quam illa in 
malum. Simplex enim et lactea christiana et apo- 
stolica doctrina, omnia dialecticorum solvit argu- 
menta. Sed et musto Spiritus sancti quo impleti 
sunt Apostoli et inebriati, sic impleti sunt beati 
pauperes spiritu, filii gratiz, filii novi Testamenti, 
ut amplecterentur amorem Dei usque ad contemp- 
tum sui, ut arbitrarentur omnia tanquam stercora, 
ut Christum lucrifacerent. Ergo ubera sponse me- 
liora sunt vino. Hzc autem ubera sponse duo sunt : 
unum compassionis, alterum congratulationis. Ex 


A15 


ubere compassionis sugitur lac consolationis; ex 
upere congratulationis sugitur lac exhortationis. 
Hac ubera ut meliora sint vino, fragrant unguentis 
optimis; quia efficaciam in illis operatur unguen- 
tum optimum,' id est, supereminentis charitatis. 
Uncta igitur sunt sponse ubera, id est, tactu sponsi 
per unctionem lenificata : fragrantia boni exempli 
longe quasi bonc" odore dilatata, vel usque ad sponsi 
odorem per sacrificium pia intentionis et sancti desi- 
derii promota. 

9. Fragrantia unguentis optimis (Cantic. 1, 2). 
Tria suut unguenta: compunctionis, ex recorda- 
tione peccatorum; devotionis, ΦΘΙ ex recorda- 
tione beneficiorum; pietatis, ex recordatione mise- 
rorum. Primo unguntur pedes Domini, secundo ca- 


IN CANTICA CANTICORUM 


416 


tor jam accedere non dubitans, fidenter loquitur: 
Nunc autem cum fiducia accedimus ad thronum gra- 
tie ejus. Nonenimhabemus Pontificem qui non scíat 
compati infirmitatibus nostris (Hebr. 1v, 15, 16). Pec- 
catrix ergo ad pedes, justa ad ungendum caput ac- 
cedit. 

10. Tanto autem capitis unguentum illo alio, quod 
pedibus apponitur, pretiosius -:estimandum est, 
quanto species quibus hoc conficitur, his quibus 
conficitur illud constat esse pretiosiores. Has quippe 
facile et absque labore (nam in nostra regione) re-* 
perimus: peecatores siquidem omne sumus. Porro 
illas difficile ac de longinquo valde, utpote de para- 
diso Dei asportatas suscipimus : omne enim datum 
optimum, et omne donum perfectum desursum est, 


put, tertio totum corpus. De primo inquit: Maria B descendens ἃ Patre luminum (Jacob. 1, 11). Quid 


unzit pedes Jesu, et extersit capillis suis, et domus 
impleta est ex odore unguenti (Luc. vit, 31, 38 ; 
Joan. xu, 3). De secundo : Attulit mulier alaba - 
sérum nardi spicati pretiosi, et effudit super caput 
recumbentis (Marc. xiv, 3). De tertio: Maria Mag- 
dalene, Maria Jacobi et Salome abeuntes, emerunt 
aromata, ut venientes ungerent Jesum (Marc. xv1,4) 
Nota ordinem profectus ad superiora ab inferioribus, 
sicut supra de statu et osculo amoris. Denique 
Maria Magdalene que peccatrix erat, unxit pedes 
Jesu. Nec mediocre sane hoc unguentum est, de 
quo scriptum est : Ef domus impleta est ex odore un- 
guenti. Nec mirum, cum etiam in co»estibus sentia- 
tur hujuscemodi unguenti fragrantia, Veritate atte- 


stante, quia magnum gaudium est interangelos Dei C 


super uno peccatore paenitentiam agente (Luc. xv 
10). Verum quantumlibet unguentum hoc pretiosum 
videatur, tamen comparatum ei quod appellatur de- 
votionis, et conficitur ex divinorum memoria bene- 
ficiorum, quo et ungitur caput Domini, vile et nul- 
lius pretii. &estimatur. Denique de illo dicitur, Cor 
contritum et humiliatum, Deus, non despicies (Psal. 
L, 19) : deisto vero, Sacrificium laudis honorificabit 


me (Psal χιιχ. 23). Caput autem ex eo ungis, cum 


de suis donis Deo gratias agis. Siquidem caput 
Christi Deus. Deitas ergo in Christo tangitur, quo- 
ties ad laudem ipsius, ejus in nobis beneficia memo- 
ramus : sicut non tam deitas quam humanitas ne- 
cesse est. cogitetur, cum non ejus dona, sed nostra 
peccata recordamur. Nam in carnis assumptione 
duos illos pedes ad hoc accepisse cognoscitur, id est 
misericordiam et judicium, ut peccator qui ad ca- 
put, id est ad deitatem, accessum non habebat, ad 
pedes, hoc est ad humanitatem, accederet. Nisi 
enim pes ille, quem diximus misericordiam, ad bo- 
minem assumptum pertineret, Paulus Apostolus de 
eo non diceret : Unde debuit per omnía fratribus as- 
similari, ut misericors fieret (Hebr. ui, 17). Et nisi 
judicium &que ad hominem pertineret, ipse homo 
Deus de seipso non dixisset: Et potestatem dedit 
ei judicium facere, quia Filius hominis est (Joan. v, 
21). Itaque ad hos pedes viri, juxta prophetam, do- 
lentis et scientis infirmitatem (Isa. Lnt, 3), pecca- 


denique hujuscemodi unguento excellentius, de cu- 
jus effusione etiam Apostoli murmurasse videntur, 
dicentes : Utquid perditio hec? potuitenim venum- . 
dari multo, et dari pauperibus. Sed et nunc quoque 
cum forte videtur quispiam vacare Deo, tanueque 
esse devotionis et gratie, ut merito credatur ungere 
caput Christi, persistens utique jugiter in sancta 
quiete, et gratiarum actione, et divine contempla- 
tionis delectatione; non desunt qui hoc perditionem 
dicant, et justo, ut sibi vident, murmure conque- 
rantur, quod is qui pluribus prodesse poterat, quie- 
scat sibi : non quod sanctitati invideant, sed quod 
provideant charitati. Ceterum ipsa charitas Deus 
hujuscemodi anim: plerumque parcit, quam videt 
spiritualibus studiis delectari; maxime si talem 
eam noverit, quse adhuc pusillanimitate vel imbecil- 
litate animi mulier sit, et necdum in virum perfe- 
ctum profecit. Quod utique melius ipse discernit 
qui intuetur cor, quam homines, qui in facie tan- 
tum vident, et secundum faciem tantum judicant : 
cum videlicet minime attendunt non esse ejusdem 
facilitatis devote quiescere, et fructuose occupari; 
humiliter subesse, et utiliter praeesse; regi sine que- 
rela, et regere eine culpa; obedire sponte, et impe- 
rare discrete; bonum denique inter 499 bonos, et 
bonum esse inter malos; imo etiam esse pacatum 
inter filios pacis, et his qui oderunt pacem exhiberi 
pacificum. Sciens igitur Jesus qui sint qui vere non 
sunt idonei implicari curis et oneribus ecclesiasticis, 
pro tali delicata anima quam pro sui adhuc teneri- 
tudine tractandis negotüs minus sufficere sentit, 
adversus aliter senlientes, et ob hoc ejus quietem 
tanquam infructuosam, bono quidem zelo, sed non 
secundum scientiam insimulantes, ipso respondet 
alTectu : Quid molesti estis huic mulieri ? (Matth. 
xxvI, 8-10.) Nam etsi, quod fatendum est, melius 
est ad quod ipsam trahere tentatis, bonum tamen 
est opus quod operata est in me. Sinite eam inte- 
rim operari bonum quod potest, dum necdum me- 
lius potest: novi enim ego quod adhuc mulier sit. 
Cum autem mutatione dextere Exrelsi de muliere 
faeta fuerit vir (quod et me quando erit, si quando - 
tamen erit, latere non poterit), quia me vocante pro-- 


A17 


melior erit etiam iniquitas viri, quam benefaciens 
mulier (Eccli. Xu, 14). Verum et illud spero me- 
lius: et hoc interim bonum minime sperno, nec 
reputo perditionem unguenti hujus effusionem, in 
quo et mulieris devotio designatur, et mea presi- 
gnatur sepultura. Huc accedit, quod tam late suam 
fragrantiam cireumquaque diffundit, quatenus ubi- 
eumque pradicatum fuerit hoc Evangelium in toto 
mundo, dici etiam habeat et quod hzc fecit in ejus 
commemorationem . 

41. Jam ad tertium anguentum accedamus. Sane 
in duorum praemissorum alterutra collatione, priore 
sequens absque omni ambiguitate, cognoscitur esse 
melius, longeque excellentius. Illud autem mirum 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 
movebitur, me quoque servante tenebitur: et tunc A 


418 


12. Vel aliter ut sint etiam hec verba sponse, ac 
si aperte dicat: Presumptionis quidem est quod 
requiro osculum contemplationis, sed fiduciam dat 
conscientia bonz actionis; quia ubera mea ; mea, 
quia a te mihi data; tua, quia a te impleta, tibique 
servientia ; meliora sunt vino. Aliter,ut sit vox soda- 
lium, id est Angelorum, exhortantium 99 spon- 
sam contemplationis avidam. ad laborem actionis, 
ex consideratione profectus in subditis. Dicunt er- 
go: Non quidem privaberis osculo cum perveneris ; 
sed cum laboris tui fructum videas, ne deficias dum 
tardaris: qui& ecce ubera tua, id est tenerior do- 
ctrina, meliora sunt vino, fragrantia unguentis opti- 
mis. Tria hic videmus in uberibus sponse; tactum, 
odoratum et gustum : tactum , in lenitate unctionis ; 


videtur, si tertium inveniri queat aliquod, quod B odorem, in unguenii fragrantia ; gustum, in vino. 


ambobus jure debeat anteponi, juxta quod optimis 
unguentis sponsa sua redolere ubera gloriatur. 
Alioquin optima non sunt, si non viaeunt et me- 
lior& :sicut nec veraciter meliora dicuntur, quae 
80 superant bona. Porro tante excellentie un- 
guentum illud secundum, quod caput ungit, inven- 
tum est esse, ut vix quslibet ei diviti non dico 
preeferri, sed saltem conferri videantur posse. For- 
ussis in Evangelio si requirimus, inveniemus οἱ 
hujus terlii unguenti figuram pr:ecessisse. Maria, 
inquit, Magdalene, εἰ Maria Jacobi el Salome eme- 
runt aromata, ut venientes ungerent Jesum (Marc, 
vr, 4). Videsne in prima froute propositi capituli, 
quanti sstimandum sib etiam hoc materiale un- 
guentum, cujus aromatibus comparandis non una 
vel dus sufficere valuerunt ? Una primum, una et 
secundum attalit unguentum; ad hoc autem com- 
parandum tres pariter convenerunt, ut simul vide- 
licet emerent, quod per se singule non poterant, et 
sic venientes ungerent Jesum. Non solum pedes aut 
solum caput, sed ut venientes, inquit, ungerent Je- 
sum ; id est, corpus totum. Sed attende quod tan- 
quam unguenti hujus pati Christus noluerit perdi- 
tionem fieri, cum non invento corpore, reportarunt 
integrum, et jussz sunt exhibere vivo, quod prepa- 
raverant mortuo. Quod et fecerunt, cum protinus 
nuntiato gaudio resurrectionis, discipulorum qui 
procul dubio membra Christi, et membra viva erant, 
tristia corda delinire curarunt. Que utique mem- 
bra nisi plus illo crucifixo corpore Christus dilige- 
ret, pro iis crucifigendum illud non tradidisset. Li- 
quet itaque duo illa quia tantum hoc precellit ulti- 
mum unguentum, quantum Christo hoc suum cor- 
pus cui exhibetur, hoc est Ecclesiam, quod ex eis 
perungi, quod et pro hujus redemptione tradi vo- 
luit, constat esse amabilius. Sponse igitur ubera 
fragrant unguentis non tantum bonis et melioribus, 
sed etiam optimis ; et duo ejus ubera compassionis 
et congratulationis, ex pietate et consideratione mi- 
serorum, abundant lacte consolationis ct exhorta- 
tonis. f'rimo igitur unguento sanata, secundo pu- 
rificata, tertio sauctificata, fragrantia habet ubera 


unguentis optimis. 


C 


Tactus presentibus in verbo, odoratus absentibus 
in exemplo; gustus sponso, per quem signatur bona 
mentis intentio. 

13. Ad tres sententias duobus modis quse sequun- 
tur continuanda sunt : Oleumeffusum nomen tuum. 
Si verba sint sponsi , intelligendum est hic sponsum 
sponsze desiderium consolatum, post exhibitam gra- 
tiam, post datam fiduciam, dedisse ei osculum. Ac- 
cepto sponsa osculo, et oleo cum osculo, id est, per 
internam inspirationem aliquatenus accepta sponsi 
notitia, et eum notitia amoris, letitia, exclamavit 
dicens : Oleum effusum nomen tuum, ideo adolescen- 
tule dilexerunt te (Cantic. 1, 2). Si, inquit Aposto- 
lus, mente excedimus, Deo; et sisobrii sumus , vobis 
(IH Cor . v, 13). Oleum effusumnomen tuum , verba 
sunt mente excedentis Deo : ideo adolescentula di- 
Texerunt te, verbasuntsobrietatisproximo. Postquam 
enim mente excessit Deo , ex abundantia olei accepti 
a Deo, sobria facta est adolescentulis. Charitas 
quippe sponsi urgebat eam. Ád nomen enim sponsi, 
id est notitiam sponsi, ab eo de cujus plenitudine 
omnes accepimus, tanta facta est olei, id est chari- 
tatis effusio, ut plena sponsa pro se exclamaret, 
Oleum effusum nomen tuum : et de plenitudine sua 
refundens in adolescentulas diceret, ideo adolescen- 
tule dilexerunt te. Effusio quippe notat abundan- 
tiam. Hac est effusio in fide vel spe, sed in chari- 
tatis tantum plenitudine. Velsecundum superiores 
duas sententias : Dixi, inquit sponsa , quia meliora 
sunt ubera tua vino, id est, a te impleta, tibi ser- 
vientia ; sed gratia Dei sum id quod sum : quia 
oleum effusum nomen tuum. Sed gratia Dei in me 
vacua non fuit, ideo adolescentule dilexerunt te. Se- 
cundum anagogen oleum et nomen, id est notitia et 
amor Dei, priusquam effunderetur, et abundaret in 
omnes gentes, infusum erat, non effusum, quia no- 
tus tantum in Judea Deus : cum vero effusio facta 
est de infusione adolescentule, Ecclesie de Genti- 
bus factee sunt, non adolescentula , sed sponse, quia 
dilexerunt. Qua enim per fidem primum adolescen- 
tula est, vel pedisequa, incipit sponsa esse cüm in- 
cipit diligere. Quia ergo oleum effusum nomen tuum, 
ideo adolescentule dilexerunt te. 


419 


IN CANTICA GANTICORUM 


420 


1&. Secundum moralem sensum in effusione olei, A in cura proximi, quantum diligat Deum. Sursum 


cum fit nobis per gratiam infusio, cavendum est, ne 
inordinate fiat effusio. Quiddam enim nobis infun- 
ditur quod nostrum est, quiddam quod proximi. 
Nostrum est sine quo non salvamur, celera sunl 
proximi. Quod nostrum est si effundimus, stulti su- 
mus et vacui : quod alienum est si retinemus, frau- 
dulenti. Quod nostrum est, fides est, spes et chari- 
tas. Fides facit servos, spes mercenarios, charitas 
filios. Fides facit ancillam vel pedisequam, spes 
concubinam, charitas sponsam. Fides dicit, Sic est : 
spes, Habebis : charitas, Da gloriam Deo. Fides est 
malorum vel bonorum scientia ; spes, cavendi vel 
adipiscendi fiducia ; et charitas, utriusque gratia, 
cum securus de utroque gratias agit. Hec igitur 


eam trahit charitas veritatis, infra eam trahit veri- 
tas charitatis. Sed quamvis hic eam delineat ista ne- 
cessilas, tamen ab animo ejus recedere non potest 
illa suavitas. Ideo £rahe me, inquit, sponse. Quatuor 
quippe sunt quae a Deo nos abstrahunt : caro illece- 
bris, diabolus dolis, mundus curis, proximus affectu. 
Ab his sponsa, vel ab horum aliquibus tracta invita 
a Deo, trahi exoptat et exorat ad Deum. Tractus 
enim alius voluntarius, alius coactitius : ut in carce- 
rem, coactitius; voluntarius, ut fesso vel czco. 
Sponsa vult trahi, quz trahi precatur ; et quod 
trahi vult, hoc est propter caecitatem, aut pro- 
pter debilitatem, aut propter utrumque. liec au- 
lem patiebatur fatigationem mundi vel diaboli, 


cum nostra sint, non sunt effundenda, id est, pro B sed et acies mentis turbabatur in cura proximi. 


aliis perdenda : sed agendum ut operentur in nobis 
quod suum est, id est, ut sanemur, ut. servemur, ut 
salvemur. Sauemur per laborem corporis, servemur 
perlectiounem et meditationem, salvemur per ora- 
tionem. Labori insidiatur desidia ; lectioni, inquie- 
tudo vel otiositas ; orationi, nimia securitas. Quod 
igitur nostrum est, peccamus si effundimus, ut 
dictum est : id est, si laborem negligimus propter 
desidiam, lectionem propter inquietudinem vel 
oliositatem, orationem propter nimiam securitatem. 
Nostrum vero non est, sed aliorum, quidquid habe- 
mus sine quo salvamur : ut sunt sermo sapientia, 
sermo scientie gratia, curationum, et czetera qua 
haberi possunt praeter. charitatem , in qua sola sal- 
vamur. Hzc si retinemus in tempore, ut dictum est, 
fraudulenti 9995 sumus. Cum enim res exigit αἱ 
effundantur, cavendum est ne aut tepide, aut trepide, 
aut invidiose retineantur. Tepide, de auditoribus 
diffidentes ; trepide, si irrationabiliter timentes ; in- 
vidiose, fratrem non amantes. In primo fidei, in se- 
cundo spei, in tertio charitatis defectus deprehendi- 
tur. Cum vero effunduntur, cavendum est ne in- 
caute, ne temere, ne ambitiose effundantur, Incaute, 
ue sanctum det canibus; temere, ut fidei regulas 
non excedat qui loquitur; ambitiose, ne qusrat 
qua sua sunt, sed quae Jesu Christi. Cavendum 
etiam ne intempestive, ne presumptuose, ne in- 
fructuose : intempestive, ante maturitatem anima et 
corporis; presumptuose, sine officio; infructuose, 
sine gratia. [n his omnibus, si bona sit effusio, ubi 
facta est olei hujus infusio, tres suas oleum opera- 
tur virtutes, Oleum enim pascit, lucet et ungil: 
charitas etiam pascit se, lucet proximo, ungit Deum. 

15. Trahe me post te, curremus in odore unguen- 
torum (uorum. Condesceudens sponsa adolescentu- 
lis de altitudine illa in qua mente excesserat Deo, 
postquam effusionem illam olei sibi infusam in ado- 
lescentulas refudit, cuin laboraret in eis ; recordata 
osculi et olei et sponsi, et suspirans ad eum a quo in- 
vitam eam trahebat cura proximi , Trahe me post te, 
inquit. Cum enim mente excedit , Deo; cum, sobria 
est, proximo. Cum mente excedit, ostenditur ci 
quantum a Deo diligitur ; cum sobria esl, ostendit 


C 


Contra hsc omnia cupit trahi ab iis ad Deum, a 
Deo, Dei virtute. Tractus enim iste in virtute est. 
Ipse enim est juxta Apostolum, sicut a Domini Spi- 
ritu, cum transformamur de claritate in claritatem 
(Jl Cor. 1m, 18). Et in anima quidem electa uterque 
fit tractus : primo coactitius, ut ibi, Sepiam vias tuas 
spinis (Osee 11, 6); deinde voluntarius, ut hie, Trahe 
me post te. Vel ita : Et quia adolescentule, agente 
me, ut diligerent non me, sed te, diligunt te, nec jam 
egent me, irahe me posí Le ; id est, exime me de cor- 
pore. Sed adolescentule reclamant post te, In odore 
unguentorum tuorum curremus ; id est, veniemus el 
nos tecum. 

16. Vel trahe me, id est, spiritualem me fac post 
te, id est ad imitationem tuam, quia Christus passus 
est pro nobis , vobis relinquens exemplum, ut sequa- 
mini vestigia ejus (1 Petr. 1, 24). Cum enim thalamo 
virginali processit Sponsus, exsultavit ut gigas ad 
currendam viam per omnem dispensationem conver- 
sationis sue, quasi quamdam vivendi viam nobis 
Sternens et ordinans, per quam nos post se et 
exemplis, quasi quibusdam vestigiis, dirigeret, οἱ 
amore tralieret. Unde dicit in Evangelio Petro et Àn- 
dreze: Venite post me (Matth. 1v , 19). Si enim co- 
gitamus conceptionem ejus sive nativitatem, spiri- 
tualis nobis conceptio, pie est voluntatis intentio. 
Hac enim fit in anima virgine, quia soli Deo cupit 
placere. Nativitas vero Domini, boni in nobis operis 
est inchoatio, sicque de reliquis. Nam circumcisio, 
quam non licet fieri suis manibus , magistrorum est 
super opera discipulorum discretio. In qua circum- 
cisione Jesus nomen accipit, quia opus subjecti, 
virtutis vel salutis nomen sortitur ex discretione 
magistri. Porro Domini apparitio est nutu Dei, non 
per se operis manifestatio. In apparitione vero sem- 
per Virgo Mater et a Magis et a Pastoribus inveni- 
tur; quia veram virlutem tam apud sapientes, quam 
apud insipientes jugis semper pudor comitatur. 
Quadraginta 353 29 vero dierum purgatio, est usque 
in finem boni operis exercitatio. Pueri ad templum 
delatio, est post finem vit:e perfecti operis repra- 
sentatio. Sed delatio in templum fit per duos, per- 
secutores scilicet et simulatores ; sed iis extra rema- 


421 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 


422 


nentibus parentes, id est boni operis patratores, in À 39i δὰ omnia que desiderat, et de quibus anxiatur 


templum Dei illum introducunt. Simeon vetustus, 
antiquus est dierum, Deus omnipotens: puer in 
cjus ulnis est ponderatio in manu Dei cujusque ope- 
ris vel meriti. Debet enim conceptio esse pura, na- 
tivitas voluntaria, circumcisio discreta, apparitio 
verecunda, purgatio continua, oblatio sancta. Qui 
igitur haec et his similia de Domino imitatur fideli- 
ter, currit post eum fortiter. 

11. Vel trahe me post te, id est, amore tui tantum. 
Averte oculos meos ne videant vanitatem. Nec sola 
volo trahi, quia ego et adolescentule eurremus in 
odore unguentorum tuorum. Tria sunt qua faciunt 
currere; timor videlicet, desiderium, et amor: ti- 
mor, fugiendo; desiderium, appetendo; amor, pro- 
ximum amando. Quatuor quoque sunt que impe- 
diunt cursum istum; frigus, calor, via laboriosa, 
numietas currentis. Quee sunt alio nomine, diffiden- 
tia coneupiscentia, asperitatis impatientia, nimia 
confidentia : vel torpor diffidentie, carnalia deside- 
ria, observationum asperitas, vehementia proficientis 
vel perficientis. Contra torporem necessarium est 
unguentum compositionis laxativum, quod confici- 
lar de recordatione miraculorum et testimoniorum 
Christi : conira sstum, unguentum refrigeratorium, 
ex speciebus conversationis οἱ commonitionis Chri- 
$i: coutra tristitiam laborantis, unguentum sanati- 
vum, ex recordatione passionum et promissionum 
Christi : contra vehementiam proficientium, un- 
guentum miligatorium, de recordatione mansuetu- 
dinis et miserationum Christi. Hac autem omnia 
unguenta inutilia sunt, si ex oleo sponsi confecta 
non sunt. In odore horum unguentorum currunt 
adolescentulee, quarum cursus non impeditur. Sponsa 
vero hzc omnia non odoratur, sed tangit; quia in 
se ipsa omnia hec exhibet, sed aliis uon sibi. Exhi- 


bet enim miraculorum gloriam, exhibet conversa-- 


lonis exemplum, et commonitionis documentum. 
Sed et passionum Christi circumfert stigmata; man- 
sueludinem vero et miseralionem οἱ praedicat om- 
nibus, et exhibet. 

18. Infroduzit me rexincellaria sua(Cantic.1, 3). 
Audiens sponsa sponsionem adolescentularum, In 
odore unguentorum curremus, respondit : Merito cur- 
retis, et currendum vobis est. Expertze credite, quia 
introduxit me rez in cellaria sua, unde plenam et 
confertam mo remisit. Introduxit m», inquam, rez, 
qui dirigit in veritate gressus meos ; inéroduzit me 
in cellaría sua, liberalitate sua; non ego erupi pra- 
sumplione mea. Audiens enim sponsus vota sponsa 
precanüs, Trahe me post fe; abstrahbens eam. quo- 
dammodo a carne, post se traxit eam in occultum 
quoddam contemplationis sus, et ostendit ei secreta 
sua. Ubi cam mente excessisset Deo, rursum sobria 
facta proximo, rediit ad adolescentulas. Et cum ex 
visione et collocutione Dei, quasi duo cornua pre- 
ferens contemplationis, rationis scilicet et amoris, 
mirabilis et terribilis appareret, Introdwcvit me rez, 
inquit, in cellaria sua. Felix ille rector animarum, 


C 


et dubitat, in illud meretur admitti secretum, ut 
omnia possit facere secundum quod sibi ostensum 
est in monte. Introduzit me, inquit, rex in cellaria 
δια. Quoniam de cella vinaria in proximo disputa- 
turi sumus, de cellariis regis usque ad ipsum locum 
differamus. Exsultabimus et letabimur in te. Au- 
dientes adolescentule sponsam sponsi liberalitatem 
commendantem, sicut filii Israel qui non valebant in 
montem ascendere cum Moyse: Loquere tu, in- 
quiunt, nobis, eL non loquatur nobis Dominus (Exod. 
xx, 19). Sufficis interim nobis, Exsultabimus et le- 
tabimur ín te; id est, in doctrina et imitatione tua. 
Exsultabimus,cum corporaliter eperabimur; et lc- 
fabimur, dum spirituali jucunditate perfruemur, 
memores uberum tuorum (Cant. τ, 3), que interim 
nobis sufficiunt. Lac enim consolationis et exhorta- 
tionis, quod inde sumpsimus, cum quodam mentis 
tripudio 99 38 cantare nos facit : Exsultate justi ín 
Domino, rectos decet laudatio (Psal. xxxn, 1). Unde 
et sequitur : 

19. Recti diligunt te. Sunt jacentes, sunt erocti, 
sunt curvi, sunt recti. Jacentes nec timent, nec dili- 
gunt; curvi timent, non diligunt; recti diligunt. 
Orat ergo sponsa pro adolescentulis, ft quas adhuc 
in timore vi:let curvas, rectas videat in amore spon- 
si: ac si dicat, Video istas curvas, sed fac rectas, 
quia recti diligunt te. Aliter: videns sponsa adole- 
scentulas sibi applaudentes, commendans istas, ti- 
met aliis: istis exsultantibus, illis invidentibus : ac 
si dicat, Istae sunt rectz»,- ideo diligunt te; et si dili- 
gunt me, non dilligunt nisi in te. Docui enim eas non 
me diligere, sed te. Videns enim sponsa illarum se 
benevolentia pregravari, conserva ad sponsum, orat 
pro eis: Recti diligunt te. Sed de invidentibus quid 
faciamus? Conversa ad eas, et curam agens pro eis 
qua de pristina conversatione nonnunquam ei in- 
sultabant: Nigra, inquil, sum sed formosa, filie 
Jerusalem. Et nota ordinem eharitatis. Cum de 
amore sponsi agit, tota quodammodo in eo lique- 
Scit: cum de adolescentulis, afficitur quadam com- 
passione, et quasi una ex illis efficitur: cum de 
inimicis toto charitatis zelo pro eis zelatur. Nigra 
sum, sed formosa, filie Jerusalem. O filie Jerusa- 
lem, filie pacis, pacem habete mecum, que pacem 
habeo vobiscum. Exprobratio est ista vestra, non 
compassio. Nigra quidem sum ex pristina conver- 
satione, sed formosa ex pura confessione, et recta 
intentione. Duo quippe sunt qua faciunt nigram, 
duo qua formosam. Nigram, mala conversatio, et 
dislorta intentio : formosam, innocens conversatio, 
et recta intentio. Que sic sunt in anima, sicul sunt 
in corpore pulcher color, et bona forms composi- 
tio. Que autem non habuit innocentem conversa- 
tionem, postquam induit confessionem, et direxit in 
melius intentionem, fiducialiter dicit, Nigra sum, 
sed formosa; quia preterita ejus peccata tegit con- 
fessio. Est enim pulchritudo memoriz confessio; et 
compositio voluntatis, recta intentio. Primum tegit 


423 


IN CANTIGA CANTICORUM 


424 


veritas confessionis, secundum format justitia recte A moribus suis pugnaverint contra me. Contra quos 


intentionis. Unde dicit : 

20. Sicut tabernacula Cedar, id est, tenebre. Non 
sum tabernacula Cedar, sed sicut tabernacula Ce- 
dar : et si fui tabernaculum, vel sicut tabernaculum 
Cedar, id est habitatio tenebrarum, tabernaculum 
fui, non domus mansionis : fuimus enim aliquando 
tenebre, nunc autem lux in Domino. Sicut pelles 
Salomonis. Vivo enim, jam non ego, vivit vero in 
me Christus; id est, prateritam nigredinem meam 
tegit fides Christi. Que bene dicitur pellis Salomo- 
nis, quia ducta de morte Christi, nosque mortifi- 
cans, tabernaculo Cedar, id est tenebrose conscien- 
tite, superducta, dignam facit mansionem vero 88 - 
lomoni. Poterat enim dicere Mater Domini Maria, 
mirantibus de se filiabus Jerusalem : Nigra sum ex 
natura Ada, sed formosa ex fide, id est, ex pelle 
Salomonis. Aliter ad easdem, videns ab aliquibus 
se contemni propter sobrietatem, qua omnibus om- 
nia facta erat ut omnes lucrifaceret : Nigra sum, 
inquit, exteriori hac humiliatione, sed formosa pul- 
chritudine intentionis. Omnis enim gloria filix: regis 
ad intus. Sicut tabernacula Cedar nigra sum exte- 
rius, sed intus decora pelle, non mea, sed Salomo- 
nis. Aliter ad adolescentulas sibi exsultantes, non 
insultantes : Quia, inquit, exsultatis in me, et post 
me curritis, ne attendatis quod nigra sum, id est 
sobria vobis : vel nigra sum, in humilitate et pressu- 
ris mundi, quia formosa sum in oculis sponsi, quia 
decoloravit me sol. In cute corporis color apparet. 
Intentio sponse cutis est, color actio. Decoloratur 
ergo cutis, cum cura proximi intentionem ad Deum 
obfuscat actionibus suis. Nolite itaque, inquit, con- 
siderare me quod fusca sum, quia sol, id est amor 
Dei, me decoloravit (Cantic. 1, 3-8), qui me occupa- 
tionibus vestre actionis denigravit. Sed quod deco- 
loratur a sole, cito redit ad colorem naturalem; sic 
et ego ad propriam formositatem. Sed cutis deco- 
lorata est, non autem os interius, quo sponso assi- 
due canto, Non est occultatum os meum a te, quod 
fecisti in occulto (Psal. cxxxvu, 15): id est, amor 
cordis interior nullam patitur lzsionem. 

$97 421. Filii matris mee pugnaverunt contra 
me (Cantic. 1, 5). Heu! quanta mutatio! qus paulo ante 
in secreto illo pacis Dei quae exsuperat omnem sen- 
sum, jucundabatur, nunc inter rixas hominum ca- 
lumnias patitur. Has prelatorum fluctuationes con- 
siderans David in spiritu, Qut descendunt, inquit, in 
mare szculi, in navibus, id est in regimine Eccle- 
siarum, facientes operationem in aquis multis, ipsi 
videruntopera Domini, et mirabilia ejus inprofundo. 
Dixit,et stetit spiritus procelle,et exaltatisunt flu- 
ctus ejus. Ascendit usquead caelos, et descendit usque 
ad abyssos, anima eorum in malis tabescebat. Tur- 
batisunt et motisunt sicut ebrius, etomnis sapientia 
eorum devorata est. Filii matris me& pugnaverunt 
contra me (Psal. cvi, 23-277). Non est mirum si de- 
coloravit me sol, cum gravis sit pugna quam patior, 
cum etiam filii matris mes, filii Ecclesize, pravis 


cum pugnarem arguendo, obsecrando, increpando, 
Posuerunt me custodem in vineis suis (Cantic. 1, 5) : 
id est, seipsos commiserunt mihi custodiendos; 
alii per contentionem et invidiam, ut sicut dicit A po- 
stolus, suscitarent pressuram tribulationibus meis 
(Philipp. 1, 17); alii per bonam | voluptatem. Vinea 
Domini sabaoth, domus Israel est (Isai. v, 1); vi- 
tis, Christus; palmes productus, peccator conver- 
sus; fructus, fructus digni pceenitentizee. Contra hos 
dum pugno, et postmodum custodiendis invigilo, 
dum sicut Jacob afficior estu per diem, et per noc- 
tem gelu, non est mirum si decoloravit me sol. Sed 
cum custos posita in vineis, laboro in alienis, vine- 
am meam non custodivi. Custodi eam, tu qui custodis 


B Israel, propter quem neglexi eam, propter quem 


decolorata sum. Et ut sciam quid debeam vines 
mes, quid aliene: Indica mihi, o quem diligit ani- 
ma mea, ín meridie, id est in fervore malitie tante, 
in quo etiam filii matris mex pugnaverunt contra 
me, ubi cubem intendendo mihi, ubi pascam com- 
missos mihi. Quod autem dicit, hoc est. Indica mihi, 
ubi cubante me, cubas mecum, et pascente me pas- 
cis mecum, ut nihil contra me, vel sine te, sed omnia 
faciam tecum, et tu mecum. Hoc est igitur quod pre- 
catur, ut sciat quid etquando sibi, quid et quando aliis 
debeat. Aliter: meridies est fervor malitiee, daemo- 
nium meridianum, quando angelus satanz transfigu- 
rat se in angelum lucis. In quem ne incidam, Indica 
mihi ubi pascis, ubi cubas in sneridie (Cantic.1, 6). 
Aliter: Quatuor sunt dies, duo boni, et duo mali, 
de quibus dicit Psalmus: Vespere, et mane, et me- 
ridie narrabo et annuntiabo (Psal. Liv, 48). Primus 
dies incipit a mane, et desinit in vesperam noctis et 
mortis eterne, qui est angelus malus. Secundus 
incipit a mane conditionis, et procedit in meridiem 
et fervorem perfectionis, nec inde moventur pedes 
ejus, qui est angelus bonus. Tertius incipit a ve- 
Spere peccati, et procedit in noctem eterne perdi- 
tionis, qui sunt reprobi. Quartus dies est dies Do- 
mini nostri Jesu Christi, qui incipit ἃ vespere sab- 
bati, et lucescit in prima sabbati; id est, incipit a 
vespere peccati nostri, et brevissimo timoris quasi 
noctis spatio interjecto, perducit filios lucis ad mane 
spei, et inde ad meridiem perfectionis angelicee et 
amoris : nec inde eos ultra patitur amoveri. Pre- 
calur itaque sponsa eum quem diligit anima ejus, 
non caro, id est, quem spiritualiter diligit, ut ponat 
eam in meridie perfectionis angelicz, ut liberata ab 
omnibus ignorantie tenebris, sine ulla contradi- 
ctione dubitationis videre incipiat quidquid sibi vel 
gregi expediat : ne posita in incerto quietis vel la- 
boris, incipiat vagari post greges sodalium sponsi, 
id est, se ci parificantium vel sua quarentium. 

92. Post greges. Qui enim de perfectione veritatis 
abit in devium erroris, nec cum gregibus errantibus 
vadit, sed post greges; quia his omnibus deterior 
invenitur. Sed non est pretereundum, quod grex 
Domini tribus modis pascitur a pastoribus; exem- 


425 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 


426 


plo, verbo, oratione. Exemplo, contra concupiscen- A "^ spiritualia nequitie in coelestibus, exercitus 


tiam carnis, verbo, contra concupiscentiam oculo- . 


rum; oratione, contra ambitionem seculi. Si igno- 
ras te, o pulchra inter mulieres. Qusrebat sponsa 
sponsum in meridie, id est in manifesta luce veri- 
tatis, scilicet ne ei aliud occurreret pro alio : quzere- 
bat ubi cubaret iu meridie, id cst in qua affectione 
$7 ὃ meridianz perfectionis, ut videret quz quando 
eligenda esset affectio, ubi sponsus cum ea cubaret, 
et ipsa cum sponso. Respondit itaque sponsus: O 
pulchra inter mulieres, scilicet inter Mariam et Mar- 
tham, quia nolo ut alteram de istis eligas, sed 
vtramque teneas, contemplativam scilicet vilam et 
activam ; o pulchra inter mulieres, si vis nosse me, 
noli ignorare te. Hoc est responsum Delphici Apol- 
linis: « Scito teipsum. » Duo sunt que nos fa- 
ciunt ignorare nosipsos, vel nimia de nobis teme- 
ritas, vel nimia humiliationis timiditas. Secundum 
hac duo respondit sponsus sponse, vel de temeri- 
tate revocans eam ad humilitatem, per experientiam 
sui, vel de timiditate ad confidentiam, ex perce- 
ptione praeteritorum munerum. Duc enim sunt igno- 
rantiz sui, vel quando plus, vel quando minus de se 
quis :sstimat: et duo sunt quz hoc efficiunt, prz- 
sumpto et pusillanimitas; du: vero horum effe- 
cluum cause, superbia, et minor sui experientia. 
Experientia vero sui facit humilitatem; humilitas, 
sui cognitionem. Reprimens itaque sponsus temera- 
riam : Praepropere, inquit, et impatienter desideras 
meridiem angelice beatitudinis; quia primo libi 
agendum est multum, et laborandum in matutino 
virtutis. Si igitur ignoras te, egredere a me, vel a 
bono conscientie tuc, et non stes mecum, sed abi 
post vestigia gregum et pasce luedos tuos, id est pra- 
vos motus carnis, vel perditos auditores, qui sta- 
tuentur a sinistris, Jurta tabernacula pastorum ; id 
est, secuta magistrorum reproborum doctrinas, non 
in Ecclesia, sed in conventiculorum suorum prava 
docentium tabernaculis. Quod autem dicit, Egre- 
dere, permittit, non precipit, quod etiam nec ex 
toto permittere videtur, sed revocat ad laborem. 
23. Equitatui meo in curribus Pharaonis assimi- 
lavi te, amica mea (Cant. 1, 8). O amica mea, licet 
te ut temerariam reprimam, licet ad laborem te re- 
vocem, propter hoc tamen non minus amica. Jam 


vis sedere mecum in regno meo; indignarer pre- | 


sumptioni, sed ignosco amori. O amica, non reg- 
nandum tibi modo est, sed pugnandum : quia equi- 
tatuimeo incurribus Pharaonis assimilavi te. Posita 
es in medio curruum Pharaonis: non tibi exeun- 
dum solum est, sed educere habes populum meum 
de terra servitutis. Sive, ut erigam pusillanimem : 
Nec perdes, o amica mea, quia in curribus Pharao- 
nis equitatui meo assimilavi te, id est, equitatui An- 
gelorum te similem constitui: ut sicut illi habent 
charitatem, et castitatem, et humilitatem, et ordi- 
nem; sic ettu posita in medio curruum Pharaonis. 
Quandiu enim hic in procinctu sumus, et collucta- 
lio nobis est non cum carne et sanguine, sed con- 


ParBoL. CLXXXIV. 


uterque, et currus Dei et currus Pharaonis, sicut 
in bello commisti sunt: sicut enim currus Pharao- 
nis, id est diaboli, sic et currus Dei decem millibus 
multiplex. Libet ipsos currus et Dei el diaboli sub- 
tilius describere, et qui Deo vel diabolo militent evi- 
dentius demonstrare. Currus diaboli tres sunt, qui- 
bus totum mundum perambulat ; luxuria, superbia, 
malitia. Luxuri: currus duas habet rotas, ingluviem 
et mollitiem, quas trahit sicut equus indomitus, im- 
petus carnis; cui insidet amor sui in sella volu- 
ptatis, frenun habens penuriam; stimulum, stimu- 
lum libidinis, Currus superbie duas habet rotas, 
presumptionem de se, et temeritatem : equus qui 
trahit, appetitus cst vane glorie, cui insidet amor 


B mundi, in sella adulationis, frenum habens avari- 


tiam, stimulum, stimulum livoris. Currus malitise 
duas habet rotas, simulationem et dissimulalionem : 
equus trahens est malevolentia, cui insidet sapor 
mali, in sella fraudis, frenum habens tergiversatio- 
nem; stimulum, stimulum ire. Contra hos tres 
currus, tres sunt currus Dei. Currus continentie 
duas habet rotas, orationem et exercitationem cor- 
poris : equus trahens devotio, cui insidet miles 
Dei, contemptus sui in sella puritatis ; frenum 
habens disciplinam ; stimulum, stimulum timoris 
Domini. Currus innocentie duas habet rotas, hu- 
militatem nolentis preesse, et mansuetudinem vo- 
lentis subesse: has trahit equus, id est amor pacis, 
sessorem habens contemptum sz:culi, ?9 6 in sella 
benevolentie; frenum, zelum veritatis; stimulum, 
stimulum amoris Dei et proximi. Currus sapien- 
liie duas habet rotas, prudentiam et simplicitatem; 
equum, fortitudinem; equitem, amorem Dei; sellam, 
vigilantiam ne cadat; frenum, modestiam, ut re- 
gat; sümulum, zelum justitie. Cum ergo, amica, 
currus habeas ut Pharao, et equitalui meo in curri- 
bus Pharaonis assimilaverim te, satagendum nunc 
est de victoria, non de praemio victoris : nimis 
enim est, et preproperum quod qusris. Non vide- 
bis modo faciem meam, sed posteriora mea vide- 
bis. Licet enim meridiem quem postulas modo non 
accipias, multa tamen interim a me accipis, in qui- 
bus merito lauderis. 

24. Jam enim ex gratia mea pulchre sunt gena 
tuc ut turturis; id est, magna sunt et exteriora, et 
interiora dona quibus te ditavi. Quid enim interius 
acceperis, ostendit exterius honestas et maturitas 
conversationis, quze sunt dux gen:ce turturis, id est 
anime in absentia sponsi gementis, et consolatio- 
nem nullam, recipientis, et singulariter habitantis. 
Sicut in pallore vel rubore genarum exterioris 
hominis deprehenditur qualitas : sic in honestate: 
et maturitate conversationis, sinceritas ostenditur 
bene composite mentis. Et non solum hoc, sed et 
collum tuum sicut monilia. Puritatem anima: com- 
mendat in te, ut dixi, coram hominibus, honestas 
et maturitas conversationis; apud Deum vero direc- 
tio intentionis. Intentio enim tua, qus& sicut collum 


14 


421 


IN CANTICA CANTICORUM 


428 


eapiti Christo conjungit totum operis tui corpus, A effusionem. Quod cum effundere necesse sit, exun- 


sicut monile est, cum palam fit omnibus Deo eam 
et proximo deservire. Hoc enim significat monile 
ornamentum colli, quod exterius aurum, gemmam 
vero habet intrinsecus, intentionem scilicet esse af- 
fectam amore Dei, et amore proximi. Quod cum 
sponsus hominibus declarat, sponszs collum monili 
ornat; imo facit esse sicut. monilia. Cum hac om- 
nia, dicit sponsus, tibi dederim, adjiciam adhuc or- 
namentum aliud : Murenulas aureas faciemus tibi. 
Sic est plane, sic esse solet. Cum quserit sponsa in 
hoc seculo gloriam, non assequitur; velsi asse- 
quitur, inutilis est. Cum vero in solo sponso qusrit 
gloriam, etiam nesciens gloriam incurrit, et gloriam 
qua utilis est. Sicut enim in colli ornamento gloria 
se obtulit de exemplo, sic in ornatu aurum de 
verbo. Gloria enim te debet quaerere, non tu illam. 
Si qusris illam, fugit; si fugis, incurrit; si queris 
eam et invenis, nociva est vel inutilis. 

25. Muraenulas aureas faciemus tibi, inquit, ver- 
miculatas argento (Cantic. 1, 6-10). Murenule sunt 
ornatus aurium, quae ἃ sponso sponse dantur, cum 
bonus datur auditus ejus praedicationi. Vermiculatas 
argento, id est, distinctas eloquio: quia alii datur 
sermo sapientia, quod significat aurum; alii sermo 
scientia (I Cor. xit, 8), quod. significat argentum. 
Promittil itaque sponsus, quod interius et exterius 
eam glorificabit. Murenulas, inquit, faciemus, ego 
el Pater et Spiritus; me sapientiam, Patre effica- 
ciam, Spiritu sancto prabente benignitatem. Facie- 
mus autem de nihilo, id est ex nullo praecedente 
merito; hoc enim significat nomen facture. Unde 
et ibi dicitur : Faciamus hominem (Gen. 1, 96). Vel 
faciefnus, ego et Angeli et doctores mei: ego inspi- 
rando, Angeli suggerendo, homines docendo. Deus 
enim videt intentionem, et angelus affectionem, ho- 
mo factum. Angelus enim intentionem non videt, 
sed affectionem videt. Ideo angelus malus bonum 
Deum non videt, quia idem est Deus, et alfectus, et 
voluntas ejus : nec enim afficitur. Suggestiones vero 
Ange:orum, ipse sunt linguz eorum, de quibus di- 
cit Apostolus ; Si linguis Angelorum loquar (1 Cor. 
xin, 1). Sunt autem hec quedam signa occulta spi- 
ritualia nobis incognita, quibus sibi loquuntur, et 
innotescere faciunt voluntates suas, nec solum sibi 
invicem, sed et hominibus aliquibus angelicam vi- 
tam ducentibus. Linguam ergo Angelorum intelligit, 
qui suggestiones illorum intelligit. Lingua eorum 
loquitur, qui sicut. Nicolaus et Benedictus, in som- 
. nis, vel aliis quibusdam occultis modis, vel dor- 
mientibus; vel longe absentibus, suggerunt que 
volunt. Vel murenulas aureas faciemus tibivermicu- 
latas argento, id est, sermonem gratiz sale conditum. 

424 26. Audiens sponsa benignam sponsi pro- 
missionem, leta redit ad adolescentulas. Solatium 
est quippe vitae humane, habere cui cor tuum cre- 
das, quem participem gaudii, participem etiam fa- 
cias doloris tui. Sponsa igitur quotiescunque a 
sponso accipit olei infusionem, impletur usque ad 


dante plenitudine charitatis ad adolescentulas re- 
currit, quibus idem desiderat quod sibi. Felix 
amicitia οἱ beata societas, ubi qui audit, statim di- 
cit : Veni. Rediens itaque ad eas, Dum esset, inquit, 
rez inaccubitu suo, nardus mea dedit odorem suum: 
hoc est, Putabam me vilem οἱ abjectam in oculis 
sponsi, quia cun meridiem el expeterem, repulsam 
passa sum. Sed qui judicat me Domiuus est. Dum 
enim esset rex meus et Dominus meus, pro arbitrio 
judiciorum suorum omnia disponens secunduin 
bonum consilium voluntatis sug, ἐπ accubitu suo, id 
est judiciorum suorum secreto, nardus mea, id esl 
humilitas de priori conversatione vel de pressuris 
mundi, dedit in conspectu ejus, odorem suum, id 651 


B secundum qualitatem suavitatis suse. NarJus enim 


herba est humilis et calida et odorifera, per quam 
figuratur humilitas, fervida charitate, et accepta 
Deo ex puritate intentionis. Et vere nardus mea de- 
dit odorem suum : nam fasciculus myrrha dilectus 
meus mihi (Cantic. 1, 11, 12); id est dilectio dilecti 
mei (qua causa mihi est in hoc szculo tribulationis 
et amaritudinis, de quo gemebam ad eum, cum pu- 
guarent contra me filii matris mes) facta est mihi 
inyrrha quidem amara, sed condiens me, ne putre- 
scam in torpore securitatis et negligentie. Non est 
autem mihi fascis myrrha, sed fasciculus, quia diu 
non durabit: vel parvus mihi prz amore ejus; vel 
parvus prz consideratione malorum meorum preeler- 
itorum. Sed laetetur Sion, et exsultent filie Jude 


C propter judicia tua, Domine (Psal. xrvi, 12) : quia 


quantumcunque amara sit myrrha, quantumceun- 
que ponderosus sit fasciculus, in medio uberum meo- 
rum commorabitur, in medio prosperitatis et advcr- 
sitatis mes, in medio congralulationis mea et com- 
passionis mea : ibi commorabitur, nec inde move- 
bitur in eternum, Nec enim gaudebo nisi in Domino, 
nec contristabor nisi in Domino. Sed et ipse sive 
per prospera me consoletur, sive in adversis exer- 
ceat, de medio uberum meorum, id est de medio 
corde meo, non movebitur : et sive congratulandum 
in bonis aliorum, sive in malis compatiendum Jmihi 
sit, nonnisi in Domino. | 

21. Botrus cypri dilectus meus mihi in vineis. En- 
gaddi. Superius sponsam tabescere fecerat zelus 
suus, quia obliti erant verba Domini inimici sui, vel 
qui insultabant ejus nigredini, vel qui pugnabant 
contra eam filii matris sue, et posuerunt eam cu- 
stodem in vineis. Quibus cum ipsa usque ad suse 
vinee negleclum invigilaret, ei pene jam desperaret 
de eis, etin cura et in sollicitudine earum caliga- 
ret, meridiem sponsi expetierat: a quo benigne 
coercila, rursumque consolatione, non qua volebat, 
sed qua expediebat letificata, repente operante 
gratia ubi non sperabat, fructum, invenit, botrum 
scilicet. cypri in vineis Engaddi; et exclamans pre 
gaudio, Botrus, inquit, Cypri dilectus meus mihi fa- 
ctus est. Cyprus insula est bonarum vinearum, fer- 
Llililale nobilis: Engaddi interpretatur Fons h«edi- 


429 


fluctibus seculi undique quassatam, sed abundan- 
tia gratiarum exundantem. Fons hedi significat 
fontem Baptismi, in quem hedi ingrediuntur; sed 
egrediuntur agni novelli, de quo in sequentibus : 
Sut grex tonsarum, qua ascenderunt de lavacro, 
omnes gemellis fetibus. Miratur ergo sponsa, quod 
in vineis nove conversalionis fructum invenit per- 
fectionis, et frucium non alium, quam ipsum Chri- 
stum. Cum enim in omnibus actibus nostris vel 
conatibus Christus in causa est, fructus noster Chri- 
stus est. Hunc fructum sponsa repente inventum, 
laboris sui conscia quo in eis labhoraveral, pia ex- 
sultatione sibi vindicans, Botrus, inquit, Cypri dile- 
ctus meus mihi in vineis Engaddi. Vel aliter, ut sur- 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 


Significat autem Cyprus abundans vino, Ecclesiam A Deum; vite et conscientie munditiam, que amo- 


sum aliquantulum repetamus: postquam sponsa a B 


sponso meruit ornari, in laudem ejus et predica- 
tionem operum ejus statim erupit, dicens, Dum es- 
set rez in accubitu $uo, nardus mea dedit odorem 
suum : accumbente 8 9 S Rege, id esl humiliante se 
in utero Virginis, nardus mea, id est humilitas Do- 
mini mei, dedit oderem suum, dum propter nimiam 
charitatem suam qua dilixit nos, fieri ex Virgine 
dignatus est sub lege. Deinde non fascis, sed fasci- 
culus myrrhe fieri dignatus est, dum mortis, et cru- 
cis, et sepulcri amaritudinem, trium tantum die- 
rum spatio passus est; moxque botrus Cypri in re- 
surrectione apparuit in vineis Engaddi, dum fideli- 
bus spiritualia bona distribuit. 

28. Sequitur : Ecce tu pulchra es, amica mea ; 
ecce tu pulchra, oculi tui columbarum. Vidensspon- 
sus sponse devotionem, et quia inter ubera sua da- 
bat ei locum eommorandi; Ecce, inquit, id est, in 
hoc statu tuo, in hac confessione tua et cognitione 
tui, tu quia unde pulchra tu, inde ego non pulcher 
et non habens speciem neque decorem, ft, inquit, 
pulchra es. Et rursum, Ecce tu pulchra : id est, pul- 
chra in interioribus, et pulchra in exterioribus; 
pulchra in intentione, et pulchra in actione. Amica 
mea. Amicitiam duo faciunt, mutua conscientia et 
eadem voluntas. Porro amicitiam sponsi et sponse 
facit quedam mutuo conscientia, et eadem voluntas, 
cum Dominus secreta sua bona spons:e revelat, et 
sponsa mala sua per puram et humilem confessio- 
nem facit ei cognita. Pulchra es, inquam, nec ti- 
meo ne evanescas, quia oculi (ui columbarum; id 
est simplices sunt, non sunt intendentes vel tibi, vel 
aliis, nisi in Deo. Porro duo oculi sponse sunt, my- 
sticus et activys, vel contemplativus et moralis. Sed 
libet adhoc de oculo subtüilius aliquid inspicere, 
Oculus ut clare videre possit, haec habet necessa- 
ria, radium validum et purum, qui de pupilla proce- 
dat; aerem purum et lucidum, qui transitum ejus 
non impediat; corpus in quod effundat, rationem 
eui renuntiet, memoriam quam ratio consulat. Ho- 
rum δὶ quid defuerit, perfectus visus non erit. Sic 
et amor Dei, ut verus sit, hac habet necessaria: 
affe ctum purum, quo Deum nonnisi propter Deum 
diligat, nec aliquid cum Deo, nisi in Deo et propter 


C 


430 


rem nou impediat; discretionem spiritus, quie pu- 
ritatem contemplaniis non sinat errare, sed doceat 
Deum, et non aliud pro Deo intelligere; rationem 
qui judicet de discretione; fidem quam ratio de 
omnibus judiciis suis consulat, et qui suis eam re- 
gulis coliibens et terminis, errare non sinat. Et iste 
est oculus columbinus. 

29. Ecce tu pulcher es, dilecte, mi. Intelligens 
sponsa in Oculis sponsi aliquatenus se placuisse, 
gesüt in amplexus. Unde et exsurgens in laudem 
pulchritudinis ejus, ad amplexus suos eum provo - 
cal. Me, inquit, pulchram predicas, sed, o dilecte 
mi, ecce, id est in jucunda ostensione gratiz tus, 
tu magis pulcher, a quo omne pulchrum : pulcher 
in humanitate, decorus in deitate. Quod si tu pulcher 
et ego pulchra, si tu dilectus et ego dilecta, quid 
restat nisi lectulus? Sicut de fasciculo diximus, le- 
ctulus nomen est delicatum. Ecce lectulus conscien- 
tie, non meus nec tuus, sed noster; meus per con- 
fessionem, tuus per gratiam et illuminationem. Flo- 
ridus est, id est, in proposito virtutum vernat flori- 
bus bonarum cogitationum. Nec ad curam domesti- 
cam me remittas, sicut cum expeterem meridiem 
tuum remisisti me ad equitatum curruum tuorum, 
vel expulisti me ad custodiam gregum : cum jam 
adolescentularum domus mihi commissarum gratia 
tua et sollicitudine mea sic sil munita et ornata, ut 
non timendum sit eis a turbine et pluvia; interim 
dum in lectulo pure conscientige perfruar conjun- 
ctione dulcedinis tue. Quam beata anima, quee in hoc 
lectulo unus cum Deo spiritus efficitur, osculo intel- 
ligentie Dei perfruitur, amplexu amoris ejus astrin- 
git et astringitur, et sic in pacein id ipsum dormit et 
requiescit ! 

30. Tignadomorum nostrarum cedrina. Yere mu- 
nita et domus, quia Angelis tuis mandasti de ea, 
ut custodiant eam. Cedrus umbra sua fugat ser- 
pentes. Tigna ergo cedrina, Ángeli sunt protegentes 
domum Dei, et virtute sua deemones fugantes, quasi 
latrunculos domus ; sanctorum merita portantes te- 
ctum orationum, clavis timoris Dei affixum: ἰα- 
quearia cypressina, et foris tecto munita est domus, 
interius vero ornata et ordinata. Sunt enim in ea 
8 Ὁ laquearia, que ut domus perpetua sit, vel 
perpetuus sit ejus ornatus, cypresssina sunt et bene 
illaqueata. Cum laquear illaqueatur, unum se ape- 
rit, allerum constringit, ut alterum ab altero capia- 
tur, hoc est amare et amari: ubi hec sunt, bene 
omnia ordinata sunt. Ubi enim omnes et amant in- 
vicem, el amabiles se prebent invicem, tanta est 
conjunctio, ut merito fraterna unitas dicenda sit 
potius quam congregatio. Ego flos campi. Audiens 
et approbans sponsus desiderium sponse, differt ut 
8ugeat, comprimit ut exaltet. Ego flos campi, flos 
mundi : quia sicut flos in campo, sic ex utero Vir- 
ginis unicus efflorui in mundo. Non ergo a te, sed 
a me floridus est lectulus et sum lilium, castitatis 
videlicet et puritatis exemplum : non superborum 


πεν 
4 


431 


- IN CANTICA CANTICORUM 


432 


sed convallium. Castitas enim superba non castitas A turitatis, collectionis. Tempus plantationis est sicut 


est, sed ornatum diaboli prostibulum. Sicut lilium 
inter spinas, sicamica meainter filias( Cant.1,12 ; i, 
2).Acsi dicat illud Salomonis: Si filie tibi sint, noli 
[aciem tuam hilaremostenderead illas(Eccli.vn,26). 
Cave igitur de ado'escentibus, de quibus securam 
te facis; sed sicut lilium inter spinas, sic esto, ὁ 
amica mea, inter filias. Si sic fueris inter eas, tunc 
eris amica. Ego lilium, tu vero sicut lilium, pul- 
chrum quidem, sed tenerum; filie tuze spinge sunt : 
in quamcunque earum 1e inflexeris, vulneraberis. 
Recta ergo esto in medio earum, omnibus te pre- 
bens in exemplum. Audiens sponsa quia a sponso 
humiliaretur, et ipsa se humiliat, et illum exalta!. 
Ego sum, inquit, sicut lilium pulchrum, sed fragile 
in medio spinarum : tu vero es malus inter ligna 
silvarum, id est inter Angelos, sicut inter filios. For- 
tis ergo es ad fragilem sustentandam; pulcher visu, 
ad fidem reborandam; boni odoris, &d spem confir- 
mandam:; gustu salubris, ad charitatem pascendam. 

31. Iterum sponsus. recedit ἃ sponsa, et abscon- 
ditur in coeli sui secreto, qui jam teneri putabatur 
in conscientie lectulo. Rediens ergo, sicut solet, ad 
adolescentulas, el sensus sui tenorem in corde reti- 
nens, quo sponsum allocuta fuerat, assimilans, eum 
malo inter ligna silvarum: Sub umbra, inquit, ejus 
quem desideraveram, sedi, et fructus ejus dulcis gut. 
turi meo (Cant. i, 3). Umbra inter deitatem Christi 
et nos, corpus ejus et, sub qua sedet sponsa, dum 
modeste et humiliter mysterium Incarnationis ejus 
contemplatur; et fructus ejus dulcis est gutturi 
ejus, quia non pervenit in ventrem ejus, id est in 
satietatem, sicut ct illud Job, Nec dimittis me ut 
glutíam salivam meam (Job, vut, 19). De sacramento 
enim verbi Dei vix est qui possit satiari. Gustare 
possumus, satiari non possumus: quia quanto sa- 
nior gustus, tanto validior appetitus. Dulcis ergo, 
ait sponsa, est gutturi meo fructus ejus, ex dulce- 
dine exempli sui ostendens mihi quanta oporteat 
me pati pro nomine ejus. Ideo ad vos redeo, ideo 
vos non desero. Quin etiam íintroduzit me rez incel- 
lam vinariam, ubi didici que ignorant sapientes 
mundi, videlicet in charitate praeesse. Tria enim 
habet Sponsus divitiarums uarum quasi gazoph ylacia ; 
hortum vel paradisum voluptatis, cellarium, et do- 
mum vel cubiculum. Hortus amoena habet et uti- 
lia: amoena in horto remanent; utilia in cellarium 
deferuntur: de cellario vero in domo vel cubiculo 
regi inde servitur. Hortus enim continet historicum 
sensum; cellarium, moralem; domus mysticum. 
Hortus continet historias Novi et Veteris Testamenti, 
presentis et futuri sseculi; cellarium, moralem in- 
structionem Christi; domus, gloriam szeternz remu- 
nerationis. [n horto, omnium quz sunt creatio ; in- 
cellario, omnium qui salvantur hominum reconci- 
liatio; in domo, omnium reconciliatorum confirma- 
tio et glorificatio. Hortus dividitur in tria tempora; 
cellarium, in tria merita; domus, in tria premia. 
Hortus enim tria habet tempora, plantationis, ma- 


in Genesi et in Prophetis et sripturis Veteris Te- 
stamenti, de creatione coeli et terre, et primordiis 
mundi. Tempus maturitatis est, cum in Christo et 
Evangelio conversationis human: apparuit maturi- 
tas, ut jam non dicatur, Oculum pro oculo, dentem 
pro dente (Deut. xix, 21) : sed, Qui te percusserit in 
dexteram mazillam, praebe ei et sinistram (Matth. 
v, 38, 39); et multa alia, qua» licet simpliciter et 
quasi historialiter intelligenda sint, ad vite t&men 
pertinent maturitatem. Tempus collectionis, tempus 
est futuri s:eculi, de quo 986 simpliciter, et quasi 
historialiter pronuntiamus:; Qui bona egerit, ibit in 
vitam aeternam; qui vero mala, in mortem seternam 
(Matth. xxv, &6; Joan. v, 29). In horto deambulatio 
est exemplorum obumbratio. Sed fructus borti de 
fertur in cellarium. In hoc horto, sicut supra di- 
ctum est, sub arbore malo sponsa sedebat, dum bu- 
militer contemplabatur seriem hist rialem humani- 
tatis. Christi; sed fructus ejus non fuisset dulcis 
gutturi ejus, nisi, intrasset cellarium. Unde statim 
ibi sequitur : 

32. Introduxit me rex in cellam vinariam (Cant. 
rn, &). Fructus enim horti, ut dictum est, defertur 
in cellarium: amconitas in horto remanet, utilitas 
alibi queerenda est; si eam invenire vis, ingredere 
cellarium. Tria habet merita, quasi tres moralitatis 
cellas: habitum ad prelatos, quz est disciplina; 
habitum ad pares, quz est justitia vel amicitia; ha- 
bitum ad subditos, que est charitas. Quod ut bre- 
vius et lucidius dicamus, est ut sciat quis subesse, 
coesse, przeesse. Prima cella plena est odoribus; se- 
cunda, saporibus; tertia, gratia. Prima enim magis 
proficit exemplis; secunda, moralibus vel mysticis 
studiis; tertia, charismatibus Spiritus saacti. Hac 
est enim cella vinaria. In hac bibunt amici, inebrian- 
tur charissimi. Nullus enim coram Deo altior est 
ordine prelatorum, qui pleni sapientia Dei, et ipsius 
in subditis vicem gerentes, ἃ fine possibilitatis at- 
tingunt fortiter ad finem impossibilitatis, et inter 
hac duo disponunt omnia suaviter. Isti pro fratri- 
bus, secundum Apostolum, optant anathema esse a 
Christo (Rom, 1x, 3), sed a Christo beatitudine, non 
a Cbristo justitia. Utrumque enim nobis est Chri- 
stus, el beatitudo, et justitia; sed tanto gloriosius 
acquirunt beatitudinem, quanto pro beatitudine no- 
lunt deserere justitiam. Verba enim hec Apostoli 
affectus sunt, non effectus. Haec cnim ebrietas, qua 
inebriantur charissimi dum pro amore Dei et fra- 
trum projicit quis intima sua, hec est cella vinaria, 
in quam sponsa meruit introduci, dum didicit in 
charitate preesse. Cella haec juxta domum regis 
est Sepe ergo exinde domum regis ingreditur, et 
secretum cubiculi, tam per se quam per subditos 
Domino sponso serviens de commissis sibi bonis et 
horti, et cellarii. Sive enim prelatus, sive subditus, 
liberum huc habet accessum, quicunque istum 
charitatis induerit affectum. Unde sponsa superius 
cum trahi post sponsum desideraret, ipsa vero ado- 


433 


COMMENTATIO EX BERNARDO. 


434 ᾽ 


lescentulas post se traheret, dicens, Curremus in A nes facimus: non quod omnibus prodesse nolimus, 


. odore unguentorum tuorum : statim, ut ipsa profite- 
tur, introduxit eam rez in cellaria ista, ut inde acci- 
peret unde illas reficeret, ne in cursu deficerent; et 
per ordinem de horto ad cellarium, de cellario ad 
cubiculum regis eas introduceret ; nunc quidem per 
contemplationis et amoris affectum, postmodum ve- 
ro per beatitudinis effectum. Porro domus unum 
habet premium Domini, nisi quia per hoc in tria 
premia dividitur, ut sciamus, quid, quantus, quo- 
modo; id est, quid sit Deus, corpus an spiritus; 
quantus, creatus an increatus; quomodo invenien- 
dus. 

33. Introduxit me ergo, ait sponsa, in cellam vi- 
nariam, id est in plenitudinem charitatis, in qua ne 


sed quia illis maxime prodesse credimus orationes 
nostras qui nobis se committunt, vel quia magis 
corda nostra excitantur. Itaque hoc ordine Sponsus 
in me ordinavit charitatem. 

3&. Et quandoquidem Christi charitas urget nos 
ad vos, Fulcite me floribus affectionum vestrarum, 
stipate me malis operum, quia amore absenus lan- 
gueo. Est amor pius, est amor fervens, est languens. 
Pius ad impetrandám vcniam peccatorum, fervens 
in exhibitione operum, languens, cum deficit anima 
in salutari Dei, id est, intuitu contemplationis. Cum 
hec dicens sponsa langueret, rursum sensit spon- 
sum presentem, et levam ejus sub capite suo, dex- 
teram vero ejus se amplexantem. Ideoque respirans, 


inebriata musto Spiritus sancti perperam aliquid B En, inquit, iterum sponsus; Leva ejus sub capite 


agerem, cum ad subditos redirem, ordinavit in me 
charitatem (Cant. n, ἃ). Charitas duo habet, affe- 
ctum, et actum. De affectu, Diliges Dominum Deum 
tuum ez toto corde tuo, et ex tota mente tua, et ex 
omnibus viribus tuis (Matth. xxu, 37); in. quo 
omnia affectus genera comprehenduntur. Affe- 
ctus ergo Deo debetur principaliter, secundario 
proximo, quem in Deo debemus diligere sicut nos. 
Nos enim primum, quia nobis conceditur prin- 
cipatus, ut primum amemus nos, deinde proximos 
sicut nos. Debetur autem charitati Dei quidam actus 
purgatorius, id est purgans, nos ad visionem Dei, 
ut sunt vigilie, jejunia, meditationes, lectiones, 
compunctiones: debetur et actus proximo, sicut 
opera misericordie, et cz;etera que exigit necessitas 
active et. socialis vite, Sed affectum Dei debemus 
per omnia praeponere affectui proximi, non vero 
semyer actui proximi actum Dei. Sed et in nobis de- 
bemus sspe actum charitatis corporis praeponere 
actui charitatis anima; οἱ actum charitatis anime, 
actui charitatis Dei, id est contemplationi. Haec ta- 
men omnia cum exigit )? S81 necessitas, qua non 
habet legem. Est enim lex charitalis, et est. neces- 
sitas charitatis. Lex charitatis precipit actum cha- 
ritatis Dei preponere actui anime, etl actum animae 
actui corporis. Necessitas charitatis sepe omnia 
his contraria. Inde est quod multi dicunt, pauci in- 
telligunt. Necessitas non habet legem. Procedit ordo 
et regula charitatis, quie precipit suum corpus et 
alterius minus diligere quam suam et alterius ani- 
mam; suam vero animam et alterius plus diligere 
quam suum corpus vel alterius: suam animam non 
plus quam alterius, sed alterius sicut suam. Hec 
quantum ad affectum charitatis. Caeterum actus ipsius 
charitatis sepe aliter ordinatur. Preponitur enim 
sepe, ut dictum est, in actu corpus anima, anima 
Deo. Quod si fratri tuo, ejusdem meriti et utilitatis 
tecum in eadem necessitate posito, prius subvenias, 
abundas charitate; si tibi, non peccas. Nam in eo 
quod dicitur sicut te (Matth. xxu, 39), primatus tibi 
conceditur: si autem disparis meriti fueris, meliori 
est subveniendum. Et cum omnes equaliter diligere 
debeamus, non tamen sine causa familiares oratio- 


C 


meo, et dextera ejus amplexabitur me. Ponit ergo 
Sponsa caput ut requiescat, non super laevam, sed 
in leva sponsi, cum afficitur mysteriis humanitatis 
Christi : dextera vero sponsi eam amplectitur, dum 
illuminatis oculis ejus, totam eam possidet amor 
Divinitatis, et intellectus. In hoc tam pio amplexu 
sponsa in id ipsum obdormivit et requievit. Sponsus 
etiam exsultans in amplexu charitatis ejus, filias Je- 
rusalem adjurat, id cst quamdam eis reverentiam 
erga sponsam inspirat. Adjurat autem eas per ca- 
preas cervosque camporum, cum exhibet eis agi- 

litatem ct alacritatem bonorum operum. Adjuro, in- 
quit, vos, filice Jerusalem, per capreas,cervosquecam- 
porum, ut non suscitetis occasionibus necessitatum 

vestrarum neque evigilare faciatis sponsam impulsu 
malorum vestrorum, quoadusque ipsa velit; id est, 

contemplatione gratie mere satiata, ex impetu con- 

cepti amoris, ipsa per se ad vos redibit. Sponsa de 

medio consolationis et contemplationis somno au- 

diens verba sponsi, id est, videns affectum gratis 

ejus, quia adolescentule nec eam excitarent, nec 

evigilare eam facerent; sed sicut capree cervique 

camporum in alacritate bonorum operum se exerce-- 
reut, ipsamque in contemplationis suz quiete in- 

quietari nefas ducerent: exsurgens in laudem sponsi, 

Vor, inquit, dilecti mei (Cantic. τι, 5-8). Heec est 

vox dilecti mei, hac est voluntas ejus, hoc est opus 

ejus, bac est virtus ejus in illarum conversione, haec 

est dulcedo ejus in mea dilectione. Ecce quomodo 

ordinata charitate omnia ordinata sunt et peccata, et 

in pace factus est locus ejus, et in Sion habitatio 

ejus (Psal. Lxxv, 3), cum sponsa in amplexu sponsi 

quiesci:, cum sponsus eam fovet et protegit, cum 

filie non suscitant eam, nec evigilare faciunt ; 

sed potius bonis suis studiis letam faciunt et ju- 

cundam. 

35. Hoc significabat mulier illa, quae clamabat ad 
Eliseum mortuo viro suo, servo ejus, sponsam Deum 
Patrem invocantem per mortem Filii sui viri ejus : 
Servus, inquit, &uus, vir meus, mortuus est; et ecce 
venit creditor, ut tollat sibi duos filios meos ad ser- 
viendum sibi. Sic et sponsa duos filios, alterum ver- 
bo, alterum exemplo genuerat, quos tulerat de manu 


435 GAUFRIDI ABBATIS 436 


diaboli. Cumque charitate ordinata sibi et Deo va- A de oleo devotionis quo abundas per omnia vasa illa, 
earet, filiosque negligeret, actumque Dei actui eo- — etcum impleta fuerint, revertere ad me. Non enim, 
rum preponeret; facta est fames verbi Dei: parvuli — ut dicis, parum habes olei, que in tempore famis 
petierunt panem, nec erat qui porrigeret eis. Coepit — non solum pascendam te, sed ungendam presumis. 
creditor diabolus redire, et jam non sicut perditor, ^ Audiens hzc sponsa, charitatem reordinavit; ut 
sed sicut creditor illos repetere ad serviendum sibi. missa fuerat, oleum Spiritus sancti mentibus audi- 
Mater vero quia non volebat labore bonorum studio- torum infudit: Deus autem vacua vasa implevit. 
rum et actuum agere, putans se acturam sola ora- — Quod cum factum esset, Vade, inquit, vende oleum, 
tione, ccepit ad Deum clamare. Et quid dixit illi re- δέ libera te a creditore; id est, pro effusione devo- 
Sponsum divinum? Quíd habes, inquit, in domo tua, — tionis ture, reternze vitee exspecta praemia. Tu autem 
id est, in conscientia tua? At illa, Vivit, inquit, Domi- — et filii tui vivite de reliquo (IV Reg. 1v,1-71) ; quia 
fius, non habeo ego ancilla tua aliquid in domo mea, — quanta a te aliis fiet olei hujus effusio, tanta a me 
nisi parum olei in vase, id est, devotionis in mente, — tibi fiet infusio. Sed vivite, inquit; non, Ungimini : 
quo ungar. Nota delicias. Non eget pasci, sed desi- ^ vos instate ut vivatis, tu videlicet et filii tui; ego 


derat ungi. At ille, Vade, inquit, e£ pete mutuo vasa — tempore suo de unctione deliciarum vestrarum pro- 
vacua non pauca, id est, auditorum corda, et mitte — videbo. 





GAUFRIDI ABBATIS 
DECLAMATIONES 


DE COLLOQUIO SIMONIS CUM JESU, 


Ex S. Bernardi sermonibus collecta. 


AD HENRICUM SANCT./E ROMANAE ECCLESLE CARDINALEM. 





ADMONITIO. 


$899 1. Hujus opusculi auctor est Gaufridus, Bernardi discipulus, qui istud ex variis sancti Patris ser- 
monibus contexuit, utiipse asserit initio prologi sequentis. Namubi in editislegitur, « e multis sermonibus 
Patrum; » scripti omnes praeferunt, « emultis sermonibus Patris nostri: » Cheminionensis, « e multis ser- 
monibus beati Bernardi Patris nostri. » 1n hoc codice sichabet libri inscriptio: « Incipitopusculum domni 
Gaufridi de dictis beati Bernardi ad Henricum Romana Ecclesie tunc subdiaconum, postea monachum 
Clara-Vallis, deinde cardinalem, super Dixit Simon Petrus ad Jesum. » Codex Aquicinctensis, scriptus ab 
annis quadringentis : « Liber de lectione evangelica, Ecce nos reliquimus omnia, collectus ex dictis domni 
Bernardi abbatis Clarc-Vallis. » In codice Vaticano, n. 658, scripto pro Nicolao V, exstat sub hoc titulo: « De 
colloquio Simonis et Jesu, ad Henricum Romana Ecclesie subdiaconum, qui postea monachus Clare-Vail- 
lensis factus est abbas apud monasterium Sancti-Anastasii de Urbe; » et in fine: « Explicit liber beati Ber- 
nardi. » Vallis-Lucentinus antiquior: « Incipiunt capitula inopusculo quod fecitabbas Igniacensis ad Hen- 
ricum, » etc. Denique Clare-Vallensis et Regie Navarra codices Gaufridi nomen praeferunt, non Bernardi. 
Ex quibus, aliisque codicibus intelligitur, hunc librum abaliis Gaufrido, ab aliis Bernardo olim fuisseattri- 
bulum. Ez his unus est Willelmus monachus Tornacensis, qui in Bernardino suo seu libro Florum ex Ber- 
nardo, librum « de colloquio Simonis el Jesu » passim sub Bernardi nomine laudat. Utrumque verum est, - 
et Bernardi esse hoc opusculum, uti auctoris, et Gaufridi uti collectoris, qui ex ore dicentis varios Bernardi 
sermones, de colloquio Simonis ad Jesum habitos, in unum conflavit. Sane tunc moris erat, ut ex ore lo- 
quentis exciperentur sermones non. modo Bernardi, quod de Sermonibus in Cantica aliisque constat, 
sedetiam aliorum, ul de Guerrici abbatis Sermonibus factum videbimus. ' 

2. Gaufridus itaque istius opusculi non auctor, sed collector agnoscendus. At plures fuere ejus nominis 
monachi Clarc- Vallenses. Abbatem. Igniacensem vocat codex Vallis-Lucentis. I5 ergo est Gau[ridus, Ber- 
nardi primum notarius, et post Guerricumabbas Igniacensis, tum post Fastredum Clara-Vallensis, qui libros 
de Bernardi vita duos, et sermonem de eodem composuit. Henricus vero, cui opusculum istud nuncupatum 
est, ipse est quem idem Gaufridus laudat in Actis concilii Remensis contra Gilbertum Porretanum his 
verbis: « Dominus Henricus Pisanus, tunc Romana Ecclesie subdiaconus, futurus postea Clare-Vallensis 
monachus, et ez abbate Sancti- Anastasii, sanctorum Nerei et Achillei presbyter cardinalis, » εἴ. 

3, Anno 1504 typisvulgatus est iste liber Spira, sub titulo Declamationum et nomine Bernardi, absque di- 
stinctione sectionum. Declamationum vocabulum cum nomine Bernardi in sequentes editiones transit, non 
contra mentem auctoris, qui libellum hunc « instar cujusdam copiosi declamatorii sermonis » a se composi- 
tum dicit. Ceterum cum auctor in fine prologi testetur, se hujus libri lectionem brevibus distinzásse senten- 
tiis, eamque scripti codices passim in sexaginta sectiones partiantur ; hanc. distinctionem ex. mente 
auctoris servare visum est. Certe in codice Albo-Mantellorum apud Parisios tractatus iste ita inscribitur : 
« Sententia excepta ex opusculis venerabilis Abbatis Clare-Vallis, » | 


437 


PROLOGUS COLLECTORIS. 

$588-95 4.Uttibi,dilectissime, presentes exhor- 
tationis schedulas destinarem, quse otiosa esse non 
patitur, nimirum credens omnia, et omnia sperans 
charitas persuasit. Ubi sane non tibi me propria tra- 
didisse putes, nec tanquam nostra suscipias, sed e 
mulüs sermonibus sancti Patris nostri, quorum di- 
gna satis laus est in Ecclesia, qua huic videbantur 
aptze negotio, noveris decerpsisse sententias; et sub 
unam utcunque formulam redigendo, cujusdam co- 
piosi declamatorii sermonis instar, hunc tuc Dile- 
ctioni libellum edidisse. Hoc nimirum scribendi ge- 
nus ad persuadendum efficacius arbitrabar, quod 
soleat amplius movere lectorem, vividas magis vo- 
ces, quam mutos apices repraesentans. Ceterum quo- 


DRECLAMATIONES .EX S. BERNARDI SERMONIBUS. 


438 


(Philipp. τι, 8-10). Libet proinde sacratissimo huic 
interesse colloquio, et intima cordis aure percipere 
quae dicuntur. Arbitror enim verba lectionis hujus 
ea esse, de quibus ad immortalem Sponsum a fini- 
bus terrz clamat Ecclesia : Propter verba labiorum 
tuorum ego custodivi vias duras (Psal. xvi, Δ). Heec 
nempe sunt verba, quz contemptum mundi in uni- 
verso mundo, et voluntariam persuasere hominibus 
paupertatem. Hzc sunt que monachis 9845 clau- 
Stra replent, deserta anachoretis. Hic, inquam, sunt 
verba quie Egyptum spoliant, et optima quseque 
ejus diripiunt (Exod. xu, 35, 36). Hic sermo vivus 
et efficax, convertens animas felici aemulatione san- 
ctitatis, et veritatis promissione fideli. 
II. — De relinquendis omnibus. 


niam suspecta mihi ignorantia propria, propriaque B 2. Dixit enim Simon Petrus ad Jesum : Ecce nos 


oblivio est; hortor et moneo, ut si qua deprehende- 
ris digna reprehensione, aut ipse ea corrigere stu- 
deas, aut si id forsitan ex mansuetudine refugis et 
humilitate, mihi sallem quacunque te moverint, 
non dissimules amicabiliter intimare. Atque id qui- 
dem de sententia dixerim. Nam de verbis, erit for- 
sitan invenire nonnullos, ad quorum aures si vene- 
rint, subsannent ea, dicentes: Quis est iste invol- 
vens sententias sermonibus imperitis? (Job xxxvii, 
2.) Verum nil tale mihi super tua reor eruditione ve- 
rendum. Quippe etmetum hunc, et pudorem, suspi- 
cione carens charitas foras mittit. Affectum magis, 
ni fallor, in his quam verba pensabit amicus : pree- 
sertim quod non ostentationis, sed :zedificationis 
edere paginam cogitarim, optans magis (si possibile 
videretur) et sine verbis hzc imprimere cordi tuo. 
Faciat hoc, qui invisibiliter operatur in cordihus 
electorum: et pia dignatione sua, suam hanc vo- 
cem reputans, vocem ei virtutis et efficaci; largia- 
tur. Ágit enim quod potest operosa dilectio, op- 
portune instans, fortassis et importune. Nulla sane 
operi idonea magis occurrit digniorve materia, 
quam evangelica lectio, ubi felicissimum illud Simo- 
nis et Jesu colloquium continetur. Hancergo susci- 
pere libuit, sed exhortationis magis gralia quam 
expositionis, ut scilicet ex ea sermonis occasio su- 
meretur. Sed et sententiis brevibus distinguere stu- 
dui lectionem, ut distinctio ipsa fastidium non 
admittat. 
I — De laude obedientie et de vi verborum Christi. 
4. Dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reli- 
quimus omnia, et secuti sumus te (Matth. xix, 277). 
Fidelis sermo et dignum omni acceptione collo- 
quium Simonis Petri οἱ Jesu. Familiaris siquidem et 
amica saluti obedientia est, sed obedientia firma et 
stabilis, qua» fundata est supra petram. Melior est 
enim. obedientia quam victime ; et asquiescere 
nolle, ut peccatum ariolandi est (I Reg. xv, 92, 23). 
Unde et vite quoque ipse Salvator preztulit hanc vir- 
tutem, eligens magis animam ponere, quam obedien- 
tiam non implere. Postremo et ipsum nomen Jesu, 
quod est super omne nomen, in quo flecitur omne 
genu, Apostolo teste, obedientie remuneratio est 


reliquimus omnia. Bene, optime, et non ad insipien- 
tiam tibi. Nam et mundus transit, et concupiscenua 
ejus : et relinquere hzec magis expedit, quam relin- 
qui. Ecce, inquit, nos reliquimus omnia, et secuti 
sumus te. Nimirum quia exsultavit ut gigas ad cur- 
rendam viam (Psal. xvin, 6), nec currentem sequi 
poteras oneratus. Sed nec inutilis commutatio, pro 
eo qui super omnia est, omnia reliquisse. Nam et 
simul cum eo donantur omnia, et ubi apprehende- 
ris eum, erit unus ipsc omnia in omnibus, qui pro 
ipso omnia reliquerunt. Omnia sane dixerim, non 
tantum possessiones, sed etiam cupiditates, et eas 
maxime. Plus enim concupiscentia mundi quam 
substantia nocet. Ei hzec fugiendarum causa divitia- 
rum precipua est, quod aut vix, aut nunquam sine 
amore valeant possideri. Limosa siquidem et gluti- 
nosa nimis non modo exterior, verum etiam interior 
substantia nostra videtur; et facile cor humanum 
omnibus que frequentat, adhaeret. 
III. — De eo qui juga boum emit quinque. 

3. Age ergo qui relinquere disponis omnia, te 
quoque inter relinquenda numerare memento. Imo 
vero maxime et principaliter abnega temetipsum, si 
deliberas sequi eum qui exinanivit propter te semet- 
ipsum. Pone gravissimam sarcinam, pone asina- 
riam molam, terrenam molem: pone illa quinque 
non hominum plane juga, sed boum, que tibi insi- 
pienter emisti. Alioqui sequi sponsum, et venire ad 
nuptias spirituales quinaria hac pressus et oppressus 
corporis sensualitate non poteris; sed elsi novissime 
veneris et pulsaveris, minime profecto aperietur tibi ; 
sed respondebitur de intus, quod non sit de bobus 
et asinis czeterisque jumentis cura Deo. Àn vero 
comparatum jumentis esse quis dubitet hominem, 
qui sibi juga emerit jumentorum? nisi quod eo sano 
ipsis quoque jumentis convincitur esse stolidior, et 
bestialior bestiis comprobatur, quod juga necessi- 
tatis earum propria ipse subierit voluntate. Quod 
enim illis natura est, huic culpa : dum tanquam unum 
ex his qua ratione carent, sine ratione degens, et 
ipse sub corporeis similiter sensibus incurvatur: Sed 
quid eum juga subisse causamur? Arguamus magis 
emisse. lllud enim stoliditatis miserandze, istud ex- 


- 


439. 


GAUFRIDI ABBATIS 


440 


treme dementiee est. Dignus est operarius mercede A Nec minus éontraria sunt quee simulatio et pusilla- 


sua: nam ut mercedem pro opere tribuat, iuaudi- 
tum. Denique loquitur super hoc verbo Dominus per 
prophetam, sub typo mulieris fornicaric scelera ar- 
guens Israelis : Qjnibus, inquit, meretricibus dantur 
mercedes: tu autem dedisti mercedes cunctis ama- 
toribus tuis, et donabas eis ut intrarent ad. te undi- 
que ad (ornicandam; factumque est in. te contra 
consuctudinem mulierum in fornicationibus tuis, et 
post te non erit fornicatio. In eo enim quod dedisti 
mercedes, et non accepisti, factum est in te contra- 
rium (Ezech. xvi, 33, 34). Plane et in 60 qui juga 
emit, contrarium fieri manifestum est. Quid enim 
juga emit, et juga boum, cui jugum suave gratis 
offertur? Nam jugum Christi, jugum hominis est, 
siquidem et Christus homo. Nec modo gratis tribui- 
tur, sed et copiosa his qui tulerint, remuneratio est, 
ut a nemine non dico emi, sed gratis sustineri queat. 
Quid ergo, miser, pro jugo boum distrahis animam 
tuam, qui jugum Cbristi suscipiens, emere poteras 
regnum Dei, mercari vitam, luerifacere Christum? 
Nam sine jugo interim esse non potes, homo nimi- 
rum, qui natus es ad laborem (Job v, '1). Sed grave 
jugum super omnes filios Adam (Eccli. xc, 1), utique 
qui sequuntur eum. Nam super eos qui Christum 
sequuntur, leve est et suave(Matth. x1, 30). Postremo 
ut c&elera sileam, cum sine jugo esse non possint. 
quale hoc ipsum est, eligere 996 potius quinque 
quam unum? Quis enim potest servire quinque do- 
minis, nedum quinque tyrannis, quinque predoni- 
bus? siquidem oculus meus depredatur animam 
meam (Thren. 1, 51). Annon sepe aliud gula exi- 
git, ad aliud pruritus aurium vocat? Sic et odoratus 
et tactus diversa interdum imperant, forsitan et ad- 
versa, dum uterque communem sibi gestit preripere 
servum, et trahit sua quemque voluptas. Vides ex- 
cusationem hominis qui propterea Christum non se- 
quitur, propterea se excusat a nuptiis, quod juga 
boum emerit quinque (Luc. xiv, 19). 
IV. — De multiplici dominio vitiorum. 

4. Quid, si eorum laborem et dolorem consideres, 
si numeres juga, qui variis serviunt vitiis morum, 
magis quam corporum sensibus? Erit profecto inve- 
nire jam homines, qui multo magis in labore homi- 
num non sint; sed longe amplius aliena ab homine 
flagella sustineant. Erit invenire ementes non modo 
quinque, sed plus quam quinquaginta quinque, non 
plane jumentorum juga, sed demonum. Contendunt 
aimnbitio et elatio cordis: altera nidum, altera foveam 
parat. Volare altera juhet, repere monet altera; cum 

- neutrum profecto sit hominis. Quis enim es tu, ait 
haec, quis vero ille vel ille est, aut quee domus patris 
eorum, ut eis in aliquo cedas, ut reverearis eos, ut 
eis aliquatenus blandiaris? At bonus sermo bonum 
inveuit locum, ait ambitio, et interdum quoque qui 
prodesse non potest, potest obesse. Unde dissimula: 
primum vinum bonum pone, donec veniat hora tua, 
Avaritia quoque et appetitus laudis sibi invicem 
adversantur, et quod hec congregat, hic dispergit. 


nimitas suggerunt impudentia, impatientieque cla- 
moribus ; et utraque labor et dolor, et afflictio spiri- 
tus sunt. 

V. — De duabus sanguisugoe filiabus. 

9. Hic autem omnia, similiaque ac dissimilia 
mala, ex una radice pullulant, proprie scilicet vo- 
luntatis. Hujus enim sanguisug:w du: suut insatia- 
biles filie, clamantes, Affer, affer (Prov. xxx, 15). 
Siquidem nec animus vanitate, nec voluptate corpus 
aliquando satiatur, ut scriptum est: Non satiatur 
oculus visu, nec auris impletur auditu (Eccle. 1, 8). 
Fuge sanguisugam banc, et omnia reliquisti. Hzc 
enim omnia trahit ad se. Pone hanc, et jugum tam 
importabile quam multiplex abjecisti. Non est enim 


B dominus crudelis ad illam; non est tyrannus impius 


et inhumanus sic urgens servulum, et non parcens. 
Faügatum magis instigat, subditum premit durius. 
Inquietum malum, quod spiritui semper incubans, 
inexcogitabilia meditatur. O custos hominum, quare 
posuisti me contrarium tibi, et factus sum miliime- 
tipsi gravis? (Job, vi1, 20.) Nullum mihi onus impor- 
tabilius, nulla gravior sarcina est. Factus sum mihi 
talentum plumbi (Zachar. v, "1), et resedit iniquitas 
super illud. Sed audiam vocem solatii, audiam quid 
loquatur magni consilii Angelus. Venite, inquit, ad 
me, qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam. 
Tollite jugum meum super vos, el invenietis requiem 
animabus vestris (Matth. x1, 28, 29). Verum hac 
alias; invenient forte in novissimis locum sibi. In- 
terim aane felices liquet esse, qui exonerati sunt, el 
sequuntur Dominum expediti. Arctissimum enim 
nos foramen exspectat Si quem sequimur, consequi 
volumus, per angustam contendamus ingredi portam 
necesse est. Quid tu, camele, gibbum; quid tu, pe- 
cuniose, proditoris loculos tollis? Non sic, impie, 
non sic ingredieris. Foramen acus hujusmodi sarci- 
nas non admittit. 

VI. — De divitiis Patrum Veteris Testamenti. 

6. Sed excusant aliqui fortasse dicentes: Abra- 
ham, [saac et Jacob, csterique sancti nunquid non 
lerrenas divitias habuisse leguntur? Sufficit nobis 
esse sicut illi fuerunt: neque enim sumus nos Pa- 
tribus meliores. Si culpabilis esset possessio divi- 
tiarum, nunquam illi in divitiis tantam a Domino 
gratiam obtinuissent; aut tantam 4984 gratiam con- 
seculi, divitias nihilominus possedissent. Quid re- 
spondebimus novis imitatoribus sanctorum vete- 
rum ? Imponant certe vitulos super altare Domini, 
mactent arietes, hircos immolent, quia et hoc Abra- 
ham fecit, et hic ritus Patrum, quibus non modo 
meliores non sumus, sed ne digni quidem solvere 
corriyiam caleeamentorum eorum. Sed hac, in- 
quiunt, statum ultra non habent; ubi revelata est 
veritas, transiere, Quid, si ipsas quoque sanctorum 
divitias tempotales, umbram fuisse dixerimus futu- 
rorum? In figura siquidem eis omnia legimus conti- 
gissc (I. Cor. x, 11). Denique quidni terrenas palam 
divitias possiderent saneti et perfecti viri, cum sola 


AM 


DECLAMATIONES EX S. BERNARDI SERMONIBUS. 


A492 


adhue terrena palam promitterentur a Deo? Sicut A Sed non omnes capiunt verbum hoc, sicut nec con- 


enim sacrificiis illis, sic et divitiis, carnalibus adhuc 
populis dispensatio divina morem gerebat: nimirum 
ut tanquam parvuli paulatim a Gentilium ritu sece- 
derent, eadem quse Gentes demoniis, Domino im- 
molantes, eademque et illi, sed a Domino, non a 
dz:moniis exspectantes. Ubi sane coelestis promissio 
sonuit, spiritualia jam necesse est spiritualibus com- 
parari, et mutari sacrificium spe mutata. Noverant 
haec quicunque vel eo tempore fuere perfecti, sed 
ex charitate populo coherebant, ut in manifesto qui- 
dem et agere eadem, et eadem querere viderentur. 
An forte violenta videtur extorsio, quod de umbra 
dicimus et significatione ? Olim alter super hoc scri- 
pserat in hunc modum : « Nullus mibi opponat au- 
rum templi Judaeorum. Tunc enim hoc fuit, quando 
sanguis immolabatur, quod totum figura fuit. Au- 
rum ergo repudierffus cum caeteris superstitioni- 
bus Judsorum: aut si aurum placet, placeant et 
Judzsi. » (S. HigRoNYMvus, epist. 2 ad Nepot.) Postre- 
mo non multos legisse me recolo aut non afflictos 
graviter, aut non graviter in ipsa s:eculi hujus pro- 
speritate tentatos, forte et periclitatos. 

VII. — Quomodo Judaeus inter aquas, Petrus super 

aquas. 

7. Nimirum longe aliud est in luto aquarum mul- 
tarum, divisi fundo maris iter carpere, terrena li- 
cite possidendo: aliud ipsam novis gressibus undam 
caleare, omnia relinquendo. Sed tempori gratise 
prerogativa haec debebatur: Petro novum iter et 
novi typus itineris servabatur. Ántiquorum sane Pa- 
trum diebus, donec in terris videretur et conversa- 
retur inter homines Dominus majestatis, non erat 
evangelicz forma perfectionis, sed spiritum Deum 
solo interim spiritu sequebantur. At ubi Verbum 
caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 14); 
jam nobis in eo tradita est imago viti, el conversa- 
lonis exemplar, quod oporteat etiam corporaliter 
imitari, ut utroque sequentes vestigio, non ulterius 
cum patriarcha Jacob altero femore claudicemus 
(Gen. xxxi, 31). Ubi enim audivimus quia dictum 
sit antiquis, Nisi quis renuntiaverit omnibus qua pos- 
sidet, non polest meus essediscipulus? (Luc. xiv, 33.) 
et item, Si vis esse perfectus, vade et vende omnia 
qu« habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in 
clo; et veni, sequere me ? (Matth, xix, 21.) Nec id 
dicimus, tanquam salvari quis vel lioc tempore ne- 
queat, si secus egerit; sed ut gradum agnoscat pro- 
prium et locum perfectiouis, aut discipulatus offi- 
cium non usurpet. 

VIII. — De remedio imperfectorum. 

8. Habent enim Evangelia et perfectionis consi- 
lium, et remedium infirmitatis. Nolite thesaurizare 
'vobis thesauros in terra (Matth. vi, 49j, haec perfectio 
est. Siquidem Filius hominis, ubi caput reclinaret, 
non habebat (Luc. 1x, 58). Petro et Joanni nec ar- 
gentum nec aurum erat (Act. τι, 6). Paulus victu 
simplici vestituque contentus ([ Tim. vi, 8), hec 
ipsa labore manuum acquirebat (II Thess. m, 8). 


silium castitatis. Quid dicitur populo ? Facite vobis 
amicos de mammona iniquitatis, ut, cum defeceri- 
Lis, recipiant vos in eterna tabernacula (Luc. xvi, 
9). Verba Domini sunt, et quod loquitur, tale est. Fir- 
ma equidem stat immobilisque, sententia, eos qui 
volunt in hoc seculo divites fieri, incidere in tenta- 
tionem laqueumque diaboli (1 Tim. vi, 9); sed quia 
misereor super turbam, et ipsum quoque camelum 
(quod homo non potest) per foramen acus tradu- 
cere PS possum; cavete saltem a verbo aspero, 
qui laqueum venantium minime declinatis. Vestite 
nudum, egenum alite, visitate infirmum, ne forte 
audire contingat sermonem durum, asperum ver- 
bum, auditionem malam : /te, maledicti, ín ignem 
eternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus 
(Matth. xxv, 41). Facite vobis amicos de mammona 
iniquitatis. Ac si manifestius dicat : Ve vobis, divi- 
tes, qui habetis consolationem vestram ( Luc. vi, 24). 
Attamen unum jam superesse videtur. Communicate 
eam pauperibus, quorum est regnum Dei, ut, cum 
venerit hora eorum, reminiscantur, et deficientes 
vos recipiant in eterna tabernacula sua : et conso- 
lationem suam, quam modo prudenter exspectant, 
dum vestram ipsi percipiunt, misericorditer com- 
municent desolatis. Mensuram enim bonam et co- 
agitatam et supereffluentem dabunt in sinus eorum 
(ibid. 38) : nec erit illud pallium breve, quod duos 
operire non possit, aut stratum coangustatum, unde 
decidat alter (Isai. xxvii, 20). 
IX. — De periculo clericorum. 

9. Hinc est quod dotatas et ditatas videmus ec- 
clesias a potentibus et divitibus hujus seculi, qui 
in operibus bonis divites, juxta Evangilii admoni- 
tionem, amicos sibi facere studuerunt de mammona 
iniquitatis, a quibus in aeterna tabernacula reciperen- 
tur. Quidni sperarent ab bis recipi, qui claves vi- 
dentur babere? Sed heu! data est ipsa providen- 
tia eorum in occasionem carnis, et qui sibi pariter 
atque aliis in ccelo tabernacula sterna parare de- 
buerant, in terra conjungunt domum ad domum, et 
agrum copulant agro ! Quis rapuit ab ure Aposto- 
lorum temporis hujus verbum gratie, fiducie ver- 
bum : Ecce nos reliquimus omnia, et seculi sumus- 
te? Ecce enim ut populus, sic et sacerdos(/sai. Xx1v, 
2). Similiter volunt in hoc seculo fieri divites; simi- 
liter, imo et abundantius suam hic preripiunt con- 
solationem. Similiter amicis egent et ipsi, ut in 
aliena saltem tabernacula suscipiantur, utpote pro- 
pria non habentes. Beati enim pauperes spiritu, 
quoniam ipsorum cst regnum coelorum (Matth. v, 
3). Ceterum hominibus, qui perfectionis obtinent 
locum, dignitate pollent, auctoritate praeminent, 
funguntur officio, au inter hec infirmitatis et 1π|- 
"perfectionis, quam usque adeo diffitentur, liceat 
sallem sperare remedium, ipsi hinc quoque sint 
judices; ipsi, inquam, judicent utrum liceat. Nam 
quod minime deceat, manilestum est: nobis sane 
liceat vel audire dicentem, Si sal infatuatum fuerit, 


«43 
Án quo saláetur ? Ad nihilum valet ultra, nisi ut mit- 
Aatur foras, etconculcetur (Matth. v, 13). Sed et Pre- 
A4by4ero, cui forsitan .derogare timebunt, quoniam 
sanctus est, uti liceat solita .spiritus libertate, nulli 
blandiri, palpare neminem; sed nude nudam pro- 
mere veritatem. « Clericus, » inquit, « qui par- 
tem habet in terra, non habebit partem in ccelo. » 
Itemque, « Clericus si quidpiam habuerit preter 
Dominum pars ejus non erit Dominus : verbi gra- 
tia, si aurum, si argentum, si possessiones, si 
variam supellectilem, «cum istis Dominus pars 
ejus fieri non dignatur. » (S. HiERoNYMUS, epist. 2 
ad. Nepot.) 

. X. — Quomodo clerici α singulis generibus homi- 

num quod delectat usurpent. 


GAUPREHDI ABBATIS 


444 


Grex avium plumas, moveaL cornicula risum 

Furtivis nudata coloribus. 

HoaaT. Epist. lib. 1, epist. 3, vers. 18-20.) 
Magis autem magnus ille propheta et plus quam 
propheta terribiliter increpet, dicens: Genimina 
viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura 
ira ? (Luc. πὶ, 1.) Ubi enim sunt penitentie frgctus ? 
Cum ceperint resurgere homines unusquisque in 
ordine suo, ubi, putas, generatio ista locabitur ? Si 
ad milites forte diverterint, exsufflabunt eos, quod 
minime secum laborem aut pericula tolerarint. Sic 
agricole; sic negotiatores, et singuli quique ordines 
hominum a suis eos simi'iter arcebunt finibus, ut- 
pote qui in hominum labore non fuerint. Quid igi- 
tur restat, nisi ut quos omnis ordo repellit pariter 


40. Videtur et sanctus David cauterio gravi inu- B et accusat, eum sortiantur locum, ubi nullus ordo, 


rere quosdam : ipsi viderint quos hsec parabola 
tangat. In labore, inquit, hominum non sunt, et cum 
hominibus non flagellabuntur : ideo tenuit eos super- 
bia (Psal. vxxu, 5, 6). Habent enim singula queque 
genera hominum laboris aliquid, aliquid voluptatis. 
Sed advertere est prudentiam aliquorum, et mirari 
quemadmodum novo inter hac artificio discernen- 
tes, et ab invicem sequestrantes ea, totum quod de- 
lectat eligunt et amplectuntur : quod molestum est, 
fugiunt et declinant. Cum militibus nempe super- 
bise fastus, amplam familiam, et nobiles apparatus, . 
equorum pbaleras, accipitres, aleas, et similia quz- 
que frequentant. Aliqui forte dependenies a collo 
rubricatas murium pelles, ornatos thalamos, balnea, 


et mollitiem omnem atque gloriam vestium a αὐ. 


lierculis mutuantur; caute omnino lorice pondus, et 
insomnes in castris noctes, incertaque discrimina 
preliorum, muliebrem 989 quoque verecundiam 
et disciplinam, aut si quid sexus ille laboris habere 
creditur [a/. cernitur] declinantes. Sudant agricola ; 
putant et fodiunt vinitores : et qui inter hzc tor- 
pent otio, accedente fructum tempore innovari sibi 
horrea jubent, et promptuaria eorum plena, utinam 
non pr&illis ; utinam vel cum illis. Vivunt tritico, 
bibunt uvae sanguinem meracissimum : parum est, 
impinguantur et dilatantur adipe frumenti. Herba- 
rum succis peregrinum mutuantur vina saporem, et 
additur oleum camino. 

41. Sed considera ei negotiatores. Circumeunt 
-mare et aridam, in labore corporis, et periculo vitee 
perituras sibi divitias congregantes. Dura sunt hec : 
caveant prudentes nostri; dulces interea capiant 
somnos, ne dicam, in stratis lasciviant suis. Erit 
' tamen invenire in die festo graves vasis aureis et 
argenteis ministrorum dextras, refertas variis, opi- 
bus manticas, perticas oneratas, et in scriniis tam 
multiplices loculos, ut si mensas adhibueris, num- 
mularios putes. Quid fabros aut cementarios, cz- 
terosque ejusmodi operarios necesse est numerare ? 
Victum sibi multo labore querunt : illi madent de- 
licis, copiis affluant otiosi. Annon .merito tales 
poeta subsannet ? 

Ne, cum forte-suas repetitum venerit.olim. 


sed sempiternus horror inhabitat ? 
XI. — De officio clgricorum. 

12. An forte ad electionem cleri audeant aspi- 
rare ? Magnus enim vere eorum locus in regno Dei : 
el bonum sibi, sed qui bene ministraverint, gradum 
acquirunt (/ Tím. τι, 13). Ceeterum suus et ipsis 
nec modicus labor esse videtur, et dicebat qni plus 
omnibus laboravit : Qui non laborat, non manducet 
(Il Thess. wi, 10). Et Petro dictum est: Simon 
Joannis, amas me ? pasce oves meas (Joan. xxi, 15- 
17). Idemque tertio repetitum ; tertio dictum, Pasce; 
nec Mulge, seu Tonde vel semel additum est. Speret 
ergo discipuli locum, gradum ministri, qui domini- 
cum pascere gregem satagit, quam tondere : pascere 
vero tripliciter, exemplo conversationis, verbo pre- 
dicationis, fructu orationis; et pascere ad manda- 
tum Christi, ut nemo sibi hunc sumat honorem, 
sed qui vocatus fuerit a Deo tanquam Aaron (Hebr. 
v, &). Per eum nempe si quis introierit salvabitur, et 
inveniet pascua. Si vcro ascenderit aliunde, plane 
fur est et latro (Joan. x, 9, 4). Atque utinam vel 
quaratur jam inter dispensatores, ut fidelis quis in- 
veniatur. 

XII. — Excusatio quod nonnisi manifesta loquatur. 

13. Nemo tamen indignetur nobis, aut moleste ac- 
cipiat quie dicuntur. Si sanctus est, el minime sibi 
conscius horum, congratulamur ei : doleat et ipse 
nobiscum in pluribus hec inveniri. Nec enim reve- 


D lamus nunc occulta dedecoris, nec parietem fodi- 


mus, ut abominatio major appareat (Ezech. xit). 
Nullum adhuc de fornicatione fecimus verbum, 
quamvis et haec in multis etiam et mutipliciter re- 
gnet, qui puritatis auctori, impuro corde et corpore 
ministrantes, non verentur stare ante angelum Do- 
mini, qui secet medios et disperdat (Dan. xin, 55) : 
sed omnino audent Agni immaculati sacras contin- 
gere carnes, et intingere in sanguine Salvatoris ma: 
nus nefarias, quibus paulo ante carnes, proh dolor : 
meretricias attrectarunt; sic 999 altaria circuire. 
sic frequent:re psalmos, cum et ejusmodi laus exsc- 
crabilis, et oratio sit in peccatum (Psal. cviti, 1). 
Sed nec eorum sacrilegia recensemus, qui diligunt 
munera, sequuntur retributiones, vendunt sacra- 


445 


DECLAMATIONES EX 8. BERNARDI SERMONIBUS. 


M6 


menta, justitiam produnt: quorum guttura necdum Α (anta hominum temeritate loquetur patiens redditor, 


traxit ad laqueum, necdum praefocavit fauces ver- 
bum blasphemis, vox sacrilega, sermo nequam, 
Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam ? 
(Matth. xxvi, 15.) Videmus heec omnia, sed quodam 
modo non videntes, quippe quibus nec flagellum 
est, nec ille comedena zelus. Manifesta loquimur, et 
quae vix aliqui erubescunt. Postremo et nos in clero 
fuimus: liceat vel nostra scrutari. 

XIII. — Quofhodo intrent clerici ad. ecclesiastica 

beneficia. 

14. Videte vocationem vestram, ait vocatus Apo- 
stolus (/ Cor. 1, 26). Consideremus et nos an vocati 
venerimus, et vocati ἃ Deo, cujus nimirum hac 
vocatio est. Nec communem modo vocationem 


peenitentiam cupiens, quam vindictam. /psi, inquit, 
regnaverunt, einon ex me : principes ezstiterunt,et 
ego non vocavi eos (Osee viu, &). Universos siquidem 
in ordinibus ecclesiasticis ceterisque ad sanciua- 
rium pertinentibus honorem quaerentes proprium, 
aut divitias, seu corporis voluptatem, postremo 
quie sua sunt, non que Jesu Christi; manifeste 
prorsus et indubitanter, non ea qua Deus est cbari- 
tas; sed aliena ἃ Deo et omnium radix malorum, 
cupiditas (/. Tim. vi, 10) introducit. Quid istud te- 
meritatis; imo quid insanie est? Ubi timor Dei, 
ubi mortis memoria, ubi gehenns metus, et terri- 
bilis exspectatio illa judicii? Sponsa nec cubiculum, 
nec cellam ingredi nisi rege introducente preesumit : 


dixerim, qua sane juxta eumdem apostolum, quos 'B tu irreverenter irruis nec vocatus, nec introductus? 


preedestinavit, hos et vocavit (Rom. vin, 30) ; sed 
quis vocaverit nos in honorem cleri, convenire ve- 
lim eonscientia singulorum, ut secundum prece- 
ptum Domini ad cor Jerusalem loquar (Isai. xt, 2). 
Huic enim parvulo adhuc, aut forsitan necdum 
nato, ecclesiastica jam beneficia provida sane pa- 
rentum sollicitudo parabat. Hunc nos, inquiens, 
illi vel illi trademus episcopo, apud quem habemus 
gratie locum, aut cui forte servivimus, ut ditetur 
de bonis Domini, nec in tot liberos nostra dividatur 
heereditas. Illum praepositus aut decanus ut sibi 
succederet, plus quam materno educavit affectu, in 
deliciis enutriens, et delictis. Ille dignus archidia- 
conatu, utpote filius principis; magis autem si sit 
episcopi consobrinus, in quo nimirum tota est epi-" 
seopata progenies. Alius undique circuit sedulus ex- 
plorator, blanditur, obsequitur, simulat et dissi- 
mulat, miseraque sibi suffragia mendicare non eru- 
beseit, manibus οἱ pedibus repens, si quo modo 
tandem aliquando sese ingerere queat in patrimo- 
nium Crucifixi et bona Domini, quz sola ex omnibus 
hodie inveniuntur exposita. Nimirum peregre pro- 
fectus est, sed in plenilunio forte, ut sua districte 
repetat, rediturus. 

45. Quis ea intentione gradus ecclesiasticos et 
ministeria sanctuarii quserit, imo queritur (queri 
nempe, quam querere ipse debuerat), ut sine curis 
seeculi, in sanctimonia cordis et corporis illuminan- 
dus accedat ad Dominum, et suam pariter ac proxi-j 
morum operetur salutem, orationis studio deditus, 
et verbo predicationis? Nam si ea querit aut tenet 
animo, eoque intuitu, uf huic vitae habeat necessa- 
ria ; evangelizat ut manducet, et perverso nimis or- 
dine, celestibus terrena mercatur. Quam certe di- 
gnius, &mpliusque consentaneum rationi, ut pro 
earnali victu carnalia magis opera et negotia exer- 
ceret, uec fieret inversor rerum, aut inhonoraret 
ministerium spirituale? Sed modico est natura con- 
tenta, nec multi sola in his necessaria querunt, 
quippe minori facile satis obtinenda periculo. Hono- 
rati incedere volunt, placere student hominibus, de- 
lectari et superbire, et huic seculo per omnia eon- 
formari. Audi querelas Domini, quid super hac 


Traheme posi te, aitilla, Ánodorem unguentorum tuo- 
rum curremus (Cant. 1, 3). Nunc autem trahit sua 
quemque voluptas; et odorem turpis lucri sectan- 
tes, POT questum sstimant pietatem (I Tim. vi, 
δ) : quorum certa est damnatio. 


XIV. — De loculis Jude. 


16. Verum etsi irreprehensibilis videatur ingres- 
sus, et intentio casta; nihilne ultra timendum est ? 
Timendum quidem, et maxime. Neque enim qui- 
cunque spiritu coeperint, etiam spiritu consum- 
mantur, sed carne nonnulli (Galat. ni, 3). Denique 
et Saul princeps constitutus a Domino (I Reg. 1x, 
16), et Judas non ab alio electus in apostolum me- 
moratur. Nonne ego, inquit, vos duodecim elegi; et 
unus ex vobis diabolus est? (Joan. vi, 11.) Utinam 
in duodecim unus hodie Petrus; unus qui reliquerit 
omnia; unus qui loculis careat, inveniatur. Unus, 
inquit, ex vobis diabolus est. A duobus utique bolis 
diabolus dicitur; et Judas non loculum (al. locum], 
sed loculos habet. Utinam saperes, miser, et intellj- 
geres cum thesauro pecunie thes-urum ire pariter 
cumulari: utinam novissima providens, animadver- 
teres facile per foramen acus transituros non divi- 
tiarum cumulos, sed delictorum. Nil enim intulimus 
in hunc mundum: haud dubium quia nec auferre 
poterimus quidquam (1Tim. νι, Ἴ). Sane argentum et 
aurum non nihil est: sibi utrumque retinet mundus. 
Inexorabilem constituit janitorem: foramen angu- 
stum est, nihil ex omnibus asportare licebit. Nam 
peceatum, quoniam nihil est, nulla potest foreminis 
angustia retineri. Solum hoc te sequitur quocunque 
ieris: quacunque intraveris, pellem hanc non de- 
pones. Qus autem parasti insipiens, cujus erunt ? 
Vi | vie | in domo Dei horrendum videmus. Ουϊαηὶ 
idololatras ministrantes ? Mentior si non idolorum 
servitus avaritia est (Coloss. m, 5); si non quibus- 
dam etiam venter suus factus est deus suus (PÀi- 
lipp. m, 19). Quod enim quisque pree eceteris eolit, 
jid sibi deum constituisse probatur. Quantos sane 
videmus qui diligunt munera, sequuntur retribu- 
tionem ? quantos qui Christo Domino non serviunt, 


-sed suo ventri? 


447 


XV. — De quatuor virtutibus. 

17. Quis, putas, est fidelis servus etprudens, quem 
constituit Dominus super familiamsuam, ut det illis 
escam in tempore ἢ (Matth. xxiv, 45.) Quiris forte 
quam escam ? Meus, inquit, cibus est ut faciam vo- 
luntatem Patris mei (Joan. 1v, 84). Nimirum vita in 
voluntate ejus (Psal. xxix, 6), qua quidem nec pasci 
ipse, nec alios pascere poterit, nisi fidelis sit et pru- 
dens, ut eam et intelligat, et diligat: diligat autem 
fortiter, diligat et ferventer. Quando enim excusare 
ignorantia possit hominem, qui se magistrum infan- 
tium, doctorem insipientium profitetur ἢ Ignorans 
utique ignorabitur (Cor. xiv, 38), imo et multos 
ignorare faciet et ignorari. Quid enim periculi sit, 
ubi non invenit pastor pascua, ignorat dux itineris 


viam, vicarius nescit domini voluntatem ; Ecclesia B 


quotidie multipliciter et miserabiliter experitur. Est 
enim ut sacratissima, sic et secretissima res voluntas 
Dei, et occultum omnino consilium, de quo et Apo- 
stolusgloriatur : Puto, inquiens, quod et ego Spiritum 
Dei habeam (I Cor. vii, &0). Unde et ipsa Veritas 
ait: Nemo scit que sunt in homine, nisi spiritus ho- 
minis,quiestinipso. Sicetqua Dei sunt, nemonovit, 
nisi Spiritus Dei, qui in ipso est (1 Cor. 1,44). Utilis 
proinde lectio, utilis eruditio est, sed multo magis 
unctio necessaria; quippe qus sola docet de omni- 
bus (I Joan. τι, 21). Unde autem scire videbitur qua 
sit voluntas Dei bona, et beneplacens, ej perfecta, 
qui nec pulsare, nec querere, nec petere consuevit ; 
qui donec alienarum curam susciperet animarum, 
nunquam sus gessisse curam, sed in vano eam visus 
est accepisse? Alque utinam vel tunc curaret suam, 
ut meam quoque postea curaturum sperare liceret ; 
et de suo prius oculo festucam ejiceret, de meo vi- 
deret ejicere trabem (Matth. vit, 5). Nam de his qui- 
dem qui et ubi forte intelligunt Domini voluntatem, 
negligunt tamen, et quantum prevalent adversantur 
ei; qui dederunt manus morti, et cum inferno iniere 
fedus, ut odientes bonum, adberentes malo, parati 
sint gratis consentire peccato, fovere malitiam, fa- 
vere iniquitati; quoniam odibiles Deo, et mundo 
exsecrabiles esse constat, melius est silere quam 


loqui. 


$919 18. Sane nemo repente fit turpissimus : et - 


vix aliquis in hunc aflectum nequitiee nisi prava con- 
suetudine pertransivit. Sunt enim infirmi et tepidi 
amatores justitie, quibus aut vigor, aut fervor de est, 
aut fortassis uterque; cum uterque sit summopere 
necessarius, inter prospera quippe et adversa ver- 
santi. Ut enim vigoris esse dignoscitur, nequaquam 
cedere tribulationi, sed pro justitia persecutionem 
utiliter sustinere: sic fervori videtur attribuendum, 
nullis capi voluptatibus, nullis illecebris enervari. 
Quis quidem tum omni populo, tum maxime et spe- 
ciajiter ducibus populi sunt necessaria, ne forte in 
perniciem omnium errare contingat. Quid enim re- 
fert qua occasione viam deserant veritatis, seducan- 
tur ignari, sequantur spontanei, compellantur inviti, 
geu attrahantur illecti? quid interest, dummodo eant 


GAUFRIDI ABBATIS 
A in perditionem? Sic enim Εν prudentia, Ádee tem- 


A48 


perantia, Cain omnino justitia, Petro defuit forti- 
tudo. Quam quidem virtutis quadrifarie perfectio- 
nem et cathedram sanctitatis omnimodis exigit mi 
nisterium hoc de quo loquimur : ut hac dote carens, 
frustra sibi, tanquam per Christum introierit, blandia- 
tur. Siquidem dicitur ignoranti, Si cecus ceco duca- 
tum prastet,nonne ambo in foveam cadunt? (Matth. 
xv, 14.)etitem, Sacerdotes nos dixerunt, Ubi est Do- 
minus? et tenentes legemnescierunt ye (Jerem. 1,8). 
Ipsi prophete et pastores abierunt in terram quam 
ignoraverunt (Jerem. xiv, 18): Dicitur etiniquo, Fur 
non venit nisi ut mactet et perdat (Joan. x, 10): et 
illud, Dilexisti malitiam super benignitatem (Psal. 
μι, 5). Dicitur pusillanimi : Mercenartus, et qui non 
est pastor, videt lupum venientem, et fugit quianon 
est ei cura de ovibus (Joan. x, 12, 13). Dicitur ei qui 
post concupiscentias suas vadit: « Mors est posita 
secus introitum delectationis (S. BENED. Reg. cap. 7):» 
dicitur item, Ümnes qua sua sunt. quarunt, non 
qua: Jesu Christi (Philipp. τι, 21). Verum hoc hac- 
tenus. 


XVI. — Quomodo deserviant clerici pro iis que de 
ecclesiis habent. 


19. Jam qui per Christum sibi in sortem ministe- 
rii hujus introisse videtur, de cetero quemadmodum 
ei serviat, quemadmodum ministret, quemadmodum 
pascat tripliciter, ut preediximus, gregem Domini, 
sollicita secum examinatione discuüiat. Indignus 
enim lacte et lana convincitur, si non pascit oves. 
Si non vigilat in custodia gregis, judicium sibi man- 
ducat et vestit. Va, ve tibi, clerice: Mors in olla 
(1V Reg. 1v, 40). Morsin ollis carnium : mors in hu- 
jusmodi deliciis est. Non modo, quia secus introitum 
delectationis posita esse cognoscitur; sed ob id 
maxime, quia populi constat esse peccata qua co- 
medis (Osee 1v, 8). Sumptus ecclesiasticos gratis ba- 
bere te reputas? Cantando, ut aiunt, bona tibi pro- 
venire videntur; sed bonum erat magis fodere, aut 
etiam mendicare. Peccata enim populi comedis, ac 
si propria tibi minus sufficere viderentur. Sollicitus 
esto tanquam redditurus rationem, dignos pro eis 
gemitus fundere, dignos agere pcnitentiz fructus. 
Alioquin tibi ea noveris imputanda, qua modo in- 
ter delicias comedis, et parvipendis, et dissimulas, 
tanquam nihil attinentia tibi. O judiciorum Dei 
abyssus multa! O terribilis Deus in consiliis super 
filios hominum ! (Psal. Lxv, 3.) Frustra func incipient 
miseri dicere montibus, Cadite super πος; et collibus, 
Operite nos (Luc. xxi, 30). Venient, venient ante 
tribunal Christi: audietur populorum quere!a gra- 
vis, accusatio dura, quorum vixere stipendiis, nec 
diluere peccata; quibus facti sunt duces caeci, frau- 
dulenti medialores. Quid tibi, insipiens, delicis sa- 
piunt? quid diviti ille caecos oblectant oculos, qui- 
bus mercaris tam grave judicium, tam dure temet- 
ipsum obligas rationi * Universa siquidem usque ad 
quadrantem novissimum exigeris. | 


449 


XVII. — Quomodo eosdem reditus expendant. 

90. Sed esto studiose quis et fructuose laboret. 
Dignus plane est operarius mercede sua (1 Tim. v, 
18) : ut qui altario servit, de altario vivat ,I Cor. 1x, 
13). Vivat, inquam, de altario, ut, juxta eumdem 
apostolum, alimenta et quibus tegatur habens, his 
contentus sit (I Tim. vi, 8). Tertium enim hoc pe- 
riculum est. De altario, 988 inquit, vivat; non 
superbiat, non luxurietur, denique nonditetur; « non,» 
contra sancti cujusdam plane dignam omni acce- 
ptione sententiam, « ex clericatu ditior fiat (24). » 
(HirgaoNYMUS, ad Nepot.) Non sibi de bonis Eccle- 
size ampla palatia fabricet, mutans quadrata rotun- 
dis; nec loculos inde [al. Jude] congreget; nec in 
vanitate aut superfluitate dispergat ; non extollat de 


DEGLAMATIONES EX 8. BERNARDI SERMONIBUS. 


450 


BÀ sum ipse qui deleo iniquitates tuas (Isai. xvm, 25). 


Et baculus juvat ad tolerantiam virge, dum illiug 
comparatione fit levior. Econtra vero dicitur indu- 
ratis, Frons mulieris meretricis facta esttibi ; erube- 
scere noluisti (Jerem. ui, 3) : et addit, Recessit xelus 
meus a te, ultra won irascar tibi (Ezech. xvi, 48). 
Quem enim diligit, arguit, et flagellat omnem filium 
quem recipit (Hebr. xn, 6). Liquet proinde eos qui 
in labore hominum non sunt, et cum filiis non fla- 
gellantur (Psal. Lxxit, 5), nec diligi a Deo, nec re- 
cipi. An tu forte qnos in mundo florere conspicis, ab 
auctore mundi diligi putas? Audi quid super hoc 
Seriptura loquatur. 
XIX. — Quis sit amicus mundi. 
22. Omnis qui voluerit amicus esse hujus mundi, 


facultatibus Ecclesi: consanguineos suos, aut neptes B inimicus Dei constituitur (Jacobi wv, &): et alio loco, 


(ne filias dixerim) nuptui tradat. Res pauperum non 
pauperibus dare, par sacrilegio crimen esse digno- 
scitar. Sane patrimonia sunt pauperum, facultates 
ecclesiarum : et sacrilegia eis crudelitate subripitur, 
quidquid sibi ministri dispensatores, non utique do- 
mini vel possessores, ultra victum accipiunt et ve- 
situm. Nec enim ordinavit Deus his qui Evangelio 
serviunt, de Evangelio quaerere delicias vel ornatum, 
sed vivere (ait Paulus) ex eo (I Cor. ix, 14), ut vide- 
licet sint contenti alimento corporis; non irrita- 
menta σα], aut incentiva libidinis, et quibus tegan- 
tur non quibus ornentur, accipere. Sane qui non 
fideliter introivit, neque per Christum, quidni infide- 
liter agat, et contra Christum? Manifestam sine du- 
bio faciet a:borem fructus, radicem palmes, opus 
intentionem. Faciet ad quod venit, ut mactet utique 
et disperdat. Quando enim altario serviat qui ejus- 
modi est: serviat autem in spiritu et veritate? 
Tales nimirum Pater adoratores querit (Joam. iv, 
23). Alioquin ministratio mortis est, in judicium et 
condemnationem. Aut quando poterit necessariis 
esse contentus, qui eo animo introivit, ut stipendia 
cleri in usus voluptatis, curiositatis et vanitatis con- 
gregel, servet, expendat? Triplex ergo funiculus qui 
diffieile rumpitur, hominem miserum in perniciem 
trahit: qui impure intrat, indigne ministrat, sed et 
ipso fructu abutitur temporali. 
XVIII. — De virga et baculo. 

21. Quid enim si in hoc mundo floret, et prospe- 
ratur in via sua? Arescel velociter, cito decidet flos 
feni, et vapor δὴ modicum parens. Parcitur virgee, 
quoniam invenitur iniquitas ejus ad odium utique 
(Psal. xxxv, 3), non ad iram. Virga, inquit, tua et 
baculus tuus spsa me consolata sunt (Psal. xxi, &*. 
Habet enim virgam, sed habet etiam baculum. Et 
bec consolatio est quod is qui virga czditur, ba- 
culo sustentetur. Aut certe portat pastor virgam 
et baculum, illam, ovibus, illum lupo, omnia autem 
propter electos, Siquidem et virga eos conso- 
latur ἃ stimulis consciente, dum hoc modo sentiunt 
sibi peecata dimitti, dicente Domino: Ego sum, ego 


(24) Manuscripti addunt ex. ignobili gloriosus. 


Charissimi, nolite diligeremundum, nequeea qua in 
mundo sunt. Si quis diligit mundum, nonest charitas 
Patris in eo. Verba sunt apostolorum, prius quidem 
Jacobi; posterius ejus discipuli quem diligebat Je- 
sus, qui et ipsius ignorare non posset animum [al. 
amicos|. Sed vis nosse quis sit qui diligat mundum? 
Neque enim creaturas Dei juberis odisse, sed que a 
Deo non sunt, ea diligere prohiberis. Quz vero sint 
hec Joannes ipse loquitur adjiciens: Nolite, ait, 
diligere mundum, neque ea σι in mundo sunt. 
Omniaenim que in mundo sunt, concupiscentiacar- 
nisest,et concupiscentiaoculorum, et ambitio seculi: 
qua non sunt, inquit, ἐς Patre, sed ex mundo (1 
Joan. 1, 15, 16). Viderit hic quisque cujus sit spiri- 
tus, quid diligat, quid cupiat, quid sectetur. Ecce 
$94 enim speculum veritatis : tantum ne quis eon- 
siderato vultu conscientie sus preetereat, οἱ qualis 
fuerit obliviscatur. Ambitio, curiositas et voluptas 
non ex Patre sunt, sed ex mundo. Aut certe quia 
multi codices habent non Ambitionem smculi, sed 
Superbiam vite; in concupiscentia carnis univer- 
sam accipe corporalium sensuum delectationem, 
qui quidem nec ipsa curiositas caret; ac deinceps 
concupiscentiam oculorum, quaecunque ad huma- 
num diem (quem propheta minime concupivit) 
(Jerem. xvit, 16), et secularem gloriam, οἱ extrin- 
Secam pertinent vanitatem. Porro in superbia vite, 
elationem cordis intellige. Hzc euim tria qui diligit, 
mundum diligit, et Dei constitutus est inimicus. 
Suscipiat autem qui ejusmodi est, reconciliationis 
officium, non mediatoris; qui etiam proditoris sce- 
lere inimicitias cumulavit: ut merito jam non ut 
hostis, sed ut traditor judicetur, ut Judas utique, 


non ut Saulus. 
XX. — De impudentia. 

23. Nam cum impudentia et frontositas cor ob- 
duraverit ut non paveat, non horreat, non contre- 
miscat; ea jam demum desperatio est. Quid enim? 
Horum sibi conscius homo, tanquam qui justitiam 
fecerit, divino scse vultui sistere non veretur; tan- 
quam domesticus intrat et. exit, magistrum salutat, 


451 


GAUFRIDI ABBATIS 


452. 


genua flectit, osculatur ore sacrilego, dolose agit, A peceatum diaboli; quo ceciderunt qui operantur 


sed in conspectu Dei ; ut inveniatur iniquitasejus ad 
odium (Psal. xxxv, 3). Odibilis plane Deo frontosa 
temeritas, et impudentia exsecranda, Propter quid 
enim irritavit impius Deum, exacerbavit Dominum 
peccator, ut secundum multitudinem iro sue non 
querat? Num propter fornicationes, incestus, aul 
sacrilegia? Nihil horum Propheta memorat, sed 
quod in eorde suo dixerit, Non requiret (Psal. 1x, &, 
13). Sermo cordisaffectio est, et dicere, Non requi- 
rel, mon expavescere requisiturum. Hsec impietas, 
cui secundum multitudinem ire sug miseretur [al. 
male non miseretur| Deus, nec querit nec arguit, 
nec flagellat, nec ulciscitur in adinventiones eorum, 
sicut de Moyse et Aaron et Samuele legimus, quibus 
nimirum propitius fuit (Psal. xcvi, 8). 
XXI. — De miseratione crudeli. 

24. Sed expresse atque signanter cujus sit liaec 
impietas, audiamus. Misereamur iinpio, ait Dominus 
(fsai. xxvi, 10), velut in concilio Angelorum, et 
congregatiome deliberems. Nec eos latuit erudelio- 
rem omni indignatione misericordiam Judicem me- 
ditari, qua non discat homo justitiam facere, sed 
obdormiscens miser et dicens, Oblitus est Deus, aver- 
tit faciem suam (Psal. ix, 411); diessuos ducat in bo- 
nis, in puncto ad inferos descensurus (Job xx1, 13): 
et cum dixerit, Paz et securitas, tunc subitaneus ei 
superveniat interitus (/ Thess. v. 3), nec effugiat. Et 
non díiscet, inquiunt, facere juslitiam. In terra san- 
ctorum iniqua gessit, ait Dominus (Isai. xxvi, 10: 
ac si diceret, Nolo discat justitiam facere; inventa 
est iniquitas ejus ad odium. An adhuc querendum 
est, quis iste sit impius? [n terra, inquit, sanctorum 
iniqua gessit, in ecolesiasticis possessionibus, que 
sanctorum fuerant usibus assignate ; in domo Dei, 
quam sanctitudo decet: de qua Paulus discipulum 
studiose solhoitans, U£ scias, inquit, quomodo te 
oporteat conversari ín domo Dei, quo est Ecclesia 
Dei vivi, columna et Éfrmamentum veritatis (1 Tim. 
im, 15). In clero quippe tanquam in ccelo gerens ini- 
qua, quid, nisi de ministerio judicetur? Coleste te- 
net officium ; angelus Domini exercituum factus est 
(Malach, n, 7) : tanquam angelus aut eligitur, aut 
reprobatur. Inventa quippe in Angelis pravitas 
et districtius judicetur necesse est, inexorabilius 
quam humana. 

25. Age ergo, quoniam judicium grave his qui 
presunt, et potentes potenter tormenta palientur 
(Sap. vi, 6, 7) : ascendat superbia (ua semper, se- 
quere regem tuum. Omne sublime videant oculi tui. 
Festina multiplicare prebendas : inde ad archidia- 
conatua evola, demum aspira ad episcopatum, ne ibi 
quidem requiem habiturus; quoniam sic itur ad 
astra. Quo progrederis, miser? anut ab altiori gradu 
sit casus gravior? neque enim sic paulatim decides, 
sed tanquam fulgur in impetu vehementi, quasi 
$PO alter satanas subito dejicieris. In labore homi- 
num non sunt,inquit, etcum hominibusnon flagella- 
buntur : ideo tenuit eos superbia (Psal, Lxxu, 5, 6), 


Ld 


iniquitatem, Hac est que non recipit disciplinam, 
curari renuit, medelam non sustinet. Ulcus pessi- 
mum, quod nec summis saltem digitis pautur atire- 
ctari. Hujus et ipse indignationem vereor super his, 
et grave judicium. Quidni timeam morsus, spiritua- 
lem insaniam, et animarum phrenesim non igno- 
rans? Sed Domini sunt verba que replico, et eadem 
ipse quoque legunt et intelligunt pariter, legem 
quippe scientes In terra, inquit, sanctorum iniqua 
gessit, etnon videbil gloriam Domini [sai xxvi, 10). 
Durus est hic sermo, οἱ comminatio valde terribilis, 


. non videbil gloriam Domini, Quid igitur caetera vi- 


disse prestat? Hiccine totus misericordie finis? 
Hanc ego misericordiam nolo; procul fiat miseratio 


B tam crudelis, ne veniat in eorum consortium anima 


mea. 

XXII. — De commutatione humana pena pro 

diabolica. 

26. Quis enim vobis, miseri, demonstravil fugere 
a ventura ira? Quid presentem tantopere fugitis 
iram, flagellum timetis, declinatis virgam? Et qui- 
dem in hac die vestra, quee ad pacem vobis, sedsi 
cognovissetis et vos. Mutatis, non effugitis peeniten- 
tiam : nam malum impunitum esse non potest. Non 
punitur hic propria voluntate, punietur alibi sine 
fine. Misera sane et extrema plena dementiae com- 
mutatio, humanum declinare laborem, et paratum 
diabolo stridorem eligere sempiternum! Animadver- 
tite siquidem et videte, non hominibus, sed diabolo 
et angelis ejus ignem illum esse paratum. llle 
enim hostis et lupus : nos autem populus ejus, el 
oves paseus ejus. Illi securis et malleus ; nobis fla- 
gellum et virga debetur. lllius iniquitas inventa ad 
odium, suum habet carcerem, ubi nulla redempuo, 
unde minime liceat respirare. Mihi sane et labore 
tolerabilior carcer, et tempore brevior assignatur : 
ubi cum iratus fuerit Dominus, misericordiee recor- 
detur, redemptionem suo mittens populo copiosam. 
Denique tempus mihi constituit : mihi dicit donec, 
ignem illi parat seternum. In sudore, inquit, vuléus 
tui comedes panem tuum, donec in Lerram, de qua 
sumptus es, revertaris (Gen. ni, 49). Pessimus ille 
angelus de terra sumptus non est, nec in terram ali- 
quando rediturus. Propterea non habet donec, sed 
ignis ei paratur seternus. Minime igitur expedit, ut 
in sapientia hujus seculi, auctoris seculi nom ve- 
reamur frustrari judicium. et deludere velle senten- 
tiam declinando videlicet Jaborem hominum et su- 
dorem, ac si nullo modo nos coutingere videatur 
quod Ade dictum est; aut nonin eo sententiam la- 
boris exceperimus, in quo sine exceplione peccai- 
mus omnes; ant non communis culpe nihilominus 
esse debeat poena communis. 

XXIII. — De judicio Abrahae 

27. Forte enim aliqui dicant : Quid peccamus? 
bona est omnis creatura Dei, nostra licite posside- 
mus, nostris utimur facultatibus, et rapinis et latroci- 
niis abstinenteg Enimvero non pascelis in cruce 


DECLAMATIONES EX 8. BERNARDI SERMONIBUS. 


454 


Ego sane divitem illum, cujus Salvator me- & num tantaque libertate convenit: Ecce, inquit, tos 


ἃ Evangelio, in nullo horum audio accusari. 
atur purpura et bysso, quotidie epulabatur 
de : sed crudelitatis arguitur, quod substan- 
mundi habens, et videns fratrem suum egere, 
it viscera sua ab eo. Quando hsc diviti 
Quantos videtis et ipsi Lazaros, esurientes, 
tegrotos; et plus de jumentis vestris, plus de 
phaleris, quam de istorum miseriis cogitatis? 
tremendum Abrahz judicium veniamus. Non 
Abrahe, sed Dei Abrahe sententia est. Me- 
, inquit, fili, quod recipisti bonu in vita tua, 
arus similiter mala. Verum utrumque est, 
otest omnino negari. Fer sententiam, quia 
expressa totius summa negotii est. Ille bona, 
mala recepit. Quid modo ? Nunc autem, in- 
ic consolatur, tu vero cruciaris (Luc. xvi, 19- 
xpergiscimini, 996 ebrii, et flete. Terribilis 
Deus in judiciis super filios hominum. Haec- 
eruciatuum causa tota, quod in hoc seculo 
recepit? [psa plane. Neque enim ad hoc nos 
radiso voluptatis animadversio divina ejecisse 
m, ut alterum sibi hic paradisum adinventio 
18 pararet. Homo ad laborem nascitur: si la- 
| refagit, non facit ad quod natus est, ad quod 
in mundum. Quid respondebit ei qui misit 
qui instituit ut laboret? Memento, ait, quod re- 
4 bona in vita tua, et Laxarus similiter mala; 
autem hic consolatur, tuvero cruciaris. Quid 
tus ad ha:c? Si talis est finis, et tale judicium, 
wema gaudii luctus occupet; nunquid non 
renda sunt in hoc seculo mala bonis? Quippe 
la vera bona, nec istas vera mala esse manife- 
est. Vera potius sententia Salomonis : Melius 
e ad domum luctus, quam ad domum convivii 
». vii, 3). 
Cseterum si sic cruciandi sunt qui in vita sua 
receperint; et habentibus consolationem pre- 
m, v& repositum est sempiternum (Luc. vi, 
ctim in superioribus inventi sint aliqui de sa- 
i& carnis scientes in omnibus et per omnia re- 
we malum, et eligere bonum; quisnam eorum 
it esse finis, si secundum multitudinem conso- 
ium suarum. dolores apprehenderint animas mi- 
um? Consequens enim videtur, ut bona omnia, 
anem sseculi hujus recipientes consolationem, 
yninus universum vc&, et universi maneant 
atus. Án vero et illud asque ex eadem Abrahsme 
ntia conjiciendum videtur, eos qui contrario 
Spiritu, vite presentis omnia bona respttit, 
igunt mala, omnia quoque bona Domini, et óm. 
habituros consolationem? Forte enim hoc erat 
. Petrus audire voluit, cum tanta fiducia Domi- 


9) His verborum involucris, seu potius sermone 
bolico, varia peccatorum genera fame tabescen- 
designat. Mundum enim vult esse esurientium 
inum congregationem, insatiabili fame tempo- 
ι et peritura bona appetentium, et simul ecle- 
n bonorum nausea laborantium. Nihil enim co- 


reliquimusomnía, et secuti sumus te : quid ergoerit 
nobis ? (Matth. xix, 91.) 


XXIV. — (Quomodo reliquerit omnia qui nihil 

fere habebat ex omnibus. 

29. Nota admodum qusstio est, quemadmodum 
Petrus, cum nil fere ex omnibus habuisse sciatur, 
tam fiducialiter glorietur sese omnia reliquisse. Unde 
sanctorum quispiam : « Multum, » inquit, « dese- 
ruit, qui voluntatem habendi reliquit. » Et post 
pauca: « À sequentibus ergo tanta relicta sunt, 
quanta a non sequénlibus desiderari potuerunt. » 
(S. GaEe. hom. 5 ín Evang.). Fidelis sermo, sed 
forsitan clausus et ipse est. Nunquid enim voluntas 
liabendi tam multa complectitur, ut reliquisse illam, 
sit omnia deseruisse? Quis hominum omnia deside- 
rare [al. affectare] possit, nedum piscalor iste pau- 
per et modicus ἢ Sed quid cuique sufficere possit, 
diligentius vestigato, et facile est invenire omnia 
desiderantem. Neque enim ponere est coucupiscen- 
ti: modum, donec videatur impleta, donec adepta 
sit quibus valeat esse contenta, Cieterum nec ama- 
tor pecunie dicet aliquando, Sufficit; nec libidino- 
sus satiabitur voluptate. Sic et crudelis quisque 
semper sanguinem sitit, et ambitiosus aut cupidus 
laudis humane, adeptis dignitatum titulis seu favori- 
bus, nullum exinde capit omnino remedium; sed 
desiderio :estuat ampliori. Minus autem invenit re- 
quiem qui sibi placere cupit, et suis, et fatui cujus- 
dam de semetipso testimoniis gloriatur dicens, Ma- 
nus mea excelsa (Deut. xxxi, 27), etc., putans 
sese aliquid esse, cum nihil sit. 

XXV. — De innaturali et inexplebili fame. 

30. Vidi ego aliquando quinque viros, quidni 
phreneticós arbitrarer? Primus siquidem buccis tu- 
mentibus marinam masticabat arenam. Secundus 
sulphureo astans lacui, exhalantem teterrimum feti- 
dissimumque gestiebat hauriré vaporem. Porro ter- 
tius fornaci incubans vehementer accenss, micantes 
scintillas hiantibus excipere faucibus lewtabatur. 
Quartus supra pinnaculum templi residens, lenioris 
aurs spiritum áperto attrahebat ore: et siquo mi- 
nus influere videretur, flabello sibi ventum ipse cie- 
bat, ac si totum speraret $84 aerem deglutire. 
Quintus seorsum positus ridebat czteros, ipse quo- 
que ridendus, et maxime. Proprias enim carnes in- 
credibili quodam studio sugere laborabat; nunc 
manus, nunc brachium, nunc alias partes applicans 
ori (25). Miseratus homines, causamque miseris 
sciscitatus a singulis, unam omnibus esse reperio, 
validissimam utique fáàimém. Tunc vero macilen- 
tissimas eorum facies contemplatus, recordabar pro- 
phete gementis miserabiliter et dicentis : Aruit cor 


medunt quod satiare eos possit; ac proinde emnes 
fame cruciantur, acpereunt, Ergo priritus ille avaros, 
alter luxuriosos, tertius iracundos, quartus super- 
bos et ambitiosos, quintus denique proprias carnes 
sugentes, vel invidos, vel homines sibüpsis placen- 
tes et de se priesurentes repreesentat. 


455 


meum, quia oblitus sum comedere panem meum 
(Psal. ci, 5). Quid prosunt vobis hac, inquio? Non 
sunt naturales cibi: magis famem hsc provocant 
quam exstinguunt. Panis namque animse justitia 
est; et soli beati qui esuriunt illum, quoniam ipsi 
saturabuntur (Matth. v, 6). Nimirum ad imaginem 
Dei facta anima rationalis, cseteris omnibus occu- 
pari potest, repleri omnino non potest. Capacem 
Dei, quiquid Deo minus est, non implebit. 

XXVI. De circuitu impiorum. 

31. Inde est quod naturali quidem desiderio 
summum quivis probatur appetere bonum, nullam 
nisi adepto eo requiem habiturus. Ceterum errant 
miseri non invenientes viam, et, ut scriptum est, 
-ambulant impii in circuitu (Psal. x1, 9), dum mi- 
nora queque bona qusrentes, illud semper deside- 
rant, quod sibi vicinius necdum videntur adepti. 
Atque utinam, si fieri posset, csetera omnia obti- 
nuisset unus; eodemque procul dubio et ipsum, 
quod sibi solum deesse videret, summum utique bo- 
num, desiderio qu&siturus, quo czetera quoque sem- 
per expetit non adepta. Sed innumera sunt hzc, et 
a cteteris quoque pariter requiruntur. Quod valet, 
quisque trahit in partem, nec aliquando poterit hic 
circuitus peragrari. Vis prevenire? incipe transilire. 
Alioquin preripieris miser in desiderio terrenorum, 
et a summo bono eo longius invenieris, quo te am- 
plius dederis caducis rebus et transitoriis appetendis. 
In circuitu siquidem ambulas; et quod prope erat in 
corde et in ore tuo, si corde crederes, et ore confi- 
lereris; terga vertens declinas, elongaris ab eo. 
Hinc est quod vociferatur dicens, Convertimini, filii 
hominum (Psal. Lxxxix, 3); et item, Revertere, re- 
vertere, Sunamitis; revertere, revertere, ut intuea- 
mur te (Cantic. vt, 12). Aníractuosa siquidem via 
est, et inambulabilis: faciliusque pervenies spretis 
omnibus, quam adeptis. 

XXVII. — De acceleranda conversione. 

32. Ecce nos veliquimus omnia, et secuti sumus 
te: quid ergo erit nobis? Dignum plane apostolica 
fide et devotione verbum. Jam reliquisti omnia; jam 
Dominum, Petre, secutus es: et nunc demum quid 
sis accepturus, interrogas. Vere Simon, vere obe- 
diens in auditione auris, sine pacti conventione. Ad 
unius enim jussionis vocem Petrus et Andreas reli- 
ctis omnibus secuti sunt Redemptorem (Matth. 1v, 
20). Quod si homini carnali stultitia forte videtur, 
audiat, Quod stultum est Dei, sapientius est homini- 
bus : et quoniam placuit Deo per stultitiam predi- 
cationis salvare credentes ; quippe cum munduseum 
in sapientia minime cognovisset (I Cor. 1, 91, 25). 
Quantos enim mundi sapientia maledicta supplantat, 
et conceptum in eis exstinguit spiritum, quem vo- 
luerat Dominus vehementer accendi? Noli, inquit, 
precipitanter agere, diu considera, diligentius in- 
tuere. Magnum est quod proponis, et opus habens 
multa deliberatione. Experire quid possis, amicos 
consule, ne post factum penitere contingat. 

33. Haec sapientia mundi terrena, animalis, dia- 


GAUFRIDI ABBATIS 


496 


bolica, inimica salutis, suffocatrix vite, mater tepi- 
ditatis ejus qu& solet Deo vomitum provocare. Cave 
tibi, ait, Utquid enim? Cum a Deo verbum esse non 
dubites, quid opus est deliberatione? Vocat magni 
consilii Angelus; quid aliena consilia preestolaris? 
Quis enim fidelior, quisve sapientior illo? Seduc me, 
Domine, et seducar : fortior esto et invalesce. Novi 
ego quanam sint qua oportet fieri cito. Ab ore pu- 
tei gehennae eripior; et inducias petam, et retardabo; 
et cunctabor exire si forte interim fiat aliquid? Abs- 
condi ignem in sinu meo; et POS exusto jam la- 
lere, jam nudatis visceribus, jam sanie defluente, diu 
mihi deliberandum est an expergiscar, an excutiam, 
an abjiciam illum? Magnum omnino est quod offer- 
tur; sedeo utique libentius et festinantius susci- 


B piendum, et obviis arripiendum manibus cum fer- 


vore ct hilaritate. Probet autem seipsum, qui de 

propria virtute presumit; nam divina quidem om- 

nino probata est. Amicos consulat, qui non legit : 

Inimici hominis domestici ejus (Mich. vn, 6). — 

XXVIII. — De tribus responsionibus Domini ad eos 
qui promittebant sequi eum. 

34. Quid frequentat Evangelium, qui Evangelio 
non obedit? At in eo sane legimus promittenti cui- 
dam sequi Dominum, sed defunctum prius patrem 
sepelire volenti responsum esse ab eo, ut sineret 
mortuos sepelire mortuos suos (Matth. vi, 22). Al- 
teri quoque tantum suis qui in domo erant valedi- 
cere cupienti : Nemo, inquit, mittens manum ad ara- 
trum, et respiciens retro, aptus est regno Dei (Luc. 


C IX, 62). Sed quid audierat primus? Magister, ait, 


volo te sequi quocunque ieris. Cui respondens Domi- 
uus: Vulpes, inquit, foveas habent, et volucres cali 
nidum : Filius autem hominis ton habet ubi caput 
reclinet (Matih. vus, 19, 20). Prudentiam carnis in 
fovea vulpis, in nido volucris arguens cordis elatio- 
nem. Est enim interdum videre nonnullos, qui reli- 
ctis omnibus abrenuntiare ssculo disponentes, cum 
recte offere velint, nolunt dividere recte, calliditate 
humana totos sese divino committere nutui formi- 
dantes, sed reservantes nescio quid fermenti, ut to- 
tam massam corrumpat (1 Cor. v, 6) : quod in mul- 
tis frequenter expertum est. Alius sine duce et pre- 
ceptore spirituale studium apprehendere facile cogi- 
tans, ambulat in magnis et mirabilibus super se; 
ut vulgo dicitur, « Saliens antequam videat, casurus 
antequam debeat. » Petrus cogitatum suum jactans 
in Domino, et omnem sollicitudinem suam in eum 
projiciens, certus quod illi foret cura de eo, reliquit 
omnia, secutus est. Dominum, ne interrogans qui- 
dem de premio, donec ex periculo divitum quod 
Salvator prosequebatur, sumeret occasionem per- 
contandi : 
XXIX. — De secunda regeneratione. 

35. Quid ergo erit nobis? Ait illi Jesus : Amen 
dico vobis. Verbum confirmationis premittitur : 
magnum noveris esse quod sequitur. Amen dico vo- 
bis, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione, 
cum sederit Filius hominis (Matth. xix, 21-28), etc. 


451 


DECLAMATIONES EX S. BERNARDI SERMONIDBUS. 


898 


Quid est quod dicit, in. regeneratione ? aut que est À randam, et conformandam corpori ejus in gloria et 


haec nova regeneratio ? Neque enim jam ignoramus 
quoniam oportet hominem nasci denuo, non ex san- 
guinibus, neque ex voluntate viri, sed ex aqua et 
Spiritu sancto (Joan. n1, 3-5.) Ceterum cum nulla 
tenus ad eam regenerationem valeat hzc promissio 
pertinere, forte et allera regeneratione opus esse vi- 
detur : nec solum denuo, sed et tertio hominem na- 
sci necesse est. Infelix ego, et miserabilis casus 
meus, cui non una sufficit, cui duplex est necessaria 
regeneratio. Nimirum ex corpore et anima constans, 
cecidi totus simul: simul totus omnino resurgere 
non possum. Án vero dignum non estut ea quae 
videtur potior, priorque portio reparetur ? At ipsam 
sane animam esse nemo sane mentis ignorat. Prior 


claritate. 
XXXI. — Ut non resideamus in via. 

31. [n regeneratione, inquit, cum sederit Filius ho- 
minis in sede majestatis suc, sedebitis et vos (Matth. 
XiX, 28), etc. Consequemini, ait, quem sequimini : 
ut cum ipse sederit, et vos pariter sedeatis. Quando 
enim ille resedit in mundo, quando substitit, quan- 
do reclinavit caput? Exsultavit ad currendam viam 
(Psal. xvi, 6), benefaciendo pertransiit (Act. x, 
38); quippe nec nidum, nec foveam, nec locum ha- 
bens in diversorio : donec, opere tandem quod sus- 
ceperat consummato, sedendi preceptum mereretur 
accipere, et diceret Dominus Domino meo: Sedea 
dextris meis (Psal. cix, 1). Insipiens tu qui preesi- 


ergo reficialur, quie prior corruit: presertim quod B dere eligis quam consedere, quzrens in itinere di- 


ab ejus culpa alterius pena prodierit, et ipsius cor- 
ruptio corporea quoque fuerit causa corruptionis. 
Hinc est quod animabus primum Salvator advenit, 
tollere utique peccata mundi, non molestias carnis. 
Quod sane manifestius docuit in se ipso, poenis om- 
nibus corpus exponens, animam autem immunem 
prorsus custodiens a peccato. 


XXX. — Ut tempus sua regenerationis corpus 
exspectet. 


36. Non sic hodie filii hominum, non sic, sed ani- 
mae curam negligunt, curam autem carnis perficiunt 
in omni desiderio. Neque peccare metuunt, sed pu- 
niri ;: nec virtuti cordis opera datur, sed valetudini 
corporis, imo etiam voluptati. De schola Hippocra- 
ts 9':99 ct Epicuri didicerunt hec: neque enim 
suis Christus discipulis horum quidpiam tradidit; 
sed, Discite, inquit, a me quia mitis sum et humilis 
corde? (Matth.x1,29). Filii hominum, usquequo gravi 
corde? utquid diligitis vanitatem, et quaeritis menda- 
cium ἢ (Psal. 1v, 3.) Tempus hoc animabus, non 
corporibus est assignatum : dies salutis utique, non 
voluptatis. Omnia tempus habent (Eccle. mi, 1): 
animabus nunc operam dare necesse est. Nam in 
carne qui seminat, solam exinde melet corruptionem 
(Galat. v1, 8). AL nemo, inquiunt, curnem suam odio 
habuit (Ephes. v, 29). Verum est: sed zelum habens 
absque scientia, dum prodesse festinat, invenitur 
obesse. Cum enim judicium carnis ex anima pen- 
deat, carni nihil potest utilius quam salus animae 
provideri, ut videlicet in tempore sit respectus il- 
lius; et, socia passionis, felicilatis quoque consor- 
tium mereatur. Unde Apostolus inquit: Salvatorem 
ezspectamusDominum nostrum Jesum Christum,qui 
reformabitcorpus humilitatis nostra,configuratum 
corporiclaritatis sue(Philipp.ui1, 20-21). Requiesce 
in hac spe, caro misera: qui propter animam ve- 
nil, pro te quoque venturus est; qui reformavit il- 
lam, tui quoque non obliviscetur in finem. Regene- 
retur interim anima; et, tanquam prescita et pre- 
destinata ἃ Domino, conformis fiat imagini Filii 
ejus in mansuetudine et humilitate cordis. Ipsius 
enim merito te quoque noverisaliquando regene- 


ParROoL. CLXXXIV. 


verticula. Ill ministrare venit, non ministrari 
(Matth. xx, 28) : tu supra magistrum, et Domino 
major, imo nec discipulus, profecto nec servus, 
recumbere jam festinas ? Paululum dormies, paulu- 
lum dormitabis, paululum conseresmanus (Prov.vt, 
10). Ille salit in montibus, transilit colles. Clama ad 
eum, anima mea : Trahe me post te, in. odore un- 
guentorum tuorum curremus (Cant. 1, 3). Alioquin 
quando eum remorando, tepescendo, pausando con- 
sequi speras? Exsultavit ut gigas ad currendam viam, 
Hilarem sine dubio diligit secutorem. Necdum ad 
bravium pervenisti, necdum apprehendisti metam. 
Grandis adhuc restat via : noli sistere gradum, noli 
in medio itinere residere. In sudore, inquit, vultus 
tui comedes panem tuum, donec in terram, de qua 
sumptus es, revertaris (Gen. ni, 19). Et tunc sane 
lempus erit requiei, nimirum quando jam spiritus 
ipse dicet ut requiescas a laboribus tuis. Necdum 
tamen erit consummata pax, necdum perfecta quies, 
denique necdum sessio plena. 
XXXII. — Quomodo nunc nulla ex parte sedemus. 
38. In regeneratione, inquit, cum sederit Filius ho- 


minis in sede majestatis sua, sedebitis et vos. Felix 


regeneralio | Quando enim renascar ad sessionem, 
miser homo natus ad laborem? O si unquam sedero 
totus, cujus modo ne minimá quidem portio sedet, 
in quo nihil tranquillum, nihil quietum, sedatum 
nihil, nihil unquam in eodem permanens statu ! Se. 
debitis et vos. O sessio ! Quis mihi tribuat ut dignis 
exprimam verbis qua de sessione hac cordis affe- 
ctione concipio ? imo quis tribuat mihi sessionis hu- 
jus imperturbata frui requie, quam desidero, quam 
cupio, quam requiro? Ecce enim, ut dixi, nil in me 
sedet, sed cuncta in motu sunt, omnia nutant, flu- 
ctuant universa. Postremo ubi concupiscil adhuc 
caro adversus spiritum, spiritus adversus carnem, 
quidnam hominis sedere videtur ? Nec sola jam con- 
cupiscentia pacem turbat, impedit sessionem, vetat 
esse sedatum; sed duplex quoque secundum corpus 
miserum 8690 hominem contritio vexat, presentis 
videlicet sensus doloris, οἱ mortis metus future. 
Nimirum cum et passibile sit et mortale, duplex 
nihilominus animam agitare sollicitudo videtur 


19 


e^ 


499 
Spei utique et timoris. Inter haec nempe flactuat 
jugiter, donec peccati corpus inhabitat, ascendens 
usque ad colos, et iterum usque ad abyssos descen- 
dens; tabescens in malis, et ad bona nihilominus 
inardescens. 

XXXIII. — De imperfecta sessione. 

39. Erit autem cum luteum hoc egrediens domi- 
cilium, a timore quidem penitus liberabitur, sed 
necdum ab exspectatione. Ex tunc enim jam non erit 
timor in finibus nostris, sed in spe singulariter con- 
stituti psallemus singuli mente et spiritu : quod pre- 
libaverat quodam modo qui dicebat, Convertere, 
anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit 
tibi : quia eripuit animam meam de morte, oculos 
.meosa lacrymis, pedes meos a lapsu (Psal.cxiv,'1, 8). 
Caeterum de exspectatione idem ipsesic ait : Me ex- 


spectant justi donec retribuas mihi (Psal. cxL1, 8). 


Nec modo numerum fratrum, ut compleatur, sed et 
Apsum corpus, ut sua regeneratione restituatur, ex- 
spectant. Imo vero et expetunt cuim desiderio, sub 
altare Dei vociferantes ad ipsum; ut qui audire me- 
ruit, potuit et testificari (Apoc. vi, 9, 10). Nam cor- 


, pus quidem illo in tempore sedere quis dicat, dum 


effluit, et in saniem pulveremque redigitur. 
XXXIV. — De perfecta sessione. 

&0. Inregeneratione, inquit, sedebitis et vos. Semi- 
naturenim corpus animale, resurget corpus spirituale : 
seminatur in ignominia, surget in gloria (I. Cor. xv, 
&&, &5). Ubi jam tunc, mors, victoria tua ? Siquidem 
et tu inimica novissima destrueris. Corpus enim re- 
surrectionis jam non moritur, morsilli ultra non domi- 


 nabitur (Rom. vi, 9). Sed et dolor et gemitus omnis 


abscedet, quoniam absterget Deus omnem lacrymam 
ab oculis sanctorum, et jam non erit amplius neque 
luctus, neque clamor, sednec ullus dolor, quoniam 
priora transierunt (Apoc. xxi, &). Felices lacrymz, 
quas benigna manus Conditoris absterget : et bea 
oculi, quiin talibus liquefieri fletibus elegerunt, quam 
elevari superbiam, quam omne sublime videre, quam 
avaritiee et petulantie famulari. Sedebit igitur corpus 
immortalitatis et impassibilitatis gemina quadam feli- 
citate dotatum, liberum ab omni necessitate, ab omni 
corruptione securum, alienum et immune ab omni 
concupiscentia, plenum gloria, configuratum deni- 
que claritati corporis Christi. Sedebit et anima sicut 
nil metuens, sic nec cupiens ultra : nimirum plena 
beatitudine, et secura plenitudine Íruens; nullos 
jam cogitationum fluctus, nullos tentationum con- 
flictus, nullos affectionum sentiens motus: sed 
eternz illi incommutabilitati prorsus immersa, et sic 
adhaerens Deo, ut unus jam spiritus sit facta cum eo. 
XXXV. — De sessione Domini. 
&1. Sed quando hac, aut quibus heec erunt ? Vos, 


. inquit, qui secuti estis me, cum sederit Filius homi- 


nis in sede majestatis sua, sedebitis et vos. Jam qui- 


dem, sedet Filius hominis in sede majestatis; siqui- 


dem ascendens in celum, sedet a dextris Dei. Sed 
cum sederit diclum est; hoc est, cum apparuerit 
sedens, sicut Apostolus ait: Cum enim Chris(us ap- 


GAUFRIDI ABBATIS 


C 


460 


paruerit ,vitavestra, tunc et vos apparebitis cum ipse 
tn gloria(Coloss. m, &). An magis audebimus dicere 
et ipsum adhuc stare quodam modo, utpote cujus 
necdum sedes consummata videtur, necdum  pedi- 
bus ejus scabello supposito, quod a Patre promis- 
sum est? Non quod illi plenitudini quidpiam desit, 
sed quod membra caput exspectet. Audeat hoc te- 
stari, qui meruit intueri. Ecce, ait Stephanus, video 
cclos apertos, et Filium hominis stantem a dextris 
virtutis Dei (Act. vui, 55). Paulus quoque sic scri- 
bit : Christusassistens pontifex futurorum bonorum, 
introivit semel in Sancta, eterna redemptione in- 
venta (Hebr. 1x, 14,12). Ceterum in regeneratione 
corporum sedebit in sede majestatis, qui pro ani- 
marum regeneratione stetit [a/. sedit] 383018 in 
ignominioso supplicio crucis, interrogatus comtume- 
liis pariter et tormentis : nec modo durissima morte, 
sed et turpissima condemnatus. Quoniam enim obe- 
diens Patri factus est usque ad mortem, mortem 
autem crucis, propter hoc exaltavit illum, et doaa- 
vit illi nomen quod estsuper omne nomen, ut in 
nomine Jesu omne genu flectatur (Philipp. τι, 8, 
10). Hzc autem dixerim, fratres, ut noveritis que- 
nam sint duo latera scale, quas volentibus se- 
qui Dominum proponitur ascendenda, quse bases 
eorum, qua capita, quive gradus quorum summi- 
tati Deus innixus est. 
XXXVI. — De lateribus scale. 

42. Oportet siquidem nos domare carnem, calcare 
mundum, ut, voluptatem corporis declinantes, ca- 
veamus nihilominus seculi vanitatem. He nimirum 
abominationes /Egyptiorum, quas immolamus Do- 
mino Deo nostro (Exod. viu, 26). Et totum quod a 
via vita et discipline deterret filios hujus seculi, 
totum quod exercet interim servos Dei, in his duo- 
bus est, φυ sub uno versu: propheta comimendat : 
Vide, inquiens, humilitatem meam, et laborem meum 
(Psal. xxiv, 18). Hec ergo sint latera scalz, vilitas 
et asperitas: quibus deinceps interne virtutis et 
gratie gradus firmiter inserantur. Est enim videre 
homines mundi spernentes gloriam, favorem cal- 
cantes populi, non desiderantes humanum diem : 
sed non adeo fortes in tolerantia molestie corpo- 
ralis, non adeo rejicientes mollia, non adeo carnis 
illecebras superantes. Quid istos dixerim, nisi latus 
alterum non tenere ? Porro uni tantdm latere inni- 
tentis periculosus nimis ascensus, et proximus est 
ruing. 

43. Quod si periclitatur qui circa carnem vide- 
tur plus quam oporteat infirmari, licet mundi 
respuat gloriam, nec contumeliis moveatur: pro- 
fecto longe horribilius est periculum, et multo ma- 
gis inexcusabile, si quis forte, licet castigans viri- 
liter corpus suum, et non parcens ejus afflictioni 


[αἱ. affectioni], inveniatur tamen minus resistens 


glorie desiderio, minus patiens injuriarum, 


minus immunis a seculi vanitate. Quid enim 


tibi, infelix homo, cum his nugis et calami- 
tatibus, cum hoc fastu et venitate ista, qus 


461 


DECLAMATIONES EX 5. BERNARDI SERMONIBUS. 


462 


nec anime nec corpori prodest? Quid irritaris, A cella progrediens, nisi Ordo quem idem vir beatus 


quid inflammaris ad verbi flatum, quod nec carnem 
vulnerat, nec inquinat mentem? Nihil sic alienum 
a natura, nil tam contrarium rationi. Neque enim 
sic dicere possum, Quid tibi cum cibis et vestibus? 
aut frigore vel esurie quid moveris? cum unita per- 
sonaliter anima non huic mundo, sed corpori, longe 
minus carnem possit odisse quam mundum, quippe 
quae huic multum debeat, illi nihil. Quod quidem 
dixerim, non ut voluptas perinde excusetur, sed ut 
vanitas et impuritas ante omnia fugiantur. 
XXXVII. — De gradibus scale. 

&&. Sane ubi sic stabilieris et firmaveris in corde 
tuo, asperitatem corporalis abstinentiae ac laboris 
amplecti, et omni vilitate et extremitate esse con- 
tentus; bona sunt latera, securus jam insere gradus 
exercitii spiritualis, ut tolum quod mundo et carni 
subtrahis, studio pielatis impendas: oblitus quie 
retro sunt, et extentusin anteriora (Philipp. mi, 13), 
ut, ascensionibus dispositis, de virtute proficias in 
virtutem, ut videre Deum deorum in Sion merearis 
(Psal. txxxum, 8). Et primuin quidem per desertum 
proprii cordis et convallem plorationis ascendes ut 
virgula fumi: dehinc jam in serenius quiddam ela- 
psus, ascendes etiam de deserto deliciis affluens, 
innixus super dilectum (Cant. viri, 5), ductus a cla- 
ritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu, illo 
utique qui scrutatur etiam alta Dei. Nec paucos in 
his gradus invenies gratie. multiformis. Verum hac 
spiritualia sunt, spiritualibus utique comparanda. 
Nune vero ad initiandos potius sermo dirigitur, cu- 
jus tota intentio est revocare ad cor prevaricatores. 
Ceeterum habent proficientes editum olim de duode- 
eim Gradibus Humilitatis ex sermonis occasione 
libellum (26), quos videlicet gradus ille justorum 
omnium spiritu plenus in Regula sua tradidit vere 
per omnia Benedictus (Cap. Ἢ). 

309 XXXVIII. — De via orientali que a B. Bene 
dicti cella processit. 

&5. Tile enim spiritualem nobis erexit scalam, cu- 
jus utique summitas colos tangit, quod in ejus glo- 
rioso transitu evidenti legimus miraculo commen- 
datum, beato papa Gregorio sic scribente: « Inter 
discipulorum manus imbecilla membra susten- 
tans, erectis in colum manibus stetit, et ultimum 
spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scili- 
cet die duobus de fratribus, uni longius posito, al- 
teri autem in cella commoranti, revelatio unius 
atque  indissimilis visionis apparuit. — Viderunt 
namque quia strata pallis et innumeris corusca 
lampadibus via, recto orientis tramite ab ejus 
cella in celum usque tendebatur. Cui venerando 
babitu vir desuper clarus assistens, cujus esset 
via quam cernerent inquisivit. Illi vero se nescire 
professi sunt. Quibus ille ait: Haec est via qua 
dilectus Domini ccelum Benedictus ascendit (S. GREG. 
lib. r Dial. cap. 37). » Que est enim via ab ejus 


C 


instituit, et forma vite, que ab eo sumpsit exor- 
dium? Qua nimirum via dilectus Domini ascendit, 
quia « non potuit vir sanctus aliter docere quam 
« vixit (íbid.) » Et heec quidem eorum vel maxima 
fiducia est, qui ipsius utcunque student inherere 
vestigiis, ipsum prziceptorem previumque sequun- 
tur. Neque enim venire aliquatenus in dubium po- 
test, quin omnino sacer si modus conversationis, 
et divina magis inspiratione atque consilio, quam 
humana prudentia vel adinventione formatus, quo 
nimirum tantam in vita gratiam sanctitatis, tantam 
post obitum gloriam felicitatis idem vere Benedictus 
obtinuit. 

46. Sed bz:c hactenus: ne quis forte (quod longe 
sit semper a cordibus nostris!) derogare nos potius 
eis quisibi varios, prout cuique visum est, religiose 
vivendi formavere modos, quam alios consolari et 
animare voluisse causetur. Eam tamen, quam vide- 
mus in ecclesiis hodie, formam cleri (ne informem 
dixerim vitam), a quo sanctorum habuerint, quis in- 
quam vel in Novo vel in Veteri Testamento sic vixe- 
rit, sic vivere docuerit homines, utinam ipse sese 
interrogent singuli, nec conscientias super hoc con- 
venire proprias dissimulent. Quantos enim videmus 
sectatores viarum, qua videntur quidem hominibus 
bonae, sed in profundum inferni descendit finis ea- 
rum? (Prov. xiv, 12.) Quantos ascensores scales, non 
cujus summitas colos tangit, sed que illi omnino 
contraria est, habens latera concupiscentiam carnis 
et concupiscentiam oculorum, gradus vero super-. 
biam vite: qua ex mundo sunt, non ex Patre? 

41. At ejus sane quam vobis commendare volu- 
mus scale gradus et latera, ex Patre utique sunt, 
non ex mundo, cui nimirum innixus apparuit. So- 
brie, ait Apostolus, et pie, et juste vivamus in hoc se- 
culo (Tit. ui. 12). Sobrietas voluptatem carnis impu- 
gnat; justitia, seculi vanitatem; dum videlicet cui- 
que reddens quod suum est, et adulantem deplorat, 
et compatitur irascenti. Denique et ipse Salvator 
dum Baptistee manibus celsum illum verticem incli- 
naret, Sic, inquit, decet nosimplereomnem justitiam 
(Matth. m, 15); solam nimirum humilitatem justi- 
tiam reputans. Exhibeatur ergo sobrietas nobis, ju- 
stitia proximo, pietas Deo. Pietas enim cultus Dei 
est, Sane ut voluptas et vanitas elationem cordis fo- 
vere noscuntur, sic sobrietas et justitia pietatem: 
ut inter hiec latera de fide in fidem spe mediante 
proficiens, supereminentiam aliquando teneat chari- 
tatis. 

XXXIX. — De basibus scala. 

48. Innituntur autem hsec latera basibus quas 
supposuit artifex Sapientia, duobus forsitan lignis 
crucis. Ubi enim ille mulctatur morte, cruce turpa- 
tur, quis suorum delicias seu gloriam sustinere 
queat, nedum audeat quserere? Flagellatus Christus, 
et'sputis illitus, bajulat sibi crucem, et ludibrio 


" (86) Tractatum scilicet S. Bernardi De gradibus humilitatis. 


463 


e 


GAUFRIDI 


ABBATIS 464 


factus irrisoria veste, arundineo sceptro, corona spi- Ἀ 1108 possunt, blasphement, congerant maledicta, 


nea, foditur clavis, annumeratur sceleratis, in ligno 
extenditur, etiam mortuus vulneratur: et hec in- 
tuens qui dicitur christianus, propriis nihilominus 
voluptatibus indulgere, et florere velle in 033 sz- 
culo nullatenus erubescit! Catterum si omnis qui se 
dicit in Christo manere, debet, sicut ille ambulavit, 
et ipse ambulare (I Joan. n, 6); multo magis qui 
pro eo manere se dicit, qui pro eo legatione fungi- 
tur, qui ei ministrat, si eum non sequitur, inexcusa- 
bilis est. Sane nisi abnegaverit semetipsum, et tule- 
rit crucem suam, sequi eum omnino non potest 
(Matth. xvi, 24). Quid vero crucem tollere est, nisi 
laborem amplecti et humilitatem ? sicut scriptum est, 
Elegi abjectus esse in domo Dei (Psal. vxxxiu, 11). 
XL. — De capitellis. 

&9. Sed foriasse minus adüuc firmiter stabilita 
hec videantur, si tantum fuerint subnixa basihus, 
non etiam desuper cohaerentia capitellis. Hinc est 
quod minime suis contentus exemplis Salvator, 
etiam premia repromittii, ut quem forte non pro- 
vocat invitatio preecedentis, trahat vel desiderium 
retributionis: et, si quidem voluptuosus est, illum 
Bitial torrentem voluptatis; si vero glorise cupidus, 
aspiret ad illam celsitudinem judiciarie potestatis. 
Sedebitis, ait, et vos super sedes duodecim, judicantes 
duodecim tribus Israel (Matth. xix, 28). Ac si dice- 
rei: Pro confusione vestra duplici et rubore pars 
vestra laudabitur. Propterea enim in terra vestra du- 
plicia possidebitis, et lretitiasempiterna erit vobis ( Isa. 
LX1, 7). In exsilio vobis afflictio duplex, humilitatis 
utique et laboris. Sed consolamini, et nolite defi- 
cere: quoniam in terra vestra, terra utique viven- 
tium, duplex vos nihilominus renumeratio manet, 
sublimitatis et delectationis. In sedibus enim quies 
imperturbata, in judicio dignitatis eminentia com- 
Tendatur. 


XLI. — De Judicio. 


50. Quis vero secularis honor excogitari potest, 
qui non prorsus in tante sublimitatis comparatione 
vilescat? Non unius siquidem civitatis aut populi 
seu regionis unius, sed universitatis judices habent 
prasidere cum Christo. Nec solum homines, sed et 
ipsos angelos judicabunt (I Cor. vt, 3), qui parentem 
ad modicum vaporem presentis glorie dedignantes 
et exsufflantes, improperium Christi universis prz- 
ferunt titulis dignitatum. Nolite timere, pusillusgrez, 
quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum 
(Luc. xn, 32). Definitum est consilium quod non 
evacuabitur, propositum immutabile perseverat ; 
denique juravit Dominus, et non poenitebit eum : 
Amen dico vobis, quod vos, qui secuti estis me, in re- 
generatione, cum sederit Filius hominis in sede ma- 
jestatis sua, sedebitis et vos judicantes. Quid glorio- 
sius? Judicent nunc et prejudicent superbis filii, 
cum rege suo sedeant, qui sibi latera aquilonis ele- 
git. Exaltentur et eleventur sicut cedri Libani, 
Transibimus, et ecce non erunt. Opprimant nunc 


veniant super nos opprobria exprobrantium Cbristo, 
quoniam merces nostra copiosa est in ccelis. Glo- 
riam que ab invicem est, habeant utique vanam et 
mendacem; quoniam vani filii hominum, mendaces 


fili hominum. Gloriam enim que a solo Deo est, 


nolunt, veram utique et manentem: quoniam ipse 
est veritas, et ipse est qui est. 
XLII. — De grossis ficus. 

51. Infelix prorsus ambitio, que ambire magna 
non novit, querens de modico crescere, et de ma- 
ximo minui. Ámant enim cathedras primas: que 
velut grossi ficuum velociter sunt casur;. Sunt enim 
grossi primae quaedam ficus prorsus inutiles, solam 
habentes speciem ficuum, non saporem; nec tam 


B írucius, quam futurorum quadam preesagia fructuum, 


C 


quas et decidere necesse est, ut eis alig humano 
usui et esui ape succedant. Unde sponsa in Cantico 
canticorum, Hiems transiit, imber abiit et recessit: 
et post pauca, Ficus, inquit, protulit grossos suos 
(Cant. τι, 11, 13) : quod videlicet, persecutione ces- 
sante, inclyta facta sit Ecclesia, posita in superbiam 
seculorum. Quam sane sublimitatem et excellen- 
liam dignitatum congrue satis grossos vocat, ut fu- 
tura in his moneat potius quam preesentia cogitare. 
Quz enim videntur, temporalia 3804 sunt ; que non 
videntur, eterna. Caveant igitur qui primas cathe- 
dras amant, ne contingat carere secundis; et qui 
primos nunc recubitus eligunt, incipiant cum ru- 
bore locum tenere novissimum. Sedebitis, inquit, 
super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Is- 
rael. Hee jam ficus erunt, non utique grossi. Has 
nimirum sedes previderat qui de superna civitate 
dicebat: Illic sederunt sedes in judicio, sedes super 
domum David (Psal. cxxi, 5). Illic plane, non hic. 
Quomodo enim sedent quas hic videmus sedes, que 
toties nutant, toties titubant, toties subvertuntur? 
Nimirum grossi ficuum sunt, quos tenuis aura deji- 
cit et dispergit. Caeterum quid sibi vult, quod duo- 
decim tribus Israel jadicaturos fore promittit, in 
quibus etiam mundus ipse cognoscitur judicandus? 
Àn quia notus tantum adhuc in Judea Deus, uni- 
versitatem fidelium appellatione duodecin tribuum 
voluit designari, et quasi solas meminit judicandas 


D propter illud: Qui non credit, jam judicatus est ? 


(Joan. ni, 18.) Hec enim est perfectorum gloria sin- 
gularis, inter ipsos etiam eminere fideles, et cseteris 
quoque salvandis preeminere auctoritate judiciariz 
potestatis, ut juxta illud de Psalmo, sedeant super 
domum David. Quid istud miseriae est, quod ad 
tant promissionis verbum negligentia humana dor- 
mitat ? 
XLIII. — Querimonia Salvatoris. 

62. Popule meus, ait Dominus, quid tibi debui 
facere, et non feci (Isai. v, &.) Quid causs est quod 
inimico meo vestroque libet servire quam mihi? 
Neque enim ille creavit vos, sed nec pascit quidem, 
aut tempora vestra ipse disponit. Si parva hec vi- 
dentur ingratis: non ille, sed ego redemi vos, Sed 


465 DEGLAMATIONES EX S. 


quo pretio? Non uüque corruptibilibus auro et ar- 
gento, non sole vel luna, non saltem aliquo Angelo- 
rum, sed proprio vos cruore redemi. Ceterum si 
neque lam muliiplici jure debitum a vobis elicere 
est famulatum, omissis his omnibus, me cum sal- 
tem ex diurno denario convenite. Nihil vobis ille 
nocuerit, nihil ipse videar profuisse. Ei obtempera- 
te, qui plura vobis et potiora pollicetur, apud quem 
certior copiosiorque remuneratio est; ut illud quo- 
que benignissima miseratione dissimulem, quod, bo- 
norum vestrorum non egens, vobis tantummodo ve- 
lim esse consultum, ne presentia suscipere detre- 
etetis quee nunc offero dona gratie, futuris glorize 
muaeribus eadem coronanda promittens. 
XLIV. — De excusatione secularium. 


BERNARDI SERMONIBUS. 


166 
consulit pusillanimitati nostre, humane obviat 
cogitationi, anxietatem abigit, prevenit trepida- 
tionem. 

XLV. — De duplici promissione. 

95. Sequitur enim : Et omnis qui reliquerit pa- 
trem, aut matrem, aut domum, autagrum propter 
nomen meum, centuplumaccipiet, el vitam eternam 
possidebit ( Matth. xix, 20). Quid ultra dicetis, filii 
hominum, quando et in hoc mundo tanta vobis pro- 
missa sunt, ut dormiatis inter medios cleros de 
quibus paulo ant& causabamini, et exeuntes a sorte 
terrena amplior statim excipiat consolatio, qua non 
modo patienter sed etiam gratulanter exspecletis 
sortem sanctorum in regeneratione promissam? Si- 
quidem et ipsa exspectatio justorum letitia est. Cen- 


53. Quid ad hzc conscientia humana respondet ? B !uplum;nquitaccipiet, et vitam eternam possidebit. 


Cum improperari ceperint hec in die judicii, quo- 
.modo miseri sustinebunt? Quid excusationis pote- 
runt habere de peccato? Nunquid tunc dicere inci- 
pient : Modo, ecce" modo, sine paululum? Sic enim 
nunc dissimulant infelices, et Modo, et modo, non 
habet modum; et Sine paululum, in longum vadit. 
Bonus est, inquiunt, Deus qui in proximo juvat. 
Magna quidem divina promissio, sed longa nimium 
dilatio, et molesta exspectatio est. Terrenam dese- 
rere sortem, et necdum obtinere cclestem, afflictio 
est intolerabilis, et inconsolabilis dolor. Quid acce- 
lerare necesse est, ut miseria prolongetur? Misera 
prorsus et seductoria cogitatio. Nova siquidem hec 
querela est, nec prolixiorem vitam filii hominum 
hactenus causabantur. Breves dies hominis sunt, 
, donec conscientia stimulante, de poenitentia et con- 
versione vel intus a spiritu, vel foris commoneatur 
ab homine. Et tunc sane novum concipitur tze- 
dium longioris v:t», differende mortis oritur fiducia 
nova. 

54. Sed esto: multa tibi annorum curricula re- 
stant. Adolescens es, usque ad senectutem victurus 
δὲ senium: quid necesse habes amittere tempora 
tanta, perdere tanta lucra? Nihil pretiosius tempo- 
re, sed heu ! nihil hodie vilius s&esiimatur! Transeunt 
dies salutis, et nemo recogitat, nemo sibi non redi- 
iura momenta perisse causatur. Àn putas, o homo, 
biennii tantum aut triennii opus ab Omnipotenti 
posse recompensari? Sic abbreviata est manus Do- 
mini, ut centum annorum non possit remunerare 
laborem? 80$ Sede, computa quid diebus singulis 
acquirere valeas, certus equidem apud Deum nul- 
]um omnino bonum irremuneratum fore; et sicut 
non capillum de corpore, sic nec momentum de 
tempore periturum. Quid illud Sapientis consilium 
ingeram : Ne tardes converti ad Dominum (Eccli. v, 
8); nescis quid superventura pariat dies? (Prov. xxvii, 
. 4.) Quid insaniam causer de futuro tam temerarie 
presumentis: quasi vero tempora et momenta Pa- 


ter in tua, et non niagis in sua posuerit vo- 
luntate! Postremo, quid de incerto fine, quid 
.de certa brevitate laboris, retributionis zseter- 


nitate loquar? Novit Dominus figmentum nostrum, 


Habetis, filii Adam, promissionem vitae ejus quae 
nunc est, pariter et future; ut obstruatur omne os 
loquentium iniqua, et confundantur omnes iniqua 
agentes supervacue (Psal. xxiv, &). Àn non super- 
vacue penitus agit iniqua, qui non modo fructuo- 
sius, sed et jucundius; non modo salubrius, sed et 
suavius Deo poterat servire quam mundo? Et at- 
tende quod Petro quidem Dominus tantum de futuro 
respondit : neque enim super his qua experiebatur 
presentialiter, hesitare poterat, aut opus habebat 
interrogare. Denique non, Quid nobis est? dixit, - 
sed, quid erit ? (Matth. x1x, 29, 27). 

56. Àn vero quis dubitat instantis esse temporis 
centupli promissionem ? Manifeste id quidem ipsa 
verborum consequentia probat ubi centuplum ac- 
cepturi, et possessuri dicimur vitam sternam. Cae- 
terum ne quis omnino impudenti remaneat obstina- 
tioni locus, mitto vos ad Evangelium secundum 
Marcum, ubi promissio eadem descripta manife- 
stius invenitur. Ait enim Dominus: Nemo est qui 
reliquerit patrem,aut matrem,aut filios, autagros, 
aut domum propter me, et propter Evangelium, qui 
non accipiat centies tantum nunc in tempore hoc 
(Marc. x, 29, 30). Atque ut vehementius admiretur 
carnalis anima, non percipiens qus sunt spiritus 
Dei, sed stultitiam reputans, addit signanter, cum 
persecutionibus. Forle enim cum audissetin tempore 
hoc centuplum promitti, conjectabatur etiam de 
temporalibus exhiberi: sed przripit hunc intelle- 
ctum nomen additum persecutionis. Quid enim ter- 
rene est consolationis, quod non facile terrena per- 
secutio tollat? Quid terrenum inter persecutiones 
sancti martyres acceperunt, quando et ipsa quoque 
beatorum corporum terra data est in manus homi- 
num impiorum ? 

XLVI. — De incredulitate. 

57. Interim tamen undecunque centuplum sint 
accepturi, dummodo sit centuplum, dum valeat cen- 
tupliciter, centupliciter placeat, consoletur, delectet, 
ametur : quid insanis: est quod cunctantur homines 
relinquere simpla pro centuplis ? Ubi est cupidus, 
ubi ambitiosus, ubi conquisitor hujus sseculi ? Quid 
ad fidele negotium et nundinas questuosissimas ava- 


467 


GAUFRIDI ABBATIS 


468 


τί δ intepuit et obdormivit humana? Cui Judzo id A elevatus utique super ligna, ut in sublime gaudeas: 


negares, o homo, qui in vanum accepisti nomen 
Domini nostri Jesu Christi ? cui sacrilego dare quid- 
quid habes, pro centuplo cunctareris ? Sed exsecra- 
bilis tibi est manus Domini, ut nullam ab eo com- 
mutationem recipere, non ei in ratione dati vel ac- 
cepti communicare penitus acquiescas. Án forte non 
ex odio, sed ex incredulitate detrectus ? Nam id mi- 
hi, fateor, credibilius est, Nemo enim perire magis 
optaret minime cujuspiam consolationis obtentu, 
8096 quam maxima cum exsultatione salvari. Sed 
non est omnium fides, ne eorum quidem qui nomine 
tenus sunt fideles. Poteram sane multorum vobis 
exempla proponere, multos producere testes, qui id 
profecto, sicut credidere, δὶς senüunt; sicut audi- 
erunt, sic experiuntur. Abundat hujusmodi testi- 
moniis, hujusmodi carbonibus desolatoriis omnis 
natio, regio omnis et omnis lingua, ubicunque san- 
ctorum congregatio est. Sed quando humanis cre- 
dat experimentis, qui Veritati non credit promit- 
tenti ? Illud ego vehementius arbitror admirandum, 
quod fideles magis in maximo, quam in modico vi- 
deamini. Num ei difficile est dare centuplum in pre- 
senti, «ui daturus est vitam cternam in futuro ? Qui 
daturus est quod nec oculus vidit, nec auris audivit, 
nec in cor hominis ascendit, non modo centuplum 
dare potest ? 
XLVII. — De labore ficto. 
b8. Sed quomodo, inquis, possunt hzc fieri? Qua 
ratione accipit centuplum, qui nihil sibi reliquit ex 
omnibus? Nempe hoc est quod paulo ante comme- 
moravi: Tollite jugum meum super vos,et invenietis 
requiem (Matth. xi, 29). Mira novitas, sed ejus qui 
nova omnia facit. Jugum tollens invenit requiem; 
relinquens omnia, centuplum habet. Noverat hoc et 
ille nimirum homo secundum cor Dei, qui ei loque- 
batur in Psalmo : Numquid adheret tibi sedes ini- 
quitatis, qui ingis laborem in precepto? (Psal. xci, 
30.) An non fictus in precepto labor, onus leve, 
suave jugum, crux inuncta ? Hujus rei sacramentum 
est, quod in dedicatione ecclesiarum depictas in pa- 
riele cruces oleo sancto pontifex linit. Sic et olim 
quando Abrahe dictum est, Tolle filium tuum quem 
diligis Isaac, et offeres mihi eum in holocaustum 
(Gen. xxu, 2), labor fictus est in praecepto. Oblatus 
siquidem [saac sanctificatus est, non mactatus. Et 
fu igitur si vocem Domini audieris intus in animo, 
e. dicatur tibi ut offeras tuum Isaac, tuum quodcun- 
que est gaudium immoles Deo (interpretatur enim 
Isaac Gaudium seu Risus); fideliter et constanter 
obedi. Ne timeas: nimirum etsi rem grandem tibi 
dicit propheta, facere debes, et obtemperandum ei 
per omnia, etiamsi oportuerit ipsum Isaac jugulari. 
Nunc autem quidquid affectio propria judicet, secu- 
Pus esto, non Isaac, sed aries morietur ; non peribit 
tibi letitia, sed contumacia, cujus utique cornua 
vepribus herent, et sine punclionibus anxielatis 
.€85e non potest, Tentat enim te Dominus Deus tuus, 
nec mactabitur Isaac, ut opinaris : vivens vivet, sed 


nec in carne propria, sed in cruce Domini glorieris, 
per quem nimirum crucifixus et ipse es, sed cruci- 
fixus mundo, nam ei vivis. 
XLVIII. — De nigredine et decore sponsa. 

59. Hzc nimirum conversatio perfectorum, hac 
sanctorum vita, hac gratia spiritualis. Denique . 
tanquam tristes, inquiunt, semper autemgaudentes : 
tanquam nihil habentes, et omnia possidentes : tan- 
quam morientes, et ecce vivimus (II Cor. v1, 10, 9). 
Qui videbant me foras, fugerunt ame(Psal. Xxx, 12), 
dicit et filia regis, ea utique cujus gloria omnis ab 
intus est. Unde et clamitat in Cantico canticorum 
adolescentulas revocans, quas exteriori sua incom- 
positione deterritas videt : Nigra sum, sed formosa, 


B filie Jerusalem, sicut tabernacula Cedar, sicut pel- 


les Salomonis. Nolite me considerare quod fusca 
sim, quia decoloravit me sol (Cant. 1, &, 5). Ac si 
manifeste spiritualis quispiam dicat, teneras et in- 
firmas mentes exhortans: Quid* laboriosa queque 
et humilia conversationis nostre tam sedule nume- 
ratis? Saga cilicina sunt, et pelles arietum rubrica- 
te, quibus interior ille splendor et interna tegitur 
gloria, ut illesa a pulveris et imbris injuria con- 
servetur. Nolite me considerare quod fusca sim, 
nolite pavere, nolite mirari. Neque enim tristitise 
aut necessitatis est exterior iste neglectus et nigre- 
do forinseca, sed occulti splendoris et exsultationis 
interna. Decoloravit, inquit, me sol, lux interior 
exterioris impatiens. Nimirum ignis est, etinania 
folia non admittit. Alioquin aut exuri folia, aut 
certe, si prevaluerint, ignem exstingui necesse est, 
Quod quidem omnino cavendum 3304 Apostolus 
docet: Spiritum, inquiens, nolite exstinguere (I 
Thess. v, 19). Magis autem id Christus prohibet, 
volens eum vehementer accendi (Luc. xit, 49). Igi- 
tur sponsa quidem nigra est, sed formosa : Áposto- 
li tanquam tristes, semper autem gaudentes : ipsi 
Christo, si Judaicis consideretur oculis, non erat 
species neque decor. E contra sane alios dealbatis 
Veritàs comparat monumentis, foris quippe splen- 
didos et nitentes, intus sordidos et fetentes. Ambu- 
lant enim in stolis, et primas, ut dictum est, cathe- , 
dras amant, gloriosi, honorati,: et magni in oculis 
hominum : intus autem, ubi Deus videl, pleni ava- 
ritia, invidia, ambitione, superbia, luxuria fortasse 
nonnuli (Matth. xxu, 5-7, 27, 28). Quando enim 
talibus detur pretiosum illud continenti:t munus, 
nisi forte ad judicium et condemnationem, ne quan- 
do paveant, et resipiscant, et convertantura studiis 
suis, sed obdormiscant in peccatis, et deterius pe- 
reant ex ipsa sua irreverentia et securitate? 
XLIX. — Quomodo egestas interior foras ejiciat. 
60. Sane ut exercitii spiritualis et curs cordis indi- 
cium evidens est contemptus exteriorum, sic eorum- 
dem sollicitudo certum nihilominus signum est mentis 
inculte : scriptum quippe est, In desideriis est omnis 
otiosus (Prov. xxi 25); et item, De stercoribus 
boum lapidabitur piger (Eccli. xx 11,2). Vee, vae miserol 
- 


469 


dum stercoratur, putatur ornari. Bos erat Paulus, 


triturans in area Domini, et suum utique agnoscens 


possessorem: unde et dicebat, Propter Christum 
omnia detrimentum feci, etarbitror ut stercora, ut 
Chrislum lucrifaciam (Philipp. m, 8). Hzc ample- 
xatur stercora, etiamsi quondam nutritus fuerit in 
croceis (Thren. 1v, 5); his lapidatur stercoribus 
piger, qui Christum lucrifacere negligens, corde 
vacuo et deserto foras cogitur evagari. Siquidem 
famis necessitate Jacob patriarcha descendere in 
JEgyptum (Gen. xLvi, 6); et prodigus ille filius 
servire porcis, esurire siliquas egestate coactus est 
(Luc. xv, 15, 16). 
L. — De verme qui non moritur. 
61. Sed quid dicit Scriptura? Habenti dabitur, et 


DBGLAMATIONES EX S. BERNARDI SERMONIBUS. 


410 


ul in corporalibus credas spiritum posse magis 
quam in spiritualibus oblectari. Vel humanam con- 
sule rationem, si fides in te penitus obdormivit. 

LII. — De tribus in carcere, et tribus in cruce. 

63. Tres in carcere quondam fuisse legimus, tres ἡ 
in cruce. Joseph siquidem cum pincerna et pistore ' 
regis carcerali custodie mancipatus; Christus verus 
Joseph cum duobus utique sceleratis reputatus est. ' 
Et illi quidem in carcere videre somnia, et audiere ' 
interpretationem : isti in cruce verba locuti sunt, et - 
unus accepit promissionem. Priorum siquidem alter ' 
propinabat regi, et audivit: Restitueris in gradum - 
pristinum. Alter pascebat aves [al. corvos], etrespon- 
sum mortis accepit (Gen. xL). Ipsi quippe sunt porci, ' 
quos pavit ille prodigus adolescens (Luc. xv, 15). 


abundabit : non habenti autem, et hoc ipsum quod B Spurci siquidem et elati merito porcorum et avium ' 


videtur habere, auferetur ab eo (Matth. xui, 92). 
Arescet fenum, et decidet flos: ipse quoque fenes- 
trae claudentur, ut nihil ultra terrene valeant con- 
solationis haurire; denique, Arguam te, ait Domi- 
nus, e£ statuam coníra faciem tuam (Psal. xtix, 91). 
Quid illud confusionis erit, quid miserie, quid do- 
loris, quando, dissipatis foliis et dispersis, universa 
nydabitur turpitudo, revelabitur ignominia, sanies 
apparebit; quando jam immortalis factus internus 
ille conscientie vermis, tota malignitate corrodet, 
sed non consumet animam infelicem; nec erit om- 
nino dissimulationis locus, aut spes ulla consola- 
tionis? Quid enim cause est quod ne modo quidem 
conscientive stimulos sustinere aliquatenus possunt, 
sed avertunt oculos cordis, et ad consolationes 
miseras convertuntur, aul certe simulationibus ali- 
quibus decipiunt semetipsos, et mentitur iniquitas 
sibi: nisi quod intolerabilis ille est cruciatus (licet 
adhuc blandiatur sp^s et extenuet omnino dolorem), 
dum sibi ipsis pro libitu tempora metiuntur, et omne 
quod agunt facile diluendum, deserendumque quod 
appetunt, Lemeraria praesumptione promittunt? Sed 
et ipsa consuetudine et incuria stupidi et insensati 
corde, fere nihil sentiunt: que quidein omnia lon- 
gius aberunt, ubi fiet quod scriptum est: Arguam te 
et statuam contra faciem tuam. 

LI. — Quod aliter spiritum | nostrum corporalia 

quam spiritualia tangunt. 

62. Quanto enim sibi vicinior, et naturali neces- 
situdine charior anima carne sua est, tanlo acrius 
doleat necesse est, et molestius ferat propriam 
quam corpoream lesionem, ubi a stupore isto et 
insensibilitate fuerit excitata: sicut e contra hona 
propria, et delicias spirituales; internamque animi 
voluptatem ubi contigerit experiri, eo utique dele- 
ctabilius amplectatur, jucundiusque fruatur oportet, 
quo proprius et expressius eam tangunt, nec exte- 
rius mendicaptur. Nemo quippe 808 eo modo ju- 
menli sui, quo corporis sui, refectione poterit de- 
lectari. Placet quidem et illa: sed longe aliter ista 
sapit, aliterque sentitur. Quod si jumentum anime 
corpus esse fateris, eadem utique ratio tibi obser- 
vanda est et in ipsis. Noli ergo errare, noli seduci, 


nomine designantur. Porro eorum qui crucifixi sunt 
cum Salvatore, alteri utique confitenti. dictum est, 
Hodie mecum eris in paradiso; alteri blasphemanti, ' 
non quidem a Domino (neque enim tunc ille judica- 
bat quemquam), sed a socio responsum est, Neque tu 
times Deum, qui in eadem damnatione es? Quid ergo : 
putamus, quid duobus illis, quorum alteri dictum 
est, Restitueris post tres dies; alteri, Hodie mecum: 
eris iu paradiso, preter ipsam sane dilationem inte- 
rim potuit esse molestum? Quid vero illum potuit: 
delectare, cui dictum est: Truncato capite post tri- 
duum suspenderis, avium esca futurus? Sane in hoc 
positi sumus omnes, et nemo nisi in carcere, sine 
cruce interim [al. interiori] nemo: quippe ubi nec 
innocens invenitur immunis, quando peccator re- 


.quiem speret? Caterum si quis volens sustinet et 


dicit, Nos quidem juste(Luc. xxi, 39-43), mercedem 
habebit: sin autem invitus et blasphemans, et ne- 
gans Deum factis, duplex ei contritio est. Si quis 
testimonium habet salutis, etiam et caro ejus re- 
quiescit in spe, et Prophetz farinula pulmentum 
condit atque dulcorat, ut in olla jam non mors, sed: 
vita sit (IV Reg. ww, 41). . 
LIII.— Quod sine exceptionecentuplum promittitur. 

θά. Denique nemo sane mentis ampliorem esse' 
in vitiis credat, quam in virtutibus delectationem, 
presertim cum sit Deus virtutum, totius vere jucun- 
ditatis fons, letitie et exsultationis origo. Neque 
enim carni seu mundo aut maligno principi, sed 
Christo utique servire, regnare est. Audi hominemr 
de propria utique experientia perhibentem fidele 
testimonium Veritati: In via, inquid, testimonio- 
rum tuorum delectatus sum sicut in omnibus divi- 
liis (Psal. cxvim, 14). Quid erit in patria, si tanta 
est copia delectationis in via? Sic et Apostolus, 
non in spe solum, sed etiam in tribulatione docuit 
gloriari (Rom. v. 2, 3). Ille quidem sic, ait ami- 
cus hujus seculi, auctoris seculi inimicus, ille 
quidem sic: ego forte non ita. Delicatus sum, homo 
peccalor sum, nec subsistere in tanto labore sine 
gratia multa, nec ipsam gratiam valeo promereri. 
Quasi vero gratia non sit gratia, sed operum mer- 
ces, quasi non omnes peccaverint, aut non omnes 


AU 


GAUFRIDI ' ABBATIS 


m 


egeant gratia Dei. /Estimas, o homo, quia perso- A retinent et amicis quod abjiciunt a semetipsis, pro 


narum acceptio sit apud Deum, et non omnes 
omnia relinquentes tam copiose consoletur? Noli 
esse incredulus, acquiesce vel Veritati, de cujus 
testimonio nulli licet dubitare fideli: Et omnis, in- 
quit, qui reliquerit patrem, aut matrem, aut do- 
mum, aut agros propter nomen meum, centuplum 
accipiet (Matth. xix, 20). Neminem Christus ex- 
cipit. Miseri igitur qui dicunt, Preeter nos; qui ex- 
eludunt semetipsos et excipiunt a beneficio ge- 
nerali. Nimirum indignos se judicant multo magis 
vite eterne, qui nec ipsum quidem centuplum 
sperant. Sed quia Deus verax est qui promittit, 
homo itaque mendax est qui diffidit. 

809 LIV.— De his qui videntur omnia reliquisse, 

nec centuplum habent. 

65. Et omnis qui reliquerit patrem, aut matrem, 
aut domum, aut agros propter nomen meum, cen- 
fuplum accipiet, et vitam aternam possidebit. Fa- 
cile ego poteram contradictionem sustinere lingua- 
rum, si id loquerer ex me ipso; siquidem non 
percipit carnalis homo qus sunt spiritus Dei, sed 
stultiüa ili videntur (I Cor. n, 14). Nunc autem 
ipse id loquitur, cujus verba, etiam ccelo et terra 
transeuntibus, non transibunt (Luc. xxi, 33). Sed 
audivi, ait homo qui perditionis sue occasionem, 
et, ut vulgo dicitur, festucam qusrit unde sibi 
eruat oculum; audivi, inquit, de illo et illo qui re- 
liquerant omnia, et ad vomitum sunt reversi; quo- 
modo illi acceperunt centuplum? Exsurge. Do- 
mine, judica causam tuam. Et istorum nempe ca- 
jumnia, et murmur ipsorum qui forte omnia re- 
linquere visi sunt, minime tamen centuplum ac- 
ceperunt, non conira nos, sed contra te est, qui 
dixisti: Omnis qui reliquerit patrem, etc. centu- 
plum accipiet. Quid tamen dicimus? An ex colle- 
gio discipulorum reprobari quis potest, nisi locu- 
los habens? Sunt enim loculi non modo pecuniz, 
sed proprie voluntatis. Scrutetur proinde vias suas 
et studia sua, qui promissam centupli gratiam sibi 
deesse causatur: nec dubium quin inveniat an- 
gulum, et diversorium, reclinatoriumque, non qui- 
dem Filii hominis, sed aut foveam vulpis, aut vo- 
lucris nidum. Magis autem perfectius, obsecro, 
relinquat omnia, et solum sequatur Christum, ja- 
ctans cogitatum suum in eo, enutriendus ab eo, 
et centuplum sine dubio percepturus. Neque enim 
potest solvi Scriptura, qu: tam certa veritate sub- 
nixa, omnibus id sine exceplione promittit. Nihil 
sibi retineat, nihil suis, ne modicum fermentum 
totam massam corrumpat (I Cor. v, 6). Sunt enim 
qui sibi retinent aliquid, Dominice vocis obliti, qui 
non suam venit facere voluntatem: et in ipsis quo- 
486 sanctorum collegüs proprio aut desiderio, aut 
fortasse consilio importunius adhzrentes, sciolos 
sese faciunt, de sc sibi aliquid retinentes, quos 
penitus abnegasse, et divinse providentie, ac obe- 
dientie patrum, consiliis quoque spiritualium vi- 
vorum debuerant commisisse. Sunt qui propinquis 


eorum prosperitate presenti, inani prorsus et ss- 
culari sollicitudine zstuantes; crudeles plane, qui 
nequaquam proximos diligant tanquam se: crude- 
les, inquam, vel in se, vel in suos; imo, quod 
verius est, in utrosque. Nemo ergo, cum se vi- 
det non omnia reliquisse, centuplum non acce- 
pisse miretur. 

LV. — Quod colesti consolatione se privant qui re- 

silire parati sunt ad terrena. 

66. Pretiosa siquidem divina consolatio est, 
nec omnino tribuitur admittentibus alienam. In- 
felix tu, Esau, qui dixisti: Num unam tantum be- 
nedictionem habes, pater? (Gen. xxvn, 38.) Quanto 
melius diceres cum Propheta: Unam. petii a Do- 
tino, hancrequiram ? (Psal. xxvi, 4.) Indignus enim 
benedictione coelesti convincitur qui dubio querit 
affectu, duplici petit intentione, aliud sibi refugium 
parans, si forte eam non obtinere contingat. Ma- 
jor.est iniquitas mea, ait fratricida primus, quam 
uf veniam merear. Quid ergo? Renuat consolari 
anima tua, si veniam non meretur. Hoc solum de- 
plora, hoc solum plange; aliud ne cogites qui- 
dem. Sed nunc, inquit, omnis qui invenerit Cain, 
occidet me, (Gen. 1v, 13, 14). Grave scilicet. dam- 
num, grandis jactura, si perimatur corpus, quan- 
doquidem anima periit! Sed occidendum sese cau- 
sabatur infelix, tanquam pro magno beneficio ha- 
biturus si prohiberetur occidi. Quod et factum est, . 
Consolationem miseram obtinuit quam quzrebat, 
et oblitus est desolationis (al. male consolationis] 
maxims, pro qua multo studiosius supplicare et 
remedium quarere oportebat. Simile quiddam et 
de Saule legisti, cum, Amalecitarum rege servato, 
primum quidem Samueli sancto visus est pro in- 
dulgentia supplicare: sed eo tamen in sententia 
persistente, Nunc, inquit, honora miecoram populo. 
Hoccine est quod dicebas: Peccavi, roga Domi- 
tum pro me? (I Reg. xv, 21-30) Merito 8:880 non 
pepercit qui intuebatur cor, nec simulate est hu- 
Jmniliationi misertus. Non ita sane, post majora li- 
cet crimina, inexorabilem eum David, potuit inve- 
nire. Denique vix-adhuc dixerat David, Peccavi! 
et responsum illi est, Dominus, transtulit peccatum 
tuum a te (II Reg. xu, 13). 

67. Sic nimirum, sic usque hodie, dilectissimi, 
cujus mens ad alias consolationes inhiat, et non 
penitus in caducis et transitoriis renuit consolari, 
ipse sibi profecto coelestis subtrahit gratiam con- 
solationis: quam si digna devotione, pleno affe- 
ctu, desiderio vehementi petere, querere, pulsare 
satageret, sine dubio petens acciperet, querens in- 
veniret, pulsanti aperiretur. Alioquin si forte (quod 
absit!) pudendum illum apostasie saltum prasum- 
pserit, certum omnino sit testimonium veritatis 
accipientibus, aut nunquam eum omnia reliquisse, 
aut ipsum quoque postea deseruisse centuplum 
quod accepit. Nonnulli siquidem cum spiritu co- 
perint, heu! carne postea consummantur. Quod 


3 c 


DECLAMATIONES EX S. BERNARDI SERMONIBUS. 


A74 


si insanum est centuplum nolle recipere, velle re- A cooperantur in bonum? An non centuplum babet: 


linquere plus quam insanum jure censetur. Án 
vero plangendus tibi videtur qui abstractus et ille- 
ctus a concupiscentia sua, sponte id deserit, li- 
bens abjicit, voluntarie derelinquit; et qui nutrie- 
batur in croceis, amplexatur stercora? Non est unde 
eausetur qui ejusmodi est, tanquam in eo videatur 
irritum verbum Domini, aut evacuata promissio. 
Dum enim reliquit omnia, habuit sine dubio repro- 
missam centupli benedictionem. Sine causa con- 
tendit: non ei magis quam^ Christo credimus; nec 
omnino aquiescimus mendacem eum facere qui 
promisit. 
LVI. — De centuplo et vita eterna. 

68. Centuplum, inquit, uccipiet, et vitam eter- 
nam possidebit. lllud enim in via, hac in patria 
est; imo hec patria, illud via; illud consolatio 
presentis laboris, hc future felicitatis. consum- 
matio est. Sic nimirum et operariis hujus sceculi 
solet cibus in opere, merces in fine dari, sic mili- 
tantibus et stipendia ministrantur pro necessitate 
temporis, el novissime donativum majus erogatur 
pro quantitate laboris. Sic et filiis Israe!, donec 
terram promissionis intrarent, in deserto manna 
non defuit: et ab Ecclesia, post quasitum regni 
ccelestis adventum, quotidianus panis quotidie pe- 
titur in oratione quam ipse Salvator instituit. Ha- 
bes hanc duplicem promissionem et in propheta 
evidenter expressam, ubi ait : Reddet Deus merce- 
dem laborum sanctorum suorum, et deducet illos in 
via mirabili (Sap. x. 11). Ipsa est enim via testi- 
moniorum Domini, in qua propheta alius sicut in 
omnibus divitiis delectatum se esse testatur (Psal. 
cxvin, 14). Utquid ergo in incredulitate moriemini, 
filii bominum ? 

LVII. — Quod centuplum hoc spirituale sit. 

69. At forte adhuc secularis ad hec quispiam 
dicat : Ostende mihi centuplum quod promittis, 
et libens universa relinquo. Utquid ostendam ? Fi- 
des enim non habct meritum, cui humana ratio 
prebet experimentum (S. GREG. Hom. 26 in Evang.) 
Àn potius homini ostendenti, quam Veritati crede- 
res promittenti? Deficis scerutans scrutinio : nisi 
credideris, non intelliges. Manna absconditum est, 
quod in Apocalypsi Joannis victori promittitur 
(Apoc. n, 17). Novum nomen est, quod nemo scit 
nisi qui accipit. Videtur enim forte nonnullis pre- 
sentem sanctorum communionem, facultatum pari- 

ler et voluntatum, hoc loco contupli nomine desi- 
gnari. Et magna quidem hzc ipsa consolatio : sed 
non adeo generali», ut possit universaliter omnibus 
convenire. Quantos enim sanctorum aut volun- 
larie eam deseruisse, ut anachoretas; aut volentia 
persecutionis, ut martyres exsilio relegatos, hu- 
mana consolatione novimus caruisse? Datum opti- 
mum est centuplum hoc, desursum descendit a Pa- 
tre luminum. . 
LVIII. — Quid sit hoc centuplum. 
70. An non denique omnia possidet, cui omnia 


omnium, qui impletur Spiritu Sancto, qui Christum : 
habet in 8 6 pectore ἢ Nisi quod longe plus quam 
centuplum est visitatio paracleti Spiritus, et preesen- 
tia Christi. Quam magna, inquit, multitudo dulcedi- 
nis tue, Domine, quam abscondisti timentibus te, 
perfecisti eis qui sperant in te ! (Psal. xxx, 20.) Vides 
quomodo memoriam abundantie suavitatis hujus 
eructet anima sancta ? quomodo exprimere gestiens 
verba multiplicet? Quam magna, inquit, multitudo! 
IIoc ergo centuplum adoptio filiorum est, libertas et 
primitiz spiritus, delicize charitatis, gloria conscien- 
tie, regnum Dei, quod intra nos est; non utique 
esca vel potus, sed justitia οἱ pax, οἱ gaudium in 
Spiritu sancto (Rom. xiv, 17). Gaudium sane non 
modo in spe glorie, sed etiam in tribulationibus. 
Hic est ignis, quem voluit Christus vehementer ac- 
cendi (Luc. xu, 49). Hzec virtus ex alto, quae An- 
dream fecit amplecti [a]. desiderare] crucem; Lau- 
rentium ridere carnificem; Stephanum in morte. 
pro lapidantibus flectere genua ad orationem. Hsec. 
illa pax, quam suis reliquit Christus, quando dedit 
et suam. Siquidem donum et pax electis Dei (Sap. 
I, 9) ; pax utique presens [al. male presentis] et 
donum futura. Illa superatL omnem sensum, sed et 
huic quidquid sub sole placet, quidquid in mundo 
concupiscitur, non poterit comparari. Hwc gratia 
devotionis, οἱ unctio docens de omnibus, quam 
expertus novit, inexpertus ignorat, quoniam nem 
scit nisi qui accipit. 
LIX. — Ezxhortatio brevis. 

74. Utinam hic filiorum hominum concupiscen- 
lia vigilet, utinam vel curiositas excitetur, ut dicant 
in cordibus suis : Non videtur hoc verbum adinven- 
tionis humans, cui sic consonant uno ore testimo- 
nia Scripturarum. Quod si ita est, sine dubio vehe- 
menter erramus. Probare libet an haec ita se ha- 
beant, gustare quid hoc absconditum manna sapiat; 
experiri quid sit hoc centuplum, quale gaudium in 
Spiritu sancto. Cras profecto respondebit ei justitia 
sua, qui id studiose quzesierit. Confestim ut gusta- 
verit, videbit quoniam suavis est Dominus, quoniam 
bonus non modo tenenti, sed et querenti se, animse 
speranti in se (Thren. i1, 25). Alioquin venite et ar- 


D guite me, dicit Dominus (Isai. 1, 18), si non omnis 


qui reliquerit patrem, aut matrem, aut domum, aut 
agrum propter nomen meum, centuplum acceperit, 
nunc in hoc tempore: parum est; et vitam eeter- 
nam possidebit. 

LX. — Devita eterna. 

79. Verum si in presentis commendatione centu- 
pli sermo deficit, οἱ ex abundantia cordis augustia 
oris obstruitur; quidni ad promissionem «eterne 
vite, defectum proprium ipsa etiam cogitatio fa- 
teatur? Si id quod ex parte est, non valet eloqui 
nec expertus ; quid inexpertus de perfectione balbu- 
tire conetur? Oculus non vidit, Deus, absque te, que 
preparasti diligentibus te. Pax enim est qui exsupé- 
rat omnem sensum, pax super pacem, indeficiens 


4175. SCALA CGLAUSTRALIUM. — 416 


 exsultatio, torrens voluptatis divinze, flumen leetitiz, A tiam, ad solatium utique et remedium laboris hujus, 
gaudium plenum. Cogita quidquid vis, quidquid po- — ne deficiamus in via, et ut de exhibitione presentium 
tes exopta; excedit cogitatam omnem, desiderium — munerum firma sit exspectatio futurorum, qui venit 
omne exsuperat illa felicitas, eternites illa, beati- αἱ vitam habeamus, et abundantius habeamus, Jesus 
tudo illa. Αἀ quam nos sua miseratione perducat Christus Dominus noster, qui cum Patre et Spiritu 
preveniens in benedictione dulcedinis, et indeficien- — sancto vivit et regnat per infinita szcula seculorum. 
ter nobis interim tribuens promissam centupli gra- — Ámen. 





SCALA  CLAUSTRALIUM. 


SIVE 


819? TRACTATUS DE MODO ORANDI. 





Hic Tractatus inter opera S. Augustini (modo in tomo VI) reperitur sub hoc titulo, « Scala Paradisi, » 
cum hac Doctorum Lovaniensium Censura : « Hoc opusculum fertur etiam inter opera D. Bernardi, quan- 
mnecillius videatur esse. » Incodice vero manuscripto Cartusic Coloniensis Guigoni | Cartusie majo- 
rís Priori quinto ?) tribuitur. Exstat aliud ejusdem argumenti opusculum apud Chiffletium in Manuali 
Solitariorum, « de quadruplici exercitio cellae, » sub nominealterius Guigonis ad Priorem et Cartusienses 
Wittehamenses: ubi quatuor celle exercitia explicantur, tria quidem primaeadem que hic, mempe lectio, 
meditatio, oratio; sed quartum actio pro contemplatione, que prefertur in hoc tractatu, cujus inscriptio 
sic se habet in codice Coloniensi : 





EPISTOLA DOMINI GUIGONIS B Proprietates et officia quidem singula quid circa nos 
CABTHUSIENSIS efficiant, quomodo inter se invicem differant et 
Ad fratrem. Gervasium, de vita contemplativa. preemineant, si quis diligenter inspiciat, quidquid 


Dilecto fratri suo GERvAs10, frater GuiGo, delectari — laboris aut studii impenderit in eis, breve reputabit 
in Domino. et facile, pre utilitatis et dulcedinis magnitudine. 

Amare te ex debito teneor, quia prior me amare — Est autem lectio, sedula Scripturarum cum animi 
inecepisti : et rescribere tibi compellor, quia litteris — intentione inspectio. Meditatio, est studiosa mentis 
tuis ad scribendum me prius invitasti. Quedam ergo, ^ actio, occulte veritatis notitiam ductu propris ra- 
que de spirituali exercitio claustralium excogitave- ^ tionis investigans. Oratio, est devota cordis intentio 
ram, transmittere proposui : ut qui talia experiendo — in Deum pro malis 8888 amovendis, et bonis adi- 
melius, quam ego tractando, didicisti, mearum ju-  pisecendis. Contemplatio, est mentis in Deum sus- 
dex sis cogitationum et corrector. Et merito hsec pense elevatio, sternse dulcedinis gaudia degu- 
nostri laboris initia tibi primitus offero, ut novelle stans. 
plantationis primitivos fructus colligas : quoniam de- CAPUT II. " 
servitute Pharaonis, te delicata solitudine laudabili — ' Descriptio officiorum quatuor graduum. 
furto surripiens, in ordinata castrorum acie collo- Ü 2. Assignatis ergo quatuor graduum descriptio- 
casti: ramum de oleastro artificiose excisum pru- nibus, restat ut eorum officia videamus. Beate igitur 

denter inserens in oliva. vite dulcedinem lectio inquirit, meditatio invenit, 


CAPUT PRIMUM. oratio postulat, contemplatio degustat. Unde ipse 
Descriptio quatuor graduum excercitationum Dominus dicit: Quaerite, et invenietis, pulsate, et 
spiritualium. aperietur vobis (Matth. vui, 1. Queerite lege:do, et 


I. Cum die quadam, corporali manuum labore invenietis meditando : pulsate orando, ct aperietur 
occupatus, de spiritualis hominis exercitio cogitare — vobis contemplando. Lectio quasi solidum cibum 
ccepissem, quatuor spirituales gradus animo co-  oriapponit: meditatio masticat et frangit: oratio 
gitanti se subito obtulerunt : scilicet, lectio, medita- saporem acquirit : contemplatio est ipsa dulcedo quse 
fio, oratio, οἱ contemplatio. He est Scala Claustra- ^ jucundat et reficit. Lectio, in cortice; meditatio, in 
lium, qua de terra in colum sublevantur; gradibus ^ adipe; oratio, in desiderii postulatione; contem- 
quidem distincta paucis, immense tamen et incre- —platio, in adeptie dulcedinis delectatione. Quod ut 
dibilis magnitudinis. Cujus extrema pars terre in- expressius videri possit, unum de multis supponam 
-ixa est; superior vero nubes penetrat, et secreta D exemplum. In lectione audio: Beati mundo corde, 
eclorum rimatur Hi gradus sicut nominibus et nu- " quoniam ipsi Deum videbunt (Id. v, 8). Ecce breve 
mero, ita ordine et munere sunt distincti. Quorum — verbum, sed suavi et multiplici sensu refertum. Ad 


471 


pastum anime quasi uvam ministravit, quam post- 
quam anima diligenter inspexit, dicit intra se: Po- 
lest aliquid boni esse. Redibo ad cor meum, et ten- 
tabo si forte intelligere et invenire potero mundi- 
uam hanc. Pretiosa enim et desiderabilis est res 
ista, cujus possessores beati dicuntur, quibus visio 
Dei, qua? est vita seterna, promittitur, quee tot sa- 
cra: Scripture testimoniis collaudatur. Hoc ergo 
sibi plenius explicari desiderans, incipit hanc unam 
masticare et frangere, eamque quasi in torculari 
ponit : deinde excitat rationem ad inquirendum quid 
sit, et quomodo haberi possit h:ec. adeo pretiosa et 
desiderabilis munditia. 
CAPUT ΠΙ. 
Officium meditationis. 


SCALA CLAUSTRALIUM. 


416 


À novit adeo esse jucundam. Sed quid faciet ?* Habendi 


desiderio zestuat, sed non invenit apud se quomodo 
habere possit: et quanto plus inquirit, plus sitit. 
Dum apponit meditationem, apponit et dolorem: 
quia sitit dulcedinem quam in cordis munditia me- 
ditatio esse monstrat, sed non pregustat. Non enim 
est legentis atque meditantis hanc sentire dulcedi- 
nem, nisi data fuerit desuper. Legere enim et me- 
ditari tam bonis quam malis commune est. Et ipsi 
philosophi gentium, in quo summa veri boni con- 
sisteret, ductu rationis invenerunt : sed quia cum 
Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt 
(Rom. 1, 20), et de suis viribus presumentes dice- 
bant, Linguam nostram magnificabimus, labia nos- 
tra a nobissunt: quis noster Dominus est? (Psal. x1, 


3. Accedens ergo sedula meditatio, non remanet B 5.) non meruerunt percipere quod potuerunt videre. 


extra, non heret in superficie, ulterius pedem figit. 
Interiora penetrat, singula rimatur : attente consi- 
derat quod non dixit, Beati mundo corpore ; sed, 
corde: quia non sufficit manus habere innoxias a 
malo opere, nisi a pravis cogitationibus mundemur 
in mente. Quod auetoritate prophete confirmatur 
dicentis: Quis ascendet in montem Domini ? aut 
quis stabit in loco sancto ejus ? Innocens manibus et 
mundo corde (Psal. xxm, 3, 4). Item considerat 
quantam hanc cordis munditiam optabat idem pro- 
pheta, qui orans dicebat, Cor mundum, inquit, crea 
in me, Deus (Psal. L, 12) : item, Si aspexi iniquita- 
tem in corde meo, non exaudiet Dominus (Psal. 
LXv, 18). Cogital quam sollicitus erat in hac custo- 
dia beatus Job, qui dicebat: Pepigi fedus cum ocu- 
lis meis, necogitarem quidem de virgine (Job xxx1,4). 
Ecce quantum arctabat se vir sanctus, qui claude- 
batoculos suos ne videret vanitatem, neforteincautus 
respiceret quod postea invitus desideraret. Post- 
quam hac et hujusmodi de cordis munditia pertra- 
clavit, incipit cogitare de ejus premio, quam glo- 
riosum et delectabile est videre faciem desideratam 
Domini, speciosi forma prae filiis hominum; non 
esse jam abjectum et vilem, non habentem speciem 
qua vestivil eum mater sua Synagoga: sed stola 
immortalitatis indutum, et coronatum diademate 
quo coronavit eum Pater suus in die resurrectionis 
et glorie, die quam fecit Dominus. Cogitat quod in 
illa visione erit satietas illa, de qua dicit propheta : 
Satiabor, cum apparuerit gloria tua (Psal. xvi, 5). 
Videsne quantum liquoris emanavit ex minima uva ; 
quantus ignis ex hac scintilla ortus est; quantum 
hec modica massa, Beati mundo corde, quoniam ipsi 
Deum videbunt (Matth. v,8), in incude meditationis 
extensa est? Sed quantum adhuc posset extendi, si 
accederet aliquis talia expertus? Sentio enim quod 
puteus altus est: sed ego adhuc rudis tiro, in quo 
pauca hiec haurirem vix inveni. 

&. His anima facibus inflammata, his incitata de- 
sideriis, fracto alabastro suavitaten unguenti prze- 
sentire incipit, necdum gustu, sed quasi narium odo- 
ratu. Et hoc colligit quam suave esset hujus mun- 
ditise sentire experientiam, 8 & cujus meditationem 


Evanuerunt in cogitationibus suis (Rom. 1, 24), et 
omnis eorum sapientia devorata est ( Psal. cvi, 27), 
quam eis contulerat humane studium discipline, 
non spiritus sapientie, qui solus dat veram sapien- 
tiam; sapidam scilicet scientiam, qua animam, cui 
inhesit, insstimabili sapore jucundat et reficit. Et 
de illa dictum est: Sapientia non intrabit in male- 
volam animam (Sap. 1, &). Hec autem a solo Deo 
est. Officium enim baptizandi Dominus concessit 
multis: potestatem vero et auctoritatem in Bapti- 
smo remittendi peccata, sibi soli retinuit. Unde Joan- 
nes antonomastice et discretive de eo dixit: Hic 
est qui baptizat (Joan. 1, 33). Sic de eo possumus 
dicere : Hic est qui sapientiz saporem dat, et sapi- 
dam animam facit. Sermo siquidem datur multis, 
sed sapientia paucis; quam distribuit Dominus cui 
vult, et quomodo vult. 
CAPUT IV. 
Officium orationis. 

5. Videns autem anima quod ad desideratam 
cognitionis et. experientie dulcedinem per se non 
possit attingere, et quanto magis ad cor altum ac- 
cedit, tanto magis exaltatar Deus (Psal. Lxrm, "7, 8); 
humiliat se, et confugit ad orationem, dicens: Do- 
mine, qui non videris nisi a mundis cordibus, in- 
vestigavi legendo, meditando quszsivi quomodo 
haberi possit vera cordis munditia: ut ea mediante, 
vel ex modica parte possem te cognoscere. Qusre- 
bam vultum tuum, Domine, vultum tuum require- 
bam (Psal. xxvt, 8). Diu meditatus sum in corde 
meo, eL in meditatione mea exarsit ignis, ad desi- 
derium amplius cognoscendi te(Psal. xxxvurt, &). 
Dum panem sacre Scripture mihi frangis, in fra- 
ctione panis magna cognitio est (Luc. xxiv, 30, 31): 
et quanto plus te cognosco, plus te cognoscere de- 
sidero, non jam in cortice littere, sed in sensu ex- 
perienti&. Nec hoc peto, Domine, propter merita 
mea, sed pro tua misericordia. Fateor enim quia 
indigna et peccatrix sum : sed οἱ catelli edunt de 
micis que eadunt de mensa dominorum suorum 
(Matth. xv, 2). Da mihi, Domine, arrham hzredi- 
tatis future, saltem guttam celestis pluvie, qua 
refrigerem sitim meam; quia amore ardeo. 


479 
CAPUT V. 

Officium contemplationis. 
6. His et hujusmodi ignitis eloquiis suum inflam- 
mat desiderium : sic ostendit suum affectum. His 
incantationibus advocat sponsum. Dominus autem, 
eujus oculi super justos, et aures ejus non solum ad 
preces (Psal. xxxmr, 16), sed ipsas preces eorum 
non exspectat. donec sermonem finierint; sed me- 
dium orationis cursum interrumpens, festinus inge- 
rit se, et animse desideranti festinus occurrit ccle- 
stis rore dulcedinis cireumfusus, unguentis optimis 
delibutus: animam fatigatam recreat, esurientem 
reficit, aridam impinguat; et facit eam terrenorum 
oblivisci, memoria sui eam mirabiliter fortificando, 
vivificando, et inebriando, ac sobriam reddendo. Et 
sicut in quibusdam carnalibus officiis anima adeo 
vincitur carnali concupiscentia, quod omnem usum 
rationis amittit, et fit homo quasi totus carnalis : 
ita merito in hac superna contemplatione ita consu- 
muntur et absorbentur carnales motus ab anima, 
ut in nullo caro spiritui contradicat; et fiat homo 

"quasi totus spiritualis. 

815 CAPUT VI. 
Signa Spiritus sancti adanimam venientis. 

1. Sed, o Domine, quomodo comperiemus quando 
hae facis, et quod signum adventus tui? Nunquid 
hujus consolationis et lzetitit testes et nuntii sunt 
suspiria et lacrymis? Si ita est, nova est antiphrasis 
ista, et significatio inusitata. Quas enim conventio 
consolationis ad suspiria; letitie ad lacrymas? si 
tamen iste. dicendze sunt lacryms, et non potius 
roris interioris desuper infusi superfluens abundan- 
tia, et ad interioris ablutionis indicium exterioris 
hominis purgamentum : ut sicut in Baptismo pue- 
rorum per exteriorem ablutionem significatur et 
figuratur interior anims ablutio; ita hic e contra 
exteriorem ablutionem interior prsecedat purgatio. 
O felices lacrymae, per quas macule interiores pur- 
gantur, per quas peccatorum incendia exstinguun- 
tur! Beati qui sic lugetis, quia ridebitis (Matth. v,5). 
In his lacrymis agnosce, o anima, sponsum tuum, 
amplectere desideratum. Nunc torrente te volupta- 
tis inebria, suge ab ubere consolationis ejus lac et 
mel. Hec sunt miranda munuscula et solatia quse 
. dedit tibi sponsus tuus, gemitus scilicet et lacryms. 
Adducit tibi potum in his lacrymis in mensura. He 
lacrymae sunt tibi panes die ac nocte; panes utique 
confirmantes cor hominis, et dulciores super mel et 
lavum. O Domine Jesu, si adeo sunt dulces istze la- 
erymae que ex memoria et desiderio tui excitantur, 
quam dulce erit gaudium quod ex manifesta tui 
visione capietur! Si adeo dulce est flere pro te, quam 
dulce erit gaudere de te! Sed quid hujusmodi secreta 
colloquia proferimus in publicum ? cur ineftabiles 
et inenarrabiles affectus verbis communibus cona- 
mur exprimere? I[nexperti talia non intelligunt, nisi 
ea expressius legant in libro experientise, quos ipsa 
doceat unctio. Aliter autem littera exterior non pro- 
dest quidquam legenti. Modicum sapida est lectio 


SCÁLA CLAUSTRALIUM. 


180 


exterioris littercee, nisi glossam et interiorem sensum 
sumat ex corde. 
CAPUT VII. 
De gratie occultatione. 

8. O anima, diu protraximus sermonem. Bonum 
enim erat nos hic esse, cum Petro et Joanne con- 
templari gloriam sponsi, et diu manere cum illo, 
si vellet hic fieri, non duo, non tria tabernacula 
(Ibid. xvit, 1. 4), sed unum, in quo essemus simul 
et simul delectaremur. Sed jam dicit sponsus : Di- 
mitte me, jam enim ascendit aurora, jam lumen gra- 
tite et visitationem quam desiderabas accepisti. 
Data ergo benedictione, mortifieato nervo femoris, 
et mutato nomine de Jacob in Israel (Gen. xxxn, 25, 
31), paulisper secedit sponsus diu desideratus, cito 
elapsus. Subtrahit se tam a predicta visione quam a 
dulcedine contemplationis: manet tamen presens 
quantum ab gubernationem. 

CAPUT VIII. 
Quod. gratie occultatio ad tempus nobis cooperetur 
bonum. 

9. Sed ne timeas, o sponsa, ne desperes, ne exi- 


. Stimes te contemni, si paulisper tibi subtrahit spon- 


sus faciem suam. Omnia ista cooperantur tibi in 
bonum, et de accessu et recessu lucrum acquiris. 
Tibi venit, tibi et recedit. Venit ad consolationem 
recedit ad cautelam, ne magnitudo consolationis. 
extollat te; ne, si emper apud te sit sponsus, incipias 
contemnere sodales, et hanc continuam visitatio- 
nem non jam gratie attribuas, sed nature. Hanc 
autem gratiam cui vult, et quando vult sponsus tri- 
buit; non quasi jure hereditario possidetur. Vul- 
gare proverbium est, quod nimia familiaritas parit 
contemptum. Recedit ergo, ne forte nimis assiduus 
contemnatur, et absens magis desideretur, desi- 
deratus avidius quaeratur, diu quesitus tandem gra- 
Hus inveniatur. Preterea si nunquam deesset hic 
consolatio (qu& respectu future glorise, quee reve- 
labitur in nobis, enigmatica estet ex parte), putà- 
remus forte hic habere civitatem manantem, $816 
el minus inquireremus futuram. Ne ergo exsilium 
deputemus pro patria, arrham pro pretii summa. 
Venit sponsus, et recedit vicissim : nune consola- 
tionem afferens, nunc universum stratum nostrum 
in infirmitatem commutans. Paulisper nos permittit 
gustare quam suavis est, et antequam plene sen- 
tiamus, se: subtrahit: et ita quasi alis expansis su- 
pra nos volitans, provocat nos ad volandum. Quasi 
dicat. Ecce parum gustatis quam suavis sum et 
dulcis; sed si vultis plene saturari hac dulcedine, 
currite post me in odore unguentorum meorum, ha- 
bentes sursum corda, ubi ego sum in dextera Dei 
Patris. [bi videbitis me, non per speculum in zni- 
gmate, sed facie ad faciem : et plene gaudebit cor 
vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 
CAPUT IX. 
Quam caute se debeat habere anima post. gratia: 
visitationem. 
10. Sed cave tibi, o sponsa: quando absentat se 


sponsus, non longe abibit; et si non vides eum, ipse 
tamen videt te semper, plenus oculis ante et retro. 
Nunquam potes eum latere. Habet etiam circa te 
nuntios suos spiritus, quasi sagacissimos explora- 
tores, ut videant quomodo absente sponso conver- 
seris, el accusent te coram ipso, si aliqua signa la- 
scivise et scurrilitatis in te deprehenderint, Zeloty- 
pus est sponsus iste. Si forte alium amatorem rece- 
peris, si aliis magis placere studueris statim di- 
scedet a te, et aliis adhzerebit adolesceniulis. Deli- 
catus est sponsus iste, nobilis et dives est, specio- 
sus forma prz filiis hominum; et ideo non nisi spe- 
eiosam dignatur habere sponsam. Si viderit in te 
maculàm sive rugam, statim avertit oculos. Nullam 
enim immunditiam potest sustinere. Esto ergo ca- 
sta, esto verecunda et humilis; ut sic a sponso tuo 
merearis frequenter visitari. Timeo ne diutius deti- 
nuerit nos sermo iste : sed ad hzc compulit me ma- 
teria fertilis pariter et dulcis, quam ego non protra- 
hebam spontaneus; sed nescio qua ejus dulcedine 
trahebar invitus. 


CAPUT X. 
Recapitulatio predictorum. 

14. Ut ergo que diffusius dicta sunt, simul juncta 
melius videantur, predictorum summam recapitu- 
lando colligamus. Sicut in predictis exemplis pree- 
notatum est, videri potest quomodo predicti gradus 

'eohsereant, et sicut temporaliter, ita et causaliter se 
pracedant. Lectio enim quasi fundamentum primo 
occurrit, et data materia mittit vos ad meditatio- 
nem. Meditatio vero quid appetendum sit diligentius 
inquirit, et quasi effodiens thesaurum invenit et 
ostendit. Sed cum per se obtinere non valeat, mittit 
nos ad orationem. Oratio, se totis viribus erigens 
δὰ Dominum, impetrat thesaurum desiderabilem, 
contemplationis suavitatem. Hzec autem adveniens, 
predictorum trium laborem remunerat, dum coele- 
stis rore dulcedinis animam sitientem inebriat. Lectio 
.ergo est secundum exterius exercitium : meditatio, 
seeundum interiorem intellectum : oratio, secundum 
desiderium : contemplatio, super omnem sensum. 
Primus gradus est incipientium, secundus est pro- 
fiientium, tertius est devotorum, quartus beatorum. 
CAPUT XI. 
Nec lectiosine meditatione, nec meditatio sineora- 
tione prodest. 

49. Hi autem gradus ita concatenati sunt, et vi- 
earia ope sibi invicem deserviunt, quod pre&ceden- 
'!es sine subsequentibus aut parum aut nihil pro- 
'sunt: sequentes vero sine precedentibus aut raro 
sut nunquam haberi possunt. Quid enim prodest 
lectione continua tempus occupare, sanctorum gesía 
et seripta legendo transcurrere, nisi ea etiam masti- 
eando et ruminando succum eliciamus; et transglu- 
liendo usque ad 8882 cordis intima transmittamus : 
ut ex his diligenter consideremus statum nostrum, 
et studeamus eorum opera agere, quorum facta cu- 

pimus lectitare ? Sed quomodo hec cogitabimus, aul 


SCALA CLAUSTRALIUM. 


482 


quomodo cavere poterimus ne, falsa aut inania 
quadam meditando, limites a sanctis patribus con- 
stitutos transeamus, nisi prius circa hujusmodi ante 
ex lectione aut ex auditu fuerimus instructi? Audi- 
tus enim quodam modo pertinet ad lectionem. Unde 
solemus dicere, non solum libros ipsos nos legisse 
quos nobis ipsis vel aliis legimus, sed illos etiam 
quos a magistris audivimus. Item quid prodest ho- 
mini si per meditationem qus agenda sunt videat, 
nisi oralionis auxilio et Dei gratia ad ea obtinenda 
convalescat? Omne siquidem datum optimum, et 
omne donum perfectum desursum est, descendens 
a Patre luminum (Jacob. 1, 17), sine quo nihil pos- 
sumus facere: sed ipse in nobis facit opera, non 
lamen omnino sine nobis. Cooperatores enim Dei 


B sumus, sicut dicit Apostolus (/ Cor. ut, 9). Vult si- 


quidem Deus ut eum adjuvemus, et ut ei, adve- 
nienli et prestolanti ad ostium, aperiamus sinum 
voluntatis nostre, et ei consentiamus. Hunc con- 
sensum exigebat a Samaritana, quando dicebat : 
Voca virum (uum. Quasi diceret: Volo tibi infun- 
dere gratiam, tu applica liberum arbitrium, Oratio- 
nem exigebat ab ea, cum dicebat: Tu sí scires do- 
num Dei, et quis est qui dicit tibi, Da. mihi bibere; 
forsitan petiisses ab eo aquam vivam. Hoc audito, 
quasi ex lectione mulier instructa, meditata est in 
corde suo bonum sibi fore et utile habere hanc 
aquam. Áccensa ergo babendi desiderio, convertit : 
se ad orationem, dicens: Domine, da mihi hanc 
aquam, -uL non siliam amplius, neque veníam huc 
haurire aquam (Joan. 1v, 16, 10, 15). Ecce auditus 
verbi Domini, et sequens super eo meditatio incita- 
verunt eam ad orandum. Quomodo namque esset 
sollicita ad postulandum, nisi prius eam accendis- 
set meditatio ? Aut quid ei preecedens meditatio con- 
tulisset, nisi que appetenda monstrabat, sequens 
oratio impetrasset ? Ád hoc ergo ut fructuosa sit 
meditatio, oportet ut sequatur orationis devotio, 
cujus quasi effectus est contemplationis dulcedo. 
| CAPUT XII. 
Quomodo predicti gradus concatenati sint. ad 
invicem. 

13. Ex his possumus colligere: quod lectio sine 
meditatione arida est; meditatio sine lectione, erro- 
nea; oratio sine meditatione est tepida; meditatio 
sine oratione, infructuosa: oratio cum devotione 
contemplationis acquisitiva ; contemplationis adeptio 
sine oratione, aut rara, aut miraculosa. Deus, cujus 
potentie non est numerus vel terminus, el cujus 
misericordia super omnia opera ejus, quandoque 
ex lapidibus suscitat filios Abrahe, dum duros et 
nolentes acquiescere cogit ut velint: et ita quasi 
prodigus, ut vulgo dici solet, bovem cornu trahit, 
quando non vocatus se infundit. Quod etsi quando- 
que aliquibus legimus contigisse, ut Paulo et qui- 
busdam aliis, non tamen ideo debemus nos, quasi 
Deum tentando, divina presumere, sed facere quod 
ad nos pertinet: legere scilicet et meditari in lege 
Dei; orare ipsum ut adjuvet infirmitatem nostram 


83 


SCALA CLAUSTRALIUM. 


A84 


et videat imperfectum nostrum : quod ipse docetnos A non cognoscere, quam post agnitam retroire, Quam 


facere, dicens, Petite, et accipietis; quaerite, et inve- 
nietis; pulsate, et aperletur vobis (Matth. vu, 1). 
Nunc enim regnum celorum vim patitur, et violenti 
rapiunt illud /Id. xi, 12). Ecce ex preesignatis di- 
stinctionibus perspici possunt preedictorum graduuni 
proprietates, quomodo sibi coliereant, et quid sin- 
guli in nobis efficiant. 

4&. Beatus homo cujus animus, a cseteris negotiis 
vacuus, in his quatuor gradibus versari semper de- 
siderat: qui, venditis universis qua& habuit, emil 
agrum illum in quo latet thesaurus desiderabilis, 
scilicet vacare, et videre quam suavis est Dominus: 
qui in primo gradu exercitatus, in secundo circum- 
spectus, in tertio devotus, in quarto supra se leva- 
tus, per has ascensiones, quas in corde suo dispo- 
suit, ascendet de virtute in virtutem, donec videat 
Deüm deorum in Sion. Beatus cui in hoc supremo 
gradu vel modico tempore conceditur manere, 8811 S 
qui vere potest dicere : Ecce sentio gratiam Do- 
mini; ecce cum Petro et Joanne gloriam ejus in 
Tnóhte contemplor; ecce cum Jacob plerumque 
Rachelis amplexibus delector. Sed caveat sibi iste 
ne post contemplationem stam, qua elevatus fuerit 
usque ad colos, inordinato casu corruat usque ad 
abyssos, nec post Dei visionem ad lascivos mundi 
actus et carnis illecebras convertatur. Cum vero 
mentis humans acies infirma veri luminis illustra- 
tionem diutius sustinere non poterit, ad aliquem 
trium graduum, per quos ascenderat, leviter et or- 
dinate descendat : et alternatim modo in uno, modo 
in altero, secundum modum liberi arbitrii, pro ra- 
tione loci et temporis demoretur, tanto jam Deo 
vieinior, quanto a primo gradu remotior. Sed heu! 
fragilis et miserabilis humana conditio ! Ecce ductu 
rationis et scripturarum testimoniis aperte videmus 
in his quatuor gradibus bone vite perfectionem 
contineri, et in eis spiritualis hominis exercitium 
debere versari. Sed quis est qui hunc vivendi tra- 
mitem teneat? Quis est hic? et laudabimus eum. 
Velle multis adjacet, sed perficere paucis. Et utinam 
de istis paucis essemüs. - 


CAPUT ΧΗ]. 
Quatuor cause nos αὖ his quatuor gradibus 
retrahentes. 


15. Sunt autem qualuor cause, 48 retrahunt 
nos plerumque ab istis gradibus: scilicet inevita- 
bilis necessitas, honeste actionis utilitas, humana 
infirmitas, mundialis vanitas. Prima est excusabilis; 
secunda, tolerabilis ; tertia, miserabilis; quarta cul- 
pabilis. Illis enim quos hujusmodi novissima causa 
ἃ sancto proposito retrahit, melius erat gloriam Dei 


utique excusationem habebit iste de peccato ? Nonne 
ei juste potest dicere Dominus, Quid debui tibi fa- 
cere, et non [eci? (Isai. v, ἃ.) Non eras, et creavi te: 
peccasti, et diaboli servum te feceras, et redemi te, 
in mundi circuitu cum impiis currebas, et elegi te. 
Dederam tibi gratiam in conspectu meo, et volebam 
facere apud te mansionem: tu vero despexisti me; 
et non solum sermones meos, sed me ipsum proje- 
cisti retrorsum, et ambulasti post concupiscentias 
tuas. Sed, o Deus bone, suavis et mitis, amicus dul- 
cis, consiliarius prudens, adjutor fortis, quaminhu- 
manus, quam temerarius est qui te abjicit, qui tam 
humilem, tam mansuetum hospitem a suo corde 
repellit! O quam infelix et damnosa commutatio ! 


B Creatorem suum abjicere, et pravas noxiasque cogi- 


tationes recipere! fllud etiam secretum cubile Spi- 
ritus sancli, secretum cordis, quod paulo ante cc- 
lestibus gaudiis intendebat, tam subito immundis 
cogitationibus et peccatis tradere conculcandum! 
Adhuc in corde calent sponsi vestigia; et jam intro- 
mittuntur adulterina desideria ? Male conveniens et 
indecorum est, aures que modo audierunt verba 
qua non licet homini loqui, tam cito inclinari ad 
fabulas et detractiones audiendas ; oculos, qui sacris 
lacrymis modo baptizati erant, repente converti ad 
videndas vanitates; linguam, qui modo dulce epi- 
thalamium decantaverat, 4088 ignitis el persuasoriis 
eloquiis suis cum sponso reconciliaverat sponsam, 
et introduxerat eam in cellam vinariam, iterum 
converti ad vana eloquia, ad scurrilitates, ad con- 
cinnandum dolos, ad detracüones. Absit ἃ nobis, 
Domine! Sed si forte ex humana inürmitate ad talia 
dilabimur, non ideo desperemus, sed iterum recur- 
ramus ad clementem Medicum, qui suscitat de terra 
inopem, et erigit de stercore pauperem (Psal. cxi, 
7), et qui non vult mortem peccatoris: iterum cu- 
rabit et sanabit nos. 

16. Jam tempus est ut epistolz finem imponamus. 
Oremus ergo Deum ut impedimenta, que nos ab 
ejus contemplatione retrahunt, in presenti nobis 
mitiget, in futuro nobis penitus auferat: qui per 
predictos gradus de virtute in virtutem nos perdu- 
cat, donec videamus Deum deorum in Sion: ubi 
electi non guttatim, non interpolatim percipient 
diving contemplationis dulcedinem, sed torrente 
voluptatis indesinenter repleti, habebunt gaudium 
quod nemo tollet ab eis, et pacem incommutabilem, 
pacem in id ipsum. Tu ergo, frater mi Gervasi (27), 
si quando datum tibi fuerit desuper predictorum 
graduum celsitudinem conscendere, memento mei : 
el ora pro me, cum bene fuerit tibi; ut sic cortina 
cortinam trahat, et qui audit, dicat: Veni. 


(27) Sic habet manuscriptus; non Gofrede, uti hactenus lectum. 


ΜΈΡΗ. DE HUMANA CONDITIONR. 


R————ÁÁ——————————MÁÁÉÉÁ————————————————É————Á 


MEDITATIONES PIISSIMJE 


DE COGNITIONE HUMANZE CONDITIONIS. 





819 Inomnibus [ere manuscriptis Bernardo tribuuntur,etquidem sepe «De interiori homine, » inscri 


Exstant nihilominus apud Hugonem Victorinum sub titulo « libriquarti de Anima : » qua 
essevideantur. [n codice Dunensi hanc yreferunt epigraphen : « Tractatus utilis ex verbis B. 


Clarce-Vallensis et aliorum Patrum, de Interiori 


brosii, Augustini οἱ Boelii sententie, nedum Senece, 


m nec ülius 
rnardiabbatis 


omine, quomodo Deum inveniat. » Certe aliquoties Am- 
referuntur in his Meditationibus : que non semel sub 


womine Bernardi laudantur ín Bernardino, seu in pervetusto libro Florum ex Bernardo, nempe in lib. 5, 
capp. 10, 11, 13, 17, 64, 48; lamesti pauca ex vulgatis Bernardi operibus in his Meditationibus afferuntur : 
que Bernardo nec indigna sunt, nec tamen ejus esse nobis videntur, cum ob styli dissimilitudinem, tum ob 
carminum citationes, Bernardo insolitas ; ne quid dicamus de illa peccatorum confessione, que fit acap. 9, 


alia ab ea quc est apud Bernardum i 


n tractatu De gradibus humilitatis, cap. 48. 





CAPUT PRIMUM. 
De dignitate hominis. 

4. Multi multa sciunt, et se ipsos nesciunt. Alios 
inspiciunt, et se ipsos deserunt. Deum qusrunt per 
ista exteriora, deserentes sua interiora, quibus inte- 
rior est Deus. Idcirco ab exterioribus redeam ad in- 
teriora, et ab inferioribus ad superiora ascendam.: 
ut possim cognoscere unde venio, aut quo vado; 
quid sum, vel unde sum; οἱ ita per cognitionem mei 
valeam pervenire ad cogitationem Dei. Quanto nam- 
que in cognitione mei proficio, tanto ad cognitio- 
nem Dei accedo. Secundum interiorem hominem 
tris in mente mea invenio, per quie Deum recolo, 
eonspicio, et concupisco. Sunt autem hzc tria, 
memoria, intelligentia, voluntas sive amor. Per 
memoriam reminiscor : per intelligentiam intueor; 
per voluntatem amplector. Cum Dei reminiscor, in 
memoria mea eum invenio, et in ea de eo et in eo 
delector, secundum quod ipse mihi donare digna- 
tur. Intelligentia intueor quid sit Deus in se ipso; 
quid in Angelis, quid in sanclüis, quid in creaturis, 
"quid in hominibus. In se ipso est incomprehensi- 
bilis, quia principium et finis: principium sine prin- 
cipio, finis sine fine. Ex me intelligo quam incom- 
 prehensibilis sit Deus; quoniam me ipsum intelli- 
gere non possum, quem ipse fecit. In Angelis est 
desiderabilis, quia in eum desiderant prospicere : in 
sanctis est delectabilis, quia in eo assidue felices 
letantur: in creaturis est admirabilis, quia omnia 


potenter creat, sapienter gubernat, benigne dis- C 


peusat: in hominibus est amabilis, quia eorum 
Deus est, et ipsi sunt populus ejus. Ipse in eis ha- 
bitat tanquam in templo suo, et ipsi sunt templum 
ejus: non dedignatur singulos, neque universos, 
Quisquis ejus meminit, eumque intelligit ac diligit, 
cum illo est. 

2. Diligere eum debemus, quoniam ipse prior 
dilexit nos, et ad imaginem et similitudinem suam 
nos fecit, quod nulli alii creature donare voluit. Ad 


A imaginem Dei facti sumus; hoe est, ad. intellectum 


et notitiam Filii, per quem intelligimus et cogno- 
scimus Patrem, et accessum habemus ad emsm. 
Tanta cognatio est inter nos et Dei Filium, quod ipse 
imago Dei esi, et nos ad imaginem ejus facti sumus; 
quam cognationem etiam ipsa similitudo testatur, 
quoniam non solum ad imaginem, sed et ad simili- 
tudinem ejus facti sumus. Oportet itaque id quod 
ad imaginem est, cum imagine convenire, et non in 
vacuum nomen imaginis participare. Reprsesente- 
mus ergo in nobis imaginem ejus in appetitu pacis, 
in intuitu veritatis, et in amore ebaritatis, Tenea- 
mus eum in memoria, portemus in conscientia, ei 
ubique presentem veneremur. Meus siquidem nostra 
eo ipso ejus 8:90 imago est, quo ejus capax est, 
ejusque particeps esse potest. Non propterea ejus 
imago est, quia sui meminit mens, seque intelligit 
ac diligit; sed quia potest meminisse, intelligere, ac 
diligere a quo facta est: quod cum facit, sapiens 
ipsa ft. Nihil enim tam simile est illi summee 8a- 
pientie, quam mens rationalis, quee per memoriam, 
intelligentiam et voluntatem inilla Trinitate ineffe- 
bili consistit. Consistere autem in ilia non potest, 
nisi ejus meminerit, eumque intelligat, ac diligat. 
Meminerit itaque Dei, ad cujus imaginem facta est; 
eumque intelligat, diligat, atque colat, cum quo 
potest semper esse beata. Beata anima, apud quam 
Deus requiem invenit, et in cujus tabernaculo requi- 
escit. Beata que dicere potest : Et qui creavit me, 
requievit in. tabernaculo meo ( Eccli. xxiv, 18). Ne- 
gare siquidem requiem cceli ei non poterit. 

3. Cur ergo nos deserimus, et in his exterioribus 
Deum qusrimus, qui apud nos est, si nos velimus 
esse apud eum ἢ Revera nobiscum est, et in nobis; 
sed adhuc per fidem, donec videre mereamur per 
speciem. Novimus, inquit Apostolus, habitae Chri- 
sum per fidem incordibus nostris (Ephes. ut, 17): 
quia Christus in fide, fides in mente, mens in 
corde, cor in pectore. Per fidem ergo recolo:Deum 


481 


creatorem; adoro redemptorem, exspecto salvato- 
rem. Credo videre in omnibus creaturis, habere in 
me ipso; et, quod his omnibus ineffabiliter jucun- 
dius atque beatius est, cognogcere in se ipso. Patrem 
namque et Filium cum sancto Spiritu cognoscere, 
vita est eterna, beatitudo perfecta, summa voluptas. 


Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor ho-- 


minis ascendit, quanta claritas, quanta suavitas, etl 
quanta jucunditas maneat nos in illa visione, quando 
Deum facie ad faciem videbimus; qui est lux illu- 
minatorum, requies exercitatorum. patria redeun- 
tium, vita viventium, corona vincentium. lta in 
"mente mea quamdam imaginem: illius summe Tri- 
nitatis invenio : ad quam summam Trinitatem reco- 
' lendam, inspiciendam, et diligendam, ut ejus recor- 
der, ea delecter, et eam complectar et contempler, 
'totum id quod vivo, debeo referre. Mens imago Dei 
est, in qua sunt haec tria: id est memoria, intelli- 
gentia ei voluntas. Memorie atiribuimus omne 
quod scimus, etiamsi non inde cogitemus. Intelli- 
.gentie tribuimus omne quod verum cogilando inve- 
nimus, quod etiam memorie commandamus: vo- 
luntati, omne quod cognitum et intellectum, bonum 
et verum esse expetimus. Per memoriam Patri si- 
miles sumus, per intelligentiam Filio, per volunta- 
tem Spiritui sancto. Nihil in nobis tam simile Spi- 
ritui sancto est, quam voluntas vel amor sive dile- 
ctio, qus excellentior voluntas est. Dilectio namque 
donum Dei est, ita quod nullum hoc dono Dei est 
excellentius. Dilectio namque qua ex Deo est, et 
Deus est, proprie Spiritus sanctus dicitur, per quam 
charitas Dei diffusa est in cordibus nostris (Rom. v, 
5), per quam tota Trinitas in nobis habitat. 
891 CAPUT Il. 
De miseria hominis, horrore mortis, el districtione 
supremi Judicis. 

&. Secundum exteriorem hominem de parentibus 
iliis venio, qui me ante fecerunt damnatum, quam 
natum. Peccatores peccatorem in peccato suo ge- 
nuerunt, et de peccato nutriverunt, Miseri miserum 
in hanc lucis miseriam induxerunt. Nil ex eis habeo, 
nisi miseriam el peccatum, et corruptibile hoc cor- 
pus quo. gesto. Ad illos vero festino, qui morte 
corporis hinc exierunt. Cum eorum sepulcra respi- 
cio, non invenio in eis nisi cinerem et vermem, fe- 
torem et horrorem. Quod ego sum, ipsi fuerunt; et 
quod ipsi sunt, ego ero. Quid sum ego? Homo de 
humore liquido. Fui enim in momento conceptionis 
de humano semine conceptus; deinde spuma illa 
coagulata modicum crescendo caro facia est. Postea 
plorans et ejulans traditus sum hujus mundi exsilio ; 
et ecce jam morior plenus iniquitatibus et abomina- 
tionibus. Jam jam presentabor ante districtum Ju- 
dicem, de operibus meis rationem redditurus. Vs 
mihi misero, cum venerit dies illa judicii, οἱ aperti 
fuerint libri in quibus omnes mei actus et cogitatio- 
nes Domino presentands recitabuntur! Tunc de- 
misso capile pre confusione male conscentis, in 

. udicio coram Domino stabo trepidus et anxius, ut- 


MEDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


488 


pote commemorans scelerum commissa meorum. Et 
eum dicetur de me, Ecce homo et opera ejus; re- 
ducam ante oculos omuia delicta el peccata mea. 
Quadam namque vi divina fiet ut cuique sua opera 
bona vel mala in memoriam revocentur, et mentis 
intuitu mira celeritate cernantur; ut accuset, vel 
excusel scientia conscientiam, atque ita simul et 
singuli, et omnes judicentur. 

Judicium faciet gestorum quisque suorum, 

Cunctaque cunctorum cunctis arcana patebunt. 


Quod enim nunc confiteri erubescimus, tunc omni- 
bus manifestabitur : οἱ quidquid hic dissimulando 
palpamus, totum illic vindex flamma comburet. 

Ignis ubique ferox ruptis regnabit habenis. 

Quantoque diutius Deus nos exspectat, ut. emen- 


B demus; tanto districtius judicabit, si neglexeri- 


mus. 

5. Cur ergo tantopere vitam istam desideramus, 
in qua quanto amplius vivimus, tanto plus pecca- 
mus ? Quanto est vita longior, tanto culpa numero- 
sior. Quotidie namque crescunt mala, et subtrahun- 
tur bona: assidue variatur homo per prospera et 
adversa, οἱ ignorat quando moriatur. Sicut enim 
in coelo stella coruscans velociter currit, et repente 
deficit ; et sicut scintilla ignis subito exstinguitur, et 
in cinerem redigitur : 

Sic cito finitam datur istam cernere vitam. 
Dum enim libenter ac jucundissime moratur homo 
in mundo, diuque se victurum arbitratur. 

Ac multa in longum disponit tempus agenda; 
subito rapitur in mortem, et ex improviso anima 
aufertur a corpore. Verumtamen cum magno metu 
magnisque doloribus anima separatur a corpore. 
Veniunt enim Ángeli assumere illam, ut perducant 
eam ante tribunal Judicis metuendi: et tunc illa 
memorans operas ua mala et pessima, qus die no- 
cluque gessit, contremiscit, et quzrit illa fugere, 
induciasque petere, dicens: Date mihi vel unius 
hore spatium. Tunc quasi loquentia simul opera, 
dicent: Tu nos egisti; opera tua sumus: non te 
deseremus, sed tecum semper erimus, tecum per- 
gemus ad judicium. Vitia quoque multis et multipli- 
cibus criminibus eam accusabunt, multaque falsa 
testimonia adversus illam invenient, quanquam vera 
ad damnationem ejus satis possent sufficere. Dsemo- 
nes vero terribili vultu et horribili aspectu eam ter- 
rebunt : iagenti furore eam persequentur et com- 
prehendent, tam terribiliter quam horribiliter vo- 
lentes retinere el possidere, nisi sit qui eripiat. 
Tunc anima inveniens oculos clausos et os, aliosque 
corporis sensus per quos solebat egredi, et delectari 
in his exterioribus, revertetur ad se; et videns se 
solam et nudam, ingenti horrore concussa, despe- 
ratione deficiet in se, et cadet sub se: et quia amore 
mundi, et carnis 88:89 voluptate, Dei amorem dere- 
liquerat, derelinquetur a Deo misera in hora tante 
necessitatis, atque demonibus tradetur in inferno 
crucianda. 

8. Sic anima peccatoris Ín die qua ignorat, et 


489 


corpore, pergitque miseriis plena, tremens et do- 
lens : et cum nullam excusationem habeat, quam 
pro peccatis suis possit obtendere, contabescit et 
pertimescit ante Deum apparere. Ingenti horrore 
concutitur, et multiplicibus cogitationum «estibus 
agitatur, cum urgente solutione carnis, οἱ subdu- 
ctis e medio omnibus, se et illum terminum consi- 
derat cui appropinquat, et post paululum hoc inve- 
nit quod in perpetuum mulari non poterit. Conside- 
rat plane, quam districtus veniat sternus Judex, et 
ante severitatem lante justitie, quas rationes vitse 
suz ponat. Si enim cuncta opera qus intelligere 
potuit, devitavit ; ventura tamen coram districto 
Judice illa, magis que in semetipsa non intelligit, 
pertimescit. Crescit pavor, cum cogitat quod viam 
vii:e hujus nequaquam sine culpa transire potuit : 
nec hoc quidem quod laudabiliter vixit, sine aliquo 
realu est, si remota pietate judicctur. Quis enim 
considerare valeat, quanta mala per momenta tem- 
porum perpetramus, et quanta bona facere negligi- 
mus ? Sicut enim peccatum est perpetratio mali, sic 
delictum est desertio boni. Gravis siquidem jactura 
est, cum nec boua facimus, nec bona cogitamus, 
sed cor nostrum per vana et inutilia sinimus vagari. 
Nimis tamen difficile est cor tenere, et ab illicita 
cogitalione servare. Nimis etiam difficile est Lerre- 
nas occupationes absque peccatis ministrare. Qua- 
propter nullus semetipsum dijudicare et compre- 


hendere perfecte potest; sed multis cogitationibus C 


occupatus, sibimetipsi aliquo modo manet incogni- 
tus, ut omnino quod tolerat nesciat. Propterea ur- 
gente exitu, subtiliori terretur metu : quia etsi illa 
qus scivit, nunquam se prstermisisse meminit, 
formidat tamen ea qua& nescit. 
CAPUT ΠΙ. 
De dignitate anima, et vilitate corporis. 

7. O anima, Dei insignita imagine, decorata simi- 
litudine, desponsata fide, dotata spiritu, redempta 
sanguine, deputata cum Angelis, capax beatitudi- 
nis, hseres bonitatis, rationis particeps, quid tibi 
cum carne unde ista pateris? Propter carnem aliena 
peecata tibi imputantur, et tue justitie quasi pan» 
nus mensiruate reputantur (Isai. Lxiv, 6), aique tu 
ipsa ad nihilum est redacta, et quasi nihilum et 
inane reputata. Nihil enim aliud est caro, cum qua 
tanta est tibi societas, nisi spuma caro facla, fragi'i 
vestita decore : sed erit, quando erit cadaver mise- 
rum et putridum, et cibus vermium. Nam quan- 
tumcunque excolatur, semper caro est. Si diligenter 
consideres, quid per os et nares czeterosque corporis 
mealus egrediatur, vilius sterquilinium nunquam 
vidisti. Si singulas ejus miserias enumerare velis, 
quam sit onerata peccatis, irretita vitiis, pruriens 
concupiscentiis, occupata passionibus, polluta illu- 
siopibus, prona semper in malum, et in omne vi- 
tium proclivis, plenam omni confusione et ignomi- 
nia invenies. Propter carnem homo vanitati similis 
factus est (Psal. cxrim, &), quia ex illa vilium con- 

PATROL. CLX XXIV. 


MEDIT. DE HUMANA CONDITOINR. 
hora qua nescit, rapilur 8 morte, et segregatur a ἢ cupiscenti — traxit, 


490 
quo captivus tenetur et in- 
curvalur, ut diligat vanitatem, et iniquitatem Ope- 
retur. 

8. Attende, homo, quid fuisti ante ortum, et quid 
es ab Oorlu usque ad occasum, atque quid eris post 
banc vitam. Profecto fuit quando non eras: postea 
de vili maleria factus, et vilissimo panno involutus, 
mensiruali sanguine in utero materno fuisti nutri- 


tus, et tunica tua fuit pellis [αἱ. pellicia] secun- 
dina. 


Sic indutus et ornatus progressus es ad nos: 
Nec memor es quam sit vilis origo tui. 
Forma, favor populi, fervor juvenilis, opesque 
Subripuere tibi noscere quid sit homo. 
Nihil aliud est homo quam sperma fetidum, sac- 


B cus stercorum, cibus vermium. 


Post hominem vermis, post vermem fetor et horror, 
Sic in non hominem vertitur omnis homo. 


898 Cur ergo superbis, homo, attendens quod fui- 
8{1 vile semen, et sanguis coagulatus in utero ; 

deinde miseriis hujus vite expositus et peccato, 
postea vermis et cibus vermium futurus in tumulo? 
Quid superbis, pulvis et cinis, cujus conceptus 
Culpa, nasci miseria, vivere pcena, mori angustia ? 

Unde superbit homo, cujus conceptio culpa, 
Nasci pena, labor vita, necesse mori 

Cur carnem tuam pretiosis rebus impinguas et ador- 
nas, quam post paucos dies vermes devoraturi sunt 
in sepulero ; animam vero tuam non adornas bonis 
operibus, quz Deo et Angelis ejus presentenda est 
in ccelis? Quare animam tuam | vilipendis, et ei car- 
nem preponis? Dominam ancillari, et ancillam do- 
minari, magna abusio est. Totus quidem iste mun- 
dus ad unius animse pretium sstimari non potest. 
Non enim pro toto mundo Deus animam suam dare 
voluit, quam pro anima humana dedit. Sublimius 
ergo est anime prelium, que non nisi sanguine 
Christi redimi potuit. Quam ergo commutationem 
dabis pro anima tua, qui pro nihilo das illam ? 
Nonne Dei Filius cum esset in sinu Patris, a rega- 
libus sedibus pro ea descendit, ut eam liberaret a 
potestate diaboli ? Quam cum vidisset peccatorum 
funibus irretitam, jamjamque diemonibus tradendam, 
ut morte perpetua damnaretur, flevit super illam 

qui flere se nesciebat : nec solum flevit, sed etiam 
occidi se permisit, ut pretioso sanguinis sui pretio 


: eam redimeret. 


Aspice, mortalis, pro te datur hostia talis. 

9. Agnosce, homo, quam nobilis est anima tua, et 
quam gravia fuerint ejus vulnera, pro quibus ne- 
cesse fuit Christum Dominum vulnerari. Si nom 
essent hec. ad mortem, et mortem sempiternam, 
nunquam pro eorum remedio Dei Filius moreretur. 
Noli ergo vilipendere animse tu: passionem, cui & 
lanta majestate tantam vides exhiberi compassio- 
nem. Fudit ipse lacrymas pro te : lava et tu per sin- 
gulas noctes lectum tuum cordis compunctione, et 
lacrymarum assiduitate. Fudit ipse sanguinem suum ; 
funde et tu tuum quotidiana corporis afflictione ; 


16 


491 


MEDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


497 


quem si semel ponere pro Christo non potes, saltem A fletus οἱ planctus, gemitus el ululatus, moerores 


mitiori quodam, sed longiori martyrio pone. Noli 
attendere quid caro velit, sed quid spiritus poscit. 
Tunc enim gloriosus erit, cum ad Deum suum re- 
dierit, ita tamen si de corpore nullum peccatum se- 
cum tulerit, et deterserit omne sordidum. Si vero 
dicis, Durus est hic sermo; non possum mundum 
spernere, et carnem meam odio habere : dic mihi, 
ubi sunt amatores mundi, qui ante pauca tempora 
nobiscum erant? Nihil ex eis remansit, nisi cineres 
et vermes. Attende diligenter quid sunt, vel quid 
fuerunt. Homines fuerunt sicut tu: comederunt, bi- 
berunt, riserunt, duxerunt in bonis dies suos ; et in 
puncto ad inferna descenderunt (Job. xxi, 13). Hic 
caro eorum vermibus, et illic anima ignibus depu- 
tatur, donec rursus infelici collegio colligali, sempi- 
ternis involvantur incendiis, qui socii fuerunt in vi- 
tiis. Una namque pana implicat, quos unus amor 
in crimine ligat. Quid profuit illis inanis gloria, bre- 
vis letitia, mundi potentia, carnis voluptas, false 
divitie, magna familia, el mala concupiscentia ? Ubi 
risus, ubi jocus, ubi jactantia, ubi arrogantia? De 
ganta letitia, quanta tristitia ! post. tantillam volu- 
ptatem, quam gravis miseria! De illa exsultatione 
ceciderunt in. magnam miseriam, in grandem rui- 
nam et in magna tormenta. 

40. Quidquid illis accidit, tibi accidere potest, 
quia homo es: homo de humo, limus de limo. De 
terra es, et de terra vivis, etin terram reverteris, 
quando venerit dies illa ultima, qui subito veniel ; 
et forsitan hodie erit. Certum est quia morieris ; sed 
incertum quando, aut quomodo, vel ubi. Quoniam 
mors ubique te exspectat, tuquoque, si sapiens 
fueris, ubique eam exspeclabis. Si carnem sequeris, 
punieris in carne ; si in carne delectaris, cruciaberis 
in carne. Si curiosas vestes requiris, pro ornatü 
vestium gubter te sternetur tinea, et operimentum 
tuum erunt vermes (Isai. xiv, 11). Justitia enim 
Dei aliud judicare non potest, nisi quod merentur 
opera nostra. Qui enim plus diligit mundum quam 
Deum, seculum quam claustrum, gulam quam abs- 
tinentiam, luxuriam quam castitatem, sequitur 
diabolum, et ibit cum eo in supplicium 822 4 eeter- 
num. Quis, putas, tunc moror erit, quis luctus, 
quae tristitia, cum separabuntur impii a consortio 
sanctorum, et a visione Dei : et traditi in potestatem 
daemonum, ibunt cum ipsis in ignem seternum, ibi- 
que semper erunt sine fine in luctu et gemitu! Pro- 
cul quippe a beala paradisi patria exsulantes, cru- 
ciabuntur in gehenna perpetua, nunquam lucem vi- 
suri, nunquam refrigerium adepturi; sed per millia 
milium annorum in inferno cruciandi; ncc inde 
unquam liberandi, ubi nec qui torquet, aliquando 
fatigatur ; nec qui torquetur, aliquando moritur. 
Sic enim ignis ibi consumit, ul semper reservet ; 
Sic tormenta aguhiur, ul semper renoventur. Juxia 
vero qualitatem culpe pcenams ustinebit unusquis- 
que gehennsm, ei similis culpe rei suis similibus 
'jungentur eruciandi. Nihil aliud ibi audietur nisi 


C 


atque stridores dentium : niliilque ibi videbitur, nisi 
vermes, et larvales facies tortorum, atque teterriaa 
monstra demonum. 
Vermes crudeles mordebunt intima cordis: 
Hinc dolor, inde pavor, gemitus, stupor, et timor 
[horrens. 
Ardebuntque miseri in igne zterno in seternum οἱ 
ultra. In carne cruciabuntur per ignem, in spiritu 
per conscientie vermem. Ibi erit dolor intolerabilis, 
timor horribilis, fetor incomparabilis, mors anima 
et corporis sine spe venite et misericordie. Sic ta- 
men morientur, ut semper vivant; et sic vivent, ul 
semper moriantur. [ta anima peccatoris aut in in- 
ferno pro peccatis cruciatur, aut in paradiso pro 
bonis meritis collocatur. Nunc ergo alterum e duo- 
bus eligamus: aut semper cruciari cum impiis, aut 
perpetualiter letari cum sanctis. Bonum siquidem 
ei malum, vita et mors, ante nos sunt posita, ut ad 
quod voluerimus manum extendamus. Si tormenta 
non terrent nos, saltem invitent premia. 
CAPUT IV. 
De premio patrie calestis. 

11. Preemium est videre Deum, vivere cum Deo, 
vivere de Deo, esse cum Deo, esse in Deo, qui erit 
omnia in omnibus; habere Deum, qui est summum 
bonum. Εἰ ubi est summum bonum, ibi est. summa 
felicitas, summa jucunditas, vera libertas, perfecta 
charitas, alterna securitas, et secura clernitas ; ibi 
est vera l:titia, plena scientia, omnis pulchritudo, 
el omnis beatitudo. 

Est ibipaz, pietas, bonitas, lux,virtus, honestas, 

Gaudia, lwetitie, dulcedo, vita perennis. 

Gloria, laus, requies, amor, et concordia dulcis. 
Sic cum Deo homo beatus erit, in cujus conscientia 
peccatum inventum non fuerit. Videbit Deum ad vo- 
luntatem, habebit ad voluptatem, fruetur ad jucun- 
ditatem. In &ternitate vigebit, in veritate fulgebit, in 
bonitate gaudebit. Sicut habebit permauendi ster- 
nitatem, sic cognoscendi facilitatem et requiescen- 
di felicitatem. Civis siquidem erit illius sancte civi- 
latis, cujus Angeli cives sunt, Deus Pater templum, 
Filius ejus splendor, Spiritus sanctus charitas. O 
civitas codlestis ! mansio secura, patria fertilis et 
ampla, totum continens quod delecta t : populus sine 
murmure, incole quieti, homines nullam indigen- 
tiam habentes ! Quam gloriosa dicta sunt de te,civi- 
tas Dei! sicul letantium omnium habitatio est in te 
(Psal. uxxxvt, 3, 7). Omnes l:tantur in. letitia et 
exsultatione : omnes delectantur de Deo, cujus aspe- 
ctus pulcher, facies decora, eloquium dulce. Dele- 
ctabilis est ad videndum, suavis ad habendum, dul- 
Cis ad perfruendum. Ipse per se placet, et per se 
sufficit ad meritum, sufficit ad preemium ; nec extra 
illum quidquam quzeritur, quia totum in illo inveni- 
tur quidquid desideretur. Semper libet eum aspice- 
re, semper habere; semper in illo delectari, et illo 
perfrui. In illo clarificatur intellectus, et purificatur 
affectus ad cognescendam οἱ diligendam veritatem. 


a ———— A— p—À —À.  —À 


493 


MEDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


494 


Et hoe est totum bonum hominum, nosse scilicet et Ἀ oam sequens coinquinat culpa. Omnis bonus obe- 


amare Crestorem suum. 

12. Qu: ergo nos agit vesania, vitiorum sitire ab- 
sinthium, hujus mundi sequi naufragium, vite la- 
bentis pati infortunium, impii: tyrannidis ferre do- 
minium, et non magis convolare ad sanctorum feli- 
citatem, ad Angelorum 3:38 societatem , ad solem- 
nitatem superne letitie, et ad jucunditatem con- 
templativie vite, ut possimus intrare in potentias 
Domini, et videre superabundantes divitias illas bo- 
nitatis ? Ibi vacabimus, et videbimus quam dulcis 
est Dominus, et quam magna multitudo dulcedinis 
ejus. Videbimus glori& decorem, sanctorum splen- 
dorem et regie potestatis honorem. Cognoscemus 
Patris potentiam, Filii sapientiam, Spiritus sancti 
benignissimam clementiam ; et ita habebimus noti- 
Uam ilius summe Trinitatis. Nunc corpora per 
corpus videmus, imagines etiam corporum spiritu 
cernimus : tunc vero ipsam Trinitatem puro mentis 
intuitu videbimus. O beata visio! videre Deum in se- 
ipso, videre in nobis, ei nos in eo felici jucundita- 
te et jucunda felicitate! Quidquid desiderabimus, 
totum habebimus, nibil amplius desiderantes : et 
quidquid videbimus, amabimus, ipso amore beati ; 
beati dulcedine amoris et suavitate contemplationis. 
Hee erit summa illius contemplationis, hoc erit 
summa illius felicitatis, quoniam intelligetur in suo 
puro esse sincera divinitas, comprehendetur in ea 
incomprehensibilis Trinitas. Patebunt arcana divi- 


nitatis; videbitur et amabitur Deus : et hoec visio et ἢ 


delectatio totum cor hominis implens et satians, 
tota erit illius beatitudinis consummatio. Una erit 
omnium lingua, jubilatio indefessa, unus affectus, 
unor sternus. Patebit veritas, implebitur charitas; 
δὲ erit integra corporis et anime societas [forte 
stietas]. Fulgebit sicut sol humanitas glorificata : 
qula erit et concors carnis et spiritus societas : 
Angelorum et hominum erit gaudium unum, unum 
colloquium, unum convivium. Non languebit amor, 
nee liquefiet dilectio. Presentibus, omnibus bonis, 
nulla erit dilationis afflictio, quoniam beatifica di- 
vine majestatis praesentia omnibus erit omnia, et 
erit eommunis omniun: omnipotentia, sapientia, 
pax, justitia, et intelligentia. Non erit in illa pace 
diversitas linguarum, sed pacifica et concors con- 
cordia morum et affectuum. In torrente illius volu- 
ptatis nihil ultra appetet cumulata satietas; tanta 
erit felicitas. Ibi siquidem erit cumulus felicitatis, 
supereminens gloria, et superabundans letitia. 

43. Sed ad bsec quis idoneus? Profecto verus 
penitens, bonus obediens, amabilis socius, fidelis 
servus, Verus poenitens semper in labore et dolore : 
dolet de preteritis, laborat pro futuris cavendis. 
Vera siquidem poenitentia est, sine temporis inter- 
missione de peccatis dolerc. Sic plangit. commissa, 
ut non committat plangenda. Irrisor namque est et 
non verus poenitens, qui adhuc agit quod poeniteat. 
Si ergo vis verus poenitens esse, cessa a peccato, et 
noli amplius peccare; quoniam inanis est poenitentia 


diens dat suum velle, et suum nolle, ut possit di- 
cere : Paratum cor meum,Deus, paratum cor meum 
(Psal. cvi, 2). Paratum quodcunque preceperis fa- 
cere, paratum ad nutum citius obedire, paratum 
tbi vacare, proximis ministrare, meipsum custo- 
dire, etin coelestium contemplatione requicscere. 
Amabilis socius, omnibus est officiosus, et nulli 
onerosus, Omnibus est officiosus, quia devotus ad 
Deum, benignus ad proximum, sobrius ad mundum ; 
Domini servus, proximi socius, mundi dominus, 
Superiora habet ad gaudium, qualia ad consor- 
tium, inferiora ad servitium. Nulli est onerosus, sed 
inferiora redigit ad utilitatem mediorum, et ad ho- 
norem superiorum : superiora sequens, inferiora 
trahens; ab illis possessus, ista possidens. Fidelis 
servus est in contemplatione Dei, et custodia sui. 
Custodi: ergo tus& adhibe prius omnem diligentiam. 
Deinde intelligens te nunquam posse sufficere ad te 
custodiendum tua industria, divinam implora cle- 
mentiam., Itemque ad contemplandam in te Creatoris 
tui voluntatem bonam et beneplacentem atque per- 
fectam, angelicam exora tutelam, patrociniumque 
omnium cum Christo regnantium super te roga. 
Curre per singulos, supplica singulis, οἱ simul om- 
nibus clama et dic: Miseremini mei, miseremini 
mei, saltem vos, amici mei (Job xix, 21). Recipite 
fugitivum vestrum, sed fratruelem, sed consangui- 
neum in sanguine Redemptoris. En pauper stat ad 
ostium, clamat et pulsat. Aperite pulsanti, et con- 
ducite eum usque ad Regem, ut prostratus coram 
eo indicem 3:96 ei omnes miserias et omnes ne- 
cessitates quas patior. Ad extremum vero prislato 
(uo cor tuum cum omni progenie reconsigna. Nul- 
lum in eo remaneat peccatum, quod non pura con- 
fessione deleatur. Jesum Christum etiam super cor 
suum sicut signaculum pone. Cum enim Christus 
cordis ostium custodit, et est cordis ostiarius, ut per 
ilum ingrediantur et  egrediantur omnes familie 
cordis, consequenter adsunt millia millium Ange- 
lorum ad fores exteriorum sensuum excubantium, 
nec audet alienigena irrumpere terribiles illas acies, 
propter ostiarii reverentiam, et Angelorum custo- 
diam. 
CAPUT V. 
De quotidiano sui ipsius examine. 

1&4. Integritatis tu& curiosus explorator vitam 
tuam in quotidiana discussione examina. Attende 
diligenter quantum proficias, vel quantum deficias 
qualis sis in moribus, et qualis in affectibus : quam 
similis sis Deo, vel quam dissimilis : quam prope, 
vel quam longe, non locorum intervallis,sed morum 
affectibus. Stude cognoscere te : quam multo melior 
et laudabilior es,si te cognoscis, quam si te neglecto 
cognosceres cursum siderum, vires herbarum, com- 
plexiones hominum, naturas animalium, ei habe- 
res omnium coelestium et terrestrium scientiam. 
Redde ergo te tibi, et si non semper, vel sepe; sal- 
tem interdum. Rege tuos affectus, dirige actus, cor- 


495 


MEDIT. DE HUMA NA CONDITIONE. 


496 


Tige gressus. In te nihil remaneat indisciplinatum. A rantibus prewsunt. Diligunt siquidem suos concives 


Pone omnes transgressiones tuas ante oculos tuos: 
Statue te ante te, tanquam ante alium ; et sic temet- 
ipsum plange. Plora iniquitates οἱ peccata, quibus 
Deum offendisti : indica ei miserias tuas, ostende 
illi malitium adversariorum tuorum. Cumque coram 
eo in lacrymis te maceraveris, precor te ut memor 
sis mei. 

15. Ego enim ex quo cognovi te, in Christo diligo 
te; et illuc mentionem tui defero, ubi et illicita cogi- 
tatio supplicium, et honesta promeretur praemium. 
.Àd altare namque Dei cum peccator sto, sed sacer- 
dos, tui me comitatur memoria. Tu vero mihi vicem 
reddes, si me amaveris, et orationum tuarum parti- 
cipem feceris. Ibi recordatione tecum esse przisens 
desidero, ubi pro te et tuis familiaribus devotas pre- 

ces coram Deo fundis. Nec mireris, si dixi, Pre- 
sens: quoniam si me amas, et ideo amas, quia 
imago Dei sum, ita tibi presens sum, ut tu ipse tibi, 
Quidquid enim tu 68 substantialiter , hoc ego sum. 
Imago enim Dei est omnis anima rationalis. Proinde 
qui in se imaginem Dei querit, tam proximum quam 
se qus&rit : et qui illam in se querendo invenerit 
in omni homine eam cognoscit. Visio enim animeet 
intellectus est. Si ergo te vides me vides, qui nibil 
aliud sum quam tu. Et si Deum diligis, me imagi- 
nem Dei diligis : et ego Deum diligendo, diligo te. 
Et ita dum unum qusrimus, et ad unum tendimus, 
semper invifem presentes sumus, sed in Deo in quo 
nos diligimus. 

CAPUT VI. 
De attentione orationis tempore habenda. 

46. Cum ad orandum sive ad psallendum eccle- 
siam intraveris, fluctuantium cogitationum tumultus 
exterius relinque, curamque exteriorum penitus 
obliviscere, ut soli Deo possis vacare. Fieri enim 
non potest ut aliquando cum Deo loquatur, qui cum 
toto mundo eliam tacens fabulaiur. Intende ergo illi 
qui intendit tibi; audi illum loquentem tibi, ut ipse 
exaudiat te loquentem sibi. Ita tiet, si divinis laudibus 
solvendis debita reverentia et sollicitudinem assistas, 
super singula verba divine Scripture diligenter in- 


tendas. Non quod ego ista faciam dico, sed quod fa- D 


'cere vellem, et non fecisse poenitet, et non facere pi- 
get. Tu vero cui major gratia concessa est, votis et 
devolis precibus pias aures Domini ad te flecte, la- 
crymis οἱ suspiriis pro tuis excessibus illum cle- 
menter exora, atque canticis spiritualibus in omnibus 
operibus suis illum lauda et glorifica. Nihil enim 
magis supernis civibus spectare libet; nil Regi 
summo jucundius exhibetur, sicut ipse testatur : 
Sacrificium laudis honorificabit me (Psal. xvix, 93). 
O quam felix esses, si spiritualibus oculis 3848 ὃ se- 
mel intueri posses, quomodo przeveniunt principes 
conjuncti psallentibus in medio juvencularum tym- 
panistriarum ! (Psal. rxvi, 26.) Videres procul 
dubio, qua cura, quove tripudio intersunt cantanti- 
bus, assistunt orantibus, adsunt meditantibus, su- 
persunt quiescentibus, providentibus atque procu- 


supernzs potestates, et pro iis qui heereditatem ca- 
piunt salutis, sollicite congauden!, confortant, in- 
Sstruunt, protegunt, providentque omnibus. Omnes 
enim ipsi desiderant adventum nostrum quoniam 
ipsi de nobis exspectant civitatis su:e ruinas restau- 
rari. Diligenter querunt et libenter audiunt bona 
de nobis : solliciti discurrunt medii inter nos et 
Deum, nostros gemitus fidelissime ad eum portantes, 
ipsiusque gratiam devotissime ad nos reportantes. 
Non dedignabuntur esse soeii nostri, qui jam facti 
sunt ministri nostri. Exsultare eos fecimus, quando 
conversi sumus ad poenitentiam. Festinemus ergo 
de nobis eorum lselitiam adimplere. Vt tibi, qui- 
cunque es, qui desideras redire ad vomitum, reverti 
ad lutum. Putasne placatos habebis eos in judicio, 
quostanto et tamen sperato privarevis gaudio ? Exsul- 
laverunt quando venimus ad religionem, tanqnam 
super his qucs ab ipsa inferni porta cernerent revo- 
cari, Quid vero tunc erit , si ab ipsa janua paradisi 
viderint redire, et retrorsum abire eos, qui jam al- 
terum pedem habebant in coelo? Nam etsi corpora 
inferius, sed corda sursum. 

17. Curramus ergo non passibus corporis, sed 
affectibus mentis, sed desideriis, sed suspiriis, quo- 
niam non solum Angeli, sed Angelorum Creator nos 
exspectat. Exspectat nos Deus Pater, tanquam filios 
et hzeredes, ut constituat nos super omnia bona sua. 
Exspectat nos Dei Filius tanquam fratres et cobsero- 


C des, ut fructum sus nativitatis, et pretium sui san- 


guinis Deo Patri offerat. Exspectat nos Spiritus 
sanctus : ipse siquidem est charitas et benignitas in 
qua ab selerno predestinati sumus; nec dubium 
quia predestinationem suam adimpleri velit. Ergo 
quia omnis coelestis curia exspectat nos et deside- 
rat, desideremus eam quanto possumus desiderio. 
Cum magna namque confusione et rubore ad illam 
veniet, quisquis videre cam vehementer non desi- 
derat. Quicunque vero jugi oratione et assidua co- 
gitatione in illa conversatur, et securus hinc egrc- 
dietur, ct cum magpa letitia recipietur in illam. 
Ubieunque ergo fueris, intra temetipsum ora. Si 
longe fueris ab oratorio, noli querere locum, quo- 
niam tu ipse locus es. 5i fueris in lecto au| in alio 
loco, ora, et ibi est templum. Frequenter orandum , 
et flexo corpore mens est erigenda ad Deum. Sicut 
enim nullum est momentum, quo homo non utatur 
vel fruatur Dei bonitate et misericordia : sic. nuilum 
debet esse momentum, quo eum presentem non 
habeat in memoria. 

18. Sed dicis : Ego quotidie oro, et orationis 
mcs pullum fructum «video ; sed sicut accedo ad 
illam, sic et redeo. Nemo mihi respondet, nemo 
loquitur, nemo quidpiam donat, sed incassum labo- 
rasse videor. Sic loquitur humana stultitia, non at- 
tendens quid inde Veritas promittat dicens : Amen 
dico vobis, quia quidquid orantes petitis, credite quia 
accipietis, et fiet vobis (Matth. xx1, 22; Marc.x1, 2&). 
Noli ergo vilipendere orationem (uam, quoniam 


497 


MEDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


498 


ille ad quem oras, non vilipendit eam; sed ante- A enim socius est, nec deserit sperantes in se, nisi 


quam egrediatur de ore tuo, ipse scribi eam jubet 
in libro suo. Et uuum e duobus indubitanter spe- 
rare debemus, quoniam aut dabit nobis quod peti- 
mus, aut quod nobis novefit esse utilius, Cogita 
itaque de Deo quidquid moelius potes, et de te quid- 
quid deterius vales. De illo &mplius credere debes, 
quam cogitare poles. Omne tempus in quo de Deo 
non cogitas, hoc te computes perdidisse. Omnis siqui- 
dem res aliena est a nobis : tempus autem tantum 
nostrum est. Vaca ergo, el ubicunque fueris, tuus 
esio. Noli te rebus tradere, sed commodare, Quo- 
cunque loco consistis, cogitationes tuas jacta in 
Deum, et aliquid salutare in animo tuo versa. 
Omnis siquidem locus ad meditandum congruus 
est. 

49. Tota ergo facultate animum colligens, hbere 
tecum habita, et in latitudine cordis tui deambulans, 
ibidem coenaculum grande stratum Christo exhibe. 
Mens namque sapientis semper est apud Deum. Il- 
lum semper 38:98 ante oculos liabere debemus, per 
quem sumus, vivimus et sapimus. Ipsum namque, 
ut essemus, habemus auctorem : ipsum etiam ut sa- 
pientes simus, debemus habere doctorem, et ut 
beati simus, interne suavitatis largitorem. Et in hoc 
imaginem ejus, hoc est illius summe Trinitatis, in 
nobis cognoscimus. Nam sicut ille est, et sapiens 
est, et bonus est; sic et nos pro modulo nostro et 
sumus, et nos esse scimus, et id esse et nosse dili- 
gimus. Utere igitur te ipso velut Dei templo, pro- 
pter illud quod in te est simile Deo. Honor siquidem 
Deo summus est, illum venerari et imitari. Imitaris, 
$i pius es. Templum enim sanctum est Deo mens 
pit, ct altare optimum cor ejus. Veneraris, si mise- 
ricors es, sicut ipse omnibus misericors est. Hostia 
siquidem accepiabilis est Deo, facere bonum omni- 
bus pro Deo. Fac omnia s:cut. Filius Dei, ut dignus 
518 eo qui te digaatus est filium vocare. [n omnibus 
vero qu& agis, Deum esse pr:iesentem cognosce. Cave 
ergo ne in eo quod male delectat, v«! visio tua vel 
cogitalio tua remoretur : nec dicas aut ficias quod 
non licet, etiam si libet : nec aliquo facto vel si- 
gno Deum offendas, qui ubique presens cernit quid- 
quid facis. Magna custodia tibi necessaria est, quo- 
niam ante oculos Judicis vivis cuncta cernentis. Cum 
illo tamen semper es securus, si talem te. prepara- 
veris, ul tecum adesse dignetur. Si tecum non est 
per gratiam, adest per vindiciam. Sed νῷ tibi, si ita 
tecum est, Imo va tibi, si ita tecum non adest. Illi 
namque irascitur Deus, quem peccantem non flagel- 
lat ; nam quem flagellando non emendat, in futuro 
damnat. 

CAPUT VII. 
De custodia cordis, et studio orationis. 

20. Certum est quoniam mors ubique minatur 
tibi. Diabolus insidiatur, ut rapiat animam tuam, 
quaodo egredietur de corpore : tu vero noli timere, 
quoniam Deus qui in te habitat (si tamen in te ha- 
bitat) eripiet te, et ἃ morte, et a demone. Fidelis 


ipse prior deseratur. Deseritur autem cum cor per 
pravas et inutiles cogitationes vaga mente discurrit. 
Idcirco omni sollicitudine et'custodia illud custo- 
dire el tenere debes, ut in illo Deus requiescere 
possit. In omni namque creatura quz: sub sole mun- 
di vanitatibus occupatur, nihil humano corde subli- 
mius, nihil nobilius, nihil Deo similius reperitur. 
Quapropter nihil aliud quirit & te nisi cor tuum. 
Munda ergo illud per puram confessionem οἱ assi- 
duam orationem, ut mundo corde Deum videre pos- 
sis per continuam Dei circumspectionem. In omni 
loco esto ei subjectus et intentus, et compone mores 
tuos, ut sis ia te placatus. Dilige omnes homines, 
et omnibus te amabilem exhibe, ut sis pacificus, et 
Dei filius. Sic eris bonus monachus, sanctus, humi- 
lis el rectus : et cum talis fueris, memento mei. 
21. V:& mihi qui ista dico, et ista non facio : et 
si aliquando facio, non diu persevero. Ista habeo in 
memoria, et non servo in vita : habeo in sermoni- 
bus, et non in moribus. Legem in corde et in ore 
tota die rumino, οἱ contraria legi ago. Lego de re- 
ligione in ea, et plus diligo leetionem quam oratio- 
nem. Verumtamen nihil aliud me docet divina Seri- 
ptura, nisi religionem amare, unitatem servare, 
charitatem habere. Ego autem miser et miserabilis, 
citius curro ad lectionem, quam ad orationem : li- 
bentius volo legere, quam Missas auscultare. Ex- 
spectat me aliquis volens de necessitate sua mihi 


C loqui; ego vero librum aliquem accipio, quem ille 


vel ille vellet habere. Lego in eo, et legendo amitto 
fructus charitatis pietatis affectus, compunctionis 
fletus, Missarum utilitatem, coelestium contempla- 
lionem. Nil tamen in hac vita dulcius sentitur, nil 
avidius sumitur, nil ita mentem ab amore mundi se- 
parat, nil sic animam contra tentationes roborat, 
nil hominem ita excitat et adjuvat ad omne opus 
bonum, et ad omnem laborem, quam gratia contem- 
plationis. 
4.29 CAPUT VIII. 
De incuric seu negligentia inter orandum detesta- 
tione. 

2?. Miserere mei, Deus, quoniam ibi plus pecco, 
uhi peccata mea emendare debeo. In monasterio 
namque sepe dum oro, non attendo quod dico. Oro 
quidem ore, sed mente foris vagante, orationis fru- 
ctu privor. Corpore sum interius, sed corde exte- 
rius : et ideo perdo quod dico. Parum enim prodest 
sola voce can!are sine cordis intentione. Propterea 
magna perversitas, imo magna insania est, quando 
cum domino majestatis loqui in oratione przesumi- 
mus, et insensali aurem avertimus, et ad nescio 
quas ineptias convertimus cor. Magna quoque insa- 
nia, et graviter vindicanda, cum vilissimus pulvis lo- 
quentem ad se audire dedignatur Creatorem univer- 
sitatis, Ineffabilis vero est dignatio divinse bonitatis, 
qui quotidie conspicit nos infelices aures averten- 
tes, obdurantes corda, et nihilominus clamat ad nos 
dicens: Redite, praevaricatores, ad cor (1sa, XLvi, 8). 


- 


499 


MBDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


900 


Vacate, et videte quoniam ego sum Deus (Psal. ΧΙ, MÀ Plura machinatur eor 9330 meum uno momento, 


411). Loquitur mibi Deus in Psalmo, et ego illi : nec 
tamen, cum Psalmum dico, attendo cujus Psalmus 
sit. Idcirco magnam injuriam Deo facio, cum illum 
precor ut meam precem exaudiat, quam ego qui 
fundo, non audio. Deprecor illum ut mihi intendat : 
ego vero nec mihi, nec illi intendo ; sed, quod dete- 
rius est, immunda et inutilia in corde versando, fe- 
torem horribilem ejus aspectibus ingero. 
CAPUT IX. 
De instabilitate cordis humani. 

23. Nihil est in me corde meo fugacius; quod 
quolies me deserit, et per pravas cogitationes de- 
fluit, toties Deum offendit. Cor meum cor vanum, 
vagum et instabile, dum suo ducitur arbitrio, et di- 
vino caret consilio, in se ipso non potest consistere : 
sed omni mobili mobilius, per infinita distrahitur, et 
hac atque illac per innumera discurrit. Et dum per 
diversa requiem qusrit, non invenit; sed in labore 
miserum, a requie vacuum manet, : sibi non con- 
cordat, a se dissonat; a se resilit, voluntates alter- 
nat, consilia mutat, zedificat nova, destruit vetera, 
destructa rexdificat, eadem iterum atque iterum 
alio et alio modo mutat et ordinat, quia vult et non 
vult, et nunquam in eodem statu permanet. Sicut 
enim molendinum velociter volvitur, et nihil respuit 
sed quidquid imponitur molit; si aulem nibil appo- 
nitur, se ipsum consumit : sic cor meum semper 
est in motu, et nunquam requiescit ; sed sive dor- 
miam, sive vigilem, somniat et cogitat quidquid ei 
occurrit. Et sicut molendinum arena, si imponatur, 
exterminat, pix inquinat, palea occupat; sic cor 
meum cogilatio amara turbat, immunda maculat, 
vana inquietat οἱ fatigat. Ita cor meum dum futu- 
rum non curat gaudium, nec divinum querit auxi- 
lium, ab amore celestium elongatur, et in amore 
terrestrium occupatur. Cumque elabitur ab illis, et 
involvitur in istis, vanitas illud recipit, curiositas 
deducit, cupiditas allicit, voluptas seducit, luxuria 
polluit, torquet invidia, turbat iracundia, cruciat 
tristitia; sicque miseris casibus submergitur omni- 
bus vitiis, quoniam unum Deum, qui ei sufiicere po- 
terat, dimisit. 

24. Per multa dispergitur, et huc illucque querit 
ubi requiescere possit, et nihil invenit quod ei suf- 
ficiat, donec ad ipsum redeat. À cogitatione in cogi- 
tationem ducitur, et per varias occupationes et affe- 
. etiones variatur, ut saltem varietate ipsarum rerum 
impleatur, quarum qualitate satiari non potest. Sic 
labitur cordis miseria subtracta divina gratia. Cum- 
que ad se revertitur, et discutit quod cogitavit, nil 
reperit; quia non opus fuit, sed importuna cogita- 
tio, que componit multa de nihilo. Sic denique de- 
cipit imaginalio, quam demonum format illusio. 
Imperat mihi Deus ut prebeam illi cor meum; et 
quia imperanti Deo non sum obediens et subditus, 
mihi sum rebellis et contrarius. Unde mihi subju- 
gari non potero, donec illi fuero subjectus; mihique 
serviam nolens, qui ei nolo servire volens. Idcirco 


quam omnes homines perfieere possent uno anno. 
Cum Deo non sum unitus, et ideo in me ipso sum 
divisus. Cum illo vero uniri non possum, nisi per 
charitatem, nec subjici nisi per humilitatem, nec 
vere humilis esse nisi per veritatem. 

25. Expedit ergo ut in veritate me discutiam, et 
cognoscam quam vilis, quam fragilis , et quam la- 
bilis sum. Deinde cum omnes miserias meas cogno- 
vero necesse est illi inhsieream, per quem sum, sine 
quo nihil sum, et nihil facere possum. Bt quia a 
Deo peccando recessi, nisi per veram confessionem 
ad illum redire non possum. Fateri ergo oportet 
quod fatendum est; quia nunquam eo modo aut ea 
intentione, qua peccavi, peccata confessus sum; nec 
omnium recordatus sum, aut propter vetustatem, 
aut propter multitudinem. Si autem confessus sum, 
non pure confessus sum propter turpitudinem. Con- 
fessionem etiam meam divisi, ut diversis sacerdoti- 
bus diversa manifestarem : et ita venia carui, ad 
quam per partes pervenire putavi. Exescranda nam- 
que fictio est, peccatum dividere, et superficie tenus 
radere, non intrinsecus eradicare. Non enim utilis 
est confessio, nisi sit in oris veritate, et cordis pu- 
ritate. Et αἱ tres sint qui testimonium nobis dent in 
colo, Pater, Filius, et Spiritus sanclus, addamus 
testes sacerdotes cordi nostro et ori, ut in ore duo- 
rum vel trium testium stet omne verbum. 

26. Sed dicis : Sufficit mihi soli Deo confiteri, 


Ὁ quia sacerdos sine eo ἃ peccatis me absolvere non 


potest. Ad quod non ego, sed beatus Jacobus respon- 
det dicens : Confitemini alterutrum peccata vestra 
(Jacobi v, 46). Conveniens namque valde est, ut nos 
qui peccando Deo contumaces fuimus, poenitendo 
supplices sacerdotibus et ministris ejus simus, ut 
homo qui ad gratiam conservandam medialore non 
eguit, jam eam recuperare non nisi per mediatorem 
hominem possit. Gemat ergo et suspiret; et anxius 
pro peccato timeat, et expavescat : sollicitus discur- 
rat,auxiliatores et iutercessores quterat; proster- 
nal se humiliter homini, qui humiliter adstare noluit 
Creatori. Nam et hoc saluberrimum est, ut homo 
corde poeniteat, et ore delictum suum confiteatur : 
quatenus Deus, qui pius ades per gratiam, cor ad 
poenitentiam compungat : deinde adsit, ut confitenti 
peccatorum veniam (ribuat. Quod si forte peccator 
vere poeniteat, sed intercurrente articulo necessita- - 
tis, ad confessionem pervenire non possit; confi- 
denter credere debemus, quod summus Sacerdos 
complet in eo quod mortalis non potuit. Et jam 
apud Deum factum constat quod homo quidem 
vere voluit, sed non valuit a!implere; quia confes- 
sionem non contemptus exclusit, sed impedivit ne- 
cessitas. 
CAPUT X. 
De impatientia correctionis, el accusatione pro- 
priorum defectuum ac vitiorum. 

27. In capitulo, ubi peccata mea emendare debui, 

peccatis peccata addidi. Cum de illis &ccusatus fui, 


901 


MEDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


902 


aut aliquo modo excusavi, aut ex toto negavi : aut Ἀ otio utilitatem non cogitet proximi : nec sic actuo- 


quod deterius est, defendi, et impatienter respondi: 
cum nullum sic peccatum a quo non sim contami- 
Datus,aut contaminari non possim. Justum est ergo, 
ut omni excusatione remota emendalionem pro- 
mitiam, undecunque aut a quocunque accuser ; 
quatenus sic liberari valeam a peccato perpelrato 
vel perpetrando. Multitudinem iniquitatum mearum 
expavescens, aliorum transgressiones reprehendere 
timui, et ideo mortis auctor exstili ; quia virus quod 
clamando expellere potui, non cxpuli. Indignatus 
sum adversus alios, qui me de vitiis meis reprehen- 
debant ; et quos amare debui, odivi. Illa que mihi 
nocebant, vel displicebant, desideravi ut non es- 
sent. Sciebam tamen quod in natura sui erant bona, 
et a bono factore facta, sed ideo mihi nocebant, 
quia malus eram, et male illis utebar. Nihil enim 
mihi contrarium est, nisi ego ipse. Mecum est quid- 
quid mjhi nocere potest, et ego ipse mihi sarcina 
sum. 

28 Optavi etiam αἱ Deus peccata mea nesciret, 
aut punire nollet, aut non posset ; et ita volui Deu'n 
esse insipientem, injustum et impotentem : quod si 
esset, Deus SB non esset. Non est superbia super 
superbiam meam, propterea longe a salute mea, 
verba delictorum meorum, suspecta est siquidem 
Deo superbia et odiosa ; nec fieri potest ut cum eo 
in gratiam revertatur. Diversum utriusque hospi- 
tium, nec in eodem cohabitant animo, quibus non 


licuit cohabitare in coelo. In. ccelo nata est; sed C 


velut immemor qua via inde cecidit, illuc postea 
redire non potuit. Cum aer pluvia, vel nimio fri- 
gore, aut calore turbatus fuit, contra Deum inique 
murmuravi. Omnia namque quae ad usum vite ac- 
cepimus, ad usum culpe convertimus. Quapropter 
justum est ut qui incunctis peccavimus, in cunctis 
feriamur. Sepe ad sacrum Mysterium vocem meam 
fregi, ut dulcius cantarem : magis delectabar in vo- 
cis modulatione, quam in cordis compunctione. 
Deus vero, qui non absconditur quidquid illicitum 
perpetratur, non quzrit vocis lenitatem, sed cordis 
puritatem. Nam dum cantor mulcet populum voci- 
bus, Deum irritat pravis moribus. Licentiam lo- 


quendi vel aliquid faciendi, sepe nimia importuni- D 


tate, vel calliditate a prelatis meis extorsi : non 8ἰ- 
lendens miser, quoniam ille se decipit, qui occulte 
vel aperte salagit ul hoc ei Pater spiritualis injun- 
gat quod ipse desiderat. 

29. Acum, vel cultellum, vel aliquid utile multo- 
tes nimium desideravi, nec confessus sum ; quia 
peccatum non zzestimabain, propter rei vilitatem. 
Verumtamen non multum distat quecunque sub. 
stantia vilis vel pretiosa requiratur, dum «equaliter 
8:1 corruptus affectus. Non enim cultellus in vitium 
est, sed cultelli appetitus : neque aurum in vitium 
est, sed auri cupiditas. In labore non laboravi quan- 
tum debui, quantum potui. In silentio etiam fui 
otiosus, quod est maximum peccatum. In silentio 
namque nemo sic debet esse otiosus, ui in eodem 


sus, ut Dei contemplationem non requirat. Parum 
enim proficit, qui alteri non prodest, cum potest. De 
viis meis multoties me jactavi; putans esse insi- 
gne virtutis, ubi erat lapsus criminis, De virtutibus 
eliam vitia feci. Justia nam dum suum modum 
excedil, crudelitatis vitium gignit : et nimia pietas 
dissolutionem disciplin:e parturit. Sic sepe vitium 
est quod virtus putatur. Sic remissa segnities man- 
suetudo creditur, οἱ pigriti&e vitium quietis virtutem 
imitatur. Finxi me esse quod non eram : dixi me 
velle quod nolebam, vel nolle quod volebam. Aliud 
ore dicebam, et aliud corde volvebam : et ita sub 
oyina pelle vulpinam conscientiam conservabam. 
Vulpina plane conscieniia est tepida conversatio, 
animalis cogitatio, ficta confessio, brevis et rara 
compunctio; obedientia sine devotione, oratio sine 
intentione, lectio sine zdificatione, sermo sine cir- 
cumspectione. 

30. O quam dura mihi sunt ista que loquor! 
quoniam meipsum loquendo ferio. Verumtamen 
quia me peccatorem non nego, sed peccatum meum 
cognosco, ecrit forlasse apud Deum pium judicem 
ipsa cognitio culpze, impetratio veni&. Dicam ergo, 
dicam miseriam meam, si forte sua pietas moveat 
ilum. Dicam peccatum meum, quoniam notitia 
peccati initium est salutis. Magnam porto coronam, 
et vestem rotundam; regulam servo jejuniorum; 
statutis psallo horis, sed cor meum longe est a Deo 
meo. Exteriorem superficiem intuens [a]. muudans], 
salva mihi omnia arbitror, non sentiens vermein in- 
teriorem qui interiora corrodit. Unde Oseas, Come- 
derunt alieni robur meum, et ignoravi (Osee vn, 9) : 
et ideo pergens totus in ea. que foris sunt, et igna- 
rus interiorum meorum, sicut aqua effusus sum, et 
ad nihilum redactus sum, preteritorum obliviscens, 
presentium negligens, futura non providens. Ingra- 
tus sum ad beneficia, pronus ad mala, et tardus ad 
bona. 

31. Si me non inspicio, nescio meipsum : si au- 
tem me inspicio, tolerare me non possum; tanta in- 
venio in me 408 digna sunt reprehensione οἱ con- 
fusione : et quanto me subtilius et sepius discutio, 
tanto plures abuminaliones in angulis cordis mei 
invenio. Ex quo namque peccare copi, nunquam 
unum diem sine peccato transire potui; nec. adhuc 
peccare cesso, sed de die in diem peccata peccatis 
addo, etea quie pre oculis habeo, inspicio, nec 
gemo; crubescenda video, nec erubesco. Dolenda 
intueor, nec doleo : quod est mortis signum, et 
damnationis 4848 Ὁ. indicium. Membrum enim quod 
dolorem non sentit, mortuum est; et morbus insen- 
sibilis, est incurabilis. Levis sum et dissolutus, nec 
me corrigo, sed ad peccata que confessus sum, 
quotidie redeo; nec caveo foyeam, in quam miser 
ego cecidi, vel alios cadere feci, aut vidi. Cumque 
plorare et orare deberem pro malis quee feci, et bo- 
nis quee neglexi, proh dolor! versum est mihi in 
contrarium, Nam tepui et frigui a fervoreorationis, 


503 


et jam sine sensu frigidus remansi: et ideo flere me- 
ipsum non possum, quoniam gratia lacrymarum re- 
cessit ἃ me. 

CAPUT XI. 

De individuo comitatu conscientiae nos ubique re- 
mordentis. 

32. Peccata mea celare non possum, quoniam 
quocunque vado, conscientia mea mecum est, se- 
cum portans quidquid in ea posui, sive bonum sive 
malum. Servat vivo, restiluet. defuncto depositum 
quod servandum accepit. Si male facio, adest illa ; 
si autem bene facere videor, et inde extollor, adest 
illa. Adest- vivo, sequitur mortuum. Ubique mihi 
gloria, vel confusio est inseparabilis pro qualitate 
depositi. Sic, in domo propria, et a propria familia 
habeo accusatores, testes, judices οἱ tortores. Ac- 
eusat me conscientia, testis est memoria, ratio ju- 
dex, voluptas carcer, timor tortor, oblectamentum 
tormentum. Quotquot enim fuerunt oblectamenta 
mala, tot erunt. tormenta dira in poena : nam inde 
punimur, unde delectamur. 


CAPUT XII. 
De tribus inimicis hominis, carne, 
diabolo. 

33. Adjuva me, Domine Deus meus, quoniam ini- 
mici mei animam meam circumdederunt : corpus 
scilicet, mundus, et diabolus. À corpore fugere non 
possum, nec ipsum a me fugare. Circumferre illud 
necesse est, quoniam alligatum est mihi : perimere 
non licet, sustentare cogor ; et cum illud impinguo, 
hostem meum adversum me nutrio. Si enim satis 
comedero, et id robustum fuerit, sanitas et forti- 
tudo ejus mibi adversantur. Mundus vero circum- 
cingit et obsidet me undique, et per quinque portas, 
videlicet per quinque corporis sensus, acilicet visum, 
auditum, gustum, odoratum et tactum, sagittis 
suis me vulnerat; et mors intrat per fenestras meas 
in animam meam. Respicitoculus, et mentis sensum 
avertit, Audit auris, et intentionem cordis inflectit. 
Odoratus cogitationem impedit. Os loquitur, et fallit. 
Per tactum ardor libidinis pro aliquz parva occa- 
sione excitatur; et nisi illico respuatur, subito to- 
tum corpus occupet, urit et incendit. Primo carnem 
cogitatione modicum titillat : deinde delectatione 
turpi mentem maculat ; et adextremum per consen- 
sum pravitatis sibi mentem subjugat. Porro diabolus 
quem videre non possum, et ideo minus ab eo mihi 
cavere, tetendit arcum suum, et in eo paravit sa- 
gitias suas, ut vulneret me repente. Narravit ut abs- 
conderet laqueos suos, et dixit : Quis videbit eos? 
(Psal. vxm, 6.) Laqueum posuit in auro et argen- 
to; et in omnibus quibus abutimur, cum illis male 
delectamur et illaqueamur. Nec solum laqueum 
posuit, sed et viscum. Viscus est amor possessionis, 
affectus cognationis, cupiditas honoris, el carnis vo- 
luptas : quibus anima inviscatur et irretitur, ne 
pennis contemplationis per plateas superne Sion 
volare possit, Sagittz diaboli sunt ira, invidia, 


mundo et 


MBDIT. DE HUMANA CONDITIONB. 


504 
luxuria, et c:etera quibus aoima vulneratur. Et quis 
est ille qui jacula ejus ignea exstinguere possit ? 

Proh dolor ! hís telis superatur sepe fidelis 

Heu mihi ! quot video bella parata mihi ! 

34. Undique tela volant, undique tentamenta, un- 
dique pericula. Quocunque me veriam, nulla secu- 
ritas est. Et quee mulcent, et quee. tristant, vel mo- 
lestant, omnia timeo : esuries et refectio, somnus 
et vigilie, labor et quies pugnant contra me. Non 
minus suspectus est mihi jocus, quam ira. Multos 
siquidem jocando scandalizavi. Nec minus prospera 
vereor quam adversa. Prospera namque suavitate 
sua incautum me faciuot, et 8:88 decipiunt. Ad- 


, versa. vero quia aliquid amaritudinis habent, velut 


potiones amare me suspectum et timidum faciunt. 
Magis timeo malum quod facio in abscondito, quam 
quodin aperto. Malum namque quod nemo videt, 
nullus reprehendit : et ubi non timetur reprehensor, 
securus accedit tentator, et facilius perpetratur ini- 
quitas. Nimirum utrobique bellum, utrobique peri- 
culum, utrobique timendum : et sicut in hostili re- 
gione versantibus, hac illaceque circumspiciendum 
est, et ad omnem strepitum circumagenda est cer- 
vix. Caro suggerit mihi mollia, mundus vana, dia- 
bolus amara. Quia quoties carnalis cogitatio men- 
tem importune pulsat de cibo et potu, de somno, 
c:eterisque similibus ad carnis curam pertinentibus, 
caro mihi loquitur. Cum de ambitione seculi, de ja- 
ctantia, de arrogantia cogitatio vana in corde versa- 
tur, de mundo est. Quando autem ad iram et ira- 
cundiam, et amaritudinem animi provocor, diabolica 
suggestio : est cui non aliter quam ipsi diabolo re- 
sistendum est, nec aliter ab ea cavendum quam ab 
ipsa damnatione. Dzemonum officium est suggestio- 
nes malas ingerere : nostrum est illis non consentire. 
Nam quoties resistimus, diabolum superamus, an- 
gelos letificamus, Deum honorificamus. Ipse enim 
nos hortatur ut pugnemus, adjuvat ut vincamus : 
certantes in bello spectat, deficientes sublevat, vin- 
centes coronat. 
CAPUT XIII. 
De impugnatione trium dictorum inimicorum. 
35. Caro mea de luto est, et ideo lutosas et vo- 


Ὁ luptuosas cogitationes ab illa habeo ; vanas et curio- 


sas a mundo ;a diabolo malas et malitiosas. Isti 
tres inimici me impugnant et persequuntur, nunc 
quidem aperte, nunc vero occulte, semper autem 
malitiose. Diabolus namque plus confidit in adjuto- 
rio carnis, quoniam magis nocet domesticus hosts. 
Illa vero ad subversionem meam cum illo feedus 
iniit: utpote de peccato nata, et in peccato nutrita ; 
vitiis corrupta ab ipsa origine, sed multo amplius 
vitiata prava consuetudine. Hinc est quod tam acri- 
ter concupiscit adversus spiritum: quod assidue 
murmurat, et impatiens est discipline : quod illicita 
suggerit, nec rationi obtemperat, nec inhibetur ullo 
timore. Huic accedit, hanc adjuvat, hac utitur tor- 
tuosus ille serpens hostis humani generis : cui nul- 
lum aliud est desiderium, nullum negotium, nullum 


MEDIT. DE HUMANA CONDITIONE. 


506 


ΠΏ, nisi perdere animas nostras. Hic est qui A Peregrinus, sed quicunque illue venire merebuntur, 


rmalum machinatur, argute loquitur, artifi- 
mggerit, callide decipit. Illicitos motus insuf- 
enenatas cogitationes inflammat : movet bella, 
odia, incitat gulam, movet libidinem , desi- 
earnis instigat, et peccati occasiones parat , et 
Bocendi artibus corda hominum pulsare non 
. Hinc est. quod baculo nostro nos cedit, et 
, Bostras proprio cingulo ligat : ut caro que 
δὲ nobis in adjutorium, fiat nobis in ruinam 
xlalum. Gravis lucta, οἱ grave periculum est 
us domesticum hostem pugnare : maxime 
08 advenz simus, et ille civis. Ille suam inha- 
regionem : nos exsules sumus et peregrini. 
m quoque discrimem est adversus diabolicz 
y astutiam tam crebros, imo continuos susti- 
onfliclus : quem astutum fecit tam natura 
8, quam longa exercitatio malitie bujus. 
. CAPUT NIV. 
iderio patrie colestis, et summa ejusdem 
felicitate. 

Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et ab 
ὦ oderunt me, quoniam confortati sunt super 
go vero qui usque ad hunc dicm contra me 
jamjam per tuam gratiam mihi vivere inci- 
Sie enim in hoc mundo vivere debemus, ut 
»pus coeperit a vermibus devorari in sepul- 
tima lztetur cum sanctis in coelo. Illuc spiri- 
igendus est, quo est iturus : illuc festinare 


us, ubi semper vivamus, et ubi mori amplius C 


neamus. Si sic amamus istam labilem et ca- 
vitam, ubi cum tanto labore vivimus, ubi 
endo, bibendo, dormiendo, vix carnis neces- 
us O38 saüsfacimus: multo magis amare 
us vitam, eternam, ubi nullum laborem sus- 
nus, ubi summa semper jucunditas, summa 
8, felix libertas, et felix beatitudo ; ubi simi- 
int homines angelis Dei, et fulgebupt justi 
80] in regno Patris eorum (Matth. xu, 43). 
, putas, tunc erit splendor animarum, quando 
plendorem habebit lux corporum ? Nulla erit 
Witia, nulla angustia, nullus dolor, nullus 
nullus ibi labor, nulla mors, sed perpetua 
y semper ibi perseverat. 

Non surgit ibi malitia, nec carnis miseria. 
est ibi zgritudo, nulla omnino necessitas : 
t ibi fames, non sitis, non frigus, non estus, 
aseitudo jejunii, nec ulla tentatio inimici, nec 
xi voluntas, nec delinquendi facultas, sed to- 
^itia, totum exsultatio possidet. Homines quo- 
Mpelis. sociati, sine ulla carnis infirmitate iu 
uum manebunt, [bi erit jucunditas infinita, 
1do sempiterna : in qua qui semel suscipitur 
Fr tenetur. Ibi est requies a laboribus, pax est 
Blibus, amoenitas de novitate, securitas de 
tate, suavitas atque dulcedo de Dei visione. 
Β non illic habitare vehementer desideret, et 
f pacem, et propter amoenitalem, et propter 
latem, et propter Dei visionem ? Nullus est ibi 


securi in propria patria manebunt, semper leti, et 

semper satiati de visione Dei. Et quanto plus aliquis 

hic Deo obediens fuerit, tanto ampliorem ab eomer- 

cedem ibi recipiet : quantoque amplius Deum ama- 

bit, tanto propius videbit quem cernere cupit. 
CAPUT XV. 

De proprietatibus et affectionibus veteris hominis, 
ejusque mortificationeet mutatione per Christum. 
38. Dies hominis βίου! umbra super terram, et 

nulla esí mora: tunc et proprie nihil est, cum stare 
videtur. Cur ergo thesaurizat in terra homo, cum 
sine dilatione transeat, et illud quod colligitur, et 
ipse qui colligit ? Et tu homo , quem fructum exspe- 
ctas in mundo, cujus fructus ruina est, cujus finis 
mors est ? Utinam saperes, et intelligeres, ac no- 
viasima prudenter provideres ! Scio quemdam qui 
per annos plurimos tecum familiariter vixit, ad 
mensam tuam sedit, cibum de manu tua sumpsit, 
in sinu tuo dormivit , cum voluit tecum colloquium 
habuit : hic jure hereditario servus tuus est. Sed 
quia ab ineunte state delicate nutristi eum, et virgze 
pepercisti, contumax effectus est ; levavit caleaneum 
suum super caput tuum , et te in servitutem redegit, 
et tui crudeliter dominatur. 

39. Sed fortasse dices : Quis est hic ? Vetus homo 
tuus, qui conculcat spiritum tuum, qui pro nihilo 
habet terram desiderabilem, qui sola que carnis 
sunt sapit. Homo iste a nativitate cecus est, et 
surdus, et mutus; inveteratus dierum malorum, 
rebellis virtuti οἱ veritati, inimicus crucis Christi, 
Deridet innocentem, et simpliciter transeuntem; 
ambulat in maguis et in mirabilibus supra se. Ar- 
rogantia ejus est plus quam fortitudo ejus. Nullum 
reveretur. Dicit in insipientia sua : Non est Deus. 
Tabescit bonis, et malis pascitur alienis, .[mmundis 
cogitationibus pascitur ; non fatigabitur in illis trans- 
grediens usque ad finem. Dispergit et dissipat pro- 
pria, sicut prodigus ; cupit et rapitaliena, sicut ava- 
rus ; turpitudinem et ignominiam congregat sibi; 
simulans et callidus provocat iram Dei. Homo iste 
totus in peccatis natus est, et sic nutritus, amicus 
iniquitatis, filius mortis, vas ire in contumeliam, 
aptus ad interitum. Qui cum talis sit, enarrat ju- 
süitias Dei, et assumit testamentum ejus per os 
suum. Odit disciplinam, projicit dominum suum 
post dorsum suum. Cum videt furem, currit. cum 
eo, et cum adulteris portionem suam ponit. Ád- 
versus filium matris su: ponit scandalum (Psal. 
xLuIX, 16-20). Super terram etiam thesaurizat iram 
in die ire. Vult a te hereditatem tollere, et de- 
super lerram auferre : et tu tautam injuriam noa 
vindicas, sed dissimulas, nec ei verbum durum 
loqueris, nec vultum iratum ostendis , sed blandienti 
tibi arrides ? Ludis cum 8339 illusore: nescis quia 
Ismael est qui tectum ludit ? (Gen. xxi, 9.). Ludus 
iste non est pueritie, nec simplicitatis, vel inno- 
centie ; sed illusio est anime, sed persecutio, sed 
mors, Jam te in foveam, quam fecit, preecipit&- 


507 


vit : jam effeminatus es, jam jugo miserrime ser- 
vitutis pressus, sub pedibus ejus misere et viliter con- 
culearis. 

&0. O miser et miserabilis homo! quis te libe- 
rabit de vinculo improperii hujus ? Exsurgat Deus, 
et cadat armatus iste : cadat et. conteratur inimicus 
homo, contemptor Dei, cultor sui, amator mundi, 
servus diaboli. Quid übi videtur ? Si recte sentis, 
mecum dices: Reus est morüis, crucifigatur. Noli 
ergo dissimulare, noli ditferre, noli parcere; sed fe- 
stinanter, audacter, iostanter crucifige hominem 
istum, sed cruce Christi, in qua est salus el vita : 
ad quem si ex corde clamaveris, Cruci(ixus tuus 
audiet te, benigne respondens, Hodie mecum eris in 
paradiso (Luc. xxim, 43). O Christi pietas! o in- 
opinata salus miseri! Tam gratuita est et probata 
dilectio Dei, tam stupenda dulcedo, tam inopinata 
dignatio, tam invicta mansuetudo, ut qui ad eum 


(28) In. manuscripto Cisterciensi, aliisque non- 
nulis uno contextu subjunguntur quzdam capita, 
quorum primum insciibitur, « De anima et ejus 
pietate, » etc., ac sic incipit : « Animus est sub- 
stantia qusdam rationis particeps. » Verum non 
sunl,superiorum conseclaria, imo apud Hugonem 
Vietorinum efficiunt librum secundum De anima ; 
apud Augustinum vero, tomo sexto, libaum De 
spiritu et anima, Ad hec, in codice V. C. Claudii 


TRACTATUS DB INTERIORI DOMO. 


908 


clamaverit, exaudiat illum, quoniam misericors est. 
O quanta est misericordia Dei ! quam ineffabilis mu- 
tatio dexterze Excelsi! Heri eras in tenebris, hodie 
in splendore lucis : heri in ore leonis, hodie in manu 
mediatoris : heri in porla inferni, hodie in deliciis 
paradisi. Sed quid prosunt hz littere admonitionis, 
nisi deleas delibro conscientie tus litteras mortis? 
Quid prosunt hsec scripta, lecta et intellecta, nisi 
temetipsum legas et intelligas ? Da ergo operam in- 
tern: lectioni, ut legas, inspicias, et cognoscas te- 
ipsum : legas ut. diligas Deum, ut pugnes et vincas 
mundum et omnem inimicum; quatenus labor con- 
vertatur ia requiem, luctus in gaudium, et post te- 
nebras hujus vile videas ortum surgentis aurore ; 
videas etiam meridianum Solem jusütie, in quo 
sponsum cum sponsa prospicies unum eumdem- 
que Dominum glorie, qui vivit et regnat per infinita 
Sicula. Amen (28). 


Joli canonici ac cantoris Parisiensis superioribus 
subjungitur aliud caput ab his verbis incipiens, 
« Perfectissima atque plenissima justitia est, Deum 
toto corde amare, » etc., qui verba desumpta sunt 
ex initio tractatus Paulini Aquileiensis de Salutaribus 
Documentis, in appendice tomi VI operum S. Augu- 
stini. Quocirca hic. finem premissis Meditationibus 
imponimus. 





336 TRACTATUS DE INTERIORI DOMO 


SEU 
DE CONSCTENTIA /EDIFICANDA. 





Hic tractatus inter opera Hugonis a Sancto- Victore recensetur, el inter quatuor libros de Anima nu- 
meratur ordine tertius. Videtur lamen esse cujusdam monachi Regulam S. Benedicti profitentis : nam 
cap. 20, n. &0, meminit cuculle; et, ni fallor, est cujusdam Cisterciensis Bernardo «qualis, ut ex 
victus qualitate cap. 30 relata conjicere fas est. Cujuscunque sit, Bernardi non est. Pius tamen ^ uti- 
lis est, sed sine ordine et. methodo ; presertim a cap. 25 varia documenta congerit, repetens subinde 
priores materias, et. pleraque ex libro Meditationum praccedentium. Distinctio capitum in Hugonis ope- 
ribus repería, nobis congruentior visa est, eL hanc fere sequemur, sed summariis capitum passim. 


mutalis. 





PROOEMIUM. 


Domus hec, in qua babitamus, ex omni parte 
sui ruinam nobis minatur. Idcirco quia in brevi est 
casura , alia nobis est :edificanda. Redeamus ergo 
ad nos, et discutiamus conscientiam nostram. Nam 
sicut corpus nostrum tabernaculum dicitur, in quo 
militamus, sic conscientia nostra domus vocatur, 
in qua post militiam requiescimus : et ille recte 
militet, qui per militiam quam exercet in corpore, 
domum edificat conscientie. Diligenter exeerceagrum 
tuum, ait Sapiens, uf postea edifices domum tuam 
(Prov. xxiv, 27). Ager iste corpus nostrum est, 


0 cujus sensibus οἱ motibus sic recte utimur: ani- 


mique imperio eos subjicientes in usum virtutis 
inflectimus, dum corpus animo indesinenter, et in 
animus Deo ex toto subjicitur. His nimirum modis 
interior conscientia smdificatur : quam utique bo- 
nam faciunt prweteritorum | malorum condigna sa- 
tisfactio, et. instantium malorum cauta providaque 
declinatio. Condigna satisfactio est mala facta cor- 
rigere, et correcta non reiterare. Conscientia vero 
perpetua est, quse nunquam finitur, sicut nec 
anima. Que cum sit immortalis, sicut non po- 
test esse non anima, sic nunquam potest esse 
sioe conseiontia. Conscientia namque est insepa- 


509 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


$10 


rabilis gloria, vel confusio uniuscujusque pro quali- A in his exterioribus delectatur. Sed cum invenerit 


tate depositi. 


CAPUT PRIMUM. 


De conscientia prius mundanda et pacanda, quam 
edificanda. 

1. Hec ergo conscientia, in qua anima perpetuo 
mansura est, zedificanda est, sed prius mundanda. 
Et quis eam nrandabit? Profecto Deus et homo : 
homo, per cogitationes et affectiones ; Deus vero, 
per misericordiam et gratiam. Cogiítationes et affe- 
ctiones necessarie sunt in conscientie mundatione : 
cogit&tiones, in investigatione veritatis ; affectiones, 
in exercitatione virtutis. Porro misericordia modo 
delel peccatum ; modo dat virtutem resistendi pec- 
cato : nunc subtrahit peccandi occasionem ; nuuc 
immittit amaritudinem : plerumque sanat affectio- 
nem. Gratia adjuvat ad bonum, defendit contra ma- 
lum, erudit ad utrumque discernendum. Homo igi- 
tur per veritatem stimulatus, peccata sua confitetur: 
Deus autem per misericordiam flexus, confitenti mi- 
seretur. Omnis namque spes veni: et misericordie 
in conféssione est, nec potest quis justificari ἃ pec- 
cato, nisi prius fuerit confessus peccatum. Ex co 
enim unusquisque justus esse incipit, ex quo sui ac- 
cusator exstiterit. 

2. Felix conscientia, in qua misericordia οἱ veri- 
las obviaverunt sibi, justilia et pax osculate sunt 
(Psal. Lxxxiv, 11). Veritas confitentis οἱ misericor- 


portas istas clausas, tunc rediens ad se, et videns se 
nudam et desolatam, in:stimabili confusione et hor- 
rore concutietur. Et quia mundi consolationem que- 
sivit, illam quee a Deo intus in conscientia datur, 
non habebit. Et non solum eam dedignabitur Deus 
visitare, sed nec ipsa quidem, male sibi conscia, se- 
ipsam poterit tolerare. Requiem in se non poterit 
habere, quoniam illam dereliquit cum quo habitare 
et requiescere debuit. Cogita ergo in societate alio- 
rum nunc positus, quia non poteris semper manere 
cum illis. Et interim elige tibi socium illum, qui curn 
subtracta tibi fuerint hzec omnia, tibi fidem servabit, 
qui dilectoribus suis fidem servat, nec recedit in 
tempore angustis. Deus tuus ille est, quem eligere 
debes. 

&, Omnes igitur cordis distractiones, ei mentis 
fluctuationes in unum collige, et in solo Deo totum 
desiderium tuum fige : ibi sit cor tuum, ubi est the- 
saurus tuus desiderabilis multumque amabilis. Ipse 
enim frequenter visitat et lihenter inhabitat tran- 
quillitatem cordis, et otium quietee mentis ; quoniam 
pax est, et in pace factus est locus cjus (Psal. Lxxv, 
3). Propterea talem te prepara, ut tecum adsit 
Deus ; sit in ore, sitin corde : semper tecum eat, 
tecum redeat ; nec recedat a te. Nuuquam ille te di- 
mittet, nisi prior illum dimiseris. Ubicunque fueris, 
nunquam solus esse poteris, si Deus tecum erit. 
Munda igitur conscientiam tuam, et semper paratus 


dia miserentis obviaverunt sibi, quoniam non potest ( esto, ut quacunque hora venerit Dominus, et tecum 


illi misericordia deesse, quise cognoscit in veritate. 
Osculum justiti& est, inimicos diligere, parentes el 
propria queque propter Deum relinquere, illatam 
injuriam patienter ferre, oblatam gloriam ubique 
declinare. Osculum pacis est, odientes invitare ad 
pacem, discordantes ad concordiam revocare, adver- 
sarios pacifice suslinere, errantes pie et benigne do- 
cere, merentes clementer mulcere, et cum omnibus 
pacem liabere. Beata illa anima, qus in pace Chri- 
sti fundata est et in Dei amore solidata : que cum 
exterius bella patitur, pax interius non turbatur. In 
qus qu&cunque molesti: foris perstrepant, usque 
δὰ silentium interne quietis non irrumpunt : quo- 
niam gustu interne dulcedinis tacta, intus est per 
desiderium collecta; nec jam foris enormiter ia car- 
nis voluptates dissolvitur, quia totum intus possidet 
in 8332 quo delectatur ; atque. ita in semetipsa pa- 
cificata, dum nihil est quod foris appetit, tota per 
amorem intus requiescit ; et cum tota ad internum 
gaudium colligitur, ad imaginem Dei reformatur, 
quam in se veneratur. Talem animam frequenter vi- 
sitant Angeli atque Archangeli, et honorificant, ut- 
pote Dei templum, et Spiritus sancti habitaculum. 
Esto igitur templum Dei, et Deus excelsus habitabit 
in te. Anima enim Deun habens in se, templum Dei 
est in quo divina mysteria celebrantur. 

3. Porro anima quie non studet in se consistere, 
nec iu amore Dei desiderium figere, per oculos et au- 
res, aliosque corporis seusus foras egreditur, atque 


habitare voluerit, paratam sibi in te inveniat man- 
sionem. Ipse namque dixit : Facite mihi sanctua- 
rium, et ego habitabo in medio vestri (Exod. 
xxv, 8). 

5. Studeamus ergo temp'um Deo «edificare in no- 
bis: primo quidem ut in singulis nobis, deinde ut 
in omnibus simul inbabitet ; quia nec singulos dedi- 
gnabitur, nec universos. Primo igitur studeat unus- 
quisque, ne dissideat ipse a semetipso : quoniam 
omne regnum in seipsum divisum desolabitur, et 
domus supra domum cadet (Luc. x1, 17); nec intra- 
bit Christus, ubi parietes inclinati fuerint, et mace- 
rit depulsee. Vult habere anima corporis sui domum 
integram, et exire eam necesse est, si fuerint a se 
invicem membra dispersa. Videat igitur et ipsa, si 
desiderat Christum per fidem inhabitare in corde 
suo, id est in seipsa : videat et sollicite caveat, tte 
a se invicem membra ejus dissideant; id est, ratio, 
voluntas, et memoria. Dignum habitaculum parat 
Deo, cujus necest ratio decepta, nec voluntas per- 
versa, nec memoria inquinata. Felix illa anima est, 
quz domum cordis sui sic de peccatorum sordibus 
studet emundare, et sanctis ac justis operibus adim- 
plere, ut in ea non solum angelos, verum etiam Do- 
minum angelorum habitare delectet. Mundata domo, 
cunctisque malis ab ea exclusis, omnibus bonis im- 
pleatur ; ne sit nobis necessarium aliquid foris quze- 
rere, qui omnia forinseca reliquimus. 


51t 


CAPUT Il. 

De septem columnis erigendis ad edificandam do- 
mum conscientia, οἱ in primis de bona volun- 
tate, qu& est columna prima. 

6. Sapientia ergo zdificet sibi domum : erigat co- 
lumnas septem, quibus tota fabrica innitatur. Do- 
mus est conscientia : columns sunt bona voluntas, 
memoria, scilicet memorem esse beneficiorum Dei ; 
cor mundum, animus liber, spiritus rectus, mens 
devota, ratio illuminaia. Prima igitur columna prior 
erigatur. Nam inter omnia Dei dona, quz ad. salutem 
hominis spectare videntur, 33238 primum et princi- 
pale bonum, bona voluntas esse cognoscitur, per 
quam imago similitudinis Dei in nobis reparatur. 
Primum est, quia a bona voluntate bonum omne in- 
choatur. Principale est, quoniam bona voluntate ni- 
hil hominibus utilius datur. Quidquid homo facit, 
bonum esse non potest, nisi ex bona voluntate pro- 
cedat. Sine bona voluntate omnino salvari quispiam 
non potest : cum bona voluntate nemo perire po- 
test. Voluntas bona nec dari potest invito, nec au- 
ferri nisi volenti. Voluntas hominis est potestas Dei. 
Voluntas hominis est, quia velle in voluntate homi- 
nis est ; et ideo totum meritum in voluntate est. 
Quantum vis, tantum mereris. Quantum crescit vo- 
luntas tua bona, tantum crescit meritum tuum. Fac 
igitur magnam bonam voluntatem tuam, si vis ha- 
bere magnum meritum. Ita Deus ut piissimus et mi- 
sericordissimus pater in eo redemptionem nostram 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


512 


pietate et misericordia : sic nullum debet esse mo- 
mentum, in quo eum presentem non habeamus in 
memoria. 
CAPUT IV. 
De tertia columna, que est cor mundum. 

8. Sequitur ut eum, ἃ quo tanta beneficia acce- 
pimus, toto. corde diligamus : hoc est, tota. cogita- 
tone, tola affectione, sine defectione. Sit cor re- 
ctum, ut ei per omnia placeat Deus. Sit rectum re- 
ctitudine intentionis, exclusione perverse cogita- 
tionis , assiduitate contemplationis. Sit paratum 
sequi voluntatem Dei, in quamcunque parlem in- 
clinari eam cognoverit. Sit sursum, ad sola coele- 
stia οἱ divina contemplanda οἱ desideranda. Sit 
puru, ut nihil morari intra se patiatur mali : nec 


B modicum quidem offendiculum tolerabile reputet, 


aut in conscientia sua, aut in aliena. Sit dulce dulci 
responsione, suavi admonitione, benigna reprehen- 
sione, moderata correctione. Sit. mundum, ut totius 
immunditie spurcitias respuens, cogitationum sicut 
actiouum peccata deploret. Defleat pro sua miseria 
etaliena : lugeat non. solum sua delicta, sed eliam 
aliena : compungatur pro malis quee commisit, et 
bonis qu:e neglexit. 
CAPUT V. 
De animo libero, quarta columna. 

9. Animus vero sit liber a mundi sollicitudinibus, 
a carnis voluptatibus, ἃ pravis cogitationibus : ut 
possit, cum voluerit, aut sibi iatendere, aut utilitati 


posuit, in quo nul'us, nisi vclit, potest egere. Amare (? fratrum ministrare, aut in contemplatione co:le- 


namque homines squaliter possunt, et divites , ct 
pauperes : etiamsi pecuniam squaliter dare non 
possunt. Voluntas tamen bona non esl, si non ope- 
ratur quod potest, 

CAPUT III. 


De secunda columna, qua est memoría beneficiorum 
Dei. 


7. Recordemur ergo misericordiam Dei, ut sic 
accendamur in ejus amorem. Revocemus ad memo- 
' riam bona quae tribuit nobis; quomodo in periculis 
siepe constitutos clementer noseripuit ; nec unquam 
peccatis nostris, quominus misereretur, vinci po- 
tuit : oblitos sui de se admonuit; aversos a se revo- 
cavit; venientes ad se benigne suseepit; ponitenti- 
bus indulsit; perseverantes custodivit; stantes te- 
nuit; lapsos erexit; malos delectationes in amaritu- 
dinem convertit; et rursus salubriter amaricatis con- 
solationes suas tribuit. Postremo tribulatione purga- 
tis, quietem et pacem perfectam restituit : qui nec 
peccantibus unquam defuit, ut corrigeret, nec justis, 
ut custodiret, Recogitemus quanta bona Deus fecit 
nobis non rogantibus neque desiderantibus, imo re- 
cusantibus; et quam mulia peccata dimisit nobis, 
et a quantis periculis liberavit nos liberator Deus : 
quam magna dignatio pietatis fuit, quod ingratos 
el in mul(is contrarios, a tam multis peccatis cu- 
&todivit nos Dei gratia, in qu: potuimus cadere, 
sicut in alia multa cecidimus. Idcirco sicut nullum 
est momentum, in quo non utamur vel fruamur Dei 


sium requiescere. Sit firmus, ut nulla repentiua 
perturbatione concutiatur ; 839 non capiatur illece- 
bris, uon frangatur molestiis. Nulla ira, nulla impa- 
tientia pacem quietemque animi turbare possit, quo- 
niam Christus pax est, et in pace requiescit pacis 
amator ; et in perturbato animo habitare non potest. 
SiL consummatas in Dei dilectione. Hoc enim est di- 
ligere Deum, illi occupare animum, concipere fruen- 
ἀξ visionis ejus affectum, habere peccati odium, mun- 
di conteinptum : diligere proximum, quem ipse cen- 
suit diligendum. 
CAPUT VI. 
De recto spiritu, columna quinta. 

10. Spirilus autem sit rectus, ab omnibus terre- 
nis et presentibus prorsus aversus, et Deo insepa- 
rabiliter junctus et unitus, l'ia devotione ascendat, 
et visitet supernas sedes, et multas quz in domo Pa- 
ris sunt mansiones, humiliter se prosternens ante 
thronum Dei ct Agni. Curral per plateas superne 
Sion : audiat illud melos Angelorum, et cum reve- 
rentia supplicet cunctis ordinibus beatorum spiri- 
tuum ; singulis per se, et simul omnibus se commen- 
dans. Tantam vero gratiam non meretur accipere 
animus, qui in sui cognitione diu exereitatus et 
plene eruditus non est. Frustra enim cordis oculum 
erigit ad videndum, Deum qui nondum idoneus est 
ad videndum seipsum. Prius enim necesse est ut 
cognoscas invisibilia spiritus tui, quam possis esse 
idoneus ad cognoscenda invisibilia Dei. Εἰ si non 


918 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


914 


potes cognoscere te, non presumas apprehendere A ulla laboris difticultate possis ibi assiduus esse ; 


ea qui& sunt supra te. 

41. Precipuum et principale speculum ad viden- 
dum Deum, est animus rationalis inveniens seipsum. 
Si enim invisibilia Dei, per eat qu: facta sunt, iu- 
tellecta conspiciuntur (Rom. 1, 20), ubi, qusso, 
quam in ejus imagine coguilionis cjus vestigia ex- 
pressius impressa reperiuntur ? Tergat ergo specu- 
lum. suum, mundet spiritum suum, quisquis sitit 
videre Deum suum. Beati mundo corde, quoniam 
ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8). Hoc speculum 
verus poenitens non cessat quotidie inspicere, ter- 
gere, tenere, et custodire. Inspicere, si aliquid in 
eo reperiat, quod Deo displiceat. Tergere, non so- 
lum peccata actionum, verum etiam cogitationum, 
ut nihil in eo remaneat quod Deum offendat. Tenere, 
ne deorsum corruens, terre per amorem inhgreat, 
et ne inanium cogitationum pulvere sordescat. Cu- 
stodire, ut ille cujus tabernaculum est cum homini- 
bus, cujus delicize sunt esse cum filiis hominum, 
qui ad ostium stat οἱ pulsat, quacunque hora in- 
trare voluerit, receptaculum mundum inveniat. Deus 
enim qui munditie amator est, cor pollutum habi- 
tare non potest. 

12. Exterso igitur speculo, et diu diligenter in- 
specto , incipit ei quedam divini luminis claritas 
interlucere, et immensus quidam insolitxw visionis 
radius oculis cordis apparere. Ex hujus luminis vi- 
sione animus in flammatus, incipit munda cordis acie 
superna et interna conspicere, Deum diligere, Deo 
inhzrere; cuncta qui adsunt, tanquam non sint 
considerat, cunciis suis aífectionibus renuntiat, et 
totus soli incumbit amori, sciens solum illum esse 
beatum, qui Deum amat. Perro ad tantam gratiam 
nunquam perliingit mens per propriam industriam. 
Dei donum est hoc, non hominis meritum. Sed 
absque dubio talem ac tantam gratiam ille accipit, 
qui deserit curam sseculi, et agit curam sui : qui 
studet se frequenter cogitare, et diligenter agnosce- 
re, quid ipse 681. Redi ergo ad cor tuum, et dili- 
genter discute tei psum. Considera unde venis ; quo 
lendis; quomodo vivis; quid agis; quid amittis; 
Quanium quotidie proficis; vel quantum deficis: 
quibus cogitationibus magis incursaris ; quibus af- 
fectionibus frequentius tangeris; vel quibus tenta- 
üonum maculis a maligno spiritu acrius impugna- 
rs. Cu.n totum interioris exleriorisque hominis 
slatum et habitum, in quantum possibile est, plene 
cognoveris, et non solum qualis sis, verum etiam 
qualis esse debueras; de cognitione tui poteris 
sublevari ad contemplationem Dei. Quantum nam- 
que quotidie in cognitione proficis, tantum ad altiora 
semper tendis. Sed jam fortassis ascendisti , jam 
ad cor tuum rediisti, et tibi stare didicisti : nec hoc 
sufficiat tibi. Disce ibi habitare, el mansionem fa- 
cere : 4840 et qualicunque mentis vagatione inde 
abstractus fueris, illuc semper redire festina. 
Absque dubio per multum usum quandoque tibi 
verteiur in oblectamentum : in tantum ut absque 


C 


quinimo poena tibi potius sit, alibi, quam ibi moram 
aliquam facere. 
CAPUT VII. 
De mente devota, columna sezta. 

13. Si ergo persenseris desideria tua circa exte- 
riores delectationes affici, et cogitationes tuas jugi- 
ter in eis occupari; cum magna sollicitudine com- 
pelle eas, nec permittas ad cor tuum intrare : sed 
redi ad cor tuum , et ibi intrare et habitare omni 
modo stude. Mens enim qus se ad sui consideratio- 
nem non sublevat, sed adbuc per varia desideria 
spargitur, et variis cogitationibus huc illucque dis- 
lendit:zr, non polest seipsam in unam colligere, 
quia nondum novit ad seipsam intrare, sed adhuc 
in imo est cogitatione οἱ conversatione. Ideoque 
non potest ad ea qu& supra ipsam sunt, penna con- 
templationis evolare. Discat ergo dispersiones cor- 
dis congregare: assuescat in internis suis immora- 
ri, studeat evagationes mentis restringere, et exte- 
riora omnia oblivisci. Discat sola bona interiora 
amare, et illa frequentius cogitare, qui ad ccle- 
sium contemplationem anhelat, qui in divinorum 
notitiam suspirat. Cumque se diligenter attenderit, 
οἱ diutius qus&sierit, cum tandem invenerit qualis 
sit, restat ut revelatione divina cognoscat qualis 
esse debeat, quale mentis sdificium Deo prepara- 
re, et quibus obsequiis eum placare oporteat. 

14. Qui ita evagaliones mentis in unum colligit, 
ei omnes cordis motus in uno seternitatis desiderio 
figit, profecto jam ad cor suum rediit, et jam ibi 
libenter moratur, ac mirabiliter delectatur. Et cum 
seipsum pr& gaudio jam capere non possit, supra 
seipsum ducitur, et per excessum menüs ad süm- 
ma elevatur; atque ila per seipsum supra semet- 
ipsum, per cognitionem sui sd cognitionem Dei 
ascendit, ut discat solum Deum amare, et ipsuin 
indesinenter cogitare, et in eo delectabiliter requie- 
scere. Cum sic amor Christi lotum absorbuerit af- 
fectum hominis, ut negligens et immemor sui, non 
nisi Jesum Christum, et ea qus sunt Jesu Chrisü 
sentiat, tunc demum, ut arbitror, perfecta est in eo 
charitas. Huic itaque qui sic affectus est, non est one- 
rosa paupertas : iste non sentit injurias : ridet oppro- 
bria, contemnit damna, mortem lucrum reputat : imo 
nec morise putat, cum magis de morte ad vitam 
transire se sciat. Quem sic amor Dei intrinaecus li- 
gatum tenet, nec ad modicum quidem exire exte- 
rius valet; sed interius in ejus desiderio flagrat, 
tanto amplius, quanto familiarius, et eo vehemen- 
ius, quo frequentius. Qui sic in amore Dei jugiter 
delectatur, frequenter mentis excessus patitur : ab 
omnibus presentibus et terrenis raptus, coram Deo 
presentatur; et dum pulchritudinem ejus conside- 
rat, magnitudine pulchritudinis ejus attonitus, totus 
in ejus admiratione suspenditur. Miratur Regis glo- 
riam, regni magnificentiam, superns civitatis no- 
bilitatem, et civium felicitatem; contemplatur etiam 
glorie, decorem, Dei bonitatem, interne suavitatis 


515 


TRACTATUS DE INTEBIORI DOMO. 


916 


dulcedinem, et eternse quietis tranquillitatem. Me- 4 catum dissimulat; et cum corripit, non insultat. 


ditatur Patris potentiam, Filii sapientiam, Spiritus 
sancti benignitatem, et angelice nature beatitudi- 
nem. Delectatur de Deo in Deum, dum ejus pietatem 
miratur, e£ decorem contemplatur. O quam jueun- 
dum sentiretur, si non esset ad (am modicum ra- 
ptus! Rapitur, dum sola celestia contemplatur, et 
contemplando jucundatur. Sed cum ibi stare diutius 
conatur, subito labitur; et rediens ad se nulli po- 
test. intimare quod vidit supra se : sed aguitione 
suavitatis illectus, gustatae. dulcedinis suavitalem, 
et illam coelestem infusionem letiti:&& spiritualis in- 
tra semetipsum miratur. Revolvit etiam in corde 
9u0 tacita mente incorporez lucis claritatem, et in- 
tim: satieiatis saporem, et illud interne quietis se- 
cretum, e* summe tranquillitatis arcanum. In hu- 
j«s contemplatione contemplationisque dulcedine 
mens delectabiliter- afficitur, et mirabiliter delecta- 
tur. Volet ergo, et non deficiat. Volet, donec ante 
43418 Regem perveniat, ibique ploret et suspiret, 
maetetque se in lacrymis : deprecetur veniam, po- 
siulet gratiam ; nec inde recedat, quousque Deum 
quem nimium offenderat, placatum sentiat, et ab eo 
consolationem recipiat. 
CAPUT VIII. 
De ratione illuminata, columna septima. 

15. Denique ratio per mentis excessum in con- 
templationem  sublimium sublevata, et in divine 
contemplationis arcanum rapta, atque ibi illuminata 
ad cogniüonem veritalis et veri luminis, inflam- 
mata ad desiderium bonitatis, omnes illicitas volu- 
ptates, affectiones, et vagas memorie cogitaliones, 
cordis dispersiones, animi fluctuationes, spiritus 
evagationes, et mentis distractiones in unum ocolli- 
git, atque in illo felicitalis fonte totum suum desi- 
derium figit. Locum superiorem ratio semper obti- 
neat, nullusque motus adversus eam sit rebellis ; 
sed omnia ei obtemperent, sicut et ipsa obtemperat 
Deo. Si vero aliquem motum ad id quod non debet, 
vel quomodo non debet, moveri senserit, non con- 
sentiat, sed illico resistat. Nam solus consensus 
reos nos facit, etiamsi aliquid impediat ne opera 
subsequantur. Tunc enim anima mori, sicut scri- 
ptum est, dicitur cum ipsa ratio ad peccatum per 
consensum curvatur. Anima enim qua peccaverit, 
ipsa morietur (Exech. xxu, 20). Resistat ergo ne 
moriatur : pugnet ut coronelur. Molesta est lucta, 
sed fructuosa ; quia si habet poenam, habebit et co- 
:ronam. Non nocet sensus, ubi non est consensus : 
imo quod resistentem fatigat, vincentem coronat. 

CAPUT IX. 
De notis et titulis bene edificata conscientia. 
46. Sic nimirum, sic edificatur bona conscientia, 


C 


Bona conscientia est, qus peoeata preterita punit, | 


et puBienda committere refugit : qui si peccatum 
septiat, peccato non consentit : quam si cogitatio 
ioquinat, ratio lavat. Recta conscientia est, cui 
suum peccatum displicet, et alieno non conseniit : 
nec propter hoc peccatorem dimiliit, nec. ejus pec- 


Tranquillà est, quia omnibus est dulcis, et nulli 
gravis : utens amico ad graliam, inimico ad patien- 
tiam, cunctis ad benevolentiam, et quibus potest ad 
beneficentiam. Talibus enim domus anims sedifica- 
tur. Quod si forte, ut fieri solet, fur advenerit, qui 
non venit, nisi αἱ furetur, et mactet et perdat : si, 
inquam, fur venerit, id est vel cordis elatio intrin- 
secus oriens, vel appetitus humane laudis extrin- 
secus adveniens, seu aliqua quzlibet pestis, 408 
domum istam machinetur períodere; tunc rationis 
ira, quasi canis, thesaurum custodiens , evigilet, la- 
tret, mordeat et jugulet : irruens in hostes, nemini 
parcat, nullum intrare permittat; sed clamitet, et 
excitet intus habitantes ad arma capessenda. Unde- 
cunque vitium, sive clam, sive palam nocere tenta- 
verit, procul illud arceat, ut sit secura conscientia. 
Secura est quando accusationem non patitur, vel 
pro tempore boni, vel pro presumptione mali. 
Munda est et bene sibi conscia, cum nec de prster- 
ito juste accusatur, nec de presenti injuste dele- 
ctatur, Pura est, cui Deus nec sua peccata imputat, 
quia non fecit: nec aliena, quia non approbavit : 
nec negligentiam, quia non tacuit : nec superbiam, 
quia in humilitate permansit. 
CAPUT X. 
De cura conscientiae proferenda scientia. 

17. Multi qu&runt scientiam ; pauci vero con- 
scientiam. Si vero tanto studio et sollicitudine qus- 
reretur conscientia, quanto queritur szcularis et 
vana scientia, et citius apprehenderetur, et utilius 
retineretur, Cogitare namque de conscientia, sensus 
est consummatus , et qui custodit illam, semper erit 
securus. Salva reverentia sapientie, utilius est cur- 
rere ad conscientiam , quam ad sapientiam; nisi sa- 
pientia illa sit quz tedificet conscientiam. Tunc 
enim se intelligit anima, cum illustratur conacien- 
tia; 8439 tunc impletur cor bona conscientia, cum 
in se Deum, et in Deo mutua revolutione seipsam 
receperit imago creata. Creatrix imago in imagine 
creata, nihil aliud est nisi sapientia in anima, nisi 
gloria in conscientia, nisi sanctificatio in arca. O 
quam ineffabilis cst pietas Dei, quz:e tantam majesta- 
tem inclinat ad tantam humilitatem! Qui creavit 
DOs, creatur in nobis: et quasi parum esset nos 
Deum patrem habere, vult etiam nos fieri sibi fra- 
trem et matrem. (uicunque, inquit, fecerit volunta- 
tem Patris mei quiin colis est, ipse meus frater et 
mater est (Matth. xii, 50). Frater, obediendo ; ma- 
ter, generando : frater, per hereditatis participa- 
lionem ; mater, per aliorum instructionem. O fidelis 
anima, expande sinus, dilata affectus; ne angu- 
sueris in visceribus tuis concipere, quem totus or- 
bis non potuit comprehendere, donec Virgo beala 
illum fide concepit, Fide namque Christus concipi 
tur, verbi praedicatione nascitur, devotione nutri- 
tur, amore tenetur. Sit ergo conscientia pura&, ut 
Deum conducat ad hospitium nostrum : sit sollicita 
eirca fidele obsequium, ne tanta majesias recuset 


511 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


018 


cordis gremium: sit devota, ut soli Deo placeat, A tenetur, vel vane occupatur, ad seipsum redeat, et 


soli Deo interdat, nec recedat ab eo. Talis con- 
scientia letificat animam, et exbibet se Deo gratam, 
et hominibus et Angelis' reverendam, et sibimetipsi 
placata et quieta existit. 
CAPUT XI. 
De conwnodis et fructibus bona conscientia. 

48. Conscientia est cordis scientia : que dupli- 
citer intelligitur ; videlicet vel illa quee se novit per 
se, vel illa quze. preter se etiam alia novil ex se. 
Cor enim et se novit sua conscientia, et multa alia. 
Quando novit se, appellatur conscientia : quando 
preter se alia, nominatur scientia. Conscientia bo- 
na, titulus est religionis, templum Salomonis, ager 
benedictionis, hortus deliciarum, aureum reclinato- 
rium, gaudium Angelorum, arca foederis, thesaurus 
Regis, aula Dei, habitaculum Spiritus sancti, liber 
signatus et clausus, et in die judicii aperiendus. 
Nihil est jucundius, nihil tutius, nihil ditius bona 
conscientia. Premat corpus, trahat mundus, terreat 
diabolus, et illa erit secura. Bona conscientia se- 
cura erit cum corpus morietur ; secura, cum anima 
coram Deo presentabitur ; secura, cum utrumque 
jn die judicii ante tribunal terrificum justi Judicis 
statuetur. Future beatitudinis non est utilius reme- 
dium, nec certius testimonium bona conscientia. 
Cum mundus omni volubilitate cireumrotetur, plo- 
ret, rideat, pereal, transeat; nunquam marcescit 
bona conscientia. Subjiciatur corpus in poena, in 


seipsum discutiat: cumque invenerit culpam, ti- 
meat poenam. Quarendo autem culpam, nusquam 
illam nisi in se reperiat : reperta autem culpa et 
poen: causa, seipsum puniendo se ante se statuat, 
et tanquam alium se judicet; se equidem eulpatum, 
ante se afflictum ; se reum, ante se judicem seve- 
rum; se impium , ante se δὰ pielatem reversum : 
proponat se ante se; decernat quid a se faciendum 
sit de se; juste in se injusto infligat justa flagella, 
Loquatur etiam sic sibi : Quia pacem deseruisti apud 
Dominum Deum tuum, et bellum incurristi apud te- 
ipsum, scissuram pateris, ut tu a te ipso condem- 
neris. Quia pactum pacis rupisti, vis quod non vis, 
et non vis quod vis : a teipso condemnaberis. No- . 
lenda vis: volenda non vis. Ecce de ore tuo te judi- 
00, serve nequam. Afflige itaque te, et statue te con- 
tra faciem tuam, ut aspicias turpitudinem tuam, et 
recogites stultitiam tuam. Sic igitur in miseriis suis 
ad seipsum revertitur cor, et sistitur cor ad cor. Vis 
est queedam quz sic de corde operatur, et retinet cor 
fluxum ej vanum ; ne proflust in abyssum extermi- 
nii. Vis ista seu violentia rapit regnum caelorum. 
Regnum calorum, inquit Dominus, vim patitur, et 
violenti rapiunt illud (Matth.x1, 19). Nobile regnum 
possidet, qui cor suum possidet. Non regnat, qui in 
corde suo deditus servitutibus vitiorum, prwsidet 
urbibus et turbis populorum. Solus is regnat, qui 
deposito cordis imperio, ad leges rationis ordinat 


jejuniis maceretur, verberibus lanietur, equuleo dis- Q totam familiam motuum interiorum et exteriorum. 


tendatur, gladio trucidetur, crucis supplicio affli- 
gatur ; et secura erit conscientia. 

49. In speculo conscientiz status exterioris et in- 
terioris hominis cognoscitur. Anima enim Dovit se, 
quz sine speculo est, Speculum mundum, clarum 
et purum tolius religionis, bona conscientia. Sicut 
enim mulier quz viro suo sive amico placere desi- 
derat, in contuitu speculi imaginem oppositam red- 
dentis, decorem et pulehritudinem faciei componit : 
sic anima in quibus ab imagine veritatis discedit, 
vel in quibus vestigia creatricis imaginis recipiat, 
in conscientia relegit et intelligit. Non immerito 
" eonscientiam speculo comparavimus; quoniam in 

ea tanquam jin speculo rationis oculus, tam quod 
decens, quam quod indecens est in se claro, aspe- 
ctu apprehendere potest. 
CAPUT XII. 
De custodia οὐ refrenatione cordis ad bonam con- 
scientiam necessaria. 

20. Vita uniuscujusque non cognoscitur, nisi in 
conscientia : nec venitur ad bonam conscientiam, 
nisi per cordis custodiam. Cor enim suo arbitrio di- 
missum, aut ad vitam se vertit, aut ad mortem. 
Velle namque peccare, malum est : peccare, pejus: 
in peccato perseverare, pessimum est : nolle peeni- 
tere, mortale. Quidquid igitur cor cogitat, quod ad 
utilitatem suam vel proximorum 4848 quoquo modo 
non pertineat, respuendum est. De diversis igitur 
mundi partibus, in quibus cor vagum et profundum 


Si insurgit rabies leonina, premitur per patientiam : 
si petulantia hirci, per abstinentiam : si ferocitas 
apri, per mansuetudinem :si superbia unicormis, 
per humilitatem. 


CAPUT XIII. 
De mobilitate cordis restringenda per consideratio- 
nem majeslalis et potentia divina. 


21. Non invenitur autem inter cteteras artes libe- 
rales ars ista preealiis liberalis, qua teneatur cor quod 
omni mobili mobilius est, quod omni lubrico lubrioo- 
sius est.Mobilitate enim naturali instabile, vel in pun- 
cto fixum recusat consistere : cujus vita in moto est, el 
motus est ei vita. Movet molem totius corporis hurpani 
tantillus iste in corde vitalis motus: et qua coercea- 
tur arte, ut alia movens, ipse non moveatur? Forte 
mola' asinaria' si ad collum ei suspendatur, non 
moveretur. Imo multo magis cum mola concitaretur. 
Agendum itaque cum eo est, αἱ circeumeat terram, 
et perambulet eam; si forte velociorem, et. mobilio- 
rem se invenire queat. Si super terram sirpilem sui 
non invenerit, etiam gyrum cceli cireumpeat, et rotas 
currum Dei ad cursum suum admoveat. Quid tunc 
faciet ad illos qui ambulant super pennas ventorum? 
Forte et cum illis contendere poterit. An et cum illa 
virtute eurret, que a£tingita fne usque αὐ finem 
fortiter, et disponit omnía suaviter ? (Sap. vui, 4.)an 
et illam apprehendet, de qua diettmr, Mobilior est 
omnibus mobilibus sapientia? (Sap. vm, 94.) Saltem 


919 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


920 


cum viderit tam spaliosis saltibus  transilientem A appellantur a pudicis et castis labiis, motu inordinato 


suam potentiam, potentiam Creatoris sui, subsistat 
et dimittat alas suas, retinens se, et habenis deificze 
comparationis se ad se colligens et cohibens, non 
transgrediatur terminos suos. Sic enim saneta ani- 
malia in visione Ezechielis, cum fieret vox super 
firmamentum,quod imminebat capiti eorum, stabant 
et submittebant alas suas (Ezech. 1, 95). Quod plane 
sancti faciunt, cum perlustratis operibus et mira- 
bilibus Dei super intelligibilibus absconditis myste- 
riis, nihil se scire deprehendunt, sed momento sla- 
terze omnia opera sua appendunt. Tunc se non a se 
moveri cor intelligit; quia per se immobile perma- 
neret, nisi qui omnia movet, illud quoque inter om- 
nia moveret. Mutuatum igitur a Deo cognoscens 


motum suum, jam non usurpet ut proprium, sed ut p 


commodatum. Ad voluntatem namque commodan- 
tis, cómmodatarius uti debet commodato: alioquin 
furtum facit in re commodata. 


344 CAPUT XIV. 


De admonitionibus divinis, quibus subinde movetur 
cor hominis ad caute utendum creaturis, et re- 
ctum sui ipsius regimen. 

22. Cum igitur te moverit Deus, vel moveri vo- 
luerit, 0 cor humapum, movearis: aliter non mo- 
vearis; quia non esset moveri, sed commoveri. Sed 
quando te movet Deus? Cum admonet. Admonel 
autem sic : Vane occuparis, o cor sapiens et omni 
prerogativa excellens, in his quse vanitates vanita- 
tum sunt. Non te decet his subesse, sed praeesse. Te 
Ííndigent ists, ut. melius et commodius subaistant : 
tu his neque ad beatitudinem indiges, neque ad im- 
mortalitatem. Viaticum quidem jumento tuo pre- 
paranLin via, sed si ad mensuram sumantur, non 
ad superfluitatem. Ex superfluitate enim ciborum 
quandoque infunduntur jumenta, etin ventris ui- 
miam effluxionem resolvuntur, ita ut ex refectione 
deficiant. Sic corpus tyum, o princeps et domine 
corporis, si regulas necessitatis excesserit, et ad 
barathrum concupiscents os aperuerit, lacum pcr- 
ditionis sibi effodit in hospitio reparationis, et de 
remedio comparat exitium, de vehiculo naufragium. 
Quid proinde? Superfluum toliit necessarium. Aufer 
. superflua, et nulli deerunt necessaria; quia de su- 
sup rflventi copia aliorum nascitur valde :gra alio- 
rum inopia. 

23. Tuum est male acta corrigere: tuum est in 
ordine, et officio familiam membrorum corporis, οἱ 
animse motuum disponere: tum, singulorum ne- 
£goti& secundum competentiam assignare. Non sit 
in regno corporis tui, qui leges et jura institutorum 
tuorum impune przvaricetur; non oculus, non ma- 
nus, non pes, non auris, non guttur. Quid enim de 
ignobilioribus et plebeiis membris dicam? Si vel 
atirectare rebellionem  presumpserint, lapidibus 
obruantur, jaculis increpationum coníodiantur, et 
noverint regem Selomonem sedere super mulam 
regis, id est rationem super sensualitatem eorporis. 


Quid si pudibunda illa, quie velato aemper nomine 


rempublicam infestaverint ? Certe absciadantur, non 
ferro, sed jejunio; non detruncatione, sed mortifi- 
catione. Utinam, inquit Apostolus, abscindantur qui 
vos conturbant (Galat. v, 12). His persuasionibus cor 
effrenatum, in preceps cursum suum rapiens, teneri 
potest, ut sit bona conscientia. Bona est, si habeat in 
corde puritatem, in ore veritatem, in actione rectitu- 
dinem, Pro his namque merebitur Trinitatis visio- 
nem. ( beata visio, in qua sic Deus erit notus atque 
perspicuus, ut videatur a singulis nobis in singulis 
nobis : videatur inseipso ; videatur inccelo novo, et in 
terra nova, atque in omni quz tunc fuerit creatura! 
CAPUT XY. 
De libro conscientie emendando. 

2&. Humana conscientia est Domini vinea, quam 
excolere debent peccatorum confessio, et eorum 
satisfactio, οἱ  exhibitio bonorum operum, et 
custodia eorum. Unicuique est liber sua con- 
scientia: et ad. hunc librum discutiendum et 
emendandum omnes alii inventi sunt. Ánima cum 
de corpore egredietur, nullum alium preter con- 
scientie suse librum secum portare poterit, atque 
in illo cognoscet quo debeat ire, et quid debeat re- 
cipere. Ex his qus scripta erunt in libris nostris 
judicabimur, et ideo scribi debent secundum exem- 
plar libri vite : et si sic scripti non sunt, saltem 
corrigendi sunt. Conferamus itaque libros nostros 
cum libro vit:e : et si quid aliter habuerint, corri- 
gantur, ne in illa ultima collatione, si quidpiam 
aliter inventi fuerint habentes, abjiciantur. Beatus 
homo, qui se potest cognoscere et despicere, pro- 
bare et improbare. Nam qui sibi displicet, Deo pla- 
cet : et qui sibi vilis est, Dco charus est. Multe 
sunt scientie hominum, sed nulla melior est illa 
qua cognoscit homo seipsum. Quamobrem redeam 
δὰ cor meum, et ibi stare assuescam, ut totam 
vitam meam 8541 possim discutere, et meipsum 
cognoscere. Omnes miserias meas coram Deo eí- 
fundam, si forte illa sua magna pietas moveat eum. 
Confitebor ei peccata mea, cui omnia nuda sunt et 
aperia, quem fallere non possum, quia sapientia 
est ; nec effugere, quia ubique est. 

CAPUT XVI. 


[D Deplorat homo coram Deo miserias suas, inquietudi- 


nem cordis, et ad mala propensionem. 

26. Audi ergo, piüssime Deus, confessionem 
meam ; et respice ad pietatem tuam, el fac mecum 
secundum misericordiam tuam. Audi quam sepe de 
memoria mea te expulit irruens turba plurimarum 
cogitationum, qua velut plebs ad aliquod spectacu- 
lum solent effluere in cor meum. Dum orare vel 
cantare in monasterio volo, nescio cujusmodi stulta 


. €ogitatio cor meum rapit, et ducit per diversa loca. 


Cumque illud ad me revoco, tenere non possum, sed 
illico elabitur, et huc illucque dispergitur, et per 
innumera effunditur. Idcirco crebra terrenarum cu- 
pidit&tum illecebra, et vanitatum effusio ita cor 
meum ocoupani, ui quod vitare studeam, hoc cogi- 


TRACTATUS DB INTERIORI DOMO. 


imoque volvam. Non enim est in potestate 
' ipeum et cogitationes mes, 4188 ex impro- 
1888 mentem meam animumque confundunt, 
io trshunt quam ego proposueram. Ad secu- 
VOCcant, mundana inferunt, voluptuaria in- 
illecebrosa contexunt : ipsoque in tempore 
we mentem meam ad te paro, inanibus co- 
bus infectus, ad terrena plerumque dejicior. 
)di perstrepentium cogitationum tumultus a 
aotidie amovere volo, nec valeo : sed visa et 
dicta et facta ad memoriam revocant, et in 
magna importunitate perstcepunt. Cogitanda 
eogitata recogito, οἱ eadem iterum atque 
eplicare non cesso : et cum diu multumque 
l potero cogitaveto, sine cogitationibus esse 
wam, sed intrant et. exeunt, atque alie alias 
unt et excludunt. Hec invitus sustineo; 
[86 tamen consentio, cum per ea que vidi, 
, Sine utilitate, absque discrelione, vaga 
iseurro. Ita mens mea semper mobilis, et 
ἃ stabilis, semper vaga et velut ebria, per 
distrahitur. Graviter pecco, cum cor meum 
80 ; quoniam gravis jactura est que per ne- 
un fit. Vim patior cum illud me deserit. Con- 
e meum, Deus, quoniam cum stare in se- 
nititur, aliquo modo a semetipso etiam ne- 
derivatur. [ia peccandi consuetudine etiam 
ΒΟΪΟ pccco : et. cor meum cor vanum per 
deducitur, et in multa desideria dividitur. 
|mocte vero cum dormire volo, multarum 
nagines et phantasias clausis oculis video, 
Bvitus tolero : quantoque ab cis aciem mene 
ere nitor, tanto amplius ille se mihi inge- 
molestiis turpium cogitationum cor meum 
t. Inde est quod sepe mihi nocuit mortifera 
0, qu& ex recordatione preeteritorum pecea- 
asci solet, sed maxime ex recordatione libi- 
pe enim pestis quo pre csleris vitiis est 
alliarior, eo ad nocendum proclivior, et ad 
Ium difficilior. Nam cum eam repellere volo 
mihi se ingerit, blande onerosa, displicendo 
et placendo displicens. Carnis libidinem 
1fügere potui, sed semper me persequitur, 
aliqua delectationis cogitatione, vel visus 


522 


giat. Adjuva me, Domine Deus meus, αἱ huic tam 
pestifero et mortifero vilio resistere possim. Scio 
enim quia quod resistentem fatigat, vincentem co- 
ronat, Scio etiam quoniam si mentem meam cogi- 
tatione immunda polluero, tibi, qui munditie auctor 
es, placere non valeo. 


CAPUT XVII. 


Pergit accusare et deplorare miserias suas circa co- 
gitationes amarulentas, abusum membrorum, et 
rerum exteriorum ad vite usum spectantium. 


21. Cor mundum crea in. me, Deus, quoniam non 
solum vana cogitatio illud occupat, et turpis inqui- 
nàt, verum etiam amara dissipat. Sepe namque ali- 
qua injuria commotus, densis eogitationum tumul- 
tibus in corde premor. Hinc inde sollicitus et ὁδοῦ, 


B occasionem vindictz de accepta injuria rimor, con- 


silia multiplico, et nihil aliud nisi jurgia qus foris 
desunt, in corde perago. Presentes non video, ab- 
sentibus contradico, intra memetipsum contumelias 
profero et recipio, receptis autem durius respondeo, 
Cumque qui obviet nullus adsit, rixas in corde com- 
pono, insidias invidentium considero, et quid contra 
jurgia movere possint penso : exquiro quid respon- 
deam : et cum rem nullam teneam, vacuus litigator 
elaboro. Sicque diem in otium, noctem vero in co- 
gitationem verso. Torpeo ab utili opere, quoniam 
fatigor illicita cogitatione. Ita mens intus pugnat, 


. cum menti nemo repugnat, Nonnunquam vero quod 


egi in corpore, hoc postmodum importuna cogita- 
tione verso in mente: et multoties gravius torqueor 
in recordatione, quam prius captus fueram in operis 
perpetratione. Sgepe etiam ea quse nunquam feci, 
nec in voluntate habui, ita recogito, quasi poeniteat 
me illa non fecisse. Ab occultis meis munda me, 
Domine; quoniam cum nihil exterius ago, intus 
graviter pecco. In corde enim servo depicta que 
vidi et feci. Ideo temporalium rerum tumultus in 
corde versare non cesso, etiam cum vaco. In cogi- 
tatione enim comedo, cum jejuno : loquor, cum ta- 
ceo : irascor, et tranquillus sum : corpus requiescit, 
et animus huc illucque discurrit. 

28. Ita vitam istam sine culpa nunquam transire 
potui : nec hoc quidem quod laudabiliter vixi, sine 
aliquo reatu est, si remota pietate discutiatur. De 


ΙΒ me comprehendere potest, non diebus nc- D Decessitatibus meis eripe me, Domine. Crebro nam- 


ibus requiescere sinit. Subüliter intrat, et 
occupat, et nisi subito repellatur, allicit et 
, €4 quasi virus pestilentize per totum corpus 
| se diffundit. Cogitationes pravas multi- 
ffectiones malas generat, delectatione illicita 
afficit, et ad consensum pravitatis animum 
Omnesque animee virtutes corrumpit, Hac 
m astrictus teneor, divelli ab ea vix pos- 
sw0niam stimulos ejus confiteri aut nescio, 
6860 ; tam subtiles et turpes sunt. Revera 
estlibidinis incendia exstinguere. Impube- 
alat, juvenes inflammat, viros enervat, senes 
pitos 846 fatigat. Non aspernatur tugu- 
reveretur palatia, Utinam sola coenobia ἴᾳ- 


PATROL. CLXXXIV. 


que dum necessitaüs debita reddere studeo, volu- 
ptatis vitio deservio : sub velamine necessitatis, 
cado in laqueum voluptatis. Sepissime namque co- 
medi et bibi non δὰ necessitatem, sed ad volupta- 
tem : et quod necessitati satis erat, voluptati parum 
erat. Cogitavi etiam de cibo et potu, quando non 
debui, et ubi non debui, et plus quam debui. Cogi- 
tando de escis, epulas in cogitatione tota die rumi- 
nabam. Cum tegendis membris vestimenta qusro, 
non solum qus tegant, sed qus extollant, expeto : 
et contra frigoris torporem, non solum quero que 
muniant per pinguedinem, sed qus mulceant per 
mollitiem : non solum qu& per mollitiem tactum 
-mulegant, sed que per colorem oculos seducant. 


" 


623 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


924 


Cum pro aliqua necessitate licentiam loquendi alicui A P'erea statuam. me ante me, et judicabo me ipsum, 


habui, locutus sum non solum de necessariis, verum 
etiam de non necessariis, et de his quae ad me non 
pertinebant, et de quibus licentiam non habebam. 
Immersi me colloquiis hominum. Ibi locutus sum 
non ad sedificationem, sed ad destructionem; non 
quod decebat, sed quod libebat: locutus verba vana 
etrisui apta, verba otiosa et inutilia, Verbositati 
deserviens, detractioni studens, o8 meum mendacio 
et detractione inquinavi. Lingua mea omni fallacia 
plena est, et nocuit mihi plus quam omnia membra. 
Nam ea quis audivi vel vidi, nunquam eo modo quo 
dicta vel facta sunt, referre possum: sed alia affirmo 
pro aliis, et siepe multa intersero superflua; atque 
ita vel nimium laudando, vel vituperando, fere quo- 
ties loquor, mentior. 

29. Guttur insatiabili ardet ingluvie: gula diver- 
eis saporibus satiari non potest. Cor pravum, dolo 
et malitia plenum, per puram confessionem purgare 
nunquam 84. potui. Manus ad opus pravum fue- 
runt parate, οἱ ad operandum bonum pigre. Sto- 
machus et intestina nimio cibo et potu sepe sunt 
distenta, et ideo dolore sunt plena, Nam unde gula 
delectatur, inde venter inflatur, corpus infirmatur, 
et siepe mors sequitur. Per gule delectationem cor- 
rui in ventris ingluviem : et unde debui mihi parare 
salutem, inde contraxi nimium comedendo perni- 
ciem. Pedes velocius me portaverunt ad aliquam 
curiositatem  speculandam, quam ad ecclesiam. 


Oculi iniquo intuitu me perverterunt, omnemque (C 


motum corporis mei ad immunda desideria traxe- 
runt. Aures citius aperui verbis otiosis οἱ vanis, 
quam sanctis. Delectatus est odoratus vanis odori- 
bus; gustus, diversarum rerum diversis saporibus: 
nec non singuli alii sensus, his et illis, juxta quod 
cuique suus ferebat appetitus. Ita, Deus meus, in 
omnibus membris meis nature modum excessi. Om- 
nia membra mea velut conjuratione facta inimico 
meo de me dominium tradidere, cum morte fadus 
iniere, pactum pepigere cum inferno. 
CAPUT XVIII. 
Ulterior accusatio propria iniquitatis, presertim 
circa vitium invidie, odii, jactantie, etc. 

30. Eripe me, Domine, ab homine malo, id est, 
a me ipso; aquo recedere non possum. Nam quo- 
cumque me verto, vitia mea me sequuntur: ubi- 
cumque vado, conscientia mea non me deserit, sed 
presens assistit, οἱ quidquid facio, scribit. Idcirco 
quanquam humana subterfugiam judicia, judicium 
proprie conscienti&e fugere non valeo. Et si homi- 
nibus celo quod egi, mihi tamen, qui novi malum 
quod gessi, celare nequeo. Proprii reatus conscien- 
tia non me requiescere sinit, sed de die in diem ve- 
hementer me torquet,et dedie judicii vchementius 
terret. Nam in die illa eum Dominus ad judicium 
venerit, uniuscnjusque conscientia ad testimonium 
&dducetur, et aperto libro conscientie, omnis culpa 
ante oculos reducetur: atque ita cogent^ conscien- 
tja, unusquisque erit accusator et judex suus. Pro- 


quia, anxius ad opprobria, immoderatus ad gaudia ; 


ut illius extrems et tremendz diei judicium evadere 
possim. Damnat me conscientia mea, quanquam di- 
vinum judicium nondum me damnet. Accusat me de 
homicidio, quod, si opere non feci, voluntate tamen 
ac desiderio sepe peregi. Accusat me de adulterio, 
et eodem modo respondeo. Accusat me de invidia ; 
confiteor et ego , quoniam invidia sspissime cor 
meum laniavit. Per invidiam namque, sancte viven- 
tium merita, mea feci invidendo peccata. Nam bona 
quie ab eis fieri, vel dici audiebam, vera omnino 
non credebam : ipsas res bene gestas, in malum 
male interpretando convertebam. Omne malum quod 
de illis mendax fama jactabat, statim tanquam si 
ego vidissem, credebam. Omnia mala meis emulis 


B fingebam, et ex profectu eorum deficiebam. Hec 


vero odia intra me abscondebam, et in meos crucia- 
tus enutriebam. Proficientibus invidebam, peccanti- 
bus favebam, de malis eorum gaudebam, et de pro- 
fectibus lugebam. 

31. Gratuitis inimicitiis ardebam, et hanc mali- 
tiam mei pecloris deprehendi timebam. Semper 
eram Οἱ amarus, et nunquam certus : et ita amicus 
eram diaboli, et inimicus mei.Inter amicos discor- 
dias seminavi, discordantes in dissensione confir- 
mavi, opiniones eorum mendaciis decoloravi, in 
spiritualibus carnalia laudavi, ut spiritualia bona 


eis deesse persuaderem, Amicitias simulavi, ut 


eos qui se incaute mihi committebant, qua possem 
arte deciperem. Odiorum mihi occasionem pravis 
suspicionibus coacervavi ; et ita demones, quorum 
facta sectabar, letificavi, Multis velut amicus fui in 
obsequio, hostis ia anima, comptus in verbo, turpis 
in facto. Proditor fui secretorum, tenax malarum 
suspicionum, utrobique perversus. Et ita persecutus 
est inimicus animam meam, humiliavit in terra vi- 
lam meam Psal. cxLii, 3). Piissime Domine, unde 
possum esse bonus, qui in bono sic fui malus ὃ Ego 
peccabam, et tu dissimulabas : prolongabsm mulio 
tempore iniquitatem meam, et tu pietatem 2848 
tuam ; quia poenitentiam et indulgentiam cogitabas, 
Da ergo misericordiam misero, qui tam diu peper- 
cisti eriminoso. Credo namque quoniam quidquid 
mihi condonare decreveris, sic erit quasi nunquam 


D ruerit. 


32. Non solum invidia cor meum afflixit, verum 
eliam vanitas circa varias delectationes languentem 
animum involvit. Per vanitatem namque de operi- 
bus, quorum mihi conscius non eram, turpiter me 
jactavi. Gestiebam etiam docere qus nesciebam. 


Credi de me sublimia volebam, delectabilia gravibus : 


δ΄ κε 


4 


anteponebam, exsecrabar verbo quod animo eoneu- - 


piscebam, appellationes virtutum meis vitiis impo- 


nebam, et ità me ipsum fallebam, ct faventes mihi - 


decipiebam. In promissione honesta fui velox, in 


exhibitione mendax; a bono mulabilis, mali tenax; 
in verbo gravis, animo turpis, ubique fallax ; l;tus 
ad prospera, fragilis ad adversa; inflatus ad obse 


4 





TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


526 


humana, diffücilis ad honesta. Miseri- À 418 3go, ad deterius propinquo; quia dum menti 


e Domine, ita defecerunt in vanitate dies 
uibus debui flere commissam iniquitatem, 
»missam voluntatem, suspirare ad amis:am 
em, aspirare ad promissam felicitatem, 
ad angelicam societatem, repropitiari tuam 
m. 
CAPUT XIX. 
mit et. plangit coram Deo miserias ac vi- 
tu sua. 
eret me tota vita mea, Deus, meus, quoniam 
Ρ discussa apparet mihi aut peccatum, aut 
: et si quid fructus in ea videtur, sic est aut 
n, aut imperfectum, aut aliquo modo cor- 
ut possit aut non placere, aut displicere 
um vere ila res sit, sic est mihi quasi non 
uod est miseria super miseriam. Sic co- 
bo, et dormio securus, quasi jam transierim 
"lis, et evaserim diem judicii et tormenta 
Sie ludo ei rideo, quasi jam regnem te- 
igno tuo. Idcirco. multitudinem iniquitatum 
expavescens, sed de tua pietate confidens, 
ori et Redemptori meo, qui veniam et in- 
m post reatum per puram et lacrymabilem 
Dem assequi promisisti, confiteor, quoniam 
i$ conceptus sum, et in peccatis. nutritus; 
126 tempus vit:e me: usque ad hanc diem 
lis sum conversatus. Nullum invenio pec- 
[480 non sim aliquo modo inquinatus. Per 
m namque precepta iua et seniorum meo- 
agressus sum. Silentium et taciturnitatem, 
"ua docet, non tenui. Quod mihi licitum 
habui, dedi, et accepi. Clamores paupe- 
miserorum non libenter aut misericorditer 
ec eos in infirmitatibus suis visilavi, Sua- 
, mihi in malum consensi. Facilius multa in 
un unum in summo cogilo ; facilius repre- 
iorum vitia quam mea : et quod in aliis re- 
» [facere non erubesco. Facilius uniuscu- 
iia quam virtutes intendo. Cum aliorum 
erno, mea non aspicio. In meis delictis sum 
, jn alienis rigorem tenere volo. Ad irrogan- 
ümelias sum validus, ad tolerandas infir- 
|obediendum piger, ad lacessendos vero 
jortunus : ad ea qua facere et debeo et va- 
ens, ad ea vero quz facere nec debeo, nec 
aratus. Ita repletaest malis anima mea, pec- 
ig exigentibus. 
1 ecclesia me deteriorem reperio ; ante alta- 
& devote non supplico: vasa sacra non re- 
* tracto : in choro sum corpore, et in aliquo 
mente. Nunc intus maneo, nunc foras exeo : 
t levitas corporis, nec non et mentis. Aliud 
ἔ aliud cogito. Psalmodic verba profero, et 
se sensum non attendo : sed mente vagus, 
lissolutus, oculis attonitus, huc et illuc pro- 
; quecumque ibi geruntur, perlusiro et 
o. V& mihi! quoniam ibi pecco, ubi peccata 
re debeo. Nonnunquam vero in ipsis bonis 


letitiam pariunt, οἱ quamdam securitatem gignunt, 
mens mea secura redditur, et iu torpore laxatur. 
Sepe etiam me ipsum et opera quae feceram lauda- 
vi, et ab aliis laudari 8849 volui. Plerumque laus 
humans, quam non qu&rebam, mihi oblata placuit : 
et cum ex ea incaute extollerer, subito multa quz fe- 
ceram ad memoriam venerunt, ut amplius in ela- 
tione attollerer. Quz subtiliter replicans, atque in 
unum cuncta coacervans, ccpi magis magisque de- 
ceptus intumescere. Dumque iu mei admiratione 
occupatus defigerer, mihi dans gloriam, et non Deo 
ἃ quo omnia acceperam, omnium fructum amisi: 
atque ita didici quoniam qui me laudabant, adver- 
sum me jurabant. Quanto enim quisque in semet- 
ipso gloriatur, tanto a Dei amore disjungitur. 

35. Ita, Deus meus, inferno appropinquavit vita 
mea. Si me liberabis, habebo unde tibi gratias 
agam : si unde non liberabis, non habeo unde te re- 
prehendam, quoniam justus es. Heu mihi! qualis 
vixi ! quanta mala feci, et dixi | Pudet qui sic vixe- 
rim, et quod natus fuerim. Mallem non esse, quam 
talis esse. Bonus eram, et malum me feci : utique 
qui sponte me feci miserum, justum est semper 
esse miserum. Conscientia mea meretur damnatio- 
nem ; poenitentia mea non sufficit ad satisfactionem : 
sed certum est quoniam misericordia tua delet om- 
nem offensionem. Dele ergo, pie Domine, iniquita- 
tem meam multitudine miserationum tuarum. Ego 
vero qui usque ad hanc diem sine causa vixi, amodo 
sine causa vivere nolo. 

36. Sed heu miser ! hic tam saepe sic confessus ; 
surgens, cadens sum defessus : repeccando toties, 
confitendo toties. Multoties promisi me emendare ; 
et nunquam tenui, sed semper ad peccalum redii ; 
et prioribus sceleribus nova et deteriora conjuuxi. 
Nunquam, ut debui, mores meos in melius mutavi ; 
nec a malefactis recessi. Plurimos etiam, me per- 
dens, peccare feci, et multis causa mali exstiti : et 
exemplis vitte mesi nonnulli subversi sunt, Ecce pec- 
cata mea, misericordissime Deus, non abscondo, sed 
ostendo ; &ccuso me, non excuso ; quoniam iniquita- 
tem meam cognosco. Nec idcirco justus sum : quo- 
niam si aller ita me accusaret, sicut ego me ipsum 
accuso, palienter sustinere non possem. Desperare 
ulique potuissem propter nimia peccata et vitia, cul- 
pas, et infinitas negligentias meas, quee egi, et quo- 
tidie indesinenter ago corde, ore, opere, et omnibus 
modis,|quibus humana íragilitas peccare potest ; 
nisi Verbum tuum, Deus, caro fieret, et habitaret in 
nobis. Sed desperare jam non audeo, quoniam sub- 
ditus ille tibi usque ad mortem, mortem autom cru- 
cis, tulit chirographum peccatorum nostrorum; et 
affigens illud cruci, peccatum crucifixit et mortem. 
Gratias tibi ago, Domine Deus meus, quoniam visi- 
tasti me, et ostendisti mihi peccata mea. Nunc pri- 
mum te inspirante didici ad cor meum redire, et me 
ipsum cognoscere, Ádvocabo ergo aliquem de amicis 
tuis, et ei omnia delicta mea exponam, siout mihi 


921 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


928 


precepisti ; ut ejus consilio et auxilio ab omni- À filios Dei sto, habitum monachi, non conversatio- 


bus meis possim iniquitatibus liberari et tibi re- 
conciliari. 
CAPUT XX. 
Confessio coram prcalato. 

31. Audi ergo, pater, miserum peccatorem : audi 
vocem lacrymantis et poenitentis : attende quam 
graviter peccavi, et. Creatorem meum offendi. Deo 
jubente ad eor meum redii; οἱ inde exclusis omni- 
bus preter Dominum Deum et me ipsum, totam vi- 
tam meam discussi tanto dilligentius, quanto fami- 
liarius, et αἱ verum fatear, nihil aliud ibi inveni, 
nisi locum horroris, et vasti solitudinis; conscien- 
tiam videlicet diu neglectam, omnino incultam, spi- 
nis et tribulis obsitam, et omni horrore plenam. 
Nullum enim invenio vitium, a quo non traxerim 
aliquod contagium. Turbavit me ira, laceravit me 
invidia, inflavit superbia. Inde contraxi mentis in- 
constantiam, oris scurrilitatem, opprobria proximo- 
rum, scelera detractionum, lingue effrenationem. 
Seniorum meorum imperia non servavi, sed judi- 
cavi : de meis negligentiis objurgatus, aut rebellis 
fui, aut murmuravi; preferri me melioribus impu- 
denter affectavi; simplicitatem spiritualium fratrum 
irridenter 38855 exagitavi; meas sententias proca- 
citer jactavi ; obsequia delata fastidivi, negata 4υ:- 
sivi; juniores meos elatus despexi. Non observavi 
in obsequie reverentiam, in sermone modestiam, 
in moribus disciplinam. Habui in intentione perti- 
naciam, in corde duritiam, in sermocinatione ja- 
ctantiam, In humilitate fui fallax, in odio pertinax, 
in jocatione mordax. Subjectionis impatiens, poten- 
tige sectator, ad opus bonum piger, ad unitatem fe- 
rus, ad obsequium durus ; ad loquendum qus ne- 
sciebam promptus, ad supplantandum paratus, fra- 
terne societati inhumaaus. Temerarius in judi- 
eando, clamosus in loquendo, fastidiosus in audien- 
do, presumptuosus in docendo, efírenatus defor- 
miter in cachinnando : .onerosus amicis, infestus 
quietis, ingratus beneficis, inflatus obsequiis, et 
imperiosus subjectis. Sepe jactavi me fecisse quod 
non feceram, vidisse quod non videram, dixisse 
quod non dixeram. Dissimulavi etiam me non fe- 
cisse quod feceram ; negavi me dixisse quod dixe- 
ram, non vidisse et audisse quod videram et audie- 
ram : et ita ex omni parte sum reus. Reus in 88. 
culo, reus in claustro : sed ibi per ignorantiam, hic 
per negligentiam ; et utrumque me terret. 

38. Verumtamen multo amplius terret me, quod 
in monasterio ante conspectum Dei deteriorem me 
invenio. Collocavit me Deus in loco voluptatis, in 
domo ubertatis, in paradiso deliciarum : ego vero 
miser et miserabilis, inter mensas epulantium fame 
pereo, juxta fontem sitio, ante ignem algeo ; et ad 
neutrum manus extendere volo, tam piger sum et 
desidiosus. Ita tempus amitto quod Deus mibi sua 
pietate indulserat ad agendam peenitentiam, ad obti- 
nendam veniam, ad acquirendam gratiam, ad pro- 


merendam gloriam. Quasi quoddam monstrum inter 


C 


"- 


nem habens. In magna corona, et ampla cuculla, 
salva mihi omnia existimo. Tanquam arbor sterilis 
terram occupo, et velut jumentum vile, plus con- 
sumo quam proficio. Altiorem alterius locum teneo, 
et nullius officium suppleo : sed sum sicut truncus 
sine frondibus et fructibus. Alii me pascunt de la- 
boribus manuum suarum, sicut prebendarium suum. 
Ego autem tanquam pauper et miser, nec clericum, 
nec laicum gero, Cantare namque et legere nequeo, 
laborare nescio: sed sum opprobrium hominum, 
pecore vilior, cadavere pejor. Tolerabilius enim ca- 
nis putridus fetet hominibus, quam anima pecca- 
trix Deo. Idcirco teedet me vivere : vivere erubesco, 
quia parum proficio. Mori timeo, quoniam non sum 
paratus : malo tamen mori, et misericordie Dei 
me committere et commendare, quia benignus et 
misericors est (Joel. 11, 13), quam de mala mea 
conversalione alicui scandalum facere. Tota nam- 
que die verecundia mea contra me est, οἱ confusio 
faciei mes cooperuit me (Psal. xum, 16), cum. vi- 
deo me somnolentum ad vigilias, tardum ad horas 
canonicas, et pigrum ad opera manuum. Alios au- 
tem video tam strenue et devote divinis interesse 
laudibus; alios vero ita reverenter et alacriter co- 
ram Deo assistere, et eum laudare : ego autem com- 
pungi ad Jacrymas nequeo; tanta est duritia cordis 
mei.-Cantare non libet ; orare non delectat; medi- 
tationes sancias non inveuio : tanta est sterilitas 
animse mese, οἱ devotionis inopia quam patior. 

39. Heu mihi ! omnes in circuitu meo visitat Do- 
minus, ad me autem non appropinquat. Nam alium 
quidem intueor singularis abstinentie ; alium, admi- 
rande patientie; alium, summze humilitatis et man- 
suetudinis ; alium multe misericordie et pietatis : 
illum in contemplatione frequenter excedere ; hunc, 
pulsare et penetrare colos orationis instantia; 
aiiosque, in alis prseeminere virtutibus. Omnes 
considero et prospicio ferventes, omnes devotos, 
omnes in Christo unanimes, omnes donis coelesti- 
bus et gratia affluentes, tanquam revera spirituales 
homines, quos Deus visitat, et in quibus habitat. 
In me vero nihil horum invenio ; quoniam declina- 
vit Dominus in ira a servo suo. Inde est quod, cum 
alii vigilant, ego dormio : quando alii cantant in 
monasterio, ego huc et illuc discurro : quando alii 
in aliquo secreto loco se furantur a colloquiis ho- 
minum, ut ibi loquantur. cum rege angelorum, ego 
quaro colloquia hominum : cum alii vacant. δ 
lectionibus, ego fabulis et verbis otiosis : quando 
alii discutiunt et dijudicant semetipsos, ego judico 
ulios. Aliis placet communis vita, communis disci- 
plina, et commune studium : et mihi placent anguli 
et diverticula. Sic, sic ex quo peccare potui, nun- 
quam a peccatis et malis operibus cessavi. Peccatis 
peccata Semper accumulavi; οἱ peccata quse ali- 
quando operibus implere non potui, malis volunta- 
tibus et malis desideriis nunquam perficere cessavi. 

40. Super omnia mala delectatio carnis, que ab 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


530 


nabulis semper mecum crevit, mihi semper À indulgentiam accipiet. Et quanto quis frequeniius, 


, nec adhuc jam pr& senectute deficientibus 
s me deserit, mullis et variis modis infeli- 
imam meam maculavit, dissolvit, captivavit, 
virtute destitutam, inanem et debilem red- 
ateor hujus operis nefarii immundis recor- 
US me sepe esse commotum et incensum, 
non modicos et inhonestos passum ? et. non 
mearum delectationum mala memoria et 
'ecordaüones mihi nocuere; sed etiam alio- 
alefacta mihi narrata,:et per recordationes 
& ad memoriam reducta, cor meum non 
eneno iniquitatis maculavere, Et in hoc mi- 
er miserabilis sum, quia non tantum doleo 
n dolendum me cognosco; sed sic securus 
velut quid patiar ignorem. 
[oc vero mihi est omni infelicitate miserius, 
Δ opere perversus, ore pollutus, corde im- 
; ad altare accedo, et Christi corpus manibus 
firactare non pertimesco. Accedo elatus ad 
n, iratus ad mitem, crudelis ad  misericor- 
& tamen patitur humilis elatum, mitis ira- 
udelem misericors, Accedo servus ad Domi- 
0n amore, sed timore; non devotione, sed. 
eeedo ad Dominum cujus percussi servum. 
rem accedo, cujus occidi filium ; percussi 
occidi exemplo : nec tamen pertimesco Do- 
, nec revereor Patrem. Manens in turba fra- 
urbans aliquos, et ab aliquo turbatus, quan- 
accedo ad pacificum. Appropinquo etiam talis 
dum pacis, qui prius reconciliatus accedere 
iem ad osculum turbati fratris. Convincit me 
e£ Dei inimicum mea iniquilas; peccatum 
sepe separavit me a Deo. Idcirco obsecro 
er, ui me instruas, quomodo possim, aut 
' Stare cum Deo meo, aut redire, cum ab eo, 
y meis exigentibus, motus fuero. 
CAPUT XXI. 
spiritualis ad confitenlem responsio et 
| instructio. 
»onfessio tua, fili, ad lacrymas me commovit, 
)pter me, tum propterte. Propter me fleo, quo- 
usecumque de te dixisti, eadem fere aut simi- 
wio in me; et multa ad memoriam revocasti, 
ἃ oblitus fueram. Propter te gaudeo, quoniam 
ite Oriens ex alto. Non enim longe es a re- 
x, Notitia namque peccati, initium est salutis, 
o in Domino, quoniam quidquid minus est in 
roris οἱ boni operis, humilitas supplebit pure 
Nonis. Quacumque namque hora peccator 
'sus ingemuerit, salvus erit (Exsech. xvni, 21, 
goniam cor contritum οἱ humiliatum Deus 
ispiciet (Psal. 1, 19). Tardius siquidem vide- 
Ὁ veniam peccatori dedisse, quam ille acce- 
Sic enim festinat misericors Deus absolvere 
& tormento conscientiz sue, quasi plus cru- 
nisericordem Deum compsssio miseri, quam 
miserum compassio sui. Qui enim vere poe- 
& veraciter dolet, absque dubio et absque morà 


quantoque vehementius de suo reatu interno dolore 
afficitur, tanto certior, tantoque securior de indul- 
gentim venia efficitur. Inde est quod animam poeni- 
tenti lacrymis afflictam, tam frequenter quam li- 
benter consolatur Spiritus paracletus. Illam frequen- 
ter visitat, illam libenter confortat, et ad venie fidu- 
ciam plene reformat, quam sua scelera flendo dam- 
nare, et damoando flere considerat. Incipit extunc 
quaedam familiaritas inter Deum et animam, eo 
quod hsc se sentiatab illo sepius visitari, et ex 
ejus adventu non tantum jam consolari, imo ali- 
quoties quodam ineffabili gaudio repleri. 

5 9 43. Sed ad hecquis idoneus? Profecto vere 
ponitens. Omnia etenim in confessione lavantur : 
conscientia mundatur, amaritudo tollitur, peccatum 
fugatur, tranquillitas redit, spes reviviscit, animus 
hilarescit, Post baptismum nullum aliud nobis con- 
stitutum est remedium quam confessionis refugium. 
Sit ergo devota cordis compunctio, vera oris con- 
fessio, discreta carnis mortificatio, repentina vitio- 
rum exsürpatio, laeta bonorum operum  exhibitio. 
Non erubescas Deo confiteri, cui non potes abscondi. 
Ipse enim novit abscondita cordium, cui omnia nuda 
sunt et aperta; ante cujus conspectum cuncta nostra 
peccata sunt scripta. Sed quod ibi scribit transgres- 
sio, hic delet confessio. Non te igitur pudeat dicere, 
quod non puduit facere. Quod si forte pudor est ti- 
bi, mihi soli peccatori peccata tua exponere; quid 


C facturus es in die judicii, ubi omuibus exposita tua 


apparebit conscientia? Si cogereris coram multitu- 
dine nudo corpore transire, non posses non eru- 
bescere : cur. ergo minus confunderis, quando im- 
munda cogitatione in mente sordidaris? cur minus 
erubescis pudenda cordis, quam pudenda carnis? 
cur magis vereris vultus hominum, quam vultus 
angelorum? Talis confusio separat a Deo. Omnis spes 
venie οἱ misericordie est in confessione vera. Si- 
mulata namque confessio non est confessio, sed du- 
plex confusio. Excludit enim miserationem Dei mi- 
seri| simulatio : nec dignatio locum habet, ubi ΄" 
fuerit dignitatis presumptio. Provocat vero. compas- 
sionem humilis miserie confessio. Nulla est enim 
tam gravis culpa, quee non habeat veniam per pu- 
ram confessionem, Vitia igitur cordis tui et pravas 
cogitationes illico manifesta. Peccatum enim prodi- 
tum cito curatur: crimen vero tacendo ampliatur. 
Vitium si patet, fit ex magno pusillum : si latet, fit 
ex minimo magnum. Nam velox confessio veloci- 
ter medicinam facit. Melius est ut. viles vitium, quam 
ut emendes : ne forte cum incurreris, revocare non 
possis. 


CAPUT XXII. 

Remedia suggerit adversus pravas cogitationes 
efficacia ; memoriam Passionis Christi, et novis- 
simorum. . 
&&, Quoties te sentis turpibus cogitationibus pul- 

sari, et ad illicitam delectationem allici ; toties pone 

ante mentis oculos quomodo Christus in. cruce cru- 


531 


TRACTATUS DB INTERIORI DOMO. 


932 


cifixus est pro te. Intuere quomodo a Juda Judzis À sator et judex tuus. Convicius teste propria con- 


"traditur, et quam viliter pertractatur, blasphematur 
et colaphizatur, judicatur et condemnatur, exspo- 
liatur οἱ flagellatur; ad ultimum vero contumeliis 
ct opprobriis affectus iuter duos latrones suspendi- 
tur: clavis cruci affixus, sputis derisus, spinis co- 
ronatus, lancea perforatus. Ex omnibus partibus 
sanguis emanat, et inclinato capite emittit spiritum. 
Ita Redemptor tuus moritur pro te : et tu nescio cu- 
jusmodi sordida cogitatione sordidaris in mente! 
Sufficere posset hsc cogitatio ad excludendas om- 
nes illicitas cogitationes. Sed ecce ad alia transea- 
mus, 

&5. Considera quomodo morieris, quando aliqua 
gravi infirmitate vexatus, et ad extrema deductus, 
ibi ad terram projectus, inter longa suspiria et dif- 
ficiles singultus, inter diverwos dolores et timores 
animam exspirabis. Tunc veniet corpus in pallorem 
et horrorem, in saniem et fetorem : erit vermis et 
cibus vermium. Ánimam vero mox capient et ra- 
pient larvales ille facies, quz& eam in exitu preesto- 
jantur : et ex omni parte terrebunt eam daemones 
terribiles et horribiles. Cogita quis eam defendet a 
rugientibus preparatis ad escam : quis consolabitur 
eam, cum teterrima illa monstra daemoniorum oc- 
cursantia sibi catervatim ruere videbit : aut quis de- 
ducet per ignotam regionem. Attende eliam quam 
subito venit dies ultima : subito venit, et forsitan 
hodie erit. Jam adest; jam presentaberis ante tre- 


scientia, et testibus oculis ipsius Judicis, fugere non 
poteris : sed tremens et anxius stabis suspensus ad 
gravissimam sententiam in angusto periculo et in 
periculosa angustia, tanquam illico recepturus quod 
in perpetuum amittere non poteris. Judex tunc erit 
vehementer iratus, et terribiliter districtus : sen- 
tentia ejus semel lata erit immutabilis : tortores 
horribiles, qui nunquam miserentur, erunt parati, 
ut, data sententia, te damnatum ad tormenta rapiant. 
Tormenta erunt sine intervallo οἱ sine tempera- 
mento :timor conturbabit te, cuum ferra aperietur 
coram te, et tu rues οἱ cades in stagnum sulphuris 
ardentis et fetentis, Ignis exterius. carnem tuam 
comburet; vermis interius conscientiam corrodet : 
ibi eris sine fine, sine spe venie et misericordis, 
Omnia vero gehenne supplicia superabit, Deum non 
videre, et bonis carere, quse in potestate habuisti 
obtinere. 

Δ. Si vis omnes malas cogitationes a corde tuo 
expellere, li:ec ssepe cogita. Ibi namque est cogitatio 
tua, ubi est affectio tua; ibi cor tuum, ubi est de- 
siderium tuum : quoniam illud sspius in cogita- 
tione volvimus, cujus amore plus affecti sumus. In 
cogitatione sua cadit quisque, vel stat. Si bona oo- 
gitas, cogitatio tua sancta custodit te. Si mala co- 
gitas, Spiritus sanctus discipline effugiet fictum, et 
auferet se a cogitationibus qus sunt sine intellecta 
(Sap. 1, 5) ; eritque templum Dei spelunca diaboli : 


mendum Judicem : accusaberis multis et magnis of- C quoniam quem Deus deserit, diabolus arripit. Spiri- 


fensis; non uno, non paucis, sed innumeris crimi- 
nibus; non parvis, sed immensis; non dubiis, sed 
certis; non brevi accusatione, sed tam longa, quam 
longa est tota vita, non uno accusatore, sed tot 
quot sunt delicta tua. Ipse Judex erit districtus ac- 
cusator tuus. Omnes etiam spiritus boni et mali co- 
ram Deo te accusabunt cum eo. Boni, quia δ 8 Deo 
debent zquitatem ; mali, quia tuam servant iniqui- 
tatem. Tot judicibus et populis astabis, quot pre- 
cesserunt te in opere bono. Tot arguentibus con- 
funderis, quot, tibi prebuerunt bene vivendi exem- 
plum. Tot convinceris testibus, quot te monue- 
runt bonis sermonibus, et justis actionibus. Om- 
nibus populis nudabuntur iniquitates tug, et cunctis 
agminibus patebunt universa scelera tua, non $0- 
jum actuum, verum etiam cogitationum et locu- 
tionum. 

26. Multa vero peccata tunc proruent ex impro- 
viso, quasi ex insidiis, quse modo non vides, et for- 
sitan plura et terribiliora his que nunc vides. Un- 
dique erunt tibi angustis. Hinc erunt accusantia pec- 
cata; inde, terrens justitia : Subtus, patens horri- 
dum chaos inferni; desuper, iratus Judex: intus, 
urens conscientia; foris, ardens mundus. Si justus 
vix salvabitur, peccator sic deprehensus in quam 
partem se premet? Latere erit impossibile : apparere 
iotolerabile. In tanto discrimine torquebit te tua 
conscientia male sibi conscia, cruciabunt cordis ar- 
cana. Cogente eliam conscientia, tu ipse eris accu- 


tus sanctus suggerit bona et dulcia : spiritus malus 
mala et amara, vana, inutilia, οἱ immunda. Et ideo 
quacumque hora mala cogitatio cor tuum tangit, non 
consentias illi : nec sinas eam in corde tuo manere, 
sed illico repelle. In initio cogitationis inique re- 
siste, et fugiet ἃ te. Nam ante Dei oculos non vo- 
lant vacug cogitationes nostre : nulla momenta 
temporis in animum transcenduntsine statu retribu- 
tionis. Cogitatio prava delectationem parit, delecta- 
tio consensum, consensus actionem, actio consuetu- 
dinem, consuetudo necessitatem, necessitas mor- 
tem. Sicut vipera a filiis suis in utero positis lace- 
rata perimitur, ita nos cogitationes nostre intra 
nos nutrit occidunt. Daemonum est malas cogita- 
tiones suggerere : nostrum est illico illas expellere. 
Nam in animo nostro eas jacere, nostre attinet vo- 
luntati, et proprie deputatur culpe. Voluntale nam- 
que sua cadit quicadit, et voluntate Dei stat qui stat. 
Cogitatio tamen immunda mentem non inquinat 
cum pulsat, nisi cum hanc sibi per delectationem 
subjugat. 
CAPUT XXIII. 

Dedamnis peccati superbie invidic, et defractionis. 

48. Superbia sicut est origo omnium criminum ; 
ita est ruina omnium virtutum. Ipsa enim est in pec- 
cato prima : ipsa in conflictu postrema. Ipsa autem 
in exordio mentem per peccatum prosternit : aut in 
fine de virtutibus dejicit. Idcirco est omnium pec- 


catorum pessima; quia tam per viriutes, quam per 


598 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


994 


viia humanam δ 44 mentem exterminat. Cetera À judicio, non alieno. Nemo enim magis scire potest 


vitia solas illas virtutes impetunt, quibus ipsa de- 
struuntur ; ut luxuria pudicitiam, ira patientiam : 
sola vero superbia contra cunctas animi virtutes se 
erigit, et quasi generalis ac pestifer morbus omnes 
corrumpit. Idcirco nisi omnia opera nostra humi- 
litas prsecesserit, comitata et consecuta fuerit; pro- 
posita quam intueamur ; apposita cui adhereamus ; 
interposita qua reprimamur : totum de manu extor- 
quet superbia. Quantalibet sit justitia operis, apud 
internum judicem! nulla est, si hanc elevat tumor 
mentis. Perit revera omne quod agitur, si non solli- 
cite in humilitate custodiatur. Signa superbie hec 
sunt : clamor in locutione, amaritudo in silentio ; dis- 
solutio in hilaritate, furor in tristitia; honestas in ima- 
gine, inhonestas in acüione, rancor in reprehensione. 

&6. Invidia est animi tinea. Sensum comedit, pectus 
urit, mentem afficit : cor hominis quasi qusdam 
pestis depascit, et cuncta bona ardore pestifero de- 
vorat. Invidus alienum bonum, suum facit invidendo 
peccatum. Cum peccatores quosque conspicimus, 
non facile eos judicemus, sed magis defleamus ; quia 
in similibus aut lapsi sumus, aut labi possumus. Si 
vis delinquentem corripere, aperte increpa, nec oc- 
culte mordeas, Quid enim prodest, si me nesciente 
alis mala mea referas ? Vs illi qui suam renuit 
corrigere vitam, et aliene non desinit detrahere. Si 
vis detrahere, tua in te peccata retorque : non alio- 
rum delicta, sed propria cerne. Nunquam enim aliis 


detrahes, si te bene inspexeris. De malo alieno os C 


tuum non coinquines ; non detrahas peccanti, sed 
condole : quoniam grave peccatum est detractio. 
Detrahentes et audientes pari reatu retinentur. Sicut 
irasceris alteri quando detrahit tibi : sic irascaris 
tibi quando detrahis alteri. Detractio est mordacior 
quam vera cordis reprchensio. 


CAPUT XXIV. 


Varia monita de vitanda curiositale, mendacio, va- 
niloquio, et vindicta studio. 


50. Multos seducit curiositas. Tamdiu quisque 
Sua peccata ignorat, quamdiu curiose aliena consi- 
derat. Qui semetipsum aspicit, non quxrit quid in 
aliis frequenter reprehendat ; sed in semetipso quid 
lugeat. Quod iuter se loquuntur homines, nunquam 
scire desideres. Omne eiiam genus mendacii sum- 
mopere fuge. Nec casu, nec studio loquaris falsum : 
quia os quod mentitur occidit animam (Sap. 1, 11). 
Per nullam fallaciam vitam alicujus defendas. Fuge 
nhonesta verba : rejice verbum quod non «dificat 
audientes, Vanus enim sermo cito polluit mentem: 
et facile agitur, quod libenter auditur. Vanus enim 
sermo, vang conscientie est index. Mores hominis 
lingua pandit ; et qualis sermo ostenditur, lalis ani- 
mus comprobatur: quoniam ex abundantia cordis 
os loquitur (Matih. xu, 34). Sermo vanus non erit 
absque judicio ; quia ab omni rectitudinis statu de- 
non appetit, nec contumeliam sensit. Discerne to tuo 
pereunt, qui per verba vana dilabuntur, Qui laudem 


quis scis, sicut tu, qui conscius es tibi. Quid enim 
prodest dum malus es, si bonus przediceris ? Qualis 
haberi vis, talis esto. 

Si sapiens fueris, fe semper habebis eumdem. 
Stude loqui non quod libet, sed quod oportet. Qui 
otiosum verbum non reprimit, ad noxia cito transit. 
Magna virtus est, si non ]edas ἃ quo lesus 68 : 
magna gloria est, si cui nocere potuisti, parcas. 

Nobile vindicta genus est ignoscere victo. 
Quidquid tibi contigerit adversi, pro tuo peccato 
evenit tibi. Tempera ergo dolorem tuum, et dic: 
Juxta modum delictorum parva datur ultio. Mala 
aliorum hono tuo supera. Vince malitiam bonitate : 
detrahentium errores dissimulando calca : non sis 
in pace infidus, nec levis in amicitia. Odientes ad 
pacem invita, discordantes ad concordiam revoca, 


830 CAPUT XXV. 


Varia et preclara morum documenta proponit. 


51. Conscientia hominis abyssus multa. Sicutenim 
abyssus exhauriri non potest; sic cor hominis eva- 
cuari a cogitationibus suis non potest : sed continua 
volubilitate in eo volvuntur. Mare magnum est, et 
Spatiosum manibus; illic reptilia quorum non est 
numerus (Psal. ci, 23). Sicut enim reptile latenter 
repit, et sinuosis anfractibus huc et illuc deambulat 
ita conscientiam hominis venenale cogitationes in- 
trant et exeunt ; ul nesciat homo unde veniant, aut 
quo vadant. Hoc bene cognoverat, qui dicebat : Pra- 
vum est cor hominis, et inscrutabile; et quis cogno- 
scet illud (Jerem. xvii, 9)? quod scrutationem non 
recipit, nec cognitionem. 

52. Nulla pena gravior est prava conscientia. 
Mala conscientia propriis agitur stimulis. Si publica 
fama te non damnat, propria conscientia te con- 
demnat : quoniam nemo potest se ipsum fugere. 
Vis nunquam esse tristis ? Bene vive, Bona vita sem- 
per gaudium habet : conscientia rei semper in poena 
est. Ita clemens esto in alienis delictis, sicut in tuis : 
nec quemquam districtius quam te judices. Sic 
alios judica, ut ipse judicari cupis. Lex tua te con- 
swingit. Judicium quod aliis imponis, ipse portabis. 


D Nullum ante judicium condemnes : ante proba, et 


sic judica. Non enim qui accusatur, sed qui convin- 
citur, reus est. Valde periculosum est de suspicione 
quempiam judicare. In ambiguis, Dei judicio serva 
sententiam. Non eligas cui miserearis, ne forte pree- 
tereas illum qui meretur accipere. Omnibus (29) te 
tribue, si potes, quoniam incertum est pro quo [magis 
pleceas Deo. Major sit benevolentia, quam quod da- 
tur ; quoniam tale erit opus tuum, qualis fuerit in- 
tentio tua. Qui cum tristitia manum porrigit, fructum 
remunerationis amittit, Non est misericordia, ubi 
non est benevolentia. Non auferas uni, unde tribuas 
alteri ; quoniam nil prodest si inde alium reficis, 


(29) Vidctur deesse, peteulibus. 


935 
unde alium inanem facis. Abjice a te quidquid tuum 
bonum propositum impedire potest : contemne vivens 
qu& post mortem non habere potes. 

35. Difficile est, imo impossibile, ut presentibus 
quis fruatur bonis, et futuris : ut hic ventrem, et 
illic mentem impleat ; de deliciis transeat ad deli- 
cias; αἱ in terra et in coelo gloriosus appareat. Si 
vis cum letitia animi vivere, noli multa habere. 
Istam quisque finiens vitam, nisi quod meruit in 
ipsa, non potest habere post ipsam. Quanto namque 
inferius delectamur, tanto ἃ superno amore disjun- 
gimur. Nullus sit casus quem non meditatio tua pre- 
veniat : nullus sit casus qui te imparatum inveniat. 
Propone nihil esse quod tibi accidere non possit. 
Vita foveam, in quam vides alium coram te cecidisse, 
Aliorum perditio tua sit cautio. Dum nescimus, re- 
pente mors venit, Nescimus enim quid hodie nobis 
contingat: et ignoramus an hac nocte animam 
nostram conditio mortis deposcat. Quotidie ad finem 
vite tendimus, οἱ ad mortem properamus. Idcirco 
singulis horis cogitare debemus, quo singulis mo- 
mentis properamus. Unde Dominus ait per prophe- 
tam : Perditio tua, Israel, ex te: tantum in meauzi- 
lium tuum (0466 xni, 9). Quasi diceret : Ut pereas, 
imputa tuo merito ; ut salveris, meo auxilio. Nun- 
quam oportet poenitentem habere securitatem de 
peccatis. Nam securitas negligentiam parit, el ssepe 
incautum ad vitia transacta reducit. Non solum gra- 
via, sed et levia cavenda sunt peccata. Multa enim 
levia unum grande efticiunt : sicut solent de parvis 
et minimis gultis immensa flumina crescere. Non 
est dubium quod qui casti. perseverant et virgines, 
angelis Dei efficiuntur zquales. 

CAPUT XXVI. 

De ventris importunitate et versutia diaboli. 

δά, Nullus homini tam improbus exactor est, 
quam venter, qui quotidiana famis exactione te 
urget. Cum cseteris vitiis, etsi interdum nascimur, 
interdum 3836 tamen cum eis non morimur : sed 
cum isto nascimur, οἱ cum isto morimur. Multis 
creditoribus reliquit me obnoxium pater meus : sed 
ab omnibus liberatus sum. Unus tamen superest a 
quo liberari non possum, id est venter. Venter prze- 
cepta non audit : poscit, appellat. Non est tainen 
modestus creditor: parvo dimittitur, si modo dederis 
ei quod debes, non quod potes. Quosdam presciens 
Dcus peccare posse, in salutem flagellat eos iufirmi- 
tate corporis, ne peccent : ut eis utilius sit frangi 
languoribus ad salutem, quam remanere incolumes 
ad damnationem. Est perniciosa sanitas, que ad 
inobedientiam ducit : est et salubris infirmitas, que 
per divinam correptionem mentem a duritia frangit 
et humiliat. 

55. Diabolus quando decipere quemquam tentat, 
prius naturam uniuscujusque intendit : et inde se 
applicat unde aptum hominem ad peccandum aspi- 
cit. Blandis et lenibus mentibus luxuriam, aut va- 
nam gloriam proponit: asperis vero mentibus iram, 
superbiam, vel crudelitatem. Adversarius noster 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


536 


cum ab exteriori sensualitate se videt exclusum, in- 
teriora collectis viribus aggreditur et ingreditur: 
sed spiritualis homo qui omnia judicat, ejus astu- 
tias non ignorat. Reprimit quod potest ; quod non 
potest, tolerat : quia etsi latratum canis sustinet, 
morsum non timet. Mordet, cum ad consensum 
pertrahit : latrat, cum suggerit ; et tunc non vulne- 
rat, sed coronat ; quoniam etsi resistentem fatigat, 
non obligat nisi consenüenlem. 
CAPUT XXVII. 
De oratione, et modo recte orandi. 

56. Oratio est mentis devotio ; id est conversio in 
Deum per pium et humilem affectum. Humilem ex 
conscientia infirmitatis proprie : pium ex conside- 
ratione divine clementie. Nullo alio modo Deus ci- 


B tius ad misericordiam flectitur, quam si animus 


deprecantis ad eum toto devotionis affectu conver- 
tatur. Nil ita Deum complectitur, quemadmodum 
purus mentis affecius. Idcirco cum orare volueris, 
solus solitudinem cordis tui ingredere : et collecto 
spiritu tuo, integra mente et vacua curis, orationis 
domum intra : et stans coram Deo ante. unum ali- 
quod de altaribus, orationis instantia coelos pene- 
tia; et preesentatus choris ccelestium, in ipsorum 
presentia miserias et calamitates, quas pateris, mi- 
serandus deplora. Prode tuam necessitatem, posce 
eorum pietatem, et eo confido ineo qui dixit, Pe- 
tite, et accipietis (Luc. x1, 9), quoniam si persevera- 
veris pulsans, non exibis inde vacuus. Sic ora cum 


Ὁ  oraveris, quasi sis assumptus et prssentatus ante 


faciem majestatis in excelso throno : ubi millia mil- 
lium ministrant ei, et decies centena millia assistunt 
ei (Dan. vui, 10). Tunc veraciter oramus, quando 
aliunde non cogitamus, Sine intermissione orare 
debemus (I Thess. v, 47). Nam sicut nullum est 
momentum, quo homo non fruatur aut utatur Dei 
pietate et misericordia : sic nullum debet esse mo- 
mentum, quo eum presentem non habeal in me- 
moria. Felix anima, quee omnes evagationes mentis 
in unum studet colligere, et in illo vere felicitatis 
fonte desiderium figere. Quando oramus, Spiritum 
sanctum ad nos vocamus. Oratio cordis est, non 1la- 
biorum. Neque enim verba deprecantis Deus inten- 


D dit ; sed orantis cor aspicit. Vis virtutes tuas auge- 


re? Prodere noli. Quod manifestando potes amit- 
tere, tacendo custodi. Quibusdam enim concessum 
est tantum beneagere, et fructum boni operis non 
habere : quod ipsi sibi auferunt per studium humane 
jactantiz. Sicut glacies calore dissolvitur, ita virtus 
ore laudantis. 

57. Cum ad cor meum redire volo, desideriorum 
carnalium turbe tumultusque vitiorum , tentationi- 
bus suis cogitationem meam dissipant, οἱ intentio» 
nem cordis in oratione perturbant. Et dum converti 
ad Deum post perpetrata vilia studeo, et contra 
hzc eadem vitia, quie perpetravi, illum exorare co- 
nor ; occurrunt cordi phantasmata peccatorum qu& 
feci, et mentis mes aciem reverberant, confundunt 
animum, et deprecationis mese vocem premunt. 


597 


Ita mala quie feci, cogitationi 48 ὦ 5 mes suis ima- 
ginibus impressa, in ipsa mea oratione me contur- 
bant. Ceterum quanto graviore tumuitu cogitatio- 
num carnalium premor, tanto ardentius orationi 
insistere debeo. Et quantum peccatorum meorum 
phantasmata in oratione plerumque patior ; tantum 
necesse est ut intentio cordis mei quo durius repelli- 
tur, tanto valentius insistat orationi ; quatenus co- 
gitatoinis illicite tumultum superet, atque ad pias 
aures Domini nimietate su:  importunitatis tamdiu 
irrumpat, donec cogitationes malas manu sancti de- 
siderij ab oculis cordis abigat. Hc est vera tran- 
quillitas, cum tota mens in se ipsa colligitur, et in 
uno cternitatis desiderio immobiliter figitur. Debet 
proinde fluctuationem cordis restringere, et ad unius 
veri gaudii desiderium, cogitalionum et affectionum 
motus colligere. 
CAPUT XXVIII. 
De vitiis et abusibus lingue, cantus, juramen- 
ti, eic. 

58. Multum loqui, stultitia est : quoniam in mule 
tiloquio peccatum deesse non potest (Prov. x, 19). 
Lingua dicitur, quia lingit. Lingit adulando, mordet 
detrahendo, occidit, mentiendo. Ligat, et ligari non 
potest : labilis est, et teneri non potest; sed labitur 
et fallitur. Labitur αἱ anguilla, penetrat ut sagitta ; 
tollit amicos, multiplicat inimicos ; movet rixas, se- 
minat discordias. Uno ietu multos perculit et inler- 
ficit. Blanda est et subdola, lata et parata ad exhau- 
rienda bona, et miscenda mala. Qui custodit lin- 
guam suam, custodit animam suam (Prov. xxi, 23); 
quoniam mors et via in potestate lingue est (Prov. 
xvi, 21). Qui linguam suam el venirem custodire 
non potest, monachus non est, Cujus peccatum 
quisquis sequitur, necesse csi ut ejus poenam se- 
quatur. Uniuscujusque casus tanto majoris est cri- 
minis, quanto priusquam caderet, «majoris erat 
virtulis. Per qua peccasti, per haec torqueberis. 
Secutus es carnem; flagellaberis in carne. Crimen 
non est in rebus, sed in usu agentis. Sepe pro- 
lixa lectio, longitudinis causa memoriam legentis 
oblitterat. 

59. Sunt quidam voce dissoluti, qui vocis sue 
modulatione gloriantur : nec tantum gaudent de 
dono gratie, sed etiam alios spernunt. Tumentes 
elatione, aliud cantant quam libri habeant : tanta 
est levitas vocis forsitan et mentis. Cantant ut pla- 
ceant populo, magis quarn Deo. Si sic cantas, ut ab 
alis laudem qusras; vocem tuam vendis, et facis 
eam non tuam, sed suam. Habesin potestate vocem 
tuam, habeto et animum. Frangis vocem, írange 
et voluntatem. Servas consonantiam vocum, serva 
et concordiam morum; ut per exemplum concordes 
proximo, per voluntatem Deo, per obedientiam 
magistro. : Cave ne, sicut delectaris altitudine vocis, 
delecteris elatione mentis. Nec diviti obsunt opes, 
si eis bene ulatur : nec pauperem egestas commen- 
dabilem facit, si inter inopiam sordes peccati non 
cayeat. 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


C 


998 


60. Quacumque arte verborum quis juret, Deus 
qui conscientis testis est, ita hoc accipit, sicut ille, 
cui hoc juratur, intelligit : qui vero dupliciter jurat, 
dupliciter reus fit, quia et nomen Domini in vanum 
assumit, et proximum dolo capit. Sepe Deus hic 
puniri tolerat, quos ad salutem perpetuam parat. 
Jucunditas cordis est vita hominis. Cor pravum 
dabit tristitiam. Omnis boni impedimentum est tristi- 
tia. Humilitas nec ipsa irascitur, nec alios irasci 
permittit, Humilitas est, si quando peccaverit in te 
frater tuus, antequam illum peccasse poeniteat, dimi- 
seris illi. Unusquisque talem indulgentiam acceptu- 
rus 68. ἃ Deo, qualemipse dederit proximo suo in 
se peccanti. Frustra Deum propitiari sibi quszrit, qui 
cito placari proximo negligit. In tua infirmitate non 
(6 despicias, sed ora Deum, et curabit te. Sepe 
multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat 
ad salutem. Duobus modis oratio impeditur, ne im- 
petrare quis valeat postulata : hoc est, si aut mala 
quisque committit, aut si delinquenti in 86 debita 
non dimittit. 

61. Vera confessio et vera poenitentia est, quando 
Sic poenitet hominem peccasse, ut crimem non re- 
petat. Nihil pejus est quam culpam cognoscere, nec 
deflere. Si videris aliquando persecutorem tuum 
nimis sgvientem, scito 83S quia ascensore suo dze- 
mone perurgetur. Omnis homo qui alium in cor- 
pore persequitur, prius ipse in corde persecutionem 
sustinere cognoscitur. Super tria firma sedet humi- 
litatis perfectio : ut attendat homo quid fuit ante or- 
tum, quid est ab ortu usque ad occasum , quid erit 
post hanc vitam. Unde enim superbiat homo, reme 
morans quod fuit vile semen, et sanguis coagulatus 
in utero ; postmodum in deserto hujus vitze miseriis 
expositus el peccato; tandem cinis, el esca vermium 
futurus in tumulo? 

Unde superbit homo, cujus conceptio culpa, 
Nasci pana, labor vita, necesse mori? 
Quando vel quomodo, vel ubi, nescire ? 
CAPUT XXIX. 
De cordis instabilitate confessio panitentis et 
responsio patris spiritualis. 

62. Solus solitudinem cordis mei ingredior, et 
cum corde meo paulisper confabulor, ab ipso qus- 
rens de ipso et de his qua circa ipsum sunt. Cor 
meum, cor pravum, vanum et vagum, omni volu- 
bilitate volubilius : de uno in aliud vago incessu 
transit, queerens requiem ubi non est. In omnibus 
enim quz videntur, requiem qusesivi, et veram re- 
quiem in eis invenire non potui. Deinde rediens ad 
me, consistere in me ipso non possum : quoniam 
mens mea valde levis, multumque instabilis, vaga et 
profuga, ubique se variat, undique fluctuat; quia 
vult et non vull pigra, consilia mutat, voluntates 
altlernat, similis folio quod a vento movetur et cir- 
cumfertur. Inde est quod cogitationes meg vane et 
importune me trahunt, et ducunt modo ad forum, 
modo ad litigia altercantium, nunc ad convivia pin- 
guium, nunc ad immunda libidinum, Modo sordida 


539 


üitillatione caro inflammatur; nunc vero fceda cogi- 
tatione animus sordidatur : et cum confusionis mese 
ealiginem declinare volo, non valeo. Sic, sic. dum 
me diligenter inspicio, tolerare me ipsum non pos- 
sum. Nonest enim hora diei, nec momentum tem- 
poris, quo Creatorem meum in aliquo non offen- 
dam, et imaginem suam in me aliquo modo non 
obfuscem. Vitam meam cum diligenter exploro, 
quotidiana confessione confiteri non possum  pessi- 
ma vitiorum germina, qu& in me quotidie repullu- 
lant. Ecce audisti, pater, abominationes meas ma- 
las et pessimas; et adhuc scias multo pejora et 
iniquiora in angulis cordis mei latere, que ad 
lucem vere confessionis venire erubesco. Verum- 
tamen si Dei consilium habes, consule quid agen- 
dum sit. 

63. Cum per pravas ineptasque cogitationes vaga 
mente discurris, deceptoriis spiritibus tentandi adi- 
tum in te aperis. Et iia te a Deo separas, quoniam 
perverse cogitationes separant a Deo, et Spiritus 
sanctius discipline effugiet fictum, et auferet se a 
cogitationibus quie sunt sine intellectu (Sap. t, 3, 5). 
Mens vero instabilis et inquieta, dum semper nititur 
apprehendere quod appetit, desideriis suis circeum- 
agitata nunquam requiescit. Idcirco in uno seterni- 
tatis desiderio immobiliter debet figi. Peccata autem 
tua confiteri non erubescas : quoniam omnia in con- 
fessione lavantur; et nullum peccatum dimittitur, 
nisi prius confiteatur. Prosequere igitur, οἱ si ad 
perfectam sanitatem pervenire desideras, quidquid 
conscientiee stomachum gravat, totum vomitu purge 
confessionis evomere non differas. Virus enim vi- 
tiorum, nisi, festinanter ejiciatur, prius interiora 
corrumpit ; deinde ad exteriora ebulliens, totum 
corpus occupat et maculat. 

CAPUT XXX. 
Pergit. paenitens aperire conscientiam et statum 
anime sua coram paíre spiritual. 

θά. Quoniam JEgypltium tuum non abominaris, 
sed foves οἱ instruis; manifestabo tibi, non solum 
peccata actionum, verum etiam cogilationum. Audi 
ergo miseriam meam. Sepe veniunt ad mentem 
meam cogitationes innumerg et surgunt affectiones 
multe, et sollicitant ie de cura corporis, et. sugge- 
runt multa de 899 usibus necessitatis. Conveniunt 
ibi ad consulendum, veraciter autem ad decipiendum : 
et congregantur consiliarii muliü, et consiliatores 
᾿ vani, imo deceptores veri. Congregantur autem quasi 
in consilium unum, et quasi ad queerendum consi- 
lium bonum, et dantur in commune consilia multa , 
sed inutilia et vana; quia consilium vanitatis est, 
et totum eorum consilium de vanitate est. Suadent 
mihi sanguinem minuere, ut possim pausare, et 
lautiores cibos sumere; remanere de vigiliis, ut sa- 
tis possim dormire Consulunt corpus recreare ne 
deficiat, carnem fovere ne tabescat, abstinentiam 
aliquantulum relaxare, quieti parumper indulgere : 
et in hunc modum agitur de cura corporis, cura 
superflua, et de vanitate ventilatur questio vana, et 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


940 


super hujusmodi inutili negotio consumitur sepe 
hora una. 

65. Qui carnis su: desideriis non resistit, et. mo- 
tus cordis sui custodire negligit; ita tandem prava 
consuetudine illigatur, ut postmodum etiam volens 
eis resistere non possit. Propterea quoties hujus- 
modi consiliarios improbos et iniquos in unum con- 
venire sentis; non eis consentias, sed illico excute 


' te, nunc ad orationem, modo ad operationem, sepe 


autem ad medilationem ; nec prius cesses, donec 
illi evanescant. Intuere quomodo Christus stetit in 
cruce; considera quomodo morieris, vel ubi, vel 
quando : statue te ante terrificum tribunal tremendi 
Judicis; descende usque ad infernum inferiorem, et 
ibi cerne quomodo pro peccatis suis animse puniun- 
tur. Talis etenim cogitatio probatissimum remedium 
est contra turpes cogitationes. 
CAPUT XXXI. 

Confessio penitentis de cura carnis, et vitiis gula. 

66. Quoniam verba delictorum meorum audire 
non dedignaris, sed patienter auscullas, fateri opor- 
tet quod adhuc fatendum est. Cum supradictis con- 
siliariis iniquis et iniqua consulentibus acquiesco, 
et eorum consilia libenter recipio; adsunt subito 
cogitationes prave, assurgunt affectiones perverse, 
multum sollicite, sed parum discrete, quomodo 
carnem meam delicatissime foveam ; quse quan- 
tumcumque suavissime nutriatur, semper caro est, 
Offerunt mihi infirmitorium; sed quoniam turpe est 
in illo diu permanere, cquitandi occasionem quzs- 
runt et inveniunt. Nec mora, equi parantur, cadi 
implentur, hospitia eliguntur, et qu:e sunt necessa- 
ria in via, ligantur et parantur. Vocor, et. vocatus 
venio, Injungitur mihi obedientia illa : ego vero me- 
tuens ex meo desiderio vilescere, recuso ore, quod 
corde desidero; acquiesco tanquam coactus, et ideo 
letus ascendo, et iter arripio. Proh dolor! religio 
relinquitur, et silentium rumpitur : hinc inde vo- 
lant verba vana et inutilia, forsitan et detractoria. 
Sic confabulando sspe consumitur dies integra. Ve- 
nio ad hospitium, assideo ad mensam, apponitur 


ἢ pauis albus et vinum bonum, piscis et caseus, ova, 


eic. Interea recurrit animus ad fratres qui sunt 
in conventu, et grave est mihi ut dissimiliter ab eis 
reficiar; et epuler splendide, illis aride reficienti- 
bus: et remordet me conscientia mea, si pro faba 
piscem, si pro cepe seu milio caseum, si pro mica 
gastellum ad refectionem sumam ; si vinum bibam, 
el fratres aquam. 

67. Gula vero exspectationis impatiens, invitat el 
instigat, ut comedam et bibam. Dicit enim : Non de- 
bes esse molestus ei qui te charitative suscepit, sed 
ad nutum illius te per omnia debes habere, et. mo- 
niüs illius libenter obedire, et impensa beneficia 
cum graliarum aclione percipere, quoniam nihil 
respuendum est quod cum charitate offertur. Chari- 
talis est ut quod ille tibi apponit, cum ipso pariter 
de eodem sumas ne scandalizelur si viderit te 
aliud quam se comedere. Ita ergo fac ut convenit, 


541 


Communiea et participa cum hospite, sicul scri- 
ptum est : Comedentes et bibentes qua apud. illos 
sunt (Luc. x, 7). Ego vero his persuasionibus victus, 
communico et participo eum hospite pro hospite. 
Et quoniam de alieno ministratur, et non de pro- 
prio, incipio mihi esse indulgentior, et manu lar- 
gior. Prosequor causam pro qua veni ad mensam. 
8690 Nam comedo et bibo profuse, sicut mos est : 
et maltiplicantur fercula et pocula, donec et venter 
gravetur, etcerebrum turbetur : nec arguitur super- 
fluitas, quam excusat hospitalitas. Sic, sic mei obli- 
tus, dum guli appetitum sequor, oblivisci mox in- 
eipio quid faciant íratres in refectorio; et cadit a 
memoria faba, caulis, panis durus, et aquse potus. 
Sieut fabula, sic est vila mea. Timeo etiam ne ego- 
met sic fabulando fabula efficiar, si sine bonis ope- 
ribus inveniar. Dicito ergo mihi quid debeo facere, 
et quomodo possim gulam continere, ne tam parvi 
bidelli servus efficiar. 

68. Gula semper est in. pugna, et in culpa. Sive 
manduces, sive bibas, adest illa tecum pugnatura : 
si bene non pugnas, certe vinceris ab illa ; quz cum 
multis pugnat, eta paucis expugnatur. Tu ergo 
tanto vehementius illam expugna, quanto manife- 
stius illam esse expugnandam cognoscis. Et quo- 
niam ad Dei cognitionem pervenire non potes, nisi 
per cognitionem tui; iterum atque iterum discute te 
ipsum, si forte aliquid in te lateat quod Deo displi- 
ceat. Videre enim Deum non potes, nisi mundo 
corde : nec fiet cor jucundum, nisi prius fiat mun- 
dum ab omni contagione. 

CAPUT XXXII. 
Áccusat 6 poenitens de confessionis vitiis et de 
invidia. 

69. Multa habeo adhuc tibi dicere, sed confiteri 
erubesco. Verumtamen, quia aliter Deum videre non 
possum, aperiam tibi cor meum. Fateor quoniam 
peccata mea recogitare neglexi, et ideo multa obli- 
vioni tradidi. Cognita autem non omnia confessus 
sum, propter multitudinem. Quse vero confessus 
sum, non pure sum confessus propter turpitudinem, 
aut omnino celavi. Que autem sive bene, sive 
male sum confes:us, non digne flevi, propter ve- 
tustatem, et inveteratam consuetudinem. Confessus 
sum cui non debui; et cui confiteri debui, celavi; 
eb, quod pejus est, de confessione inanem glo- 
riam qussivi. Manifestia vero peccata excusavi, 
cum de illis convictus fui, vel, quod deterius est, 
defendi. Culpam meam pr: rubore confusionis pal- 
liavi. Sic, sic peccatis peccata semper accumulo, et 
vilam meam quotidie corrigere dispono : semper aue 
tem de die in diem differo, et dum hoc in futuro 
fieri propono, fit ut illud futurum semper sit futu- 
rum, imo fortassis nunquam futurum. Domine 
Deus meus, quamdiu ponam consilia in anima mea? 
(Psal. xn, 2.) Que utilitas in sanguine meo, dum 
descendero in corruptionem? (Psal. xxix, 10.) Non 
est vilium cui aliquo modo non, servierim. Omnia 
enim contendunt de me, cujus potissimum videar. 


TRACTATUS DE INTERIOR] DOMO. 


c» 


912 


Verumlamen super omnia vitia, invidia me perse- 
quitur. Pestis hrec ubique me torquet. Da ergo con- 
silium quomodo illa effugere valeam. 
CAPUT XXXIII. 
Responsio patris spiritualis de invidia. 
10. Tristius [al. justius] invidia nihil est, que 
[protinus ipsum 
Auctorem torquet discruciatque suum. 
Omnino igitur fugienda est et exsecranda; quoniam 
in illa Deus offenditur, proximus leditur, animus 
affligitur. Invidia etenim semper torquet possessoris 
sui animum, quamvis sepe ledere non possit suum, 
erga quem sevit, proximum. Sed cum mala sit om- 
nis invidia, pessima tamen est hujus mali species, 
que sub specie sanctitatis suas exercet injurias. 
S;epe enim quando sevit in proximum ex vitio ira- 
cundie, vel veneno invidie, fingit sibi cogitatio 
quod faciat illud zelo justitie. Liesus namque quili- 
beta proximo suo, non jam eum facile respicere 
potest simplici oculo. Displicet sibi quidquid ab illo 
fieri considerat. Omni fere horatacita apud se cogi- 
tatione illum áccusat. Surgunt cause quotidie innu- 
mer&, que illum culpabilem ostendunt : occurrunt 
rationes multi, que illum reum, illum esse punien- 
dum convincunt. Crescit auiem sspe eousque ma- 
lum, ut apud Deum esse credat se reum, nisi illum 
severius corripiat, et de sua perversitate redarguat. 
Loquitur enim apud se hujusmodi maligna 861 . 
cogitatio ; Usquequo illum talem tolero ? Consentire 
ei comprobor, si eum non oorripio ; consentiens 
autem Deum offendo. Corripiam ergo eum, ne Deum 
offendam : nihil enim pro mea, sed pro Dei injuria 
uleiscenda totum facio. Imo sic illum sibi restituam : 
proximum enim corripere, et eum castigare, hoe 
non est proximo nocere, sed prodesse velle. Sic sspe 
apud se loquitur maligna cogitatio : excsecavit enim 
eam malitia sua, Et putat odium suum amorem 
esse, el injuria su& justitiam exercere. Conveniunt 
itaque undique hujusmodi maligne cogitationes ad 
mentem, et fingunt se ad obsequium Dei convenire, 
non autem suum odium exercere velle. Considera 
ergo adhuc frequenter, cogita vehementer, investiga 
diligenter conscientiam tuam, ut scias quid corri- 
gere, seu etiam unde debeas gratias agere. Valde, 
enim utile et pernecessarium est, ut scias quid desit 
tibi, quid vis, quid cupis, et quid habere optas. 
CAPUT XXXIV. 
Accusatio sui de variis, vagis et otiosis cogitatio- 
nibus, et responsio patris spiritualis. 
. TA. Facilius atomos mundi possem dinumerare, 
quam motus cordis mei. Velocitas animalium et vo- 
latilium meis motibus sequiparari non potest. Co- 
gitationes meas non est qui possit. comprehendere. 
Desideriorum meorum non est modus. Nunc illa, 
nunc ista cogito οἱ desidero, nec ista, nec illa ha- 
bere possum. Dum corpore vaco, cogitationibus per 
diversa loca vagor. Nulla hora, nullo temporis mo- 
mento quiesco : sed in momento, in ictu oculi per 
multa spatia locorum discurrens, novas creaturas 


043 


TRACTATUS DE INTERIOR] DOMO. 


944 


creo; οἱ iterum easdem eadem falcilitate deleo, vel A tia locorum, et volumina temporum mira festina- 


alio atque alio modo multipliciter vario. lllud vel 
illud habere desidero, talis vel talis esse cupio, 
quasi Deus illud dare, vel talem me facere nescierit, 
aut non potuerit. 

72. O custos cordis, quam modicum el cupidum 
cor habes! parvum est, et magna cupit. Vix ad 
unius milvi refectionem sufficere posset, et totus 
mundus ei non sufficit, Solo corde per totum mun- 
dum vago motu discurris. Sine pedibus curris, sine 
manibus operaris, alas non habes, et volare non 
cessas. Divitias quotidie congregas, οἱ satiari non 
potes : epulas ad refectionem paras, et inde non co- 
medis: hzc et illa cogitas, et falsum est quod co- 
gitas. Audi quomodo, ut de cetero tibi caveas. For- 
sitan cogitas modo de sole, vel de aliquo amico tuo, 
aut de te ipso. Si unus est sol, falsus est iste quem 
iu cogitans fingis : quoniam ille certis locis et tem- 
poribus cursum suum peragit, istum vero constituis 
ubi vis. Si unus est ille amicus tuus, falsus est iste 
quem cogitans fingis : quoniam ille ubi sit, nescis ; 
istum autem ubi vis, fingis. Porro te ipsum hoc 
esse loco sentis, et tamen figmento cogitationis va- 
dis ubi vis, et loqueris cum quibus vis, et hoe verum 
non est, quia modo ibi non es. Quoniam ergo falsa 
sunt hzec, noli amodo talia cogitare, sed jacta cogita- 
Jum tuum in Domino, qui te fecit et refecit, elegit 
. et vocavit, judicabit et salvabit. 

73. O quot et quanti hac hora cum eo loquüntur, 
eumque in semetipsis amplexantur! iu vero in his 
delectaris qu& pereunt et transeunt, et tecum ma- 
nere non possunt! Considera quam multi modo mo- 
riuntur ; quibus si hec hora ad agendum peniten- 
tiam concederetur, quai tibi concessa est, quomodo 
per altaria, et quam  feslinanter currerent, et ibi 
flexis genibus, vel certe toto corpore in terram pro- 
strato tamdiu suspirarent, plorarent, et orarent, do- 
nec plenissimam peccatorum veniam a Deo conse- 
qui mererentur? Tu vero comedendo, bibendo, jo- 
cando, et ridendo, tempus otiose vivendo perdis, 
quod tibi indulserat Deus ad acquirendam gratiam, 
. et ad promerendam gloriam. Cogita eliam quot ani- 
me ininferno nune cruciantur sine spe venie et 
misericordie. Si amor Dei tetenere non potest, sal- 
tem teneat et terreat timor judicii, metus gehennee, 
laquei mortis, dolores inferni, ignis urens, vermis 
corrodens, sulphur fetens, flamma tartarea, et omnia 
mala. Discute adhuc te ipsum, ut scias quid desit 
tibi, ne in illa ultima discussione 4845 9 coram om- 
nibus confundaris, si inventa fuerit in te iniquitas. 
CAPUT XXXV. 

Pergit confiteri varias et instabiles affectiones ac 
perturbationes suas. 

74. Digne pensare, et sufficienter eestimare non 
valeo, quz sit illa tam multiplex cogitationum mea- 
rum volubilitas, et tam inquieta et infatigabilis ve- 
locitas, quze per tam multa, tam varia, tam infinita 
discurrere me facit. Nulla enim hora et nullo tempo- 
rie memento quiescere possum, sed per infinita spa- 


tione pertranseo. Undique patet mihi facilis trans- 
itus, agilis discursus, de summis ad ima, et de imis 
ad summa; de primis ad novissima, de novissimis 
ad prima. Digne explicare non possum, quod alter- 
nalionis modos momentaneis permutationibus in- 
duo, et quam multiformiter me alternantium vicissi- 
tudinum motibus variare consuevi, et quibus per- 
turbationibus quotidie afficior. Modo me in fiduciam 
erigo, modo in diffidentiam cado. Nunc per constau- 
tiam figor, nunc subitaneo terrore concutior: modo 
me turbat ira, modo ingens furor exagitat. Nec illud 
adeo mirum, quod variis qualitatibus diversisque 
perturbationibus per singula momenta afficior ; sed 
illud supra modum stupendum, quod sub eodem 


B Pene momento ssepe contrariis affectionibus tangor : 


nunc odio, nunc amore ducor; modo gaudio, modo 
moarore detrahor. Quam ssepe inter mira gratulatio- 
nis mere tripudia, superveniens subitoque emergens 
tristitie causa me vehementer concutit ac dejicit, et 
omnem illam exsultantis animi mei solemnitatem 
subito in merorem vertit! Sepe diu multumque di- 
lecta nimio postmodum odio prosequor, et vehe- 
menter approbata atque desiderata subito detestor. 
Sed quis omnium mearum affectionum qualitates 
enumeret? quis omnes variationis mee modos ex- 
plicare sufficiat? Pene quot sunt diversitates rerum 
tot sunt varietales affectionum mearum. 


CAPUT XXXVI. 


C Responsio patris spiritualis, quam sit — utilis 


necessaria sui cognitio. 


"δ. Cum inter omnia animalia, humanum genus 
tum digniori forma, tum digniori potentia dignius 
reperiatur; nulla scienüa melior est illa, qua co- 
gnoscit homo se ipsum. Relinque ergo cetera, et te 
ipsum discute : per te curre, et in te consiste. À te 
incipiat cogitatio tua, etin te finiatur; nec frustra in 
alia distendaris te neglecto. Przeter salatem tuam 
nihil cogites; quoniam in acquisitione salutis tus 
nemo est tibi germanior, nemo propinquior te ipso. 
Si vero aliquid cogitationi tux: se offerat, quod non 
quoquo modo ad tuiipsius salutem pertineat, illico 
respue et exspue, ut semper te possis inspicere, et 


[) de cognitione tui venire ad cognitionem Dei. Agno- 


scere se debet homo, ad que bona sit naturaliter 
promptior, vel ad quae mala proclivior: quibus stu- 
diis debeat vehementius insistere, contra quie mala 
debeat instantius vigilare: quibus exercitiis valeat 
melius promoveri, quibus vitiis valeat facilius cor- 
rumpi : quibus culpis subjaceat, vel quibus meritis 
emineat, et quid pro his poensg vel premii exspe- 
ctare debeat : quantum quotidie proficiat, vel defi- 
ciat : cum quanta animi industria satagat preterita 
mala flere, preesentia declinare, futura prevenire : 
cum quanta animi constantia studeat reparare bona 
amissa, custodire et multiplicare possessa. O quam 
necessaria discussio et quam miranda speculatio, 
tot animi virtutes, tot ejus exercitationes, tot ejus 


945 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


946 


studia vel merita pre oculis habere, et hujuscemodi A Ipse enim et secretum qusrit, et solitarium locum 


contemplationi diutius inhzrere ! 

"16. Suspende ergo animum tuum ab inferiorum 
amore; ne forte de sublimibus ejectus, et de loco 
voluptatis a propria concupiscentia abstractus et il- 
lectus, post concupiscentias tuas eat, et vagus fiat 
et profugus super terram. Denique, si cupis implere 
dominicum praeceptum, 36:33 omni custodia serva 
cor tuum (Prov. 1v, 23). Nescit enim quid de spiritu 
angelico, quid de Spiritu divino sentire debeat, qui 
suum prius non cogitat. Nihil recte existimat, qui 
se ipsum ignorat. Nescit quod sub pedibus suis om- 
nis mundana gloria subjaccat, qui conditionis 8085 
dignitatem non pensat. O custos cordis, si nondum 
es idoneus intrare ad te ipsum, quomodo ad illa ri- 
manda idoneus eris qui sunt intra, vel supra te 
ipsum ? Si necdum dignus es intrare tabernaculum 
primum, qua fronte presumis ingredi tabernacu- 
lum secundum, hoc est in Sancta sanctorum ? Si 
nondum moliri potes gressus altos, ut cum Domino 
Jesu, vel saltem cum Moyse ascendas in montem 
excelsum; qua prssumptione putas volare in 605- 
lum? Prius redi ad te, quam rimari preesumas quee 
sunt supra te. Prius sol ortus sui confinia irradiat, 
quam ad altiora conscendat. Primum ergo est ut 
redeas ad te ipsum; intres ad cor tuum; discas 
aestimare spiritum tuum. Discute quid sis, quid fue- 
ris, quid esse debueris, quid esse poleris : quid 
fueris per naturam ; quid modo sis per culpam, 
quid esse debueris per industriam ; quid adhuc esse 
possis per gratiam. Disce ex tuo spiritu cogno- 
scere quid debeas de aliis spiritibus :estimare. Hec 
porta, hzc scala, hic introitus, iste ascensus : hac 
intratur ad intima, hac elevatur ad summa. Vides 
quantum valeat homini plena cognitio sui ? Ex hac 
siquidem proficit ad cognitionem omnium coalestium, 
terrestrium, et infernorum. 

CAPUT XXXVII. 
Propositum panitentis de se ipso diffidentis, et ad 
Dei familiaritatem anhelantis. 

71. Scire vellem. qualis ipse sum, sed vix de me 
ipso vera discernere possum. Amor namque priva- 
tus, quem erga me ipsum habeo, aufert mihi verum 
judicium de me ipso. [Idcirco parum mihi credo de 
me ipso, utpote homini mendaci, timens ne, si me 
jpsum judico, mentiatur iniquitas sibi (Psal. XXVI, 
12). Judicet ergo me ille, cui omnia nuda sunt et 
aperta : quem fallere non possum, quia sapientia 
est ; nec effugere, quia ubique est; neque corrum- 
pere, quia justitia est. Ille veniat ad me, cujus de- 
lici:e sunt esse cum filiis hominum (Prov. vii, 34) ; 
qui stat ad ostium et pulsat, paratus intoire, si ei 
aperuero (Apoc. ni). Intret ergo et sanctificet sibi 
sanctuarium, quoniam sanctus est, et domum ejus 
decel sanctiludo. Exstirpet vitia, ordinet cogíta- 
ones, sanet affectiones, mores componat. Nullus ei 
jn aliquo resistat; ut sit in pace locus ejus (Psal. 
-LXxv, 3). Utinam nullus hominum esset mecum er- 
.terius, ut. familiarius loqui possem cum eo interius, 


C 


diligit. Fugiam ergo hominum solatia et colloquia, 
ut in secrelo cordis mei Deum habitatorem habere 
possim. Valde tamen difücile est ab exterioribus ad 
unleriora mentem revocare, οἱ ibi permanere. Nec 
minus difficile est de visibilibus ad invisibilia pene- 
trare, et in illis diutius consistere. Dura sunt htec, 
et multum laboriosa, sed valde fructuosa. Assuescam 
igitur sola intima cogitare, sola interiora diligere, 
et in illis permanere, ut possim audire quid loqua- 
tur in me Dominus Deus meus. Ecce adsum, piis- 
sime Domine : tecum sum, intus sum. Quamdiu in 
exterioribus occupatus fui, vocem tuam intra me 
audire non potui. Nunc aulem reversus ad me, in- 
gressus sum ad te, ut possim te audire, et tibi 105 
qui. Loquere ergo, misericordissime, quia audit ser- 
vus tuus : loquere, quia paratus sum obedire. Quid- 
quid jusseris, pro posse meo libenter devotus im- 
plebo. 

18. O anima mea, Rex Angelorum venit ad nos, 
et hospitatus est nobiscum. Latemur ergo de tanto 
hospite nostro corde perfecto. Demus ei gloriam et 
honorem, quoniam dignatus est visilare servos suos. 
Epulemur et jucundemur cum eo in lztitia et exsul- 
tatione, Delectemur in eo de eo, et nullus sit ei in 
aliquo molestus, ne in ira recedat a nobis, et indu- 
cat super nos maledictionem pro benedictione. Exhi- 
beamus ei omne servitium charitatis, rogantes et de- 
precantes ut nobiscum manere dignetur. Si vero 
non possumus persolvere et totum quod debemus; 
saltem nosmetipsos humiliter ei subdamus ad om- 
nem voluntatem ejus. Sit h&c dies solemnis, in qua 
Salvatorem 886644 nostrum in hospitio nostro leti 
suscepimus. Nullum membrum, nullum officium 
ab hoc gaudio exeludatur. Conveniant ergo in unum 
omues cogitationes et. affectiones, diem festum ce- 
lebrantes in omni puritate ei sanctitate, Nulla se 
aliena cogitatio interserat, qu: hujus solemnitatis 
gaudia pert irbet. Oculi mei semper ad Dominum, 
per quem sum, vivo et sapio; nec cessent lacrymis 
pedes ejus rigare. Audiant et intelligant aures quid 
in nobis ei displiceat, vel quid ei placeat; quid 
damnet, vel quid approbet. Delectetur odoratus illo 
suavissimo odore dulcedinis ejus. Odor ejus odor 
vite slerne, odor totius suavitatis et jucunditatis. 
Repleatur os meum laude, ut cantem gloriam tuam, 
altissime Domine (Psal. Lxx, 8). Sit meditatio cor- 
dis mei in conspectu tuo semper (Psal. xvin, 15), 
ut te possim videre per fidem et contemplationem, 
donec merear videre facie ad faciem. Clementissime 
Pater, nihil in nobis cesset a laude tua. Benedie, 
anima mea, Domino; et omnia quse intra me sunt, 
nomini sancto ejus (Psal. cit, 1). Benedic, et 
dic : 

Gloria,laus et honor tibi sit,rezx Christe redemptor. 
CAPUT XXXVIII. 
Animae cum Deo analogia et similitudo. 

79. O anima mes, si vis amari ἃ Deo, reforma 
in te imaginem suam, et amabit te ; repara in te si- 


947 


TRACTATUS DE INTERIORI DONO. 


548 


militudinem suam, et desiderabit te. Consilio nam- À 96» naturalem pulchritudinem tuam in te repara- 


que sanctse Trinitatis ad imaginem et similitudinem 
suam creavit te Creator tuus; quod nulli alteri ex 
ereaturis donavit : ut tanto eum ardentius diligeres, 
quanto mirabilius ab eo te conditam intelligeres. 
Considera ergo nobilitatem tuam : quoniam sicut 
Deus ubique est totus, omnia vivificans, omnia mo- 
vens et gubernans; ita tu in corpore tuo ubique tota 
es, illud vivificans, movens, et gubernans. Et sicut 
Deus est, vivit et sapit : ita. tu. secundum modum 
tuum es, vivis, et sapis. Et sicut in Deo tres sunt 
persone ; Pater, et Filius, et Spiritus sanctus : sic 
et tu habes tres vires ; scilicet intellectum, memo- 
riam, et voluntatem. Et sicut ex Patre generatur 
Filius, et ex utroque procedit Spiritus sanctus : ita 
ex intellectu generatur voluntas, et ex his ambobus 
procedit memoria. Et sicut Deus est Pater, Deus 
est Filius, Deus est Spiritus sanctus; non tamen 
tres dii, sed unus Deus, et tres persone : ita anima 
est intellectus, anima voluntas, anima memoria ; 
non tamen tres anime, sed una anima, et tres vi- 
res. Ex quibus anime viribus quasi excellentioribus 
jubemur Deum diligere, ut diligamus eum toto corde, 
tota anima, tota mente : id est, toto intellectu, tota 
voluntate, et tota memoria; hoc est, toto affectu, 
sine defectu, cum discretionis intuitu. Nec solus 
sufücit de Deo intellectus ad beatitudinem, nisi sil 
in amore ejus voluntas. Imo hzc duo non sufficiunt, 
nisi memoria addatur, qua semper in mente intelli- 


veris, concupiscet rex decorem tuum : quoniam 
ipse est Deus tuus (Psal. xyiv, 12); ipse amicus et 
sponsus, frater et filius, Ipse enim dixit : Quicum- 
que fecerit voluntatem Patris mei qui in colis est, 
ipse meus frater, et soror, et mater est (Matth. xi, 
50). Audi quomodo, Virtus et sapientia Patris, filius 
est Patris. Verbum Patris, voluntas est Patris. Vo- 
luntas hominis nihil aliud est, quam quasdam pro- 
les mentis. Si igitur eadem est voluntas tua, et vo- 
luntas Patris; idem est filius tuus, et filius Patris. 
Veritas, sspientia, voluntas corde concipitur, et ex 
corde generatur. 

81. Si igitur idem vis et idem sapis quod Pater, 
eumdem filium habes quem et Pater. In te est utrum 
sis pater aut maler, an potius utrumque, pater et 
mater; non tuo merito, sed Dei dono. Potes namque 
eum gignere in corde tuo, et in corde alieno. Potes 
eum concipere a corde tuo, et ab ore alieno. Intel- 
lectu gignitur, consensu concipitur, affectu nascitur, 
effectu nutritur. Quando veritatem intelligis, vel 
alium intelligere facis, Christum gignis. Nosti volun- 
tstem Dei; consenti ei, et concepisti. Quando gignis, 
es pater; quando concipis, es mater. Amando partu- 
ris, operando nutris. Sic, sic in potestate cujusque 
relinquitur, utrumnam tante prolis mater efficiatur. 
Maledicia ergo sterilis qus non parit, que talem 
filium pro voto per Dei gratiam habere potuit. Cur 
non similiter maledictus qui non gignit, nisi quia 


gentis et volentis maneat Deus : ut sicut nullum po- C non eque in nostra potestale consistit veritatem in- 


test esse momentum, quo homo non utatur vel frua- 
tur Dei bonitate vel misericordia ; ita nullum sit 
momentum, quo eum presentem non habeat in me- 
moria, 
CAPUT XXXIX. 
De dignitate anime, ut que Christum spirituali- 
ter gignere valet. 

80. Intellige dignitatem tuam, nobilis creatura ; 
quoniam non solum insignita es Dei imagine, ve- 
rum etiam decorata sinilitudine. Sicut enim Crea- 
tor tuus, qui te ad similitudinem suam creavit, est 
charitas, bonus et justuB, suavis et mitis, patiens 
et misericors, οἱ czetera insignia que de eo leguu- 
tur : ita tu creata es, ut charitatem haberes, et es- 
ses munda et sancta, pulehra et decora, mitis et hu- 
milis. Quas virtutes quanto plus in te habebis, tanto 
propinquior Deo eris et majorem tui Conditoris ge- 
res similitudinem. Quid majus his tibi facere po- 
tuit, quam ut ad similitudinem suam te conderet 
factor luus ; et eisdem virtatum vestimentis te or- 
naret, quibus ipse ornatus est ? Attende igitur dili- 
genter prime conditionis tue excellentiam, et ve- 
nerandam sancie Trioitatis imaginem 863» in te 
ipsa agnosce : honoremque similitudinis divine, ad 
quam creata es, habere stude nobilitate morum, 
exercitio virtutum, dignitate premiorum ; ut quando 
apparebit qualis sit, tunc similis ei apparere possis. 
Similis enim similem querit : et qualem te.para- 
veris Deo, talis necesse est appareat tibi Deus. Si 


telligere, et veritati consentire ? Non enim veritatem 
semper intelligo cum volo : intellecte autem sem- 
per consentio : velle tamen non possum, nisi gratia 
Dei fuerit mecum. Nulla est enim humana industria 
sine Dei gratia. Ex quo primus homo peccavit, na- 
ture bonum perdidimus, pariter et arbiirii vigorem, 
sed non electionem, ne non esset nostrum, ut emen- 
daremus peccatum. In nobis namque manet ad qu&- 
rendam salutem arbitri libertas, id est rationalis 
voluntas, sed admonente prius Deo et invitante ad 
salutem, ut vel eligamus, vel sequamur. Potestatis 
nostre est divine inspirationi acquiescere, et que 
ad salutem nostram pertinent eligere et sequi : divini 
vero muneris est ut possimus adipisci, quod se- 
quendo cupimus consequi. Nostre potestatis est et 
ignavi, ut labamur : sollicitudinis vero nostrse est 
et ccelestis pariter abjutorii, ne labamur. Felix homo 
qui sic ambulat sapienter, ne cadat ; aut si ceciderit, 
ut stalim resurgat. Felicior vero est qui nunquam 
cecidit : felicissimus autem est, qui jam cum Deo 
regnat. 
CAPUT XL. 
De promptitudine anime ad. recipiendum Chris- 
tum, et de intimo recessu divini amoris. 

82. Felix homo est, cui presto est cum voluerit, 
habere filium Deum. O quanta est dignitas hominis, 
filium habere Deum! et quanta est humilitas Omni- 
potentis habere hominem patrem! et quanta est no- 
bilitas animw, Christum Jesum habere sponsum] 


949 


TRACTATUS DE INTERIOR! DOMO. 


590 


Sancta ergo anima et veri sponsi amica ad dilecti A quamvis fortasse summe, nondum tamen singulari- 


sui adventum summo cum desiderio semper debet 
inhiare, et parata atque expedita esse, ut pulsantem 
amicum absque ulla dilationis injuria possit susci- 
pere, et vocanti cum omni alacritate occurrere ; ne 
subito et inopinate adveniens, minus promptam et 
minus ornatam inveniat : vel diu exclusus, diutine 
preestolationis ullam molestiam sustineat. Aliud esl 
autem cum ipso intrare, atque aliud est ad ipsum 
exire, Ibi anima se ipsam revertitur, ei cum di- 
lecto suo usque ad intima cordis sui penetralia in- 
greditur : hic extra semetipsam ducitur, et ad su- 
blimia contemplanda sublevatur. Quid namque est 
ejus introire, nisi se totam in semetipsam colligere? 
Quid vero est ejus exire, nisi se ipsam extra semet- 
ipsam totam effundere ? Nihil itaque 43866 aliud est 
animam cum dilecto suo in cubiculum ingredi, et 
solam cum solo morari, dulcedineque ejus perfrui; 
nisi exteriorum omnium oblivisci, et in ejus dile- 
tione summe et intima delectari. Se solem cum di- 
lecto videt, quando exteriorum omnium oblita, ex 
propria consideratione in dilecti sui dilectionem 
desiderium suum perurget, et ex his qui in intimis 
suis considerat, animum suum in ejusmodi affectu 
inflammat, et tam ex bonorum, quam ex malorum 
suorum consideratione in gratiarum actionem as- 
surgit ; et hinc pro impensa gratia, hinc pro indulta 
venia, intim: devolionis vietimas persolvit. Usque 
in intimum dilectus perducitur, et in optimo collo- 
catur, quando ex intimo cordis affectu, et super om- 
nia diligitur. 

83. Cogita quid sit quod in vita tua ardentius di- 
lexisti, anxius concupisti, quod te jucundius afficie- 
bat, csterisque omnibus profundius delectabat. 
Considera ergo si eamdem affectionis violentiam, 
delectationisque abundantiam sentis, quando in 
summi dilectoris desiderium  inardescis, quando 
in ejus dilectione requiescis. Cui dubium sit quod 
intimum illum affectionis tuze sinum necdum teneat, 
si intime dilectionis aculeus animam tuam in divi- 
nis affectibus minus penetrat, tepidius exagitat, 
quam in alienis affectionibus aliquando penetrare 
vel exagitare solebat? Sed si tantam prorsus, vel 
forte validiorem dilectionis vel delectationis violen- 
tiam in intimis tuis circa divina perspexeris, quan- 
tam alias nunquam expertus fueris; vide adhuc si 
forte aliud aliquid sit, in quo delectari vel consolari 
possis, Certe quamdiu possum ex aliena qualicum- 
que re consolationem vel jucunditatem concipere, 
nondum audeo dicere dilectum nostrum intimum 
ardentissimi amoris sinum tenere, Satage ergo, fe- 
stina trahere eum adhuc ad interiora et secretoria 
cordis tui penetralia, quaecumque es ejusmodi ani- 
ma. Quis enim neget illud intimum cordis humani 
penetrale tales recessus habere, seu etiam obtinere 
posse, in quibus summi et singularis amoris violen- 
tia cum aliquid per affectum infixerit, aliena omnino 
delectatione avelli non possit? Certe si alienam ali- 
quam consolationem queris vel recipis, Deum tuum, 


C 


ler diligis. Nondum ergo in intimum perducitur, 
nondum in intimo collocatur. Si ergo non satagis 
introducere eum ad intima tua, quomodo te credam 
velle vel posse sequi eum ad sublimia sua? 

84. Certum ergo signum tibi sit, quaecumque es 
anima, quod dilectum tuum minus diligis, vel ab 
illo minus diligeris, si ad theoricos illos excessus 
nondum vocaris, vel vocantem sequi nondum me- 
rueris. Quomodo enim perfecte diligis vel diligeris, 
si in summorum desiderio ad superna non raperis, 
et ad theoricos et anagogicos illos conatus mentis 
alienatione non transis? Vis nosse quia sublimitas 
divinarum revelationum sit manifestum diving dile- 
ctionis indicium? Jam non dicam, inquit, vos servos, 
sed. amicos ; quia omnia quae audivi a Patre meo . 
nota feci vobis (Joan. xv, 15). Satage ergo Deum 
tuum intime et summe diligere, οἱ omni hora in 
divine contemplationis gaudium summo cum desi- 
derio anhelare. Collige te ipsam ad temetipsam, et 
in solo divinitatis desiderio requiesce. 

CAPUT XLI. . 
Anima excilatur ad contemplationem rerum subli- 
mium et divinarum. 

85. Debet namque anima perfecta, οἱ assidue 
summorum contemplationi dedita, omni hora pere- 
grinationis sus terminum, et ergastuli hujus egres- 
sum, cum summo desiderio exspectare, et ad illud 
divine contemplationis spectaculum, quod in futura 
vita speramus, animum suum suspendere, et in hu- 
jusmodi exspectatione vehementi desiderio anhela- 
re : ut quod interim videt per speculum et in s&ni- 
gmate, mereatur videre facic ad faciem. Necesse est 
itaque ad cor altum ascendere, et mentis excessu 
per divinam revelationem addiscere, quid sit illud, 
ad quod aspirare vel studere oporteat, οἱ ad qualem 
sublimitatis habitum animum suum componere et 
assuescere debeat. Nam si semel ad illam luciferam 
angelice 86 2 sublimitatis gloriam quis admissus 
fuerit, et ad illud divinorum radiorum spectaculum 
intrare meruerit: quam intimis desideriis, quam 
profundis suspiriis, quam inenarrabilibus gemitibus 
cum qui ejusmodi est, putamus insistere, quam 88» 


D sidua recordatione, quam jucunda admiratione in- 


spectam claritatem credimus eum retractare, men- 
teque revolvere ; illam desiderando, illam suspiran- 
do, illam contemplando, donec tandem aliquando in 
eamdem imaginem transformetura claritate in cla- 
ritatem, tanquam a Domini Spiritu ? (11 Cor. t1, 18.) 

$6. Verumtamen cum ab illo sublimitatis statu 
ad nosmetipsos redimus, illa quee prius supra nos- 
metipsos vidimus, in ea veritate vel claritate qua 


prius perspeximus, ad nostram memoriam omnino 


revocare non possumus. Et quamvis inde aliquid 
in memoria teneamus, et quasi per medium velum, 
et velut in medio nebule videamus ; nec modum 
quidem vivendi, nec qualitatem visionis comprehen- 
dere, vel recordari suíficimus : et mirum in modum 
reminiscentes, non reminiscimur et non remini- 


551 


TRACTATUS DE CONSCIENTIA. 


992 


scentes, reminiscimur, dum videntes non pervide- À dis ejus creaturis. Dum enim Deus in omnibus suis 


mus, et aspicientes non perspicimus, et intendentes 
non penetramus, donec iterum meditatione assur- 
gamus in contemplationem, contemplatione in admi- 
rationem, admiratione in mentis alienationem. Veri- 
tatis contemplatio in hac vita inchoatur, sed in fu- 
tura jugi perpetuitate celebratur. Per veritatis con- 
templationem eruditur homo ad justitiam, consum- 
matur ad gloriam. Gratia contemplationis cor ab 
omni mundano amore non solum emundat, sed san- 
etificat, et animum ad coelestium amorem inflammat. 
Qui divina inspiratione et revelatione ad contempla- 
tionis gratiam promovetur, quasdam arrhas future 
illius plenitudinis accipit, uhi sempiterne contem- 
plationi perpetuo inhzrebit. Qui vero contemplationi 
veritatis vult vacare, necesse est ut discat requie- 
scere, non solum ab operibus malis, sed eliam 
ἃ cogitationibus supervacuis. Multi siquidem etsi 
sciant vacare corpore, minime tamen valent vacare 
corde, nescientes facere sabbatum ex sabbato : et 
ldeo non valent implere quod dicitur in Psalmo. 
Vacate, et videte quoniam ego sum Deus (Psal. x1v, 
44). Vacantes siquidem corpore, sed vagantes ubi- 
que corde, nequaquam merentur videre quam dulcis 
est Dominus, et quam bonus Israel Deus iis qui 
recto sunt corde (Psal. Lxxr, 1). Inde est quod hostes 
derident sabbata eorum (Thren. 1, 'T) ; id est, ipsa 
suse vacalionis otia in cogitationes inutiles protra- 
hunt, et per devia quseque vago incessu, sine respe- 
ctu perventionis passim huc et illuc vagantur. Ani- 
mus eorum in diversa rapitur, et nunc in hanc 
partem, nunc in illam discurrendo mira agilitate in 
contraria agitur. 

87. Sic, sic quamdiu sub egenis hujus mundi ele- 
mentis $5 vivimus, desideria nosira ultra gaudia 
nostra extendimus, quia infinile plura sunt que 
concupiscimus, quam quz& in hac vita apprehendere 
possumus. Beata autem illa supernorum spirituum 
multitudo desideria sua ultra gaudiorum suorum non 
extendit plenitudinem, quae felicitatis su: infinita- 
tem velimmensitatem comprehendere omnino non 
sufficit. "Est autem eorum gaudium, non solum de 
contemplatione Creatoris, sed etiam de contemplan- 


operibus mirabilem inveniunt, quid mirum si ubi- 
que mirando venerantur, venerando mirantur ma- 
gnalia ejus, quem diligunt ? Inveniunt itaque, non 
solum in creaturis incorporeis, sed etiam in creatu- 
ris corporeis, unde mirentur, unde Creatorem ea- 
rum digne venerentur. Ilec omnia jugiter contem- 
plantur, contemplantes mirantur, mirantes letan- 
tur. Letantur de divina contemplatione congra- 
tulantur de mutua visione, mirantur in rerum cor- 
poralium speculatione. 

88. Discamus et nos contemplantes mirari, et mi- 
rantes contemplari, quomodo illius superne beati- 
tudinis cives omnia qu: sub ipsis sunt indesinenter 
aspiciunt, omniumque qus& ab alto vident, rationem 
et ordinem comprehendunt ; quomodo de mutua 


- societate indissolubilique charitate in infinitum gau- 


C 


deant, quomodo in illam divinse claritatis visionem : 
insatiabiliter inardescant. Nihil est jucundius, nihil 
utilius gratia contemplationis. Quanto amplius in 
coelestium contemplatione delectaris, et delectando 
admiraris, tanto libentius immoraris, tanto diligen- 
tius perscrutaris, profundiusque illuminaris. Semper 
in illis invenies quod mireris, et unde delecteris. 
Nusquam est copiosior materia admirandi, et nus- 
quam utilior causa delectandi. In his ergo. semper 
sit tua admiratio et delectatio. Nec necesse erit 
alia pro alis qu&rere, et per vanam huc illucque 
cogitationum evagationem discurrere. Deum nam- 
que cognoscere, plenitudo est scientiz. Plenitudo 
autem hujus scientie, plenitudo est glorie. Con- 
summatio gratie, perpetuitas vite. Ad hujus vero 
scientie plenitudinem opus est potius intima com- 
punclione, quam profunda investigatione ; suspiriis, 
quam argumentis ; crebris lamentationibus, quam 
copiosis argumentalionibus ; lacrymis, quam sen- 
tentis; oratione, quam lectione; gratia lacryma- 
rum, quam scientia litterarum ; coelestium potius | 
contemplatione, quam terrestrium occupatione. 

Sequebatur hic inrecentioribus editionibus alius 
libellus de Conscientia, sed ab Horstio merito ex- 
punctus, utpote mera superiorum repetitio. 





TRACTATUS DE CONSCIENTIA. 
AD RELIGIOSUM QUEMDAM ORDINIS CISTERCIENSIS. 





Hic tractatus non est Bernardo indignus, quanquam nec illius esse videatur. Auctor in fine nomen suum 
reticeri cupit: quod Bernardus non solet. 





PROOEMIUM. 
Peüsa me, dilecle mi, quod supra me cst, imo 


eontra me, videlicet lumen scientie, conscientim 


puritatem. In utroque falleris, sed falli non credis, 


599 


TRACTATUS DE CONSCIENTIA. 


994 


ita vel dilectione mea tangeris, vel opinione. Bgo A Dei, quod me non sinit intelligere quod operor, 


quid sum, et quid possum ? Peccator enim sum, et 
ultra modum peccans peccator, et ingenii vivacitas 
ullum in me non habet locum. Accedit ad hzec nego- 
tiorum muluplicitas, que quidem in homine inge- 
nioso totius doctrine semina vel obruit, vel repel- 
lit, juxia Sapientem : Sapientia scribenda estin tem- 
pore otái, el qui minoratur actu, percipiet illam. 
Eccl. xxxvii, 25). Verumtamen etsi non eo quod ami- 
cus es, tamen quia importunus es, surgam juxta 
praeceptum Domini (Luc. x1, 8), et dabo non quod tibi 
necessarium, sed quod mihi ad manum. Dominus 
autem tribuat tibi secundum cor tuum. Ipse est 
enim qui dat voci sug vocem virtutis : qui in dul- 
eedine sua pauperi parat, qui replet in bonis desi- 
derium tuum. 
CAPUT PRIMUM. 

Quam obscura et impenetrabilis res sit conscientia. 

4. Conscientia hominis abyssus multa. Sicut enim 
profundum abyssi exhauriri non potest, ita cor ho- 
minis evacuari non potest a cogitalionibus suis. 
Conscientia hominis est quasi mare magnum et spa- 


tiosum, ubi reptilia quorum non est numerus (Psal. 


ci, 25). Quam bene dixit, 2869 reptilia! Sicut 
enim reptile latenter repit, et sinuosis anfractibus 
huc illucque deambulat : ita et in hominis conscien- 
tiam venenat? cogitaliones suaviter intran| οἱ 
exeunt; ul nesciat homo unde veniant, aut quo va- 
dant. Bene noverat hoc qui dicebat : Pravum est cor 
hominis et inscrutabile; et quis, inquit, cognoscet 
illud ? (Jerem, xvu,9.) Nec dicit quis, pro difficili, 
sed pro impossibili : quia quod serutationem non 
recipit, nec cogniüonem. Vide illum magnum apo- 
stolum, Paulum loquor, unicum scrutatorem con- 
scienlie sus. Mihi, ait, pro minimo est ut a. vobis 
judicer, aut ab humano die. Ecce quomodo huma- 
num judicium evaserat, nihil dubitans ab his qui foris 
sunt, Sed neque, inquit, meipsum judico (I Cor. 
iv, 3). Et ubi est, o Apostole, verbum sanctum tui 
ipsius dicentis: Sinos ipsos judicaremus, non utique 
judicaremur ? (Id. xti, 31.) Quid est quod teipsum vel 
nobis vel dissimules judicare? Audi quare : Nihil, ait, 
“πἰλὲ conscius sum. Felix conscientia nonsibi in aliquo 
conscia, qui nec proprium judicium, nec alienum 
verelur. Videsne quam sublimi conversatione et 
alienum et proprium judicium non timebat? Latel 
tamen adhuc laqueus et fovea magna, vas electio- 
nis : sed qui vigilantissimum illum oculum tuum 
non possit effugere. Subjunxit enim, Sed non in hoc 
justificatus sum : οἱ addidit, Qui autem judicat me, 
Dominus est (I Cor. 1v, 4). Hoc autem tertium judi- 
cium Dei, quod etiam illa purgatissima non com- 
prehendit conscientia, nesciens juxta Seripturam, 
utrum amore an odio digna sii, cum omaia ei in 
posterum reserveniur incerta (Eccle. 1x, 1, 2). Hu- 
jus enim judicii timore concussus pariter, el per- 
cussus gemebat et dicebat : Quod enim operor, non 
intelligo (Rom. vu, 15). Etsi enim exi judicium 
mundi, et judicium mei; restat tamen judicium 
ParBoL. CLXXXIV. 


quia nescio si acceptet illud quod operor. Ipse 
enim melius novit me, quam ego me, scrutans et 
renes et corda, occuliorum cognitor, pertingens 
usque ad divisionem anime et spiritus (Hebr. 10, 
12), qui solus novit omnia et omnium rationes. 

2.0 singulare sancti Spiritus organum, si non in- 
telligis quod operaris, cur alio loco dicis, Gloria 
nostra hec est, testimonium conscientia nostrae )1II 
Cor. 1,12) : tuam gloriam,tuam conscientiam vocans ὃ 
Sed ex parte intelligit, et ex parte non intelligit. In- 
telligit plane, quia et suum aliorum supergressus est 
judicium : sed citra judicium Dei retinetur, ubi 
procul dubio nescit quid operatur. Non enim per 
illa duo justificatur, sed per tertium justificabitur, 
quod sicut non est eognoscibile, ita 681 incompre- 
hensibile. Duorum tamen judiciorum exclusio, id 
est in presenti justificatio, quodammodo certa si- 
gnificatio est sterne preedestinationis, in qua nos 
Deus previdit conformes fieri imagini Filii sui; et 
future glorificationis, cum nos in ipso erimus et 
ipse in nobis, cum ipse erit omnia in omnibus. 
Propter hoc enim tam secure quam sincere alibi 
loquebatur : Certus sum, ait, quia neque mors, neque 
vita, et multa alia, imo pene omnia quz ibi enumeran- 
tur, non poterunt me separare a charitate Christi 
(Rom, vir, 38, 39). Sed cum tot et tanta. dixisset, 
unum, scilicet propriam voluntatem, reticuit, qua 
salvationis et damnationis est causa. Et attende quo- 
modo vir Deo plenus conscientiam suam dixerit 
gloriam suam, tanquam eam plene intelligens, et 
se in 68. Et tamen dixerat se non intelligere quod 
operatur, conscientiam suam non jam in gloriam, 
sed inignorantiam concaptivans. Deficit ergo Apo- 
stolus scrutans scrutinio conscientiam suam : et dum 
ad fundum ejus pervenire se credidit, alienum judi- 
cium et suum evacuans, incurrit profundum, scili- 
cet judicium Dei penetrare non valens, ut jam vel 
conventus vel convictus eructet, Judicia tua, Do- 
mine, non modo abyssus, sed et abyssus multa 
(Psal. xxxv, "). Quid ergo faciemus nos miseri et 
miserabiles, si ile qui plus omnibus laboravit 
(1 Cor. xv, 10), cuietiam Claviger regnicum Joanne 
et Jacobo nihil contulisse videntur (Galat. u, 6-9), 
qui usque ad tertium ccelum raptus est (II Cor. xu, 
2), ita de seipso sentit et loquitur ? Sed ut jam to- 
tum quod de conscientia sentio, verbis nudis et 
puris tug puritati aperiam, quatuor distinctionum 
modos tibi assignare decrevi, ut quod particulatim 
distinctum fuerit, legatur dulcius, et melius con- 
servetur. 

$920 CAPUT II. 
Quatuor conscientiarum genera. 

3. Conscientia igitur alia bona et tranquilla ; alia 
bona et turbata : alia mala et tranquilla; alia 
mala et turbata. Sed primum de prima videamus. 
Bona namque conscientia est, qua& et preterita pec- 
cata punit, et punienda committere refugit : quee 
etsi peccatum senlial,. peccato non consentit. Bea- 


18 


935 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


536 


unde alium inanem facis. Abjice a te quidquid tuum Α cum ab exteriori sensualitate se videt exclusum, in- 


bonum propositum impedire potest : contemne vivens 
qu& post mortem non habere potes. 

35. Difficile est, imo impossibile, ut presentibus 
quis fruatur bonis, et futuris : ut hic ventrem, et 
illie mentem impleat; de deliciis transeat ad deli- 
cias; ut in terra et in ccelo gloriosus appareat. Si 
vis cum letitia animi vivere, noli multa habere. 
Istam quisque finiens vitam, nisi quod meruit in 
ipsa, non potest habere post ipsam. Quanto namque 
inferius delectamur, tanto ἃ superno amore disjun- 
gimur. Nullus sit casus quem non meditatiotua pre- 
veniat : nullus sit casus qui te imparatum inveniat. 
Propone nihil esse quod tibi accidere non possit. 
Vita foveam, in quam vides alium coram te cecidisse, 
Aliorum perditio tua sit cautio. Dum nescimus, re- 
pente mors venit. Nescimus enim quid hodie nobis 
contingat: et ignoramus an hac nocte animam 
nostram conditio mortis deposcat. Quotidie ad finem 
vite tendimus, el ad mortem properamus. Idcirco 
singulis horis cogitare debemus, quo singulis mo- 
mentis properamus. Unde Dominus ait per prophe- 
tam : Perdittio tua, Israel, ex te: tantum in meauzi- 
lium tuum (Osee xm, 9). Quasi diceret : Ut pereas, 
imputa tuo merito ; ut salveris, meo auxilio. Nun- 
quam oportet poenitentem habere securitatem de 
peccatis. Nam securitas negligentiam parit, et ssepe 
incautum ad vitia transacta reducit. Non solum gra- 
via, sed et levia cavenda sunt peccata. Multa enim 
levia unum grande cfficiunt : sicut solent de parvis 
et minimis guttis immensa flumina crescere. Non 
est dubium quod qui casti perseverant et virgines, 
angelis Dei efficiuntur :quales. 

CAPUT XXVI. 

* De ventris importunitate et versutia diaboli. 

δά. Nullus homini tam improbus exactor est, 
quam venter, qui quotidiana famis exactione te 
urget. Cum ceteris vitiis, etsi interdum nascimur, 
interdum 8836 tamen cum eis non morimur : sed 
cum isto nascimur, et cum isto morimur. Multis 
creditoribus reliquit me obnoxium pater meus : sed 
&b omnibus liberatus sum. Unus tamen superest a 
quo liberari non possum, id est venter. Venter pre- 
cepta non audit : poscit, appellat. Non est tainen 
modestus creditor: parvo dimittitur, si modo dederis 
ei quod debes, non quod potes. Quosdam prtsciens 
Dcus peccare posse, in salutem flagellat eos infirmi- 
tate corporis, ne peccent : ut eis utilius sit. frangi 
languoribus ad salutem, quam remanere incolumes 
ad damnationem. Est perniciosa sanitas, qu& ad 
inobedientiam ducit : est et salubris infirmitas, que 
per divinam correptionem mentem a duritia frangit 
et humiliat. | 

55. Diabolus quando decipere quemquam tentat, 
prius naturam uniuscujusque intendit : et inde se 
applicat unde aptum hominem ad peccandum aspi- 
cit. Blandis et lenibus mentibus luxuriam, aut va- 
nam gloriam proponit: asperis vero mentibus iram, 
superbiam, vel crudelitatem. Adversarius noster 


teriora collectis viribus aggreditur et ingreditur : 
sed spiritualis homo qui omnia judicat, ejus astu- 
tias non ignorat. Reprimit quod potest ; quod non 
potest, tolerat : quia etsi latratum canis sustinet, 
morsum non timet. Mordet, cum ad consensum 
pertraliit : latrat, cum suggerit ; et tunc non vulne- 
rat, sed coronat ; quoniam etsi resistentem fatigat, 
non obligat nisi consenGentem, 
CAPUT XXVII. 
De oratione, et modo recte orandi. 

ὅθ. Oratio est mentis devotio ; id est conversio in 
Deum per pium et humilem affectum. Humilem ex 
conscientia infirmitatis proprie : pium ex conside- 
ratione divine elementis. Nullo alio modo Deus ci- 
tius ad misericordiam flectitur, quam si animus 
deprecantis ad eum toto devotionis affectu conver- 
tatur. Nil ita Deum complectitur, quemadmodum 
purus mentis affectus. Idcirco cum orare volueris, 
solus solitudinem cordis tui ingredere : et collecto 
spiritu tuo, integra mente el vacua curis, orationis 
domum intra : et stans coram Deo ante. unum ali- 
quod de altaribus, orationis instantia codos pene- 
tra; et praesentatus choris celestium, in ipsorum 
presentia miserias et calamitates, quas pateris, mi- 
serandus deplora. Prode tuam necessilatem, posce 
eorum pietatem, et eo confido ineo qui dixit, Pe- 
tite, et accipietis (Luc. x1, 9), quoniam si persevera- 
veris pulsans, non exibis inde vacuus. Sic ora cum 


(  oraveris, quasi sis assumptus et presentatus ante 


faciem majestatis in excelso throno : ubi millia mil- 
lium ministrant ei, et decies centena millia assistunt 
ei (Dan. vu, 10). Tunc veraciter oramus, quando 
aliunde non cogitamus. Sine intermissione orare 
debemus ([ Thess. v, 17). Nam sicut nullum est 
momentum, quo homo non fruatur aut utatur Dei 
pietate et misericordia : sic nullum debet esse mo- 
mentum, quo eum presentem non habeal in me- 
moria. Felix anima, quae omnes evagationes mentis 
in unum studet colligere, et in illo vere felicitatis 
fonte desiderium figere. Quando oramus, Spiritum 
sanctum ad nos vocamus. Oratio cordis est, non ]8- 
biorum. Neque enim verba deprecantis Deus inten- 
dit ; sed orantis cor aspicit. Vis virtutes tuas auge- 
re? Prodere noli. Quod manifestando potes amit- 
tere, tacendo custodi. Quibusdam enim concessum 
est tantum beneagere, et fructum boni operis noa 
habere : quod ipsi sibi auferunt per studium humane 
jactantize. Sieut glacies calore dissolvitur, ita virtus 
ore laudantis. 

67. Cum ad cor meum redire volo, desideriorum 
carnalium turbe tumultusque vitiorum , tentationi- 
bus suis cogitationem meam dissipant, et intentio- 
nem cordis in oratione perturbant. Et dum converti 
ad Deum post perpetrata vitia studeo, et contra 
hec eadem vitia, qua perpetravi, illum exorare co- 
nor ; occurrunt cordi phantasmata peccatorum quae 
feci, et mentis meze aciem reverberant, confundunt 
animum, et deprecationis mese vocem premunt. 


597 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


938 


Ita mala quz feci, cogitationi 8399 mes suis ima- A^ 99. Quaecumque arte verborum quis juret, Deus 


ginibus impressa, in ipsa mea oratione me contur- 
bant. Ceterum quanto graviore tumultu cogitatio- 
num carnalium premor, tanto ardentius orationi 
insistere debeo. Et quantum peccatorum meorum 
phantasmata in oratione plerumque patior ; tantum 
necesse est ut intentio cordis mei quo durius repelli- 
tur, tanto valentius insistat orationi : quatenus co- 
gitatoinis illicite tumultum superet, atque ad pias 
aures Domini nimietate sue  importunitatis tamdiu 
irrumpal, donec cogitationes malas manu sancti de- 
siderii ab oculis cordis abigat. Hsc est vera tran- 
quillitas, cum tota mens in se ipsa colligilur, et in 
uno sternitatis desiderio immobiliter figitur. Debet 
proinde fluctuationem cordis restringere, et ad unius 
veri gaudii desiderium, cogitationum et affectionum 
motus colligere. 
CAPUT XXVIII. 
De vitiis et abusibus lingue, cantus, juramen- 
tí, etc. 

58. Multum loqui, stultitia est : quoniam in mul» 
tiloquio peccatum deesse non potest (Prov. x, 19). 
Lingua dicitur, quia lingit. Lingit adulando, mordet 
detrahendo, occidit mentiendo. Ligat, et ligari non 
potest : labilis est, et teneri non potesl; sed labitur 
et fallitur. Labitur αἱ anguilla, penetrat ut sagitta; 
tollit amicos, multiplicat inimicos ; movet rixas, se- 
minat discordias. Uno ietu multos percutit et inler- 
fcit. Blanda esl et subdola, lata et parata ad exhau- 
rienda bona, et miscenda mala. Qui custodit lin- 
guam suam, custodit animam suam (Prov. xxi, 23); 
quoniam mors et vita in potestate lingue est (Prov. 
xvig, 21). Qui linguam suam el ventrem custodire 
non potest, monachus non est, Cujus peccatum 
quisquis sequitur, necesse cst ut ejus poenam se- 
quatur. Uniuscujusque casus tanto majoris est cri- 
minis, quanto priusquam caderet, majoris erat 
virtutis. Per qua peccasti, per haec Lorqueberis. 
Secutus es carnem; flagellaberis in carne. Crimen 
non est in rebus, sed in usu agentis. Sepe pro- 
lixa lectio, longitudinis causa memoriam legentis 
oblitterat. 

59. Sunt quidam voce dissoluti, qui vocis sus 
modulatione gloriantur : nec tantum gaudent de 
dono gratie, sed eliam alios spernunt. Tumentes 
elatione, aliud cantant quam libri habeant : tanta 
est levitas vocis forsitan et mentis. Cantant ut pla- 
ceant populo, magis quam Deo. Si sic cantas, ut ab 
aliis laudem quaeras; vocem tuam vendis, et facis 
eam non tuam, sed suam. Habesin potestate vocem 
tuam, habeto et animum. Frangis vocem, frange 
et voluntalem. Servas consonantiam vocum, serva 
et concordiam morum; ut per exemplum concordes 
proximo, per voluntatem Deo, per obedienüam 
magistro. Cave ne, sicut delectaris altitudine vocis, 
delecteris elatione mentis. Nec diviti obsunt opes, 
si eis bene utatur : nec pauperem egestas commen- 
dabilem facit, si inter inopiam sordes peccati non 
caveat. 


C 


qui conscientiee testis est, ita hoc accipit, sicut ille, 
cui hoc juratur, intelligit: qui vero dupliciter jurat, 
dupliciter reus fit, quia et nomen Domini in vanum 
assumit, et proximum dolo capit. Sepe Deus hic 
puniri tolerat, quos ad salutem perpetuam parat. 
Jucunditas cordis est vita hominis. Cor pravum 
dabit tristitiam. Omnis boni impedimentum est tristi- 
tia. Humilitas nec ipsa irascitur, nec alios irasci 
permittit. Humilitas est, si quando peccaverit in te 
frater tuus, antequam illum peccasse poeniteat, dimi- 
seris illi. Unusquisque talem indulgentiam acceptu- 
rus est a Deo, qualem ipse dederit proximo suo in 
se peccapii. Frustra Deum propitiari sibi querit, qui 
cito placari proximo negligit. In tua infirmitate non 
te despicias, sed ora Deum, et curabit te. Sepe 
multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat 
ad salutem. Duobus modis oratio impeditur, ne im- 
petrare quis valeat postulata : hoc est, si aut mala 
quisque committit, aut si delinquenti in se debita 
non dimittit. 

61. Vera confessio et vera poenitentia est, quando 
sic poenitet hominem peccasse, ut crimem non re- 
petat. Nihil pejus est quam culpam cognoscere, nec 
deflere. Si videris aliquando persecutorem iuum 
nimis sjevientem, scito 48 9 quia ascensore suo dze- 
mone perurgetur. Omnis homo qui alium in cor- 
pore persequitur, prius ipse in corde persecutionem 
sustinere cognoscitur. Super tria firma sedet humi- 
litatis perfectio : ut attendat homo quid fuit ante or- 
tum, quid est ab ortu usque ad occasum, quid erit 
post hanc vitam. Unde enim superbiat homo, reme 
morans quod fuit vile semen, et sanguis coagulatus 
in utero ; postmodum in deserto hujus vitze miseriis 
expositus el peccato; tandem cinis, et esca vermium 
futurus in tumulo? 

Unde superbit homo, cujus conceptio culpa, 
Nasci pena, labor vita, necesse mori? 
Quando vel quomodo, vel ubi, nescire ? 
CAPUT XXIX. 
De cordis iínstabilitate confessio  penitentis et 
responsio patris spiritualis. 

62. Solus solitudinem cordis mei ingredior, et 
cum corde meo paulisper confabulor, ab ipso que&- 
rens de ipso et de his que& circa ipsum sunt. Cor 
meum, cor pravum, vanum et vagum, omni volu- 
bilitate volubilius : de uno ia aliud vago incessu 
transit, querens requiem ubi non est. In omnibus 
enim qua videntur, requiem quzsivi, et veram re- 
quiem in eis invenire non potui. Deinde rediens ad 
me, consistere in me ipso non possum : quoniam 
mens mea valde levis, multumque instabilis, vaga et 
profuga, ubique se variat, undique fluctuat; quia 
vult et non vult pigra, consilia mutat, voluntates 
alternat, similis folio quod a vento movetur et cir- 
cumfertur. lade est quod cogitationes mes vance et 
importune me (frahunt, et ducunt modo ad forum, 
modo ad litigia altercantium, nunc ad convivia pin- 
guium, nunc ad immunda libidinum. Modo sordida 


999 


TRACTATUS DE ORDINE VITAE. 


immundissimee longius in ipso principio propulsan- A norum quatuor spiritus loquuntur assidue, spiritus 


de sunt. Otiosse sunt, quando illis nec delectatur, 
nec afficitur : verbi gratia, equum currentem vel 
avem volantem cogitans, ubi pene inter vitium 859 8 
residet et virtutem, nec descendens, ad illum, nec ad 
istam ascendens. Curiose sunt, quando proponit 
explorare proximorum secreta : et quie curiose se- 
ipsam scrutari debuerat, oblita sui aliena curat, 
nunc intus, nunc foris vaga et garrula, et quietis 
impatiens. Suspiciose sunt, quando nullum certum 
argumentum habens, male de proximo suspicatur ; 
et ea qui in utramlibet partem inclinari possunt, in 
deteriorem interpretatur. Distentorie& sunt, quando 
de longinquis rebus, et regnis, et regionibus dispo- 
Dit et. tractat; quando distenditur in qusstionibus 
et rationibus hujus mundi : quam pessimam occupa- 
tionem, juxta Salomonem, dedit Deus filiis homi- 
num, ut. distendantur in ea (Eccle. 1. 13). Item. 

41. Cogitationum vero multiplex varietas esse 
cognoscitur. Alie namque cor inflant, alise elevant, 
alie perturbant, alie dissipant, alie confundunt, 
alie distendunt, alie ligant, alie inquinant, alie 
contrahunt, alie corrumpunt. Inflant, ut superbe; 
elevant, ut vans ; perturbant, ut invidz; dissipant, 
ut iracunde ; confundunt, ut acedioss ; distendunt, 
ut ambitiose; ligant, ut gulosa ; inquinant, ut luxu- 
rioss ; contrahunt, ut. timide ; corrumpunt, ut mali- 
tios. His igitur exclusis mens purgatur, si sanctis 
cogitationibus jugiter exerceatur, sicut scriplum 
est : Cogitatio sancta custodiet te. Sunt preterea 
cogitationes bons et sancla. Debemus enim cogi- 
tare de Deo, ut delectemur in illo : de Redemptoris 
DOosiri passione, quam pro nobis sustinuit in crucis 
patibulo, ut et nos parati simus tribulationes et an- 
gustias libenter sustinere pro illo : de hora trans- 
itus nostri, ut semper simus parati : de die judicii, 
quia ibi de operibus nostris rationem sumus reddi- 
turi : de inferno, ut timeamus poenas, quia inde 
nulla est redemptio: de paradiso, ut desideremus 
coronas, quas habebimus in futuro ; de mandatis 
Domini, et de Sacramentis nosti: redemptionis ; ut 
perseveremus in via justitie per gratiam Dei. Ámen. 

CAPUT VII. 


De quatuor spiritibus in cordibus hominum loquen- ἢ 


tibus. ! 
12. His omnibus cogitationibus cordium huma- 


mundi, spiritus carnis, spiritus diaboli, Spiritus 
Dei. Spiritus mundi loquitur vana; et ipse tunc lo- 
quitur cordi nostro cum vanitatem diligimus, cum 
de vanitate letamur, cum delectamur in vanitate. 
Spiritus carnis loquitur, cum mollia carni et sensi- 
bus carnis appetimus ; cum ejus curam in desideriis 
et voluptate perficimus. Spiritus diaboli loquitur, 
quando et amara cogitamus, el aspera proferimus, 
tristes in nobis, aliis irascentes ingrati, invidi, sine 
affectione, sine foedere. Spiritus Dei loquitur, quan- 
do dulcia meditamur et loquimur, hilares nobis et 
proximis, in omni dulcedine et bonitate, solliciti 
servare unitatem spiritus in vinculo pacis(Ephes. 1v, 
3), Hee conscientie, hz cogitationesconscientiarum, 
hi spiritus loquentes in cogitationibus nostris : quse 
melius tua conscientia, dulcissime frater, quam mea 
pagina cernit, atque discernit. Factus sum insipiens, 
tu me coegisti : sed melius volui ostendere imperi- 
tiam meam, quam confundere faciem tuam. Si quid 
bene dictum est, tibi impula, pro cujus fide, et sen- 
sum, et verbum dedit Filius Dei. Si quid secus di- 
ctum est, tibi imputa, quia jussisti. Parce autem et 
festinationi, quia nihil ita contrarium, nihil ita dis- 
crepantissimum in scribendo, quam acceleratio et 
celeritas. Digne enim invenire quod quieris et ver- 
bis competentibus vestire quod inveneris, et locum 
aptum, et tempus feriatum el ingenium vividum , et. 
stylum exercitatum desiderat. Verumtamen abscon- 


C ae epistolam, vel librum, si sic magis eligis nomi- 


nare : vel, si propalare decreveris, tace uomen au- 
ctoris. Novit Auctor salutis, cui soli honor et gloria, 
quantum ego diligo salutem anime tus, et honorem 
persone tus. Ipse est Dominus noster Jesus Christus, 
qui tibi et se ipsum donat, et coronat te in miseri- 
cordia et miserationibus. Vale, et ora pro me. 


In aliis editionibus inepte nonnulla assuta repe- 
ries, precedentibus, petita ez tractatu de Interiori 
Domo.Sed nobis non est opera pretium, rebus otiose 
repetitis, implere paginas, praesertim cum ipse 
prasentis tractus epilogus additamentum reticeat. 





TRACTATUS DE ORDINE VITJE 
ET MORUM INSTITUTIONE Ὁ. 


87 4 ilic Tractatus quamvis Bernardi non sit, est tamen cujusdam Benedictini, ut ex cap. 5, n. 46, ap- 
paret, ex Patrum, mazime ez Ambrosii sententiis contextus, Dividitur in quatuor parles : quarum prima 
cap. 1-5, de virtutibus adolescentium ; secunda, cap. 6,de virtutibus proficientium : tertia, cap. 1, 8, de 


virtutibus per[ectorum ; quarta, cap. 9-18, de vitiis. 


(30) In quibusdam manuscriptis inscribitur, De Doctrina puerorum : alias, De Verecundia adolescentusm 


- 


561 
CAPUT PRIMUM. 
Bonam institutionem prima etatis permagni esse 
momenti . 

1. Hortatur quidem timidam mentis mee impe- 
ritiam fraterna cbaritas , ut de vitze ordine, et mo- 
rum institutione breviter loqui debeam. Sed quia 
tempus est, ut ipso qui inspiravit opitulante, opus 
aggrediar, exordium sumere necessarium duxi ab 
illa laudabili virtute, que dicitur. verecundia. Quee 
cum sit omnibus statibus, personis, temporibus et 
locis apta, tamen adolescentes et juveniles animos 
maxime decet. Tres enim virtutes sunt quie. pueris 
adolescentibus magis congruunt, verecundia, taci- 
turnitas , et obedientia. Non est autem dubium , si 
has studuerint habere, quin possint Christo duce ad 
culmem perfectionemque virtutum ascendere. Mo- 
rum enim insignia, et ornamenta virtutum in illis 
procul dubio cernimus senibus, qui ab ipso tirocinio 
primseve statis usque ad perfectum virum discipli- 
nis coelestibus exercitati, per viam Domini fortiter 
cucurrerunt. Quorum scilicet sapientia tantum vi- 
get, et lucet, quantum senectus ipsa setate fit. do- 
clior, usu cerlior, processu temporis prudentior. 
Haec autem veterum studiorum dulcissimos fructus 
edit, et alios reficit. Multi namque senes diu vi- 
ventes, el nihil proficientes, quia nullas sibi in op- 
portuno tempore divitias congregarunt, inopes 
omnium virtutum animos juvenum reprobe vits 
morbo inficiunt. Sicut enim per senem vitiosum et 
fatuum, ita per adolescentem inverecundum et te- 
merarium religio sancta destruitur. Post indoctos 
namque prelatos malosque, in sancta Ecclesia nulla 
pestis ad nocendum infirmis valentior invenitur. 
Denique talium hominum genus, ista de quibus 
Apostolas predixit, tempora (I Tim. ni, 1), proh 
dolor! sine numero ferunt, quando ferme omnia 
qua& bona sunt et sancta, pessumdari confundique 
videmus. Et quoniam senes in melius mutari ab illa 
inolita vitiorum consuetudine difficillimum est, de- 
bemus manum adolescentibus porrigere: qui si dare 
volunt operam, omni depulso tepore possint utique 
per gratiam Christi vitam corrigere , mores compo- 
gere, actusque suos in omnibus meliorare. 

, 9. ldcirco diu est, quod desideravi propter ju- 
niorum salutem (eorum pr&cipue cum quibus vivo) 
ex opusculis Patrum pauca quedam deflorando col- 
ligere, que tenere :etati eorum videantur speciali- 
ler consulere. Est enim mihi, fateor, tristitia ma- 
gna οἱ continuus dolor super czecitate cordis eorum, 
qui cum didicerunt in schola Christi qualiter debeant 
et vitia propulsare, et sanctis 882 ὦ virtutibus insu- 
dare, heu ! rebellionis spiritu armati, tam pr&cipiti 
impetu per abrupta vitiorum currunt ad mortem, 
ut eos auriga presidens nullo freno discipline va- 
leat oehibere. Deberent ütique in'domo Dei ad cul- 
tum.duivi:.bonoris super einem. orsatum:tasquam 
yu6.. aureum. refulgere. - Cur. autem, ab. ipsis -primis 
rudinentis :infantiss -oducau séottante eura, $anté- 
que:]ebore:y» nisi -ub»fortea im bello-feeti eonwa 


TRACTATUS DE ORDINE VITAE. 


Α mundum et. ejus concupiscentias, contra carnem et 


562 


ejus desideria, conira diabolum et ejus multiplicia 
tentamenta viriliter pugnent? Sed quod admiran- 
dum est et dolendum, plus eis quam ezeteris gravis 
el austera videtur discipline regula. Quare hoc, 
nisi quia secularem magis diligant vitam ? Certe 
vel nullus, vel rarus inter eos invenitur, qui liben- 
ter sequatur antiquorum Patrum instituta, et majo- 
rum vitam diligat; aut quia labor eum terret, aut 
quia in lubrica state difficilior est abstinentia, aut 
quia alacri adulescentis videtur vita obscurior : et 
ideo ad ea convertuntur studia, qus plausibiliora 
arbitrantur. Presentia quippe plures, quam futura 
preferuot; sed meminisse debent quia non presen- 
libus, sed futuris militamus. Unde quo prestantior 


B causa, eo debet esse cura attentior. Infelix qui legem 


vitse et discipline abjicit, et majorum gubernari ma- 
gisterio refugit. Iste vero non secundum Deum, 
sed secundum se vivit: qui, si polerit, est cum qui- 
bus vult ; pergit quo vult, et quantum vult ; ridet et 
jocatur, inter quos, et ubi, et quando vult; postre- 
mo quidquid fratribus suave est, quidquid tactui 
blandum, quidquid oculis delectabile, quidquid c*- 
teris sensibus carnis suzde jucundum, exercet ac se- 
quitur. Ille vero qui secundum Deum vivit, non 
quod eum carnaliter delectat, sed quod spiritualiter 
eedificat facit et quidquid cupit aut agit, non vult 
ex sua, sed ex Dei voluntate, majorumque suorum 
jussione procedere. Nemo tamen positus in adole- 
scentitie, vel intemperantis lubrico, de sui conver- 
sione desperet. Oleaster enim olivie insertus amissa 
amaritudiae efficitur fruetuosus. Si ergo agricultura 
convertit stirpium qualitatem, nonne studia doctrine 
ei discipline assiduitas mitigare possunt quaslibet 
aegritudinis passiones ? 
CAPUT II. 


Verecundiam esse precipuam virtutem quee ado- 
lescentes ornet, et ubi ea potissimum exercenda. 


3. Sed ne puerilis vita variis lapsibus vitietur, 
oportet teneros animos prefatis diligenter manci- 
pare virtutibus, quatenus bona consuetudo cum 
&lale simul accrescat. Ut igitur clarius patescat 
quanta et qualis virtus sit verecundia, patris Am- 
brosii magna ex parte ponainus sensus et verba : ne 
si forte me parvipenderint stultum homuncionem, 
magnum Ambrosium, imo in Ambrosio Christum, 
non audeant spernere. Sic enim ille ait instruendo- 
rum morum magister (Offic. lib. 1, cap. 2, 3, 17-20). 
Est autem bonorum adolescentum timorem Dei ha- 
bere: deferre patribus honorem, castitatem tueri, 
non adspernári humilitatem, diligere clementiam 
ac verecundiam, 488 ornamenta' sunt minori eetati. 
Ut enim in senibus gravitas, juvenibus alacritas : 
ita in pueris adolescentibus verecundia, velut qua- 
dam dote: cómmmendatur nature, Quam pulchra vir- 
tus verecundia, ei suavis gratia, quae non solüm'it 
faetis," sed-etiam -iil--1psis-speetatur sermonibus? ne 
iocis pregrediaris doquendb;me-uid áMdeboruti 
sertas-resonet- tuae? Spoedtum-eitim mentis glerum- 


969 


que in verbis refulget. Ipsum sonum vocis libret 
modestia, ne cujusdam offendat aurem vox incom- 
posita. Denique in ipso canendi genere prima disci- 
plina verecundia est; imo etiam in omni usu lo- 
quendi, ut sensim quis, aut psallere, aut legere, 
aut postremo loqui incipiat, ut. verecunda principia 
commendent processum. Est etiam in oculis vere- 
cundia; qua prohibetur boni adolescentis pudica 
anima intueri et alloqui feminas, non ut exsecretur 
sexum, sed ut fugiat vitium. Plurimum autem pro- 
ficit ad tuitionem castitatis custodia oculorum. Multi 
vero perierunt propter speciem carnis. Unde Domi- 
nus: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, 
jam maechatus est eam in corde suo (Matth. v, 98). 
. 89€ 4. Bons indolis adolescentes in monasterio. 
viventes, ilà se omni studio conservent, ut adole- 
scentiam suam nulla libidinis sorde commaculent, 
ut ad altare Christi quasi. de thalamo virgo proce- 
dant. Quorum tanta animi debet esse munditia, ut 
pre nimia verecundia ne sermonem quidem audire 
velint, vel locum impudicum. Et ne incentivis natu- 
ralibus superentur, necesse est ut lasciviens caro 
eorum crebris frangatur jejuniis. Melius est eos sto- 
machum dolere, quam mentem. Beatus plane ado- 
leseens qui castus perseverat, et corpore, et mente. 
Huic procul dubio caro et sanguis Redemptoris no- 
stri efficitur salus et vita, Sunt et qui propter hu- 
manam confusionem, sine respectu divini timoris, 
pleni sordibus audacter se ingerunt tantis mysteriis. * 
Audiant autem quod scriptum'est : Homo videt in 
facie, Deus autem in corde (I Reg. xvi, 1). Sed illi 


plus metuunt homines, quam Deum. O c&ea teme- C 


ritas! O Dei mira pauentia! Nunquid enim tantum 
peccaverunt vel quos ignis consumpsit, vel quos 
terra absorbuit (Num. xvi, 34-35). Nunquid tale 
scelus filiorum Aaron, alienum ignem offerentium 
(Levit. x, 4, 2), quale est istorum qui tam terribilia 
sacramenta sumunt sibi ad mortem? Etenim sic vi- 
vendum est, ut Panem illum supersusbtantialem sem- 
per accipere valeamus : quia vs ei qui se alienum 
fecerit ab eo! et multum vete illi qui spurcus et 
immundus accesserit! Utrohique grande periculum. 
Ideo magna necessitas instat ne indigni inveniamur. 
Quapropter tenenda est in omnibus verecundia pu- 
dicitie comes, cujus socielate castitas ipsa tutior 
erit. Bonus enim regende castitatis pudor est co- 
mes, qui si repellat prima pericula, pudicitiam vul- 
nerari non sinit, Etenim inverecundis oculis, et la- 
scivis. sermonibus libidinosus animus depreheudi- 
tur; et per exteriorem hominem interiorem hominis 
vitse monstratur. Multa et dura corporis bella susti- 
net adolescentia : et ealore sanguinis inflammata, ut 
evadere possit, omni indiget custodia. Quanto plura 
sunt que impugnant pudicitiam, tanto majora 
sunt premia; quia ubi major labor, ibi merces erit 
amplior. 

δ. Amatores autem vereeundie sumant exem- 
plum de Matre Domini, quse quamvis esset mitissi- 
ma,i&men pre verecuadia salutlantem se angelum 


TRACTATUS DB ORDINE VITAE. 


564 


non resalutavit (Luc. 1, 38, 29). In ipsas vero ora- 
ione nostra multum verecundia placet, multumque 
eonciliat gratie apud Dominum nostrum. Nonne 
heec preetulit Publicanum et commendavit eum, qui 
nec oculos suos audebat ad ccelum levare ? Ideo 
justificatur Domini judicio plus quam ille Pha- 
riss;eus, quem deformavit presumptio (Luc. xviu, 
10-15). Oremus et nos, in quantum possumus,in in- 
corruptione quieti et modesti spiritus, qui est ante 
Deum locuples. Paulus quoque cum orationem de- 
ferri precipit eum verecundia et sobrietate (I Tim. 
n, 8, 9), primam hanc et quasi previam vull esse 
orationis future, ut non glorietur peccatoris oratio, 
sed quasi colore pudoris obducta, quo plus defert 
verecundia de recordatione delicti, eo uberiorem me- 
reatur gratiam. 

6. Est etiam in ipso motu, gestu, incessu tenenda 
verecundia, Habitus enim mentis in corporis stata 
cernitur. Hinc homo cordi nostri absconditus, aut 
levior, aut jactantior, aut turbidior, aut e contra 
gravior, et constantior, et purior, et maturior ssti- 
matur. [taque vox queedam animi est. corporis mo- 
tus. Sepe enim per incessum proditur qualis sit 
animus. Lucet quippe in quorumdam incessu imago 
levitatis, species queedam scurrarum percursantium. 
Sunt enim qui sensim ambulando imitantur histrio- 
nicos gestus, et quasi quaedam fercula pomparum , 
et statuarum motus nutantium ; ut quotiescunque 
gradum transferunt, modulos quosdam servare vi- 
deantur. Nec cursim ambulare honestum arbitror, 
nisi cum causa exigit alicujus periculi, vel justse ne- 
cessitatis, Nam plerumque festinantes anhelos vide- 
mus torquere ora : quibus si desit causa festinatio- 
nis necessariz, fit ngvus justee offensionis. Sed non 
de his dico, quibus 'rara properatio ex causa nasci- 
tur ; sed quibus jugis et continua in naturam verti- 
tur. Nec in illis ergo tanquam simulacrorum effigies 
probo, nee in istis tanquam excursorum [AwBAos. 
excussorum] ruinas. Est enim gressus probabilis , 
in quo est species auctoritatis, gravitatis pondus, 
tranquillitatisque vestigium : 82 9 ita tamen si stu- 
dium desit atque affectio, sed motus sit purus et 
simplex. Nihil enim fucatum placet. Motum aatem 
natura informet, Si quid sane in natura vitii est, 
industria emendet, ut ubi ars deest , non desit 
correctio. Quod si etiam ista spectent itineri [Au- 
BROS. spectantur altius], quanto magis cavendum est, 
ne quid turpe exeat de ore? hoc enim graviter ooin- 
quinat hominem. Non enim cibus coinquinat, sed 
injusta obtreciatio, sed verborum obsccnitas. Hee 
etiam vulgo pudori sunt. 

7. In nostre vero religionis proposito, nullum 
verbum incutiat verecundiam,quod inhoneste cadat. 
Et non solum nihil ipsi iodecorum loqui, sed nec 
aurem quidem debemus hujusmodi pribere dietis ; 
quia quem delectat audire; alterum loqui provoeat. 
Audire quoque quod turpe sit, pudori maximo est : 
videre vero si quid hujusmodi fortuitm accidat, 
quanti horroris est ? Quod ergo in aliis displicet, 


965 


TRACTATUS DE ORDINE VIT;E. 


560- 


numquid potest ia se ipso non displicere? Nec ipsa A en non excludimus : quia verecuudia etiam vultus 


nalura nos aliter docet : que perfecte quidem omnes 
partes nostri corporis explicavit, ut et necessitati 
consulerei, et gratiam venustar et ; sed tamen 6838 
que decori ad aspectum forent, in quibus forme 
apex quasi in arce quadam locatus, et fi;ure suavi- 
tas, et vultus species emineret, operandique usus 
esset paratior, obvias atque apertas reliquit. Eas 
vero in quibus esset naturale obsequium necessita- 
tis, ne deforme sui preberent spectaculum, partim 
tanquam in ipso emendavit [al. in imo locavit] atque 
abscondit corpore, partim docuit atque svasit te- 
gendas. Nonne igitur ipsa natura magistra fit. v«re- 
cundie? Cujus exemplo modestia id quo in hac cor- 
poris nostri fabrica additum reperit, operuit et texit. 
Ergo nature opifex sic nostre studuit verecundise, sic 
decorum illud et honestum in nostro custodivit cor- 
pore, ut ductus quosdam atque [a]. et ; AMBROS. 8408] 
exitus cuniculorum nostrorum post tergum relega- 
rel, atque ab aspectu nostro averteret, ne purgatio 
veniris visum oculum offenderet. De qto pulchre 
ait Apostolus : Que videntur, inquit, corporisnostri 
membra infirmiora, necessariora sunt ; et que puta- 
qus ignobiliora menbra corporis esse,eis abundan- 
tiorem honorem circumdamus : et qua inhonesta 
nostra sunt, abundantiorem honestatem habent (1 
- Cor. xit, 22, 23). Etenim imitatione nature industria 
auxit gratiam, ut non solum abscondamus ab oculis, 
verum etiam quas abscondenda accipimus, eorum 


ipsos solet pudore suffundere, gratioresque reddere. 
Ut artifex ia materia commodiore melius operari 
solet, sic verecundia in ipso quoque corporis decore 
plus eminet: ita tamen, αἱ ipse non sit affectatus 
corporis decor, sed naturalis, simplex, neglectus 
magis quam expetitus; 483 8 non pretiosis et alben- 
tibus adjutus vestimentis, sed communibus, ut -ho- 
nestati vel necessitali nil desit, nil accedat nitori. 
Vox ipsa non remissa, non fracta, nilil (emineum 
sonans (qualem multi gravitatis specie simulare con- 
sucverunt), sed forman quamdam et regulam ac 
succum virilem reservaus. Hoc est enim pulchritu- 
dinem vivendi tenere, convenientia cuique sexui et 
persons reddere. Hic ordo gestorum optimus, hic 
ornatus ad: omnem actionem accommodus. Sed ut 
molliculum et infractum vobis sonum aut gestum 
corporis non probo; ita neque agrestem ac rusticam 
nituram imitandam' esse censeo. Ejus discipline 
formula effigies honestatis est. Imitetur pius adole- 
scens vestigia Isaac et Joseph. Sit verecundus, 
castus, simplex, et sobrius: humilis, obediens, pa- 
tiens, et remissor injurie. Faciat ut Daniel et tres 
pueri: studeat sapientie, et non det'se illecebris 
gul;. Pinguis venter non gignit tenuem sensum (31). 
Fugiat ebrietatem tanquam venenum. Si religiosus 
el sapiens vult esse, nunquam vinum redoleat, ne 
audiat illud philosophi: « Hoc non est osculum 
porrigere, sed vinum propinare » (HrgRox. ep. 2-ad 


indicia ususque membrorum sua appellatione nun- C Nepot. c. 14). Amet sanctarum Scripturarum scien- 


"eupare, indecorum putemus. Denique si casu ape- 
riantur hae partes, confunditur verecundia : si stu- 
dio, impudentia :stimatur. 

8. Cum igitur in quibusdam humanis membris 
- tanta sit deformitas, ut nominari magna sit verecun- 
di& : heu! quamturpes illi sunt, et quam impuden- 
tes, qui has secretas partes corporis, non solum de- 
siderantes cernunt, sed etiam studiose tangunt? 
Pudet me ac piget illorum facta referre, in quibus 
regnat Sodomitica libido : quibus sic iratus est 
Deus, ejusque justo judicio ita traditi sunt in repro- 
bum sensum, ut masculus in masculum turpitudi- 
nem operetur. Nonne deteriores brutis sunt effecti 
animalibus, quibus non est intellectus? Si enim 
Cham qui nudatum patrem videns risit, in filio ma- 
ledictus est : qua isti maledictione feriuntur, qui de- 
siderio peccandi suam aliorumque turpitudinem de- 
legere non erubescunt? Utinam viderent quantum 
flagitiis talibus Deum offendunt! 

9. Sunt eliam qui pulchros homines, despectis 
deforinibus, amant et laudant, suspiciunt et hono- 
rant. Illi enim qui sanos habent oculos, solam animi 
pulchritudinem in homine diligunt et revereotur. 
Qualis est autem ista. pulchritudo, quam levis febri- 
cula perdit, et rugosa senectus ita dissolvit, ut nec 
fuisse putetur? Et amen sunt qui habentes hanc 
extolluntur : et cum sint vacui virtutibus, per hanc 
solam gloriosos se arbitrantur. Nos certe in pul- 
chritudine locum virtutis non ponimus; gratiam ta- 


tiam, ne mens ejus, vel lascivis cogitationibus pa- 
teat. Beatus qui divinas Scripturas legens, verba 
vertit in opera. Sit abstinens irarum, et fugitans li- 
tium, ut bonis pollere moribus hoc indicio com- 
probetur : sicque se exhibeat, ut seniores inter quos 
habitat, dum admirantur vitam, non sinantur de- 
Sspicere statem. Sit inter fratres cosmquales suos 
primus in opere, extremus in ordine : et ita singu- 
lis virtutibus iustet, ut nulli eorum secundus inve- 
niatur. | 


CAPUT Ill. 


Adolescentium. cum senibus conversationem ad 

profectum virtutis conducere. 

40. Delectat me adhuc in partibus demorari vere- 
eundi; quia ad eos loquor, qui adhuc bona ejus ex 
semetipsis non recognoseunt, aut damna nesciunt. 
Ordo quidem vite tenendus est. Et a verecundia 
prima quedam fundamenta ducantur: quz socia ac 
familiaris est mentis placiditati, proterviam fugiens, 
ab omni aliena luxu, sobrietatem diligit, honestatem 
fovet, decorum nil requirit. Sequatur conversatio- 
nis electio, ut adjungantur probatissimis quibusque 
senioribus. Nam «t sequalium usus dulcior, ila se- 
num tutior est, qui magisterio quodam et ductu vitze 
colorant mores adolescentium, et velut murice pro- 


(31) Proverb. Grecorum teste Hieronymo, ep. 2, 
ad Nepot. cap. 1&4. | 


ι 


567 


TRACTATUS DE ORDINE VITAE. 


568 ᾽ 


bitati inficiunt. Nempe si hi qui sunt ignari loco- À moniam, quasi concentum quemdam bonorum ope-: 


rum, cum solertibus viarum iter adoriri gestiunt; 
quanto magis adolescentes cum senibus debent no- 
vum iter sibi aggredi, quo minus errare possint, et a 
vero tramite virtutis deflectere! Nihil enim pul- 
chrius, quam eos et magistros vit:e habere et testes. 
Pulchra itaque copula seniorum atque adolescen- 
tium. Alii testimonio, alii solatio sunt : alii delecta- 
tioni, alii honori. Legitur quod Barnabas Marcum 
aasumpsit (Act. xv, 37); Paulus Silam (Ibid. 40), et 
Timotheuum (1d. xvi, 3), et Titum (Galat. n, 1), ut 
seniores consilio praevalerent, juniores ministerio. 
Patet namque quod nulla ars discitur absque ma- 
gistro. Si enim auimalia, et fers, et aves, et apes 
duces habent, et principes suos sequuntur; quanto 
magis homines sine doctore et rectore, esse non pos- 
sunt? Inde cavendum est ne adolescentiores et par- 
vuli sine duce ingrediantur viam quam nunquam. 
ingressi sunt, et io partem alteram declinantes erro- 
res patiantur, si: vel plus, vel minus ambulantes 
quam necesse est, aut currentes lassentur, aut mo- 
ram facientes obdormiant. Plerumque et virtutibus 
pares, dispares statibus, sui delectantur copula, 
sicut delectabantur Peirus et Joannes. Nam adole- 
scentem legimus Joannem (32): quamvis nulli se- 
niorum in virtute fuerit secundus. Erat enim in eo 
senectus venerabilis morum, et cana prudentia vir- 
tutum omnium. Magnum enim hujus vitze solatium 
est, ut habeas cui pectus tuum aperias: cum quo 
arcana participes: cui commitias secreta cordis tui, 
ut ames et sequaris eum : qui tibi paterna pietate 
in tristibus compatiatur, in persecutionibus adhor- 
tetur, etin prosperis gratuletur. Felix talis societas, 
talisque amicitia, qua nihil est in rebus humanis 
pulchrius. Teneamus 8829 ergo verccundiam, vel 
eam quse ad totius vite ornatum nos attollit mo- 
destiam. 

11; Magna autem est modestia individua vorecun- 
dis? socia : quse cum sit sui juris remissior, nihil usur- 
pans nihil vindicans, et quodammodo intra vires suas 
contractior, dives est apud Deum. Verecunda mode- 
stia, et modesta verecundia est: que nulli insidias 
machinatur, lesa non irascitur ; et cunctos simpliciter 
respiciens, de nullo sinistrum aliquid suspicatur. 
Hanc teneamus, pueri, hanc diligamus: ét ut eam 
semper habere possimus, fugienda est nobis fami- 
liaritas et confabulatio eorum, qui turpiter et indisci- 
plinate vivunt. Talium autem infinitus est numerus. 
Habet sane suos scopulos verecundia, non quos ipsa 
invehit, sed quos stepe incurrit, si intemperantium 
incidamus consortia, qui sub specie jucunditatis ve- 
nenum infundunt bonis. Hi si assidui sunt, maxime 
in convivio, ludo, risu, ac joco, enervant gravitatem 
illam virilem, et animos pueriles corrumpunt, atque 
suis malis assuefaciunt. Caveamus itaque ne dum 
relaxare animum volumus, solvamus omnem : har- 

(32) Juxta multos, Marc. xiv, 51. Vide Chrysost. 


im Psi. xir; AmBtos. ἰὴ Pss. XxXvi Grégor. 310- 
ral. lib. xiv, cap. 23; Baron. et alios, ^ 


rum. Usus enim cito inflectit naturam. Quam multos ᾿ 
stultorum societas decipit ? Quid nobis cum fabulis, - 
risu, et joco? Nam licet interdum honesta 1068 sua- : 
via sint ; tamen ab ecclesiastica aberrant regula, quo-.-. 
niam que in Scripturis sanctis non reperimus, quo- ΄ 
modo usurpare possumus ? Cavenda suntenim omnia 
quie inflectere possunt gravitatem propositi nostri, - 
nostreque professionis. Ve vobis qui ridetis, quia 
flebitis vos, Dominus ait (Luc. vi, 25). Nos ridendi 
materiam inquirimus, ut hic ridentes, illic flexa- 
mus ? Ipsum namque Dominum flevisse legimus 
(Id. xix, 41). Non solum profusos, sed etiam omnes . 
jocos arbitror declinandos : nisi forte plenum 
gravitatis et gratie. sermonem esse, indecorum 
est (33). Ingemiscendum est autem jugiter, et post- ᾿ 
posita securitate lugendum, ne a Deo deseramur - 
propter superbiam οἱ negligentias, et in potestate 
demonum relinquamur. Revera quem Deus relin- 
quit, demones suscipiunt, el susceptum sue perdi- 
tionis participem faciunt. Terribilis in consiliis su- 
per filios hominum Deus (Psal. xv, 5). Operatur - 
figulus ex eadem massa aliud vas in honorem, . 
aliud in contumeliam. Sunt vasa misericordis, - 
et sunt vasa ire (Rom. 1x, 21-23). Sunt novis- . 
simi primi, et primi novissimi. Sunt multi vo- 
cati, et pauci electi (Matth. xx, 16). Et ideo unüs- 
quisque nostrum salutem operetur suam, sicut 
ait Apostolus, cum timore et tremore (Philipp. n, . 
12). Declinet a vanitate : mundi spernat amorem. 
Amplectatur luctum οἱ quietem, et sectetur, quan- 
tum potest, verecundiam, tranquillamque man- 
suetudinem : quz facit ut homo inter hominines pacifi- 
ce vivat, ut ad omnia qus inhonesta sunt erubescat. 


CAPUT IV. 


Taciturnitatem et silentium precipue convenire 
adolescentibus. 


12. Laudanda autem virtus verecundie : quia 
quorum oculos, aures, linguamque possidet non si- . 
nit turpiter ludere ac ridere; efficiens eos graves et 
mites. E contra grande vitium est juniorum impu- 
dentia, quee improbo ausu et dissolutione sua patres 
οἱ fratres conturbat : quia , sicut scriptum est, nec 
Deum nec homines reveretur (Luc. xvin, &) ; sed lz- 
tatur cum male fecerit, et exsultat in rebus pessimis 
(Prov. n, 14). Facta est ei frons meretricis, quia 
non potest erubescere (Jerem. rmi, 3). Ubi lingua au- 
dax, et frons inverecunda; quid loquatur, quidve 
agat non curat. Cum enim boni adolescentuli et 
mansueti tacendo revereantur majores suos, nemo so- 
Jius taciturnitatis hanc laudem putet ; quia silentium 
ipsum in quo est relinquarum virtutum otium, maxi- 
mus actus verecundise est. Denique si naturale est, 
aut infantiee deputatur, aut. superbis probro datur : 
si verecundie, Jaudi ducitur. Tacebat in periculis 
Susahna (Dan. xm. 43. 43), el grávius verecundiee 


(33) Aliter. μας periodus. legitur ^pod Amirpium, 
sed videtur | hinc eerrigi posse. —. 


-.d4- ---. 2 


969 


TRACTATUS DE ORDINE VITE. 


970 


quam vite damnum putabat, ubi soli loquebatur cui A; henditur ? Nunc quidem de Deo cogitat et. sanctis 


poterat casta verecundia loqui. Fugit et pulcher Jo- 
seph relicta veste in manibus fornicarie ; tacensque 
celeriter egressus est (Gen. xxxix, 19), qui incon- 
grua sus verecundir audiens, non poterat diu siare. 
Moyses quoque (Exod. 1m, 11, et rv, 10), et Jeremias 
(Jerem. 1, 6) quod poterant per 8586 gratiam, ex- 
cusabant per verecundiam. Tutius enim est discere 
quam docere , tacere quam loqui. Quid autem magis 
potest verecundie bonum, quam ut juniorum selas 
magis debeat discere quam tacere? Pythagoras 
quippe legem dedit silentii discipulis suis, ul tacea- 
tes per quinquennium, loqui discerent : et tu non vis 
tacere, cui virtus silentii propria est ? Quid opus est, 
adolescens, ut properes perieulum suscipere lo- 


Angelis ejus, atque de immarcessibili gloria sternse 
beatitudinis : nunc vero de versutiis diaboli, de pec- 
catis suis, de hora mortis, de pcmnis inferni, de die 
tremendi judicii : nunc de profunditate divinarum 
Scripturarum, de natura virtutum, de compositione 
morum bonorum. Quam gloriosum ale silentium, 
ubi eloquia Domini eloquia casta sunt ! Est. igitur 
tacendi et loquendi modus. Bona mens et verecunda, 
ut loquatur, multa prius considerat ; quid dieat, et - 
cui dicat, quo loco, et que tempore. Merito sapiens 
dicendus est, qui novit tempus loquendi. Unde bene 
ait Seriptura : Homo sapiens tacebit usque ad tem- 
pus (Eccli. xx, T). ldeo sancti Domioi, qui sciebant 
quia vox hominis plerumque peccato juncta est, et 


quendo, cum tacendo possis esse tutior? Quamplu- B initium erroris humani sermo est hominis ; tacere 


res vidi loquendo incidisse peccatum : vix quem- 
quam tacendo. Ideoque tacere nosse, quam loqui 
difficilius est. Scio plerosque loqui, cum tacere ne- 
sciant. Rarum est tacere quemquam, eum sibi lo- 
qui nihil prosit, Sapiens ergo est qui novit tacere. 
Alliga, moneo, sermonem tuum, ne luxuriet, ne 
lasciviat, et in multiloquio peocata sibi colligat. Sit 
restrictior, et ripis ipsius coerceatur. Cito lutum 
colligit amnis exundans. 

13. Sit tibi gravitas in incessu, in sermone pon- 
dus, atque in verbis modus. Hec autem $i cutodie- 
ris, eris mitis, mansuetus οἱ modestus. Custodi cor, 
et retine linguam. Bona enim possessio, mens bona. 
Sepi ergo hanc possessionem, et muni eam undique ; 
De irruant in eam et captivam ducant irrationabiles 
corporis passiones. Custodi quantum potes interio- 
rem hominem tuum. Noli eum quasi vilem negligere 
ac fastidire: quia pretiosa possessio est, et merito 
pretiosa; cujus non caducus fructus et temporalis, 
sed stabilis atque zternz salutis est. Si vis bene 
custodire, tace prius et audi, et non delinquas in 
lingua. Grave malum, ut aliquid ore suo eondemne- 
tur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque 
rationem in die judicii, quanto magis pro verbo im- 
puritatis, et turpitudinis, et impietatis ? Videamus 
etiam ue rationem pobamus pro otioso silentio. Est 
enim fructuosum et negotiosum silentium. Tacendo 
enim apud homines, melius loquimur Deo. Multe 
eaim coutemplationes sunt, quibus anima devota 
Deo tacendo mirabiliter pascitur. David propheta 
docuit nos tanquam in ampla domo deambulare in 
corde nostro, et conversari cum eo tanquam cum 
bono contubernali, ut ipse diceret sibi, et loqueretur 
secum : Dixi, Custodiam vias meas (Psal. xxxvi, 
2). Moyses in silentio loquebatur (Exod. xiv, 21), et 
in otio operabatur (Id. xvi). 

14. Quando ergo justus solus est, qui semper 
cum Deo est? Quomodo solitarius est, qui nunquam 
separatur a Christo ? Quando autem feriatur a nego- 
tio, qui nunquam feriatur a merito, quo consumma- 


tgr negotium? Quibus auiem locis cireumseribitur, 
tus mundus divitiarum possessio est 7 Qua 


b o. pru ev emp om. uve pue |y ὃν 
existimatione definitur, qui nec operatione compre- 


C 


amabant. Denique sanetus David ait: Posui ori meo 
custodiam (Psal. xxxvin, 2). Propheta custodiebat, 
et tu non custodies ? Potes autem custodire, si eito 
non loquaris. 
CAPUT V. 

Obedientie promptitudo commendatur junioribus. 

15. Lex dixit : Audi, Israel, etc. Audi, enim dixit; 
et non,loquere. Tus enim setatis cst tacere et obe- 
dire, non de majoris sententia judicare. Scriptum est 
iterum : Audi, lerael (Deut. vi, 3, &), et tace. Isaac 
deferebat patri suo honorem, et obediens ejus vo- 
luntati, non recusabat mori (Gen. xxn, 6-10). Jesus 
vero Nave sedulo obsequio Moysen venerabatur ; et 
obediens 288 - existens in omnibus, tantam gratiam 
apud Deum meruit, ut illius successor ad regendum 
Dei populum eligeretur (Deut. xxxr, 7). Elisseus re- 
licto aratro, mactatis bobus vocantem Eliam secu- 
tus (III Reg. xix, 19-21), per veram mitemque obe- 
dientiam ad tantam morum ascendit celsitudinem, 
ut spiritus tam excelsi magistri dupliciter in bono 
discipulo requiesceret (VI Reg. n, 9-15). Abraham 
vero ille fidelis senex ad jussionem Domini reliquit 
terram nativitatis sue, et quamvis in multis locis 
frequentes injurias, gravesque perpessus foret labo- 
res, nunquam coeptae obedientia peenituit. [n. tantum 
enim per obedientiam et fidem placuit Deo, ut ei de 
Christo primum repromissio fieret (Gen — Xi1-xxil). 
Ipse demum Dominus noster Jesus Christus in factis 
dictisque suis multum nos obedientiam docet. Vera 
enim subjectio propter Deum, proprie voluntatis 
est mortificatio : dum abjecta et indigna de se cre- 
dit, et Deo acceptabilem, lhiominibueque dulcem obe- 
dientiam parat. Denique voluntas propria ex liberi 
arbitrii preesumptione descendens, obstinatis et ia- 
obedientibus ipsa bona in peccatum convertit. Vir 
bonus cum bonis suis omnibus habere obedientiam 
studeat. Scriptum quippe est : Melior est obedientia 
quam viclima, et auscultare magis quam offerre 
adipem arietum : quoniam quasi peccatum ariolandt 
ést repugnare, ei quasi scálusidololdtri9 Wolle iex 
quiescere (I Rag: xv, 23; 23]. CÉMA quantam ef qu«lé 
ϊι indbédiehlis thalum, ue "Adólólmtiss "itd αὶ, διὸ 
qüe conipáfatür artibus f Adólesóstiles" qui tat ἐδ- 


911 


TRACTATUS DB ORDINE VIT/E. 


912. 


pleti sunt malo, subdi senioribus dedignantar : facta A o; quia suam voluntatem facere voluit, a paradisi 


vero eorum aot dieta tumida et erecia cervice non 
observant, sed dijudicant; non venerendo exaltant, 
sed spernendo subsannant. 

46. Sed non impune. Iade enim evidenter defi- 
ciunt, unde miseri proficere debuerunt. Hoc autem 
vult Deus, ut homo per hominem doceatur, et minor 
majori subdatur. Si enim angelus angelo imperat ; 
et inter jubentem οἱ obedientem summa manet sem- 
per cencordia : videat ille quam graviter peccat, qui 
debitam exhibere suis majeribus reverentiam non 
curat. De interitione namque illorum, qui non obe- 
dientes sunt, et suos seniores suosque patronos de- 
spiciunt, multa dici potuissent ; nisi promissg bre- 
vitatis memor, illa studiose preterirem. Ad quid 
plura? Una eeim sententia obedientibus et inobe- 
dientbus suffücere potest, quam per se Veritas lo- 
quitur dicens : Qui vos audit, me audit : el qui vos 
spernit me spernit (Luc. x, 16). Inde illi gaudeant 
gaudio magno, qui seniores suos venerationi habent 
et honori propter Christum. Multi namque de vir- 
tute obedientie multa scripserunt : inter quos san- 
cius pater noster Benedictus de ea !am terribiliter 
locutus est (S. BENED. Reg. capp. 5, 68, 71), ut fra- 
trum etiam bene obedientium corda pre nimio (i- 
more concuti valeant. Sed et ille summus melliflui 
oris Gregorius mirabiliter superexaliat et maguifi- 
cat eam : demonstrare autem volens quanti sit. me- 
riti obedientia, ita ait vir eloqueus : « Sola namque 


gaudiis exivit; secundus ad redemptionem homi- 
num "veniens, dum se voluntatem Patris, et nom 
suam facere ostendit, permanere nos intus docoit.. 
Cum igitur non suam, sed voluntatem patris facits 
eos qui ad se veniunt, foras non ejieit : quia dum. 
exemplo suo ne& obedientiw subjicit, viam nobis 
egressionis claudit. Hinc rursum ait: Non possum 
ego a meipso facere quidquam, sed sicut audio ju- 
dico (Id. v, 30). Nobis quoque obedientia usque ad 
mortem servanda precipitur. Ipse autem sicut audit 
judicat, tunc quoque obedit, cum judex venit. Ne 
igilur usque ad praesentis vitee terminum obedientia 
laboriosa a pareat, Redemptor noster indicat, quia 
hanc cum judex venerit servat. Quid ergo mirum, sí 
peecutor horno obedientes in presentis vite brevi- 
tate se subjicit, quando hsnc Mediator Dei et homi- 
num etiam cum obedientes remunerat non relinquit? 

48. « Sciendum vero est, nunquam per obedien- 
tiam malum debere fieri : aliquando autem per obe- 
dientiam, quod agitur bonum, debere iutermitü. 
Neque enim mala arbor in paradiso exslitit, quam 
Deus homini nou tangere interdixit : sed ut melius 
per obedientie. meritum homo bene conditus ore- 
sceret, dignum fuerat ut hunc a bono prohiberet ; 
quatenus tanto verius hoc quod ageret virtus esset, 
quanto et a bouo cessans, auctori suo se subditum 
humilius exhiberet. Sed quia nonnunquam nobis 
hujus mundi prospera, nonnunquam jubentur ad- 


obedientia virtus est, quee virtutes ceteras menti ( versa; sciendum summopere est, quod obedientia 


inserit, inserlasque custodit. Unde primus homo 
preceptum quod observaret, accepit : cui si vellet 
se obediens subdere, ad eternam beatitudinem sine 
labore perveniret. Deinde idem doctor verba que 
locutus est Spiritus sanctus per os Samuelis supe- 
rius posita exponens dicit: « Obedientia quippe vi- 
ctimis jure prseponitur; quia per vielimas aliena 
caro, per obedientiam vero voluotas propria macta- 
tur. Taoto quisque Deum citiua placat, quanto ante 
oculos ejus repressa arbitrii superbia gladio pre- 
cepli se immolat. Quo conira ariolandi peccatum 
inobedieniia dicitur, ut quanta sit virtus obedientia 
demonstretur. Ex adverso enim melius ostenditur 
quid de ejus laude sentiatur. Si enim quasi pec- 
catum ariolandi est repugnare, et quasi scelus ido- 
lolatrie nolle aquiescere; sola obedientia est 408 
fidei meritum possidet, sine qua quisque infidelis 
convincitur, etsi fidelis e:se videtur. 

11. « Hinc jer Salomonem dicitur in ostensione 
obedientise : Vir obediens loquetur victoriam (Prov. 
Xxi, 28). Vir quippe obediens victorias loquitur; 
quia dum aliene voci humiliter subdimur, nosmet- 
ipsos in corde superamus. Hinc Veritas in Evan- 
gelio dixit: Eum qui venit ad me, non ejiciam fo- 
ras, quia non veni facere voluntatem meam,sed ejus 
qui misit me (Joan. v1, 31-38). Quid enim? si suam 
faceret, eos qui 8899 ad se veniunt repulisset ὃ 
Quis autem nesciat quoniam voluntas Filii a Patris 
voluptaie non discrepet ? Sed quoniam primus ho- 


aliquando, si de suo habeat aliquid, nulla est : ali- 
quando autem, si de suo non habeat, minima est, 
Nam cum hujus mundi successus precipitur, cum 
locus superior imperatur; is qui ad percipienda bzc 
obedit, obedientie sibi virtutem evacuat, si ad hoc 
ex proprio desiderio anhelat. Neque enim se sua 
obedientia dirigit, qui ad percipienda hujus vitm 
prospera, libidini proprie ambitionis servit, Rursus 
cum mundi despectus precipitur, cum probra adi- 
pisci et contumeliee jubentur; nisi ex seipso animus 
appetat, obedientie sibi meritum minuit, qui ad ea 
que in hac vita despecta sunt, invitus nolensque 
descendit. Ad detrimentum quippe obedientia duci- 
tur, cum mentem ad suscipienda probra hujus se- 
culi nequaquam ex parte aliqua etiam sua vota co- 
mitantur. Debet ergo obedientia aliquid ex suo in 
adversis habere, et rursum in prosperis ex suo ali- 
quid minime habere : quatenus et iu adversis tanto 
gloriosior, quanto divino ordini ex desiderio jungi- 
tur;etin prosperis tanto sit verior, quanto a prz- 
senti ipsa quam divinitus percipit gloria funditus 
mente separatur (GnEGon., Moral. |. xxxv, c. 10). » 

19. His ergo tanti doctoris evidentissimis asser- 
tionibus Moyses et Paulus in factis suis procul du- 
bio attestantur. Qusere et lege quid ut rque eorum 
fecerit, Verumtamen inter hzc seire *oportet, quod 
innocuis mentibus virtus semper obedientisg jengi- 
tur, Domino testantequi ait : Oves mee meaudtunt, 
et ego cognosco eas, ebsequuntur me (Joan. x, 3, ἃ, 


573 
44). Redemplori igitur suo non obedit, qui innocens 
non est : et innocens esse non potest, qui obedire 
contemnit. Sed necesse est ul ipsa obedientia pom 
servili metu, sed cbaritatis affectu fiat : non ter- 
rore poena, sed amore justitizs. Nulla quippe inno- 
centia, nulla vero obedientia est, nisi in eis chari- 
tas fulgeat, que virtutes omnes transcendit. Sepe 
enim falsa obedientia sub timoris specie palliatur. 
Igitur si videris juvenculum desidem ad obedien- 
dum, et velocem ad loquendum; non dubites cum 
variis animi passionibus, presertim superbis peste 
laborare. Inobedientia enim sequitur superbiam ma- 
wem suam, sicut habes : Equus indomitus evadet 
durus, et filius remissus evadet praceps (Eccli. xxx, 
8). Sicut. superbia equi indomiti precipitio prona 
est; ita lascivia adolescentis indisciplinati, peccati 
ruine proxima est. Loquere tu, major nalu ; decet 
enim te. Adolescens loquere, in causa tua viz cum 
necesse fuerit. Si bis interrogatus fueris, habeat ca- 
put responsum tuum. In mullis esto quasiinscius, et 
audi tacens simul et querens. In medio magnatorum 
loqui non presumas : et ubi sunt senes, non mul- 
tum loquaris. Ante grandinem praibit coruscatio, 
el ante verecundiam praibit gratia, et pro reve- 
reníia 883 accedet gratia bona (Id. xxxu, &, 10, 
14). Ex his namque verbis Sapientis intelligere potes, 
quantum virtutes superius posite juniorem etatem 
adornent. 
CAPUT VI. 
De castitate, humilitate et patientia. 

20. Pueri enim a puritate dicti sunt, et dec-t ut 
reguent in eis simplicitas, el innocentia, et puritas, 
hoc est virginitas. Cum his crescant, et in his per- 
severent, ut mereantur sequi Ágnum quocunque 
ierit. Adolescentes autem juxta nominis hujus inter- 
pretationem per dies singulos in bonis operibus 
creseentes, verecundiam diligant, obedientia nimis 
ferveant. Istas quippe virtutes in primo constitui- 
mus loco, velut quedam incremeota bonorum ope- 
rum, ut per eas ad castitatem et humilitatem et pa- 
tientiam, 48: secundam partem obtinent, recto tra- 
mite valeant pervenire. Castitas igilur (quia uterque 
sexus vitio libidinis :zgrotat) nisi aliarum virtutum 
ope fulciatur, facile labitur. Et proinde nimio studio 
servanda est; quia semelamissa, non reparanda 
est. Prima namque tela sunt oculorum : secunda 
verborum. In desideriis enim est omnis otiosus, et 
desideria occidunt pigrum (Prov. xi, 25). Et ideo 
suffragatur ei plurimum verecundia, quz custodit 
oculos : et taciturnitas, qu& retinet linguam : at- 
que obedientia, qua& menlem occupat, corpusque 
fatigat jejuniis, vigiliis, orationibus, et opere ma- 
nuum. Sed necessariam pre omnibus habet humili- 
tatem, qua conserventur habita usque in finem. 
Multi enim in ips& senectute per superbiam inluxu- 
. riam ceciderunt. Qua de re timendum est te caven- 
dum, ne subitus calor superet longum tempus, et 
impudicos senes lascivia condemnet, Tenenda est 
itaque semper humilitas custos pudicitie, mater pa- 


TRACTATUS DR ORDINE VITE. 


914 


tiemtis. Sine causa enim laborat, qui virtutes sine 
humilitate congregat. Vera autem patientia, nisi per 
profundum humilitatem, nec acquiritur, nec tenetur. 
Hane vero quisquis veraciter habet, nec beneficio 
cell, nec perfogio solitudinis indiget : et si ei ad- 
versitetis aliquid acciderit, non contristater, sed 
adhuc diligenti Deum omnia cooperantur in bonam 
(Rom. vui, 28). Iste timet in prosperis, gaudet in 
adversis. Amat et &djuvat persequeptes, quia eum 
patientia et  benigoitas comitantur velut individus 
comites. 

41. Si quis igitur habet animam virginalem, et 
amator est pudicitie, non debet mediocribus esse 
contentus, quee cito exsolescunt, et exerto caumate 
arescunt : sed perfectas virtutes sequatur, ut lumen 


B nabeat sempiternum. Qui enim proGcere studet, 


semper invenit quo creseat, οἱ per dies singulos se 
ipso melior fiat. Adolescens, profice. Mancipatus es 
Christi servitio, et ecepisti magna agere, et excelsa 
imitari : confortetur cor tuum, et viriliter age. Ma- 
gna tibi dabitur gloria post victoriam. Licet lubri- 
cum sit iter per quod incedis ; tamen de Domini au- 
xilio confidens, desere ima quantum vales, et sum- 
ma pete. Nou deficias neque tepescas, ut gradum 
perfectionis possis ascendere, ad quam nonnisi mol- 
üs laboribus pervenitur. Euge nume, euge, írater 
bone, initia transcende, et ad superiora tende, wt 
Deo in voce exsultatioois canticum graduum cantes. 
Tibi vero de radice ad cacumen festinanti, liber pa- 


Ὁ tet ingressus ad illas quatwor virtutes principales, 


qué in adolescentibus inchoantur, et in juvenibus 
augentur, in senibus, perficiuntur : quia matura 
etes multis laboribus exercitata, jam novit per ex- 
perientiam, quod didicit per scientiam. 
CAPUT VII. 
Quatuor virtutes cardinales, et earum munia des- 
cribuntur. Item de virtutibus theologicis. 

23. Unde jam non immerito prudentiam, fortitu- 
dinem, justitiam et temperantiam in tertio consti- 
tuimus gradu ; quia per eas maxime instruuntur 
mores, et bene vivendi magisterium docetur. Sed. ex 
his prudentia agnitione veri delectat. Justitia dile- 
etionem Dei et proximi servat. Foritudo metom 
mortis contemnit. Temperantia affeetionem  earnis 
temperat. Prima etenim. 884 intelligit : secunda 
bene vivit : tertia appetitum cohibet : quart& modum 
imponit. Tres ille superiores quod honestum est 
operantur : htec autem quarta decorum agit illud, 
quod ex radice honestatis proficiseitur. Siquidem pru- 
dentia est agnitio verse fidei, et scientia BScriptura- 
rum, in qua intueri oportet illud trimodum genus 
intelligente, quorum primum est historicum : se- 
cundum allegorícum : tertium superior ille itelle- 
cius, quem dicus anagogen. Justitia vero esi Deum 
timere, religionem venerari, honorem ferre parenti- 
bus, patriam diligere, cunctis prodesse, nocere 
nulli, fraterne eharitatis vinoalum tenere, perioela 
aliena suscipere, epem ferre miseris, bonis vicissi- 


Óudiaem rependere, &quitweonm in jediciis conserra- 


915 


TRACTATUS DE ORDINE VITE. 


576 - 


re. Fortitudo autem est animi magnitudo, contem- A Com hoc iucipit, et cum isto ascendit usque ad ple- 


ptus honorum vel divitiarum. Hzc adversis aut pa- 
tienter cedit, aut resistit fortiter. Nullis illecebris 
edomatur, malis et adversis non frangitur, non ele- 
vatur secundis ; invicta ad labores, fortis ad peri- 
cula : pecuniam negligit, avaritiam fugit, contra 
universa pericula animum prezparat, molestiis nul- 
lis cedit, glorie cavet appetitum. Sed inter has 
temperantia semper amplectenda est. Est enim mo- 
dus vitse in omni verbo vel opere. Hec autem so- 
brietatis et. verecundie comes est, qu: alio nomine 
vocatur modestia. Humilitatis regulam custodit, 
tranquillitatem animi servat, continentiam et casti- 
tatem diligit, fovet decus et honestatem, restringit 


ratione appetitum : iram contemnit, nec rependit 
contumeliam. 


33. His tu plagis cceli includere, homo Dei. His tu: 


armis, bellator Christi, accingere, protegere, et or- 
nare. Iste currus igneus te fortem militem gestabit 
consummato cursu ad coli palatium , ut assistas 
Regi tuo, cui certasti bonum certamen, fidem ser- 
visti. Bene rege hanc quadrigam virtutum, et sede 
in ea firmus, ut isto vehiculo vehi altius, et intro- 
duci valeas ad tricameratam domum in summo 
montis vertice collocatam. Hanc enim dico firmam 
fidem, spem inconcussam, perfectam charitatem, 
48:5 omnem servilem foras mittit. timorem, ubi via 
mandatorum Dei dilatato corde curritur. Hinc ani- 
ma justi sedes sapientie facta, plano moderatoque 
incessu portat Deum sessorem suum. Huic autem 
vivere Christus est, et mori lucrum. Vir discretus 
et contemplator transit quotidie, visionemque mi- 
rabilem cernit; trahitur a Deo, et ardenti desi- 
. derio currit post eum. Si autem istum montem ex- 
celsum, hancque pulchram domum inhabitaveris ; 
poteris et tu sepissime intueri terram illam promis- 
sionis, Lerram lacte et melle manantem, ubi verus 
Israel] moratur, ei veritatis pabulo in seternum 
pascitur. 

94. Sed dicis tu mihi : Quare fidem in primo loco 
non posuisti, quee est in christian anima funda- 
mentum omnium virtutum ? Facerem utique, nisi 
fides cresceret. Nisi autem fides cresceret, Apostoli 
Domino minime dixissent : Adauge in nobis fidem 
(Luc. xvii, 5). Continua. enim operatione virtutum, 
assidua meditatione Scripturarum sanctarum fides 
eruditur, et. erudiendo illuminatur, el illuminando 
augetur, et augendo perficitur, el perficiendo stabi- 
litur ; ita ut nullo turbine hereseos vel persecutio- 
num a statu sug rectitudinis moveatur. Igitur prius- 
quam homo per fidem cognoscat Creatorem suum, 
ignorantia mater omnium vitiorum ejus possidet 
animam. Ergo ignorantia nox est : fides vero dies. 
Sicut dies crescit per horas ; sic fides augetur per 
illuminationem divinse gratie, et per documenta 
matbie Ecelesim.- Pritnum itaque siteere -tedix. san^ 
cie fidei ia-tepre-humani- cordis plantetar - cub io- 
sesitar tamusculas-ille séncisó-énboris 4& esi, Aiiior 
Domiai, -qui: dieitur δόσε sapientis (Foal,-ex, 49). 


C 


nitudinem luminis. Cumque fides plene adulta fue- 
rit, velut qusedam magna arbor diversa in se habens 
poma, ex quibus reficitur anima plena Deo; tunc 
adheret ei timor ille castus et sanctus eeternz cha- 
ritatis, qui permanel in seculum sseculi (Psal. ivin, 
40). Hec est enim fides illa que per dilectionem 
operatur, ut homo nova creatura efficiatur : fides 
prudentissima et invictissima, que inter verba alter- 
cationis, in tempore persecutionis et in die necessi- 
tatis superari non potest. Quapropter 8885 fides 
firma, et charitas plena, fideles comites el insepara- 
biles sorores, cuncta in se genera virtutum conti- 
nentes, virum perfectum efficiunt, quantum possi- 
bile est eum perfici in hac vita plena miseriis et er- 
roribus. [ste illud Apostoli in veritate dicere potest : 
Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? 
ananguslia ? an persecutio? an fames? an nuditas? 
an periculum ? an gladius? Certus sum enim quod 
neque mors, neque vita, neque angeli, neque princi- 
patus, neque potestates, neque virtutes, neque sns- 
tantia, neque futura, neque fortitudo, neque profun- 
dum, nequealtitudo, neque alia creatura poterit nos 
separare a charitate Dei, queest in ChrisloJesu  Do- 
mino nostro. (Rom. vui, 35, 38, 39). 


CAPUT VIII. 


Inter virlutum δὲ vitiorum confinia caute gradien-- 
dum esse. 

25. Hzc est autem disciplina bong vitse, et rectá 
series virtutum. Ista est via regalis, precedentium 
Patrum trita pedibus. Ambula in ea, o grex adole- - 
scentium, οἱ noli declinare ab ea neque ad dexte- 
ram, neque ad sinistram (Prov. iv, 27). Ille quidem 
ad sinistram declinat, qui se apertis vitiis. implicat. 
Ille vero ad dexteram declinat, qui vitia sub specie 
viriiítum latentia summopere non devilat. Per hsec 
enim multi decipiuntur, et ignorant se esse dece- 
ptos. Itaque dupliciter rea est anima, si et bonum 
noníacit unde spiritualiter vivat, si et hoc ipsam 
lateat. Superbus vult se credi constantem ; prodigus 
liberalem; avarus diligentem ; temerarius fortem ; 
inhumanus parcum ; gulosus humanum, Impudentia 
constantite sibi nomen adscribit. Procacitas appella- 
tionem libertaus ostendit. Eloquentiam verbositas 
fingit, et curiositatis malum sub studii spiritualis 
colore delitescit. Nam interdum sub prsetextu justi- 
tige crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod ni- 
mirum vitium est : sicut remissa segnilies mansue- 
tudo esse creditur; et quod agit torpens negligentia, 
putaturagere indulgentia pietatis. Item timor sub 
specie obedientise occultatur, et dicitur virtus humi- 
liratis, quod tamen vitium est timoris. Porro vitium 
inquietudinis viriutem se vult vocari, sollicitudinis; 
et preecipitationis facilitas, fervor, bopi studii eredi- 
tar; ei bene agendj tarditas, egasilii mora. esse vi- 


Ld 


detur ? cum tamen ista sil.virtus; illa vitium, Bsp 
δίαϊ humsno possunt. discern), jndigjo, lamen sine 


9 ptum 


dohó Dei, quantum mihi videtur, nec vírtntes pos- 


971 


sunt baberi, vel appeti ; nec earum similitudines, 
que sunt vitia virtutes imitantia, declioari. 

26. Sed sciendum est quod quedam summe vir- 
tutes sunt, quedam vero medie. Summe virtutes 
sunt spes, fides, charitas. Nam a quibus habentur, 
utique veraciter habentur. Doctrina, jejunium, ca- 
stitas, scientia, et czetera his similia, medise virtutes 
subt ; quia et ad utilitatem, et ad perniciem possunt 
haberi. Non potest esse veritas cum mendacio, pu- 
dor cum petulantia, fides cum perfidia, castitas cum 
luxuria. Adversus impetus vitiorum contrariis vir- 
tutibus est pugnandum. Contra luxuriam adhibeatur 
cordis munditia : contra odium, dilectio : contra ira- 
cundiam palientia : contra timorem, fiducie virtus: 
contra torporem, fervor boni studii. Opponantur tri- 
stitie gaudium ; acedize, fortitudo ; avaritise, largi- 
tas; superbie, humilitas. 

CAPUT IX. 
Superbia et avaritia detestabilia vilia, ipsis quoque 
religiosis infesta. 

27. Principalium septem vitiorum regina et mater 
est superbia : que omnium deterior tanto in imo 
jacet, quando in altum se erigit. Septem principalia 
pariunt de se multa vitia, que ita sibimet quadam 
cognatione junguntur, ut ex altero alterum oriatur. 
Superbia sicut est. origo omnium criminum; ita 
ruina cunctarum virtutum. Ipsa est in peccato 
prima : iu conflictu postrema, De superbia nascitur 
arrogantia; quie tam in factis, quam in dictis ca- 
venda est. Vi ei qui sibi magis, quam Deo placere 
studet. Per cenodoxiam maxime subjicit sibi 886 
diabolus monachum, quia per eam ab humilitatis 
culmine dejicitur. Summa itaque virtus monachi 
humilitas : sunmum vitium ejus superbia est, Su- 
perbiendo, contendendo, dimicando, murmurando, 
detrahendo, susurrando, negligendo, contemnendo, 
et proprias voluntates faciendo, infinitas monachi 
qui nunc sunt, culpas incurrunt. Hinc est quod ex 
horum magna multitudine, qui seculum deserunt, 
rari valde inveniuntur, qui mortificatis vitis ascen- 
dere contendant ad perfectionem virtutum. Hiec au- 
lem signilicant illa sexcenta millis armatorum, qui 
de terra /Egypti educti sunt : duo autem solummodo 
homines, id est Josue et Caleb, ex illis omnibus 


TRACTATUS DE ORDINE VITAE. 


948 


ΠῚ pericula in ipsa, qua incedis, eremo. Ibi certe igniti 


sunt serpentes, qui percutiunt et interinunt murmu- 
ratores. Ibi lepra, qu& inficit et deturpat detractores 
et susurrones. Ibi sevus gladius, qui devorat fabri- 
catores idoli et cultores; illos videlicet. monachos, 
qui sectantur avaritiam, qui idolorum est servitus 
(Coloss. u1, 5$). Hanc dicit Apostolus r&dicem om- 
nium malorum (/ Tim. vi, 10). Scito tamen quia 
non nisi tepidissimos monachos hoc impugnat vi- 
Hum. Tu cave ne preter victum et vestitum aliud 
aliquid habeas, aut velis habere. Detestare super- 
biam : fuge contentionem. Rectores monasterii di- 
lige ut parentes; time ut dominos : crede esse salu- . 
tare quod injungunt. 

28. Sed heec custodire non poteris, nisi prius te 


B stultum facias ut sis sapiens : nihil scilicet discer- 


nens, nihil dijudicans ex his quee tibi fuerint impe- 
rata : sed cum omni simplicitate ac fide semper obe- 
dientiam exhibens; illud tantummodo sanctum, il- 
lud utile, illud sapiens judicaus, quod tibi vel lex 
Dei, vel senioris examen indixerit. Terreat te illo- 
rum exemplum, qui adversus Moysen rebellaverunt : 
quorum alios ccelestis flamma combussit, alios au- 
tem infernus viventes suscepit (Num. xvi, 31, 35). 
Deficiet mihi tempus, si velim omnia per ordinem 
pandere. 

29. Illud tibi inculcandum video, quia dui vivi- 
mus, inter laqueos currimus. Nusquam tuta pax, 
proh dolor! nusquam tuta quies; ubique bella, un- 
dique hostes. Pharao enim cum suis /Egyptiis reti- 
nel exeuntem : clades autem plurimze in medio iti- 
nere, que impediunt nimis euntem : in extrema 
vero parte ante te hostes diri et fortes, qui resistere 
cupiunt ne terram promissionis possis intrare, id 
eat Amalech, Seon, Og, Moab, filii Ammón, et la- 


: wrunculi montis Seir. Si autem forte his superatis, 


per multos labores optimam ingressus fueris tere 
ram, videbis quod in ipsa etiam non valebis esse 
securus. Enimvero remanent Allophyli, et alie in 
tuo cireuitu reservantur gentes, in quibus te Dens 
experiatur, utrum diligas eum, utque seaiper ma- 
num ejus respicias, ne forte cum comederis et satu- 
ratus fueris, obliviscaris eum. 
CAPUT X. 


. werram promissionis ingressi sunt : regredi autem [) Vitia capitalia cum suis speciebus explicantur. 


volentes in Egyptum, prostrati in deserto diversis 
generibus mortium interierunt. Per Zgyptum intel- 
. lige mundum : per Pharaonem, diabolum, qui est 
rex super omnes filios superbis (Job. xr1, 25) : per 
mare Rubrum, abluüionem peccatorum omnium : 
per /Egyptios in eo mortuos, ipsa peccata, quie sunt 
exercitus Pharaonis. Tu quidem jam Zgyptum de- 
seruisti, Pharaonem  fugisti, ut lotus ἃ sorde tua, 
submersis curribus canticum letitie Domino ceci- 
nisi. Tandem ingressus solitudinem ad montem 
Sinai pervenisti, ubi data sunt tibi praecepta vite, 
et instituta ccelestis disciplioge : quee coram Deo et 
sanclis ejus te pollicitus es observare. Quamvis om» 
nia feceris, noli tamen esse securus. Multa habentur 


30. Igitur per septem gentes, quse ex illa terra 
expulse sunt, intellige septem capitalia vitia, quo- 
rum duo carnalia sunt, scilicet gastrimargia et for- 
nicatio,. reliqua spiritualia, que in mc«mbris suis 
taliter distinguuntur. Gule concupiscentia in quin- 
que modos dividitur. Primo, si ante tempus cibos 
quis appetat. Secundo, si lautiores escas querat. 
Tertio, si diligenüus quosque communes cibos quis 
procuret. Quarto, si viles escas nimium quis 8887 
sumat, Quinto, si quisque ex desiderio quodcunque 
sumat. Fornicatio, trimodo génere. Primum, dum 
per voluptatis luxuriam commixtio expletur. Alte- 
rum, dum sola aitrectatione luxus carnis per. im- 
munditiam provocatur. Tertium , dum intentione 


57 
turplum cogitetionum  nectursa quisque illusione 
polluitur. Est et quartum genus juxta Scripturam, 
scilicet idololatria et avaritia. Sed et omnis im- 
munda pollutio, fornicatio dicitur. Philargyria ia 
gemina membra distinguitur, puta in coneupiscen- 
tiam rei augende, et in metum carende. Est οἱ 
tertium genus pestis hujus, quando monachus ex 
ipsis necessariis, sine quibus vivere non potest, 
plus desiderat habere quam necesse sit: aut ea vo- 
lumus in monasteriis possidere, que si essemus in 
s»mwenlo, minime babere valeremus. [re genera tria 
sunt. Unum, quod ardet extrinsecus : aliud, quod in 
verba sine operis effectu prorumpit : tertium, quod 
non ut illud fervens ad horam digeritur, sed per 
dies ct tempora reservstur. Ex illo quippe calor et 
indignatio, ex iste :nasciter odium; quev omnía 
equali sunt ἃ nobis horrore damnanda. Tristitise 
vitium in tres dividitur partes, quarum prima tem- 
perata est et rationabilis, de delictorum poenitudine 
veniens, Altera, perturbata et  irrationabHiis, de 
«enxietate metus, seu de desperatione peccatorum 
exoriens. Tertiae, de iracundia, vel de illato damno; 
&c desiderio prepedito procedens. Acedise genera 
duo sunt. Unum, quod a4 opus Dei pigritare mona- 
chum ac dormitare compellit, Aliud, quod vagari 
huc illucque facit, ac fugere cohortatur de fratrum, 
eum quibus vivit, societate. 

31. Heec scilicet sex vitia quadam inter se eogna- 
tione sunt conjuncta, ita ut prioris exuberantia, se- 
quentis efliciatur exordium. Ex primo enim secun- 
dum, ex secundo tertium : et sic de ceteris. Et ideo 
econtra simili modo atque eadem ralione pugnan- 
dum est, quia primo devicto, aliud facilius devinci- 
tur. Et ista vitia, licet invicem sibi sint connexa ea 
quam diximus ratione; specialius tamen in tres co- 
pulas dividenda sunt. Gastrimargis fornicatio, &va- 
ritis? ira, tristitiee acedia peculiari eonsortio foede- 
rantur. Sed his superatis major tibi restat pugna, et 
ea tanto gravior, quanto ista amplius fuerint devi- 
ela. Arripiendum namque tibi est totis viribus juge 
eertamen contra erudelissimam et tríformem be- 
stiam, id est superbiam, inanem gloriam, et invi- 
diam, cujus in uno corpore tria capiía, et inipsis 
capitibus dentes ferrei comminuentes omnia. O quam 
multos viros bec immanissima bestia momordit et 
dejecit, atque sub pedibus suis conculcavit | Cir- 
cumda itaque tibi fortem armaturam, ui possis stare 
contra tabtam nequitiam. Indue te lorica charitatis, 
accinge te gladio spiritus, quod est verbum Dei : 
sume scutum fidei, pone galeam salutis et spei in ca- 
pite tuo, sint pedes tui ealceati in preparationem 
evangelii pacis, ut nullus in te pateat locus insidiis 
potentis sdversarii (Ephes. vt, 11-17). Caput super- 
bise sicut caput vipere, furor ejus ut furor dracenis, 
et flatos ejus lethifer, αἱ insanabilis flatus reguli. 
Illud enim prestantius cseteris, tres venematas ex 
vipéreo ore ad feriendum educit linguas. Prima eos 
percutit, qui per transgressionis eulpam contemptui 
habent diving precepta. Secunda illos, qui ex. con- 


TRACTATUS DE ORDINE VITE. 


980 
servatione mandatorum extolluntur in elationem vir- 
tutum. Tertia eos, qui per contumaciam mentis 
Bubdi dedignantur majorum imperiis. Quidam au- 
tem pro carnalibus, quidam pro spiritualibus su- 
perbiunt, et est una superbia sub diverso colore. 

$3. Cenodozis alterum caput, multiforme prodi- 
gium, et multiplex malum, diras voces et rugitus 
terribiles ex turgidis faucibus quadripartito modo 
altius afflat, Nam sunt qui habent dona, οἱ donan- 
tem ignorant. Et sunt qui se dicunt pro suis pree- 
cedentibus meritis dona accepisse, non pro gratia 
largientis. Item quidam sunt qui quod non habent, 
habere 86 per tumorem existimant. Sunt et alii qui 
contemnendo emteros, putant se habere aliquid sin- 
gulariter. Sed ista elatio czteris perniciosior est, 


ὃ 4 singularitate jactantite veniens. Hic autem dira 


lues, quamvis se ud alta erigat, et impleat clamori- 
bus aures; non tamen ei juxta quam habet 3898 
extollentiam eat vis οἱ potentia. Ipsa quoque invidia 
duplices evomit flammas. Hoe namque caput ter- 
tium, modo illum urit qui meliori invidet in id quod 
ipse non est ; modo illum affieit, qui quemlibet con- 
similem delet sibi esse tequalem. Ut hec tria dis- 
cernere valeas, ista de tibi indicia. Superbia enim 
rubet cenodoxia albet, invidia pallet. Furor igneus 
in superbis ex indignatione, candor in hypocritis ex 
simulatione, pallor in invidis ex nimio dolore. His 
ita digestis, rectius septem orimimalia vitia deno- 
tantur quam dinumerantur, ut mihi videtur : quia 


Ὁ sicut princeps septem vitiorem diabolus nes. eorum 


subdit potestatibus; ita Christus Deus noster, Spi- 
ritu septiformis grati: plenws, a dominatu ipserwm 
eruit, et sibi subditos faeit. 
- 83. Sed scirete oportet, quia ista vitia diversos 
ertus et dissimiles defielentias habent, Guia enira et 
fornicatio, quía nonnisi per corpus expleri possunt, 
earnalia sunt : et ideo eorporali indigent afflictione, 
simulque remotieribus locis, ut veloeius curari 
queant. Avaritia et ira, licet non sint unius nature : 
nam prior extra naturam est, sequens autem origi- 
nalis videtur, quia homo irascibile animal est : si- 
mili tamen oriuntur modo; siquidem ocommeotionis 
causas iotrinsecus concipiunt. Tristitia et aeedia 
nulla extrinsecus acoendente provocatione generari 
solent. Superbia, cenodoxia, atqae invidia, siae cor- 
porali ministerio eonsummantur. Ad hsec curenda 
quse spiritualia dicuntur, multum prosunt humane 
consortia, maxime si inter bonos prudepntesque vi- 
TOS vivas, qui illa semper redarguant. ' 
CAPUT XI 

Non iisdem omnes, sed alios aliis vitiis gravius 

impugnari. 

34. Sed inter hsec sciendum est, quod ia quibus- 
dam ventris ingluvies, in quibusd&m fornicatio pria- 
cipalem obtinet locum. In aliis superbia, in aliis ee- 
nodoxia arcem tenet. In quibusdam ira, in qüibus- 
dam avaritia, seu tristitia, aut aliquid eorum sibi 
tyrannidem vindiest. Et ideo oportet unumquemque 
ROsirum secumdum qualitatem belli, quo prinoipe- 


$81 


TRACTATUS DE ORDINE VITAE. 


liter infestetur, pugnam arripere : ita ut alium ne- A postquam surrexerit, neque, pes neque manus suum 


cesse sit adversus vitium quod tertium ponitur, pri- 
mum . exercere conflictum ; alium, eontra quartum 
seu quintum : et ita prout viua in nobis obünent 
principatum, utque impugnationis exigitur modus, 
nos quoque oportet ordinem instruere preeliorum. 
Et sie contra illud unum fortiter pugnemus, ut alia 
a quibus minus impugnamur, non negligamus. At- 
que ita tolis viribus laboremus, ut non de nostris 
laboribus, sed de Dei auxilio confidamus. Hoc enim 
modo ad puritatem cordis, et ad plenitudinem vir- 
tatum valebimus Christo adjuvante pervenire. 

35. Illud etiam non minus te scire volo, quia v&- 
rie in omnibus sunt morum conspersiones, Unde 
alia vitia tranquillis et lenibus moribus, alia duris 
el asperis vicina sunt. Sepe autem quod istis pla- 
cet, illis. displicet. Diabolus enim dum decipere 
quemquam quaerit, priu$ naiuram pniuscéjusque 
intendit ; et inde se applicat, unde hominem aptum 
ad peccatum inspexerit. Ex ea quippe parte homi- 
nem diabolus tentat, qua eum per excrescentem 
humorem facile ad vitia inclinari conspicit ; ut se- 
-cundum bhuinoris conspersionem, adhibeat tentatio- 
nem. Nullus ergo culpam non sstimet quam ex 
conspersione propria sustinet; sed, quantum valet, 
contra id quod tolerat pugnet. Nam si conspersioni 
cedit, tentationi vel vitio nequaquam resistit. Igitur 
constantes et duri mores semper contra superbiam, 
iram et crudelitatem pariter repugnent. Jucunadi au- 


officium tenent, et omnis ejus exhilaratio vertitur 
in ruinam. Vie superbus nec decorabitur, nec vo- 
luntatem suam perducet ad finem. Semper enim 
conscientia servi Dei humilis debet esse et tristis : 
seilicet ut per humilitatem non superbiat, et per 
ulülem meororem cor ad lasciviam non dissolvat. 
Dei servum sine intermissione legere, orare, et ope- 
rari oportet, ne forte mentemotio deditam vitia sibi 
preoccupent. Mens Deo dicata sic caveat minora 
vitia, ut majora; quia a minimis incipiunt, qui in 
maxima proruuni. Satis delicate se palpat, qui vult 
sine labore magno studioque continuo vel vitia su- 
perare, vel virtutes acquirere. Ánima autem mole 
carnis pressa sicut difficile ad virtutes surgit, ita 
facile in vitia cadit; quia ista in imo sunt, ille vero 
in summa arce consistunt. 

38. Desmique nonnulli, quia nan pro Dei amore 
sseculo renuntiant, laborare non curant. Utinam 
quod mundum relinquimus, voluntatis sit, non ne- 
cessitatis. Qui cnim non rigida intentione monachi 
professionem sectantur, quanto superni amoris pro- 
positum dissolute appetunt, tanto proclivius ad 
mundi amorem denuo reducuntur ; ex quibus alii 
corporis voluptatem, lii honorem requirunt. Sed 
qui ad hoc conversationem sanclitatis preetendit, ut 
aliis quandoque preesse desideret ; iste non discipu- 
lus Christi, sed pravitatis sectator existit. Ferre 
enim crucem, et non mori, hypocritarum est. Ille 


tem et lenes contra inanem gloriam, hypocrisim et (j autem qui se pro Deo duritie tradit monachorum, 


falsam pietatem precipue certare non cessent. Istud 
namque hominum genus laudis amore facilius ca- 
pitur. Nemini volunt displicere, omnes s&quanimiter 
portare videntur ; decipiunt et decipiuntur: et 
quanto hominibus placent, tanto fiunt Deo odibiles, 
sicut scriptum est : Astuti et simulatores provocant 
éram Dei (Job. xxxvi, 13). Boni enim viri timentes 
Deum, id ipsum quod esse 88899 meruerunt, videri 
refugiunt. Sane laus humana bonos cruciat, malos 
lgetificat. 

36. Dupliciter autem damnantur hypocriue, sive 
pro occulta iniquitate, sive pro aperta simulatione. 
Nan nou semper latent hypocritie. Omne sineerum 
permanet. Nam quse simulata sunt, diuturma esse 
non possunt. Hypocrite foris candidi, intus sordidi. 
Amator vang glorie unde possit laudari agere non 
quiescit. Nonnulli falsa opiuione arrogantie se per- 


fectos esse existimant, dum non sunt : qui obortis. 


tentationibus innotescunt. Tanto quis fit veritati vi- 
cinior, quanto se longius esse ab ea fuerit arbitra- 
tus. Est humilitas formidinis et ignorantie, que 
non est laude digna. Hypocrita verba sanctorum 
habet, vitam non habet : cui semper jactantia ocu- 
los, quibus Deus videri potest, claudit, 

37. Superbis et libidinosis plus dominatur diabo- 
Jus. Transacta libido semper sui relinquit poenitu- 
dinem. Nunquam satiatur, et exstincia reaccendi- 
iur. Ve illi qui tune habuit terminum luxurit, 
quando vite | Vinum contra potantem facit; quia 


assiduus debet esse in orationibus, lacrymas 5885 
Deo, non hominibus offerre; jejunia in aurige 
modum pro lassitudine et viribus corporis tecmpe- 
rare. 


CAPUT XII. 


Excitatio juvenis religiosi ad virtutis iter strenue 
capessendum. 

39. Quapropter non pigeat te, bone frater, quan- 
tum potes actibus sanctis insistere; nt laboris tui 
fructus quandoque possis recipere. Hoc solum. at 
tende quod monachus factus es; et ideo ea ago quse 
monachi sunt. Inter eos cum quibus vivis seotare 
meliores. In omni gradu et ordiae optimis permista 
sunt pessima. Animosos senes et pertinaces, quos 
vides in his abundare periculosis temporibus, noli 
imitari. Mores vitamque illorum fuge, ne tibi sint 
in laqueum et ruinam. O quam multos senes et ju- 
dices Israel turpiter vitam suam negligentes rex 
Babylonis in terra captivitatis et confusionis possi- 
det; ei quam malti juvenes spiritui ferventes, Do- 
mino servientes, vim. faciunt ccelo, totisque viribus 
sibi diripiunt iud! Utinam talium preeconia juve- 
num BOstri imitarentur senes, ut amnosa redderet 
senceta, quod tenera fert sponte adolescentia! Si tu 
vis proficere, non respicias quid mali faciant alii, 
sed quid boni ipse facere debeas. Nonne cernis ne 
goliatores et milites multa sustinere pericula, ut ad 
incertos honores et perituras divitias perveniant ? 


983 


Isti quippe servant eum anims discrimine, que λ 


eum pluribus tribulationibus inveniunt. 

. 40. Quid ergo tibi, dic, rogo, faciendum est, qui 
venditis omnibus pretiosam quseris margaritam, et 
emptum habes agrum, ubi thesaurus latet, quem 
fur auferre non potest? Necesse est tibi omnes in- 
sidias preecavere sollicite, ne si ruinam passus fue- 
. ris, pro gloria habeas ignominiam. Quamvis sis in 
. tuto, noli esse securus. Frequenter in media tran- 
quillitate, vitiorum syrtibus incauti et desides obru- 
untur. Quanta, proh dolor ! animantia nutrit hujus 
steculi desertum, qu& negligentes monachos duris 
morsibus depascunt! οἱ quoniam credo ie posse 
plus proficere oratione, quam ista nostra exhorta- 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


984 


tione, addam et formulam orandi : ut legendo et 
orando, esurienti animse duplicem tribuas refectio- 
nem; ei quod desideras, apud Deum facilius valeas 
obünere. Nimio enim coactus desiderio, quod de 
salute tua habeo, istud supr& vires meas assumpsi 
negotium, ut vinculis verborum meorum ad instru- 
elionem tuam Patrum sententias colligerem. Hec tu 
meditare, hiec in tabulis cordis tui scribe. Et ut 
scias per quam viam incedere debeas, et ut perficere 
possis opere, quod discis lectione : clama ad Deum, 
sine quo nihil boni agitur; clama, precor, clamore 
magno in toto corde tuo, et flebilis supplexque tu 
ora. | 





LIBER SEU TRACTATUS DE CHARITATE 





9390 Hic Tractatus a 


uodam anonymo consarcinatus est tum ex hichardo Victorino, nimirum 


quinque priora capita ex Tractatu de Gradibus Charitatis : tum ex Petro Blesensi, videlicet a capite nono 
usque ad finem ; qnod ex duobus ipsius libris de Charitate Dei et.proximi ad verbum excerptum est, 
paucis hinc inde praetermissis. Ceterum quidquid a capite quinto ad nonum interjacet, ex diversis S. Ber- 


nardi locis contextum est, presertim ex Sermonibus 


in Cantica. Editus est primum a Gretsero, In- 


golstadii, anno 1617, ex Bibliotheca Cartusiensium Erfordensium. 





PROOEMIUM. 

Cogit me instantia charitatis tue, tibi amantis- 
sime, aliquid tibi de charitate scribere, atque supra 
meipsum presumere, et super modum parvitalis 
mese;imo, ul mihi sentire videor, de vacuo, el 
quod non habeo, dare. Difficile, dico tibi, ac- 
quiescit animus meus aliquid de charitate dicere; 
sentiens quod ad eam traciandam, non cor, non 
lingua sufficiat. Quomodo enim de amore loquitur 
homo, qui non amat, qui vim non sentit amoris? 
De alii nempe copiosa in libris occurrit materia : 
" hec autem iota intus est, vel nusquam esi, quia 
non ab exterioribus ad interiora suavitatis secreta 
transponit; sed ab interioribus ad exteriora trans- 
mitt. Solus proinde de ea loquitur digne, qui 
secundum quod cor dielat interius, exterius verba 
componit. 

Ne ergo mireris si alium de hac audire mallem, 
quam ipse loqui, lllum, inquam, audire vellem, 
qui calamum lingue tingeret in sanguine cordis ; 
quia tunc vera et veneranda doctrina est, cum qug 
lingua loquitur, conscientia dictat, charitas sug- 
gerit. Falleris si me talem putas, imo fallor ego: 
nam tibi quidem pium est in illa, que omnia credit, 
sestimare de me supra id quod est in 48911 me; 
mibi autem durum est, bonum, quod non habeo, 
de me sstimari. Tametsi quidem haberem, expe- 
diret forsitan ignorare. Cum vero diligitur quod non 
est; non amans et amor nihil est, sed quod ama- 
tur. Ὁ magna virtus charitas, qu& vocas ea quse 


non sunt, tanquam ea quia sunt! simul et vir- 
tutes et vitia omnium in meriti tui cumulum trans- 
ferens, mereris in singulis, plus quam singuli 
sibi! O fortis virius, que neminem spolians, om- 
nia rapis ! omnia facis tua, et nemini aufers sua ; 
que bonum quod in alio diligis, tuum facis ! Et 
quidem fieri potest ut bonum quod operaris fru- 
sir& agas : ut autem frustra ego diligam, fieri non 
potest omnino. 
CAPUT PRIMUM. 
De fortitudine amoris. 

1. En ad manum est fortitudo amoris quam quse- 
rimus, cui resistere nemo est qui possit. Omnia sibi 
subjicit, omnia suis profectibus servire cogit. Ioi- 
micos &mando superat, et sibi amicos efficit vel in- 
vitos, Nam etsi habeat s&mulos, inimicos omnino 
non habet. Nullum enim inimicum habere potest, 
qui nulli novit inimicari. Sicut enim amicitia non- 
nisi duorum amicorum est, sic inimicitia nonnisi 
duorum inimicorum. Qui enim odit diligentem se, 
non tam inimicus dicendus est, quam iniquus. Sola 
enim cbaritas est, qui in adversis non deficit, quia 
patens est; qus injurias non rependit, quia be- 
nigna est; quam felicitas aliena non cruciat, quia 
non emulatur; quam conscientia mala non pungit, 
quia non agit perperam; 4088 in honore non ex- 
tollitur, quia non inflatur; que in abjectione non 
confunditur, quia non est ambitiosa; quam cupi- 
ditas non coarctat, quia non querit qus& sua sunt; 
quam contumelie non provocant, quia non irritatur ; 


TRACTATUS DB CHARITATE. 


586 


mistre suspiciones non feedant, quia non co- Á dilexit nos(Rom. vin, 37). Securus inter frendentium 


dum : quam aliena mala non letificant, quia 
idet super iniquitate : quam errores non cg- 
1ia congaudet veritati : quam persecutiones 
igunt, quia omnia suffert : quam perfidia non 
. quia omnia credit : quam desperatio non 
t, quia omnia sperat: quam mortis separa- 
intercidit, quia non excidit (1 Cor. xir, 4-8). 
tid mirum si morte non vincitur, qua fortis 
aors (Cantic. vur, 6), imo fortior morte, que 
juoque morlem mori coegit in morte Re- 
ris? O insuperabilis virtus charitas ?qu: ipsum 
insuperabilem superasti, et cui omnia sub- 
unt, omnibus quodammodo subjecisti : dum 
more Deus, humiliavit semetipsum, formam 
:cipiens (Philipp. τι, 8, 7), factus non solum- 
omo, sed opprobrium hominum et abjectio 
Psal. xxi, 7). Propter nimiam charitatem qua 
nos (Ephes. 11, 4), continere ultra non potuit 
ua misericordias suas (Psal. vxxvt, 10), quo- 
dilectam animam suam inimicis exponeret 
nicis suis, ut mortis timorem pariter et vi- 
tolleret ab amicis suis. Et si contra Deum 
uil, quanto magis adversus homines pr&- 
? Hinc extunc illa fidelium intrepida con- 
cordis, qua supplicia contemnentes, el mor- 
leantes, liti per medias mortis fauces ad pa- 
*evertuntur. Morientes exsultant, οἱ insultant 
dicentes : Ubi est, mors, stimulus tuus? 
, Xv, 55.) Jam non stimulus, sed jubilus, 
sr medium tui latum letumque exitum, viam 
ad regnum. Facit ergo charitas, ut pro ipso 
ps0 mori non metuant, sed aífectent, ἃ quo 
arise vident, ut. ne morerentur ipsi, morte 
ima vellet condemnari. Admirantes enim et 
xentes in. Christo illum amoris excessum, a 
oposito sibi gaudio sustinuit crucem, humana 
ione contempta (Hebr. xi, 3), confundun- 
n reddere vicem : atque passionis ejus ludi- 
juasi quibusdam aculeis incitati, feruntur ef- 
in amoris abyssnm et profundum charitatis, 
»mnino et. solummodo quzritantes, (uid re- 
m Domino proomnibus qua retribuit mihi? 
cxv, 12) et quadam sensata et sancia insa- 
entis translati, parum amare se repatant sic 
, Vehemens quippe vis amoris ratione non 
»scitur, quia teste Apostolo, supereminet 
ig (Ephes. nr, 19) : majestate non terretur, 
oras mittit timorem (1 Joan. 1v, 18), miseriis 
reprimitur, quia in infirmitate perficitur (II 
xn, 9). Prorsus virtus omnipotens, qus ipsas 
jas facit potentes, dum convertit 8999 in ad- 
üm, qua parata sunt ad nocendum. Qua suf- 
sancii milites Christi, impavidi et certi de vi- 
& in mediis periculis incedunt tulissimi, nec 
jnem, nec hominem metuentes. 
Hinc Paulus periculis plurimis enumeratis, qui- 
nelyte triumphaverat, triumphi causam adjun- 
Εἰ in his omnibus superamus propler illum qui 


PATROL. CLXXXIV. 


undique hostium fulgurantes hastas et circeumvolan- 
tia spicula, cum charitate dormit, qui: sola potens 
est ignita nequissimi tela exstinguere ( Ephes. v1, 16). 
Quippe peccatorum multitudinem operit (I Petr. 1v, 
18), οἱ tentationum muscis przevalebit. Prevalet et 
subjicit illum Jebuseum populum, ezxterosque Cha- 
nanitids&e prolis servire facit in tributo (Deut. xx, 14). 
Et in materia exercende virtutis, majoris profecto 
potentis est, erectum hostem dejicere, quam conan- 
tem reprimere. Charitatis proprium est, tentationes 
non perimere, ne insurgant : sed cum surrexerint, 
sternere ut non procedant. Itaque non (am virtus 
potens, quam virtutum potentia dicenda est, eo 
quod ab illa omnes alis accipiant, αἱ vere virtutes 
sint. Hsec est vita fidei, spei robur, et omnium in- 
tima vis et medulla virtutum. H:ec est, quz vitam 
ordinat, alfectus inflammat, informat affectus, ex- 
cessus corrigit, mores componit; valens ad omnia, 
et omnibus preivalens : qu ipsam quoque omnipo- 
tentiam quodammodo reddit impotentem. 

&. Nonne haec est, que in Moyse divinz justitise 
et potentie obstans, prevaluit in fortitudine? Di- 
mitte me,inquit, ut irascatur furor meus contra po- 
pulumistum. Audi, Dimitte; οἱ Dominum teneri non 
dubites; nec aliunde, quam amoris fortitudine. θυ» 
ris cujus ? Illius vtique servi fidelis, qui ia populum 
majorem major fieri, et gloriosior esse renuit, nec 
carnali, ut assolet, devictus affectu; sed ne in Dei 


Ὁ gloriam rueretur venenatis spiculis blasphemorum, 


Ne quaso, ait, dicant AEgyptii, Callideeduzit eos, ut 
interficeret in montibus (Exod. xxxn, 10, 12), nec 
potuit in terram introducere quam promisit (Num. 
xiv, 16). Quidni cesserit justitia, cesserit potentia, 
ubi charitas de corde puro non tam rogabat, quam 
urgebat? Hanc vim, Domine, tu qui pateris, facis, 
simul ia unum potens et pius. O quantum virorum 
talium penuriam palimur, qui pro nostris delictis 
Domino se opponerent, placarent iram, comprime- 
rent ultionem ! Non est, ait propheta, quiinvocet no- 
men tuum, quiconsurgat, et teneat te (Isa. vx1v, 7). 
Sola qus& Dominum tenere possit, vis amoris, qua so- 
lum se teneri patitur. Sed quod non teneatur, pie con- 
queritur per prophetam : Quasivi de eis virum , qui 
interponereltsepem, et staret in oppositum contra me, 
propterea ne dissiparem eam ; et non inveni (Ezech. 
xxi, 30). Querrit Deus quis se sibi opponat irato, 
cujus profecto proprium est misereri, peregrinum 
ulcisci. Peregrinum, inquit, opus ejus ab illo (Isa. 
xxvi, 21). Quod opus? Nimirum opus ultionis οἱ ire. 

6. Charitas igitur sua fortitudine extentam Dei ma- 
num, ne feriat, continet, Satanam sub pedibus conte- 
rit, etsuperinimicorum capita carbones congerit/ Rom. 
xri, 20), potens non solummodo adversus carnem et 
sanguinem; sed adversus principatus et potestates 
tenebrarum harum , contra spiritualia nequitis 
in coelestibus (Ephes. vi, 12). In adversis fortis, 
sed fortior in prosp»ris. Solus enim amor Chris- 
ti, qui ridentis et irridentis forilunge | impuree 


19 


9817 


blanditias spernit et conspuit, sapore dulciori dele- 
ctatus, cujus respectu omnis dulcedo amara est, 
omnis jucunditas mceeror est, omne pulchrum fcedum, 
omne suave molestum. Et hzec de ejus insuperabi- 
litate sufficiant, etsi non ad materie copiam, qua 
in littera est minus, certe ad occupationem tuam. 
CAPUT II. 
De insatiabilitate amoris. 

6. Jam ad ejus insatiabilitatem | accedamus. Sane 
amoris fortitudinem illa efficit dulcedo, quam sentit, 
cujus tantillo gustu facile Deum videns anima, cun- 
ctà contemnit, qui nisi in hujus mundi contemptu 
non potest amari; sciens dilectum invenire prius non 
posse, quam pretereuntis mundi figuram quodam 
despectu pertransierit, Hinc se in 86 totam perstrin- 
gens, non tantum ascensionis gradibus vel passibus 
utitur; sed inopinatis raptibus vel excessibus fertur, 
volans, non vadens in illa sublimia $89MB secreta 
ccelestium. Unde et Paulus non in tertium coelum 86 
ascendisse, sed raptum fuisse perhibet (11 Cor. Xt, 
2), ubi sic afficitur eo quasi igni de altari; dum ani- 
mus divino ebriatus amore obliviscitur omnium , et 
totus pergit in Deum, gustans illud quod nemo no- 
vit, nisi qui accipit (Apoc. m, 17). At quoties illam 
felicitatem percipiat, istam nesciat 1niseriam necesse 
est; qui utique simul esse non possunt. 

7. Ad hunc tamen amoris gradum etsi mortalibus 
interdum pervenire detur, diu tamen in eo stare 
anima prohibetur, donec corruptibilibus exuta exu- 
viis libere evaserit in libertatem glorie filiorum 
Dei (Rom. vin, 21). Nititur autem et trahitur. illius 
desiderio faciei, quam juxta prophetam pater ut ada- 
mantem posuit (Exech. nr, 9), ut ferrea quseque 
corda attrahere possit. Tractus iste, elsi suavem 
quamdam babeat violentiam, magis tamen morlali- 
tatis impotentiam notat, qua male gravata misera 
anima, ssepe a suo volatu decidere cogitur, et. defi- 
cere a conatu. Habent igitur amatorii spiritus, cor- 
poris corruptione distenti, crebram de Dei visita- 
tione lztitiam, sed nullam gopiam, dum nec plena 
esse sinitur, nec morosa. Unde et quodam jucundo 
joco interim ludere videtur cum filiis hominum (Prov. 
vin, 31), a quibus dum teneri putatur, e manibus 
labitur : insectatus se patitur comprehendi, et dispa- 
rens rursus non videtur, donec denuo, lacrymis et 
precibus vocatus, revertatur; οἱ ita, licet delectet vi- 
sitatio, molestat vicissitudo, Sed quanto, putas, stu- 
pore perfunditur anima subtracta illa dulcedine, et 
ad hos sensuum laqueos captiva retracta? Nonne 
quasi de patria spirituum pulsa in vallem corporum, 
in aliud quoddam igaotum seculum sibi cecidisse 
videtur, longe dissimile priori, in quo charitas fri- 
get, sensualitas regnat, caligat oculus mentis, et 
sensus viget corporis? Moret tunc, ex alto suspiria 
trahens; inde misera, unde beata efficitur. Nam 
quanto gratiora luerat experia, eo molestius fert ea 
sibi esse subtracta. Subtractio enim rei amate, 
augmentatio desiderii est. Et quod ardentius optas, 
cares swgrius. Et hic languor amoris, qui non est 


TRACTATUS DE GHARITATE. 


C 


988 


aliud, nisi teedium impatientis desiderii, quo necesse 
est affici mentem vehementer amantis, absente quem 
amat. 

8. Frustra, nisi fallor, sic languentis anims cona- 
tur quis exteriori solatio lenire dolorem et mcerorem 
temperare, cum de intus curari oporteat dulce vul- 
nus amoris. Nullo proinde humano solatio mitigatur 
secreti doloris sacra amaritudo, cum sublato inte- 
riori dulcoris gustu, nil prosit exterius consolari, 
imo secundum beati Job sententiam, omnes conso- 
latores reputat onerosos (Job. xvi, 2). Sensit, hoc, 
qui dixit : Renuit consolari anima mea; memor fui 
Dei, et delectatus sum (Psal. uxxwi, 3, &). Felix tris- 
titia, que non de creatura, sed de Creatore concipi- 
tur; que nulla presentis vite luget incommoda. 
Dignum plane ut Deum totius consolationis habeat 
consolatorem, 4085 rerum fluentium qualibet affluen- 
tia renuit consolari. Non est gratia citra Deum, unde 
possit solatium capere, quai preter illum nil didicit 
&mare. Habeant alia vana solatia sua, quibus dici- 
tur : Va vobis divitibus, qui habetis consolationes 
vestras (Luc. vi, 24). Sibi solus consolator est, quiet 
inhabitator, charitas Deus. Qui etsi justis nunquam 
desit ad meritum, plerumque tamen ad solatium ab- 
est. Illud utilius; istud jucundius. Habetur igitur, 
sed latet, dum sensum cordis minime tangit illa sua- 
vitas habita, sed abdita. 

9. Moram autem faciente, quem desiderat, non 
jam eum fatuis virginibus dormitat vel dormit ( Ma£th. 
Xxv, 5); sed crebris succensa suspiriis et gemitibus 
excitata, non valet ultra dissimulare tristitiam, nec 
ignem abscondere, qui triste pectus adurit. Non jam 
deliberat, non consulit rationem, non verecundatur : 
modum ignorat et ordinem, id omnino et solummodo 
salagente animo, quomodo redeat presentata dul- 
cedo, cujus quantamlibet festinationem reputat tar- 
ditatem. Hoc est, dilectissime, quod aliquando 4889» 
sisti, quid sit quod Augustinus ait : Amor Dei non 
capit de impossibilitate solatium. Omne enim desi- 
derium tunc solet ratione mitigari, cum desidera 
tum impossibile sit haberi. Amoris tamen violentia 
nulla impossibilitate frenatur. Nam etsi animam ter. 
rena inhabitatione pressam, immersam luto, illa fe- 
licitate ex integro frui omnino impossibile omni ho- 
mini constet, nullum tamen 94 sic amanti hsee 
impossibilitas przebet solatium, quominus ardeat et 
s&stuet habere quod optat. Quo tamen desiderio, etsi 
ratio excedatur, non offenditur Deus, qui simile 
quiddam videtur innuisse precepto : Diliges Domi- 
num Deum tuum ez toto corde tuo, ex tota anima 
tua,ex omni mente tua (Matth. xxi, 37). Quod tamen 
in hac vita mortali, vel potius morte vitali, a ne- 
mine posse impleri (34), tam rationibus, quam aucto- 
ritatibus constat. Ab omni tamen homine debereopta- 
ri nemo est qui ambigat. Unde in justi descriptione 


(34) Nempe secundum omnem perfectionem suam 
Vide. S. Bernardi tract. De diligendo Deo, cap. 10, 
n. 29, et notas. 


589 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


990 


dieitur : In mandatis ejus volet nimis (Psal, cxi, 1). A opto; sed impatientem esse in. hoc magis expedit, 


Velle nimis, est plus velle quam posse. Quo sensu 
et ego dictum puto : Adolescentule dilexerunt te 
nimis (Cantic. 1, 2). Quid enim nimis, nisi supra 
posse et vires? Infinitus quippe et immensus est 
Deus, in quem tendit amor eorum, ut nullus pos- 
sit esse finis vel mensura amoris. AÁmat ergo sic 
amans anima, etsi nimis posse suo, minus tamen 
velle suo : nec capit de hac impossibilitate solatium, 
sed potius desiderii incrementum. Concupivit, ait 
quidam, anima mea desiderare juslificationes tuas 
(Psal. cxvi, 20). Nec potuit satiari. desideri, qui 
non visa desiderare concupivit. Fames enim anim: 
desiderium est. Sic vere Domini amans anima 
amore non satiatur : quia Deus amor est quem qui 
amat, amorem amat. Amare autem amorem circu- 
lum facit, ut nullus finis sit amoris. 

10. Vi.les igitur quemadmodum insuperabilis est 
charitas, omnia superans ; ita et insatiabilis, omnia 
vorans, et ex copia parit inopiam, dum ex prregue- 
stas quidem deliciis amplius tamen in desileriis 
exardescil. Qus etsi dentur ad plenitudinem, nun- 
quam tamen ad satietatem. Qui edunt me, ait, adhuc 
esurient (Eccli. xxiv, 29). O Deus bone, quem amare, 
edere est ; quomodo amantes te sic reficis, ut magis 
esuriant, nisi quia tu simul cibus es et esuries ? Et 
qui te non gustaverit, te prorsus esurire nescit. Ad 
hoc ergo cibas, ut esurire facias. Esurientes, ait illa 
plena, implevit bonis (Luc. 1, 53). Quibus bonis? 
Nolo ἃ me quaeras, 408 sunt bona charitatis. Profe- 
eto &siimo illa, de quibus dicitur: Oculus non vidit, 
Deus, absque te qug abscondisti timentibus te (Isa. 
Lxir, 4) : et alius : Quod oculus non vidit, et auris 
non audivit, el in cor hominis nonascendit (ICor. tt, 
9). Audis diligentibus preparata, ut dilectionis bona 
fore non ambigas. In hac enim reposilze sunt seter- 
nitatis delicie, et omnis ccelestis suavitas. In hac 
sünt pax, patientia, longanimitas, et gaudium in 
Spiritu sancto (Rom. xiv, 17) : et quidquid jucun- 
dum mente concipi potest, et ultra. Hoc, inquam, 
preparasti diligentibus te ; sed abscondisti timenti- 
bus te, donec charitas foras velamen mittat timoris 
(1 Joan. iv, 28), ut. videre possint, quam magna 
multitudo dulcedinis tue (Psal. xxx, 20), que etsi 
replet, satiat nunquam. Ideo audeo dicere illos, si 
qui sunt, secunda stola vestitos. 

- 41. Objicis forsitan illud : Satiabor cum apparue- 
rit gloria tua (Psal. xvi, 15) : et illud quod Jerusa- 
lem 4088 sursum est, adipe Irumenti satiatur (Psal. 
cxLvm, 14). Sed satiatem ibi desiderati abuudan- 
tiam notare noveris, non desiderii finem. Finis au- 
tem desiderii, ut ait quidam, satietas est. Qui vero 
semper esuriunt, liquet quod satiati non sunt. 
Sed vere beata esuries, que solum esurit quod 
habet, et solum habet quod esurit. His itaque per- 
suasum sit charitati tuz, quod dulcedine divini 
amoris nemo in futuro satiari, nemo in presenti 
impleri potest, De qua impossibilitate solatium 
tibi sit, nullum habere solatium. Patientiam tibi 


CAPUT ΠῚ. 
De incessabilitate amoris. 

12. His ergo utrisque [fort. utcunque] pretactis, 
ad investigauda reliqua stilus percurrat, quantum 
ad tam digna aditum aperire dignabitur in dulce- 
dine sua. pauperi Deus. Solet tamen in his facilius 
palere ingressus pie pulsantibus, quam subtiliter 
perscrutantibus. Pulsat qui affectat, qui orat et. pul- 
santibus aperitur (Matth. vit, 7). Non enim ambi- 
gendum est, quin libenter pulsanti aperiat, qui non 
dum pulsantem hortatur ut pulset. Sic Deus prius 
vult a se requiri etiam quod promitüt. Et ideo quod 
dare disponit, prius promittit, ut rogandi ausum 
praebeat, et ut quod daturus erat gratis, devota pro- 
mereatur oratio. [In hoc nobis ἃ nobis merita extor- 
quens, dum nos prevenit, tribuendo $893 quod 
retribuamus, agit ne gratis tribuat. Plane dignus ut 
reametur, qui nos sic prevenit in amando. In hoc, 
inquit Joannes, est charitas, non quasi nos dilexeri- 
mus Deum, sed quia ipse prior dilexit nos (I Joan. 
IV, 10). Precedit igitur amor suus, nostro quidem 
benignior, sed noster expenditur justior. Ipse enim 
adhuc ingratos gratis diligit : nos vero suo dono, 
non debito, constat diligere. Dat unde, et facit quare 
amatur, ut de suo et pro suo pariter diligatur. Et 
quidem donum illud prosequi omitto, eo. quod inef- 
f due sit. Nam etsi sentiri a paucitate spiritualium 
possit, exprimi tamen a nemine potest. Solum enim 


C illud novit, qui dat, et qui accipit (Apoc. τι, 47), 


exclusis cseteris. Ipsis etiam accipientibus et ha- 
bentibus suspecta, et est incerta illa clausa collatio, 
idque salubriter, ut presumant. 

13. Sed nunc, qu&so, reduc oculos ad hxc infe- 
riora, quz? videntes plerique non vident; et adverte 
si non cuncta qui vel nobis in prosperis serviunt, 
vel contra nos seviunt in adversis, quedam sint 
charitatis calcaria urgentia quodammodo ad cur- 
sum amoris. Ád hoc enim omnia cursus sui finem 
dirigunt, ut humanis utilitatibus et oblectationibus 
occurrant, vel defectibus certe succurrant. Hoc co»- 
lum, terra, mare et aer, hoc circuitus temporis, 
redivivis partubus antiqua innovans, dilapsa refor- 
mans, consumpía restaurans, implere non cessat : 
ut sicul. hec continua, communiaque beneficia rc- 
spuere nemo est qui possit, ita tantum beneficium 
diligere non sit qui non debeat. Assentis forsan de 
prosperis; at adversa quomodo amorem doceant, 
vel exigant, tibi innotescere cupis. Cum plerumque 
humana ingratitudo superbe sibi dfrogat dona Con- 
ditoris, vult idem hominis Conditor alto salubrique 
consilio hominem tribulationibus exerceri : ut, cum 
defecerit homo, et subvenerit Deus, ut dignum est, 
ametur ab' homine. Hoc est quod dicit : Invoca me 
in die tribulationis; eruam te, et honorificabis me 
(Psal. X11x, 15). Ex occasione quippe frequentium 
necessitatum, crebris necesse est interpellationibus 
Deum ab homine frequentari, frequentando guslari, 
gustando probari quam dulcis est Deus : sicque cor 


991 


ferreum quod beneficiis emolliri nequibat, flagellis A 


eruditum ad gratiam liberantis liquescat, discatque 
Deum diligere, etsi non propter suam bonitatem, 
certe propter suam ulilitatem propriam. Et hic gra- 
dus amoris amare inchoantibus primus est. Jam 
vero amantibus infimus gradus, cum nec propter 
ipsum, sed propter nos, Deum diligimus. Liquet 
igitur, quemadmodum tantum carnaliter et. carnalia 
amaniem ad Dei amorem adversa instruunt, el 
quodammodo cogunt. 


44. Sed οἱ ipsis amore succensis, non inferiori. 


consilio interdum prospera subtrahuntur, et inge- 
runtur adversa : ut si forte, quod vitare difficile 
e:t, blandiens prosperitas aliquam sibi subripuerit 
amoris particulam, succedens tollat adversitas, quie 
sola juxta Joannis doctrinam, veraciter docet, non 
diligere mundum nec ea que in mundosunt (IJoan. 
rt, 15). Sic Israelit:e coguntur ab /Egyptiis Egyptum 
egredi. Quia, teste beato Gregorio, dum mundus 
animum calamitatibus pulsat, nil aliud, nisi ut non 
diligatur, clamat. Solus igitur amor est, quem a 
nobis Deus exigit, aut cum beneficiis obruit, aut 
flag.llis corripit, vel consiliis instruit, vel man- 
datis astringil. Pleniuudo legis charitas est (Rom. 
xui, 10), et legem continet et prophetas. Quia quid- 
quid divina lege indicitur, vel interdicitur, ad so- 
lum amorem reducitur. Solve tributum amoris, et 
Domino noveris satisfactum. 

45. Quid igitur, inquit, nobis prodest tanta in 


TRACTATUS DE GHARITATE. 


992 


visibilibus amanti se exibere non cessat? Integer 
quippe amator Dei quocunque se vertit, familiarem 
secum habet admonitionem amoris. Rebus his pro 
speculis utitur ; et in omne quod cernit, sui amoris 
resultat memoria ; aspicit cuncta, et eum qui condidit, 
et quo condiderit fine. In his non tam admirabilem, 
quam amabilem sibi sentit, atque ex arrha dilectionis 
quam precontulit, sapienter :sstimat quanta reser- 
vavit in dotem. Castus profecto columbinusque ocu- 
lus amor est, qui in rebus usui humano concessis 
nulla libidine figitur, sed in transitoriis contempla- 
tur &ternum. Iste est oculus qui non clauditur, quia 
carnalitatis palpebra caret. Nullo turbatur injecto, ' 
quia nihil admittit forinsecum. Nulla ezcatur cali- 


» gine, quia trabes in eo non sunt ulle. Nulla grava- 
? tur sopore, teste qui ait: Ego dormío, et cor meum 


vigilat (Cantic. v, 2). Oculus rectus, oculüs vere 
dexter, quem nulla deorsum vertit sinistra intentio, 
nulla deorsum inflectit terrena affectio. Oculus vere 
simplex et prudens, quem nulla concutit incerta 
suspicio; nulla delinet curiosa sollicitudo, illum 
incessabiliter intuens, in quem angeli desiderant 
prospicere (I Petr. 1, 12). Amor enim vehemens, ut 
ait Augustinus, non potest non videre quem amat : 
quia amor oculus est, et amare videre est. Hoc 
oculo te vulneratum fatetur, qui ait : Vulnerasti 
cor meum in uno oculorum tuorum (Cantic. i, 9). 
Duos nempe oculos habet anima, unum quo intel- 
git, alium quo inquirit. Dominus, inquit Psalmus , 


nostro viclu parcitas, in habitu vilitas, in vigiliis et C prospexit super filios hominum, ut videat si est intel- 


disciplinis jugis austeritas? Paucis accipe. Quaedam 
sunt charitatis obsequia placentia et placantia, si in 
charitate fiant ; at sine charitate nihi] prosunt. Hac 
est enim virtus, in qua nec minimum opus respui- 
tur; sine qua nec maximum acceptatur. Non pre- 
dicatio, etsi linguis fiat angelorum. Non fides, 
eliamsi montes transferat. Non eleemosyna, etiamsi 
omnes facultates in cibos pauperum distribuat. Non 
eorporis afflictio, et si tradatur corpus ita ut ardeat 
(1 Cor. χα, 1-3). Non missarum solemnia, quia 
anle fratris reconciliationem munus offerri prohi- 
betur (Matth. v, 2&). Ipse enim amor hominum 
Deus est, cui omnis creatura merito confitetur et 
dicit, Bonorum 9G meorum non eges (Psal. xv, 
2) : sed hoc solum requirit ab omni, homine, quod 
nulli constat esse difficile. Solus enim amor est, ut 
ait Augustinus, qui nomen difficultatis ignorat. Qui 
cum multa amico impenderit, pauca vel nulla se 
judicat impendisse. Hinc est quod annorum muliti- 
tudo videbantur Jacob dies pauci pre amoris ma- 
gnitudine (Gen. xxix, 20). Verus enim amans quid- 
quid pro amico patitur, vix sentit; dum sic totus 
amori intendat, ut. preter dilectum nil plene cogi- 
tare sinatur, quem sicut signaculum gerit super 
eor, et super brachium suum (Cantic. vir, 6). 

16. Denique qua parte subrepere possit illius 
oblivio, qui prseter illos incircumsceripti luminis 
radios, preter illos rivos iucorruptee dulcedinis, 
quibus ineíffabiliter animam influit, in rebus etiam 


ligens aut requirens Deum (Psal. Lii, 3). Et horum 
duorum dexter oculus est amor, qui requirendó 
vulnerat, Neque enim ille saliens in montibus et 
transiliens colles (Cantic. n, 8),id est, omnem sen- 
sum superans, humanum videlicet, et angelicum, 
absque vulnere capitur duntaxat amoris. 

17. Quseris quid 511 vulnerari Deum? Et ego : 
Illam omnipotentiam nostre infirmitati pie conde- 
scendere, est quasi vulneris quadam apertura internse 
suavitatis secreta palefacere. Vulnerari ergo potest, 
qui, etsi sit impassibilis, compassibilis tamen est. 
Vulnus hoc absque ira infligitur, et absque dolore 
sentitur. Hunc vulnerantem oculum ille Ammonita- 


D rum rex super infelici foedere molitur eruere. In 


hoc, inquit, ineam vobiscum fadus, ut omnibus oculos 
dexteros eruam (I Reg. x1, 2). Sublato enim amore, 
qui dexter est oculus, ad solum errorem remanet in- 
tellectus, quem sinistrum diximus. Intelligere quippe 
nec amare illorum error erat, qui cum cognovissent 
Deum, non sicut Deum glorificaverunt, sed evanue- 
runt in cogitationibus suis (Rom. 1, 91). Quam multi 
qui errores persequi videntur, hoc errore cs&can- 
tur! quo nullus forsitan potest deterior inveniri. 

18. Videtur itaque ab amantibus Deus utroque 
oculo, sed altero vulneratur, quando ubi intellectus 
caligat, amor penetrat ; ubi ille repellitur, iste ad- 
mittitur. Quippe perscrutari prohibemur, δέ plus 
sapere quam oportet (Rom. xit, 3) : sed amare etiam 
plus quam possumus, precipimur. Non potest 


993 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


594 


etiam obtenebrari amoris oculus, quominus videre A mus, quos obemceavit ambitio) et ipsa religionis 


possit quem arat, etsi non sicut est (I Joan. τι, 9), 
quod, teste Joanne, servatur in premium ; sed certe 
sicut viator, quod in presenti ad solatium indulge- 
tur. Videtur autem a quolibet amante prout amat, 
ab alio quidem sic, ab alio vero sic, pro varietate 
affectuum quibus feruntur ia ipsum. Alii ad divini- 
tatis arcana fervenüus inhiant; alii humanitatis 
mysteria securius admirantur, contemplantes altis- 
simum consilium Dei super salutem generis hu- 
mani. Totum tamen tutum est, quidquid amoris 
oculus 397  intuelur, qui solus nunc videt 
ad meritum, visurus quandoque ad prremium, cum 
süblato corruptionis nubilo, faciem illam, ut scri- 
ptum est , videbit in jubilo (Job. xxxi, 26). Poterant 
hic multa adjici, famelicis, etsi non fastidiosis pro- 
futura : sed ne prolixiori sermone te gravem, stilum 
premo, multo plura fateor cupientem. 
CAPUT IV. 
Deinseparabilitate amoris. 

19. Jam nunc ad medium veniat ultima illa tuz 
petitionis particula, maxime illa quam instanter 
postulas, vir devotissime [Richard. add. Severine], 
meis quidem labiis, sed tuis certe meritis explicauda, 
quibus non tantum in studiis, sed et in cunctis meis 
necessitatibus non mediocriter fido. Ut autem in ea 
qua proposuimus, suo tramite sermo gradiatur, que 
dicta sunt brevi revocentur catalogo [Richard. epilo- 
go]. Habes enim in premissis, quod et charitas insu- 
perabiliter pugnat, insatiabiliter gustat, incessabiliter 
videt; in manibus addere est quod inseparabiliter 
heret. Adeo namque tenerum est amoris glutinum, 
ut non tam jungere quam unire dicatur. Prorsus 
bonum glutinum est, tripliciter liniens virum vir- 
tutis, ut sibi, proximo, Deoque conveniat et cohe- 
reat in veritate. In se quippe homo per amorem 
unus efficitur; dum se intra se colligens, et reductis 
affectibus a cunctis locis, quibus captivi tenentur, 
solum unum incommutabiliter amat, nec amplius 
in diversa mutatur. Partitus enim per amorem in 
plura, nunquam sibi invenitur unus et idem, sed 
semper sibi ipse est dissimilis; quia toties variari 
cogitur, quoties quod amat, variatur. Qui enim la- 
benii innititur, necesse est cum labente labatur. 
Proximo etiam per charitatem unitur homo, dum 
non solum «eine querela vivendo, cum omnibus 
unoum studet effici, et omnium successibus coaptari, 
gaudere cum gaudentibus, et flere cum flentibus 
(Rom. xi, 15), infirmari cum infirmis, et cum scan- 
dalizatis uri (IJ Cor. xi, 29); juxta quod scriptum 
est, socius in tribulatione et regno( II Cor. 1,1; Apoc. 
1, 9). Sic multitudinis credentium erat cor unum, 
et anima una (Act. 1v, 32), quando nec voluntatum 
varietas, nec rerum proprietas animos dividebat ; 
sed firmiter stringebat charitas et suaviter cohibebat 
in unitate spiritus, in vinculo pacis (Ephes. 1v, 3), 
Beu! inquam, in inferiori seculo delapsi surnus nos, 
ín quos fines, imo seculorum feces devenerunt 
(4 Cor. x, 11); cuin (ut de seculi hominibus tacea- 


C 


electio nostro miserabili tempore tanta divisione 
spargatur, ut vix unus alteri conveniat in unum, 
nisi forte adversus Dominum, et adversus Christum 
ejus (Psal. τι, 2). Ubique apparent ecissure turris 
charitatis David ; etin tantum jam hiant, ut vicinam 
ruinam omnino minentur. Servatur sub tunica una 
et veste simili cor vanum et omnino dissimile, ita 
ut de religione antiqua vix signa servantur, et ve- 
nientibus ad sepulerum Domini, quod claustrum 
est, et Christum quasrentibus solum linteamina pa- 
teant, id est, habitus forma. Fateor, t: det me hic 
esse, exeamus hinc : neque enim hoc loco de vitiis 
loquendi propositum est. 

20. Deum homini et hominem Deo unit charitas, 
non solum illa ineffabili unitate, qua nostra natura 
unitur Verbo sterno in unitate persone, quam 
efficit utique illa charitas, qua ante mundi consti- 
tutionem nos dilexit (Ephes. 1, 4) : sed etiam de 
qua ait Apostolus : Qui adharet Deo, unus spiritus 
est (I Gor. vi, 17). Profecto unitas heec amoris est, 
quia homo totis precordiis et totis votis superne et 
seternze voluntati conformis unitur Deo glutino quod 
non dissipabitur. Est enim charitas vinculum per 
fectionis (Coloss. nt, 14), quo mentes fidelium ar- 
ctissimo complexi sibi invicem herent, et suo capiti 
per omnes juncturas connectuntur in unum corpus, 
in mutuo participio bonorum omnium, ut fidenter 
quilibet dicere possit : Particeps sum ego omnium 
timentium te, et custodientium mandata tua (Psal. 
cxvirr, 63). De hoc dictum puto: Funiculus triplex 
difficile rumpitur (Eccle. 1v, 12). Triplex dicitur, eo 
quod, ut prefatus sum, tripliciter liget? Vis tibi 
funiculum triplicem describat Apostolus ? Finis, 
inquit, praecepti est charitas, de corde puro, et con- 
scientia bona, et fide non ficta (I Tim. 1, 5). Solum 
cor purum est, 400} supereffluere nescit. Nil facilius 
exposito feedatur, quod sola contineret 489 charitas 
ne frustra pateat. Porro, juxta Apostolum, conscien- 
tiam bonam habet ad omnes (Hebr. xut, 18), qui 
proximi bonum 406 ut proprium diligit : si quo- 
minus, convincitur non habere illam, que non 
quaerit quie sua sunt (1 Cor. xin, 5). Fides non ficta 
illa, est quie per dilectionem operatur. Alioquin non 
modo fictam, sed etiam mortuam Jacobus ea di- 
cere non veretur (Jac. 11, 20). Et. vere iste £riplezx 
funiculus difficile rumpitur, quo vinctus Paulus 
ardenter dicit: Quis nos separabit a charitate Christi? 
Tribulatio? an angustia? an fames? an nuditas ὃ 
(Rom. vrnr 35.) Validum profecto vinculum cui 
nulla prevalet violentia; inseparabiliter continens 
amantem cum amato. 

21. Nemo tamen me szsltimet cum illis sentire, 
imo desipere, qui charitatem semel habitam asserunt 
ultra perdi non posse. Quia si omnis qui habet cha- 
ritatem, haberel perseverantiam, frustra suos disci- 
pulos Dominus monuiaset : Manete in dilectione mea 
(Joan. xv, 9). Sed et hoc indubitanter senserim, 
Charitatem posse sponte deseri, non violenter au- 


995 


— erri: aufertur omni, aufertur nulli, ut nullus nisi A 


suo vitio ea careat. Ut autem hac mutua virtute in 
unum occurrere possint affectiones amantium, cor 
amantis animz liquefieri necesse esl, ut transfundi 
possit et. transformari in illum quem amat, et mu- 
tari in virum alterum : quemadmodum aque stilla 
multo infusa vino, deficere a se tota videtur, dum 
ulterius saporem induit et colorem. Hinc illi pie 
amantium crebri defectus, imo profectus, dum de 
sein se nihil sentiunt, nisi quod in Christo Jesu 
sunt, Nosti quid dicere velim? Nemo te melius. So- 
lum liquidum est, quod omni forma congruit : quod 
optime convenit cordi amatoris. Factum est, ait 
ille, cor meum tanquam cera liquescens (Psal. 
XXI, 15). 

292. Res liquescendo mollitur dilatatur, purga- 
tur. Et nunc hunc triplicem affectum considera in 
&more, qui vere ignis divinus est, corda resol- 
vens, purgans ei conflans in massam unitatis ; 
. quemadmodum varia metalla soluta igni concur- 
runt in unum. Ád tactum cujus mollitur et cedit 
ila odiosa duritia, qus est insensibilitas cordis 
.qua homo nec sentit se, nec alium; nec pietate 
flectitur, nec precibus inclinatur; exemplis non 
inducitur, minis non terretur; beneficiis duratur, 
flagellis non eruditur; frontosus ad iurpia, pro- 
nus ad illicita, flecti vel subdi nescius, nisi cum 
resistere non potest. Et in omnibus exemplum 
tibi sit duritia cordis. 


93. Emollitum autem cor, juxta Pauliedoctri- C 


nam dilatatur (II Cor. vi, 11), a dextris et ἃ si- 
nistris usquequaque diffunditur, subveniens pariter 
hostibus et amicis, atque grato quodam et sponta- 
neo occursu omnibus occurrit congaudens profe- 
-ctibus, vel defectibus condolens proximorum. Fluit 
igitur, sed non effluit; quia sic derivatur ad alios, 
ut ase aliquatenus non recedat. Et vide ne forte 
Propheta senserit id ipsum, qui, cum cor suum 
cere liquescenti comparasset, protinus adjunxit : 
In. medio ventris mei (Psal. xxi, 15). Liquidum 
fuit, sed extra non effluxit. Solus effluxit, qui sic 
^ intendit aliis, ut sibi non attendat. Videte, ait Apo- 
stolus, ne forte supereffluatis (Hebr. uw, 1). Neque 
enim necesse est υἱ his excessibus, in quibus hu- 
mani spiritus lutosis sensibus avelluutur, extra eos 
esse dicantur, cum Paulus in suo raptu an in 
corpore an extra corpus, se dicat prorsus igno- 
rare (I/. Cor. xn, 2, 3). Ubi ergo sunt, inquis? 
In eo quod iaterius est sui. Profundum est cor 
hominis et inscrutabile (Jerem. xvm, 9), et ita 
recrelus sibi est, qui sui ipsius nesciat interius. 
Non igitur educuntur, sed inducuntur spiritus in 
illo interiori conaculo, quantumcunque est illud, 
ut clausis seorsum sensuum ostiis, securius secre- 
tiusque, castissimoque complexu conveniant cum 
dilecto, et ibi melius secum sunt, cum 516 ubi sint 
nesciunt, tutius se babent, cum 8e hoc modo per- 
diderint. 2 

2&. Porro liquefactum purgari necesse: est, et 


TRACTATUS DB CHARITATE. 


$96 


ad purum excoqui, si quam habet scoriam ,:ipso 
amore, qui ignis consumens est, paleas ignorans, 
et delicta juventuüs purgans, et purgatissimam 
faciens animam, οἱ divino dignam conjugio, noa 
habentem maculam neque rugam. Audi flam- 
mam vorantem : Dimissa sunt ei peccata multa, 
quia dilexit multum (Luc. vii, &T). Denique dili- 
gentibus Deum omnia cooperantur in bonum (Rom. 
vin, 28), et nihil imputatur ad mortem. Omne au- 
tem quod ipse non imputaverit, sic est 8999 quasi 
non fuerit. Beatus vir cui non iniputabit Dominus 
peccatum (Psal. xxxi, 2). Nam qui non habet, 
nemo est nisi ille solus inter mortuos liber (Psal. 
Lxxxvil, 6). Sic calefactum et liquefactum cor fa- 
cile ad omnem dilecti sermonem compungitur et 
ebullit, experiens illud quod canitur : Anima mea 
liquefacta est ut dilectus locutus est (Cantic. v,6]: 
et illud quod in Evangelio legitur : Nonne cor no- 
strum ardens erat in nobis, dum loqueretur nobis in 
via ? (Luc. xxiv, 32.) O dulcis confabulatio Dei in 
anima et cum anima, qu& sine lingue et labiorum 


.formatur strepitu, et sine aure percipitur et. sub 


silentio ? Solus qui loquitur, et cui loquitur, audit 
illam : omnis alienus excluditur. 

25. Sunt autem verba illa qusedam ccelestis 
fontis irrigua, rigantia corda arentia pre amoris 
multitudine et desiderio, quorum de deliciis [ἢ - 
chard. quorum dulcis] narratio est, de civitate Dei, 
et pace, et copia civitatis, de civium gloria, de de- 
core lucidissimz mansionis, pellens a corde fasti- 
dium, et a corpore fatigationem, nuntians dilecio 
quod possessio ejus sil, et ad eam possit ascen- 
dere. Ncc aliud petit vel passus est, qui dicebat : 
Dormitavit anima mea pra taedio, confirma me in 
verbis tuis (Psal. cxvin, 28). Similia autem sunt. 
verba veritatis nostris cogitationibus; et tamen 
nemo tantus observator est, qui facile discernat 
quid cor pariat, nisi qui Dominum loquentem. ad- 
vertit : Quid cogitatis malaincordibus vestris? Matth. 
IX, 4), et illud : De corde exeunt cogitationes male 
(Matth. xv, 49) :et : Omnis qui mendacium loquitur, 
de suo loquitur (Joan. vimm, &&) ; οἱ illud Apostoli: 
Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a mo- 


D bis quasi ex nobis (II Cor. in, 5). Mala autem in 


corde dicimus juxta illud : Dixit insipiens ἐπ corde 
suo : Non est Deus (Psal. xin, 1). Bona autem au- 
divimus. Unde : Audiam quid loquatur in. me Do- 
minus Deus (Psal. Lxxxiv, 9). Et prorsus hujus 
auditui dabitur gaudium et lztitia : Nec revertetur 
hoc verbum vacuum, sed faciet ad quodcunque. risit 
illud (Isa. Lv, 11), rigans et fecundans penetralia 
cordis. Qui talibus verbis docentur, dociles Dei 
sunt, et unctio eos docet de omnibus (I Joan. m, 
27), quee sola omnem veritatem docet, celerique 
magisterio loquitur quedam mysteria Dei, que 
non licet homini loqui, et si audire liceat, qualia 
apud sseculi magistros nullatenus audientur : quo- 
rum virtate et auditu corda liqueseunt, liquescendo 
et deficiendo perfieiuntur, dum in unitatem illam 


997 . 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


998 


occurrunt, quam suis Salvator orat et optat in Π charitas charitatem offendit aut contemnit, cum 


Evangelio : Ut sint, inquit, unum, sicut et nos unum 
swmus (Joan. xvrt, 11, 21) ; cujus Joannes iu Epi- 
stola meminit, dicens : Sicut ipse est, et nos sumus 
ín hoc mundo (I Joan. 1v, 1 : ut sicut videlicet 
illa beata et beatificans personarum Trinitas amore 
continetur sterno, absque confusione, ut nec uni- 
tatem turbet personarum numerus, qui essentiam 
non multiplicat, nec unitas Trinitatem redigat in 
singularitatem personz : sic et ipsi uniantur et. or- 
dinentur in charitate, non comparatione quidem, 
sed qualicunque similitudine. Nec absurdum pu- 
tetur quod dixi Deum amore contineri, cum non 
alio dixerim quam se ipso, οἱ quam se ipsum de 
aliis. 

Amat ergo Deus, et ex se toto amat ; quia tota 
Trinitas amat, si tamen totum dicit potest de infi- 
nito et incomprehensibili, aut certe de simplici, 
Quomodo reamabis, anima, vite (ue gratuitum 
largitorem, largissimum administratorem, pium con- 
solatorem, sollicitum gubernatorem, copiosum re- 
demptorem, seternum conservatorem, ditatorem, glo- 
rificatorem ? 

CAPUT V. 
De dignitate et pracellentia charitatis. 

36. Charisma peroptimum charitas est plane in- 
comparabile. Denique quidnam huic comparandum 
putamus, qus ipsi prefertur martyrio, ac fidei 
transferenti montes? Porro per charitatem homo 
in Deo, et Deus in homine est. Quid enim ita Dei 
ut charitas? Nempe et Deus est, Charitas liberta- 
tem donat, timorem pellit (I Joan. 16, 48), laborem 
.non senti, meritum non intuetur, premia non 
requirit ; et tamen plus omnibus urget. Nullus ter- 
ror sic sollicitat, nulla premia sic invitant, nulla 
justitia sic exigit. Charitas non querit que sua 
sunt. Charitas non irritatur, non precipitatur, 
nunquam excidit, non in foveam 400 ruit, et 
pro tributis malis cumulat bona. O charitas patiens : 
sed et compatiens ! Charitas patiens est, suflicit ; 
benigna est ([ Cor. xin, 5, 8, &), cumulus est ; 
patiens charitas dissimulat, expectat, sustinet de- 
linquentem ; sed benigna trahit, adducit, converti 


facit ab errore. Benigna charitas etiam quos tole- D 


rat amat, et amat ardenter. Flet quippe charitas ; 
sed ex &more, non mreerore, flet ex desiderio, flet 
cum flentibus (Rom. xu, 45). 

27. O bona mater charitas, que sive foveat in- 
firmos, sive exerceat provectos, sive arguat inquies 
105, diversis diversa exhibens, sicut filios diligit 
universos. Cum te arguit, mitis est ; cum blandi- 
tur, simplex est: pie solet ssevire, sine dolo mul- 
cere ; patienter novit irasci, humiliter indignari ; 
lesa non provocatur, spreta revocat. Ipsa est enim 
hominum mater et angelorum. Non solum que in 
terris sunt, sed etiam qus in. ccelis sunt, pacifica- 
- vit (Coloss. 1, 20). Ipsa est que Deum homini pla- 
€ans, hominem Deo reconciliavit. Charitatis pro- 
fecto damna sunt scandala pusillorum. Nec enim 


sentit offensam. Nam se ipsam non potest negare, 
nec in se ipsa divisa est, Novit potius in se divisa 
conjungere, juncta dividere nescit. Pacem diligit, 
congaudet unitati. Sola quippe est qus generat, 
colligit, solidat et conservat ubicunque servare 
cognoscitur unitas in vinculo pacis. Cum omni 
fiducia charitas pulsat ad ostium amici, nequaquam 
putans se pati repulsam, qui amicitiarum matrem 
se novit. Nec veretur signatissimum paulisper in- 
quietare otium propter suum negotium. Illa siqui- 
dem vera et sincera est charitas, qua proximi bo- 
num ut nostrum diligitur. Nam qui magis aut certe 
solum diligit suum, convincitur non caste diligere 
bonum, quod utique propter se diligit, non propter 
ipsum. Amemus et amemur, in altero nobis, in 
altero nostris consulentes. Nam, quos amamus, in 
ipsis profecto requiescimus; a quibus autem ama- 
mur, ipsis nos in nobis requiem paramus, Porro 
amare in Deo, charitatem habere est: studere vero 
amari propler Deum, charitati servire est. Utram- 
que teneo, dilectionem Dei, et dilectionem proximi, 
cum te amo, Domine Jesu, qui meus proximus es, 
quoniam homo es, et fecisti mecum misericor- 
diam, et nihilominus es super omnia Deus benedi- 
ctus in ssecula. 
CAPUT VI. 
De natura seu indole et vi veri amoris, tum homi- 
nis erga Deum, tum Dei erga hominem. 

98. Flagrans vehemens amor presertim divinus, 
cum se intra se cohibere non valet, non attendit quo 
ordine, qua lege, quave serie, seu paucitate verbo- 
rum ebulliat, dummodo ex hoc nullum sui sentiat 
detrimentum. Interdum nec verba requirit, nec vo- 
ces omnino ullas, solis ad hoc contentus suspiriis. 
Amor preceps, vehemens, flagrans, impetuose, qui 
preter te aliud cogitare non sinis, fastidis ceetera, 
contemnis omnia prseter te, te contentus, Confundis 
ordines, dissimulas usum, modum ignoras: totum 
quod opportunitatis, quod rationis, quod pudoris, 
quod consilii judiciive esse videtur, triumphas in 
temetipso, et redigis in captivitatem. Frustra ad 
audiendum legendumve amoris carmen, qui non 
amat accedit: quoniam omnino non potest capere 
ignitum eloquium frigidum pectus. Quomodo enim 
grece loquentem ngn intelligit qui grecum non no- 
vit, nec latine loquentem qui latinus non est, et ita 
de cxteris : sic lingua amoris ei qui .non amat, bar- 
bara erit; erit sicut 885 sonans, aut cymbalum tin- 
niens (I Cor. xi, 1). Amor reverentiam nescit ; ab 
amando quippe amor, non ab honorando denomina- 
tur. Honoret sane qui horret, qui stupet, qui me- 
tuit, qui miratur. Vacant hec omnia penes aman- 
tem; propterea qui amare amat, et aliud novit 
nihil. Ipse qui honori, merito et stupori, et miraculo 
est, amari tamen plus amat, Exigit Deus timeri ut 
Dominus, honorari ut pater, et ut sponsus amari. 
Quid in his prestat, quid eminet? nempe timor? 
Absit hoc : et timor poenam habet (I Joan. 1v, 18). 


999 


TRACTATUS DE CHARITATE. - 


600 


et honor non habet gratiam, et qui de amore non A onis. Elinguis est anima atque infans qus hanc 


venit honor, non honor, sed adulatio est. Et quidem 
soli Deo honor et gloria (I1 Tim. 1, 17) : sed horum 
neutrum acceptabit Deus, 408 :si melle amoris 
condita non fuerint. [s per se sufficit, is per se pla- 
cet et propter se; ipse meritum, ipse prezemium sibi 
est, Amor przter se non requirit causam, non fru- 


ctum : fructus ejus usus est. Amo quia amo; amo- 


αἱ amem. Ubi autem amor, labor non est, sed sa- 
por: quoniam amanti nihil difficile est, Amor do- 
minum nescit : per se satis subjectus est, obsequi- 
tur sponte, gratis obtemperat, libere retinetur. 

29. Amat et Deus, nec aliunde hoc habet. Ipse 
est unde amat, et inde vehementius, quia non amo- 
rem tam habet, quam hoc ipse est. Neminem suspi- 
cit amor, sed nec despicit quidem. Omnes ex sequo 
intuetur, qui perfecte se amant, et in se ipso celsos 
humilesque contemperat; nec pares modo, sed 
unum eos facit. Magna res amor. Nam cum amat 
Deus, non aliud vult quam amari : quippe qui ob 
aliud non amat, nisi ut ametur, sciens ipsos amore 
beatos, qui se amaverint. O suavitatem! o gratiam! 
o amoris vim! Summus omnium imus factus est 
omnium. Quis hoc ferit? Amor dignitalis nescius, 
dignatione dives, affectu potens, suasu efficax. Quid 
violentius? Triumphat de Deo amor; ut sciamus 
amoris fuisse quod plenitudo effusa est, quod alti- 
tudo ad:quata est, quod singularitas associata est, 
Deus non modo amans, sed amor est, el solam 
amoris vicem requirit et fidem. 

30. Quidni ametur amor? Et quid tam cordium 
vita, quam Deus meus Jesus? Is vere est et amans, 
ei amabilis, et totum quod de ipso est, vere est, 
quando ipse est non aliud sane quam ipsa est veri- 
tas. Quis fidus, verusve anime amor, nisi utique is, 
quo veritas adamatur? Rationis sum compos, veri- 
tatis sum capax : sed utinam non forem, si amor in 
me defuerit. Non sum securus a securi, si absque 
eo inveniar. Valde omnino mihi amandus est, per 
quem vivo, sum, sapio, si ingratus non sum et in- 
dignus. Dignus plane est morte, qui tibi, Domine 
Jesu, recusat vivere, et mortuus est; et qui tibi, non 
sapil, desipit : et qui curat esse non propter te, pro 
nihilo est, et nibil est. Propter temetipsum, Deus, 
fecisti omnia (Prov. xvi, 4) : et qui esse vult sibi et 
non tibi, nihil esse incipit inter omnia. Pro his ergo 
ila sum amans le quantum possum. Sed est quod 
me plus movet, plus urget, plus accendit. Super om- 
nia, inquam, reddit aniabilem te mihi, Jesu bone, 
calix quem bibisti, opus nostre redemptionis. Hoc 
omnino amorem meum facile vindicat totum sibi. Hoc 
est quod nostram devotionemet blandiusallicit, et jus- 
ius exigit, et arctius stringit, el afficit vehementius. 

CAPUT VII. 
. De duplici lingua, Verbi, et anima. 

31. Spiritus est Verbum, spiritusque anima, ha- 
bentque linguas suas, quibus se alterutrum allo- 
quuntur, presentesque indicenl. Verbi quidem lin- 
gua favor dignationisest ; anime vero, fervor devo- 


non habet, et non potest ipsi nullatenus sermoci- 
natio esse cum Verbo. Ergo hujusceniodi linguam 
suam cum Verbum movet, volens loqui ad animam, 
non potest non sentire. Vivus est sermo Dei et οἵ: 
cax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens . 
usque ad divisionem anima οἱ spiritus (Hebr. 1v, . 
12). Et rursus cum suam anima linguam movet, la- 
tere Verbum multo minus poterit, non solum quia 
ubique pr&sens est ; sed propter hoc magis, quod, 
nisi ipso sümulante, devotionis lingua minime “δὰ 
loquendum moveatur. Verbo igitur dicere anime : . 
Pulchra es, et appellare amicam, infundere est, 
unde et amet, et se presumat amari, Ipsi vero Ver- 
bum vicissim nominare dilectum, et fateri pul- 
chrum (Cant. 1, 14, 15) quod amat, et quo amatur, 
ili sine fictione ascribere et fraude, mirari digna- 
tionem et stupere ad gratiam. lia sane locutio 
Verbi infusio doui, et responsio anims cum gratia- 
rum actione admiratio. 

32. (3&*) Cum przsto est quod amatur, viget amor; 
languet cum abest: quod non est aliud quam te- 
dium quoddam impatientis desiderii, quo necesse 
est affici mentem vehementer amantis, absente. 
quem amat, dum totus in exspectalione suspensus, 
quantamlibet festinationem reputat 409 tarditatem. 
Subtraclio nempe rei quam amas, augmentatio de- 
siderii est, et quod ardentius desideras, cares segrius. 

CAPUT VIII. 
De activa et contemplativa vita. 

32. Forte appetis contemplationis quietem ? Rt 
bene facis. Ergo cura virtutum exercitio sanctum 
otium prevenire. Alioquin delicato satis otio dor- 
mitare voles, si non exercitatus quiescere appetas, 
et Lie fecunditate neglecta solum cupias Rachelis 
amplexibus oblectari. Sed et preposterus est ordo 
anle meritum exigere premium, et ante laborem su- 
mere cibum. Noa igitur putes de proprio amore 
quietis, sanclis obedienti: actibus, seniorumve tra- 
ditionibus prejudicium ullatenus faciendum : alio- 
quin non approbat Dominus tue contemplationis 
inane otium, propter quod non exaudiet orationes. 
tuas, vocatusque non veniet. Nec enim dabit inobe- 


Ὁ dienti copiam sui tantus obedientize amator, ut mori 


quam non obedire maluerit. Ex bonis operibus re- 
cipit consolationem mens assueta quieti, quoties 
sibi lux, ut assolet, contemplationis subtrahitur. 
Quis enim non dico continue, sed vel diu, dum in 
hoc corpore manet, lumine contemplationis fruatur ? 
At quoties corruit contemplativa, toties in activam 
se recipit, inde nimirum, tanquam e vicino, fami- 
liarius reditura in id ipsum : quoniam sunt invicem 
contuberpales, et cohabitant he dus pariter. Est. 
quippe soror Mariz Martha. Neque enim etsi ἃ con- 
templationis lumine cadit, .patitur tamen ullatenus 
se incidere tenebras peccati, seu ignaviam otii, sane 
in luce operationis bons se retinens. 

(34') Cum proposito sequentia hzc minime conci- 
nere videntur. — EpiT. PATBOL. 


601 


84. Loquor vobis experimentam quod expertus 
sum. Si quando sane comperi profecisse aliquos 
nostrum ex meis monitis, tunc non piguit me, fa- 
teor, curam pritulisse sermonis proprio otio et 
quieti. Patienter avellor ab infecunde Rachel am- 
plexibus, ut mihi exuberent fructus profectuum ve- 
strorum. Charitas enim, quas non qus&rit quz sua 
sunt (I Cor. xiu, 5), id mihi jamdudum facile per- 
suasit, nil scilicet desiderabilium meorum vestris 
przferre utilitatibus. Orare, legere, scribere, medi- 
tari, et si que sunt alia spiritualis studii lucra, 
hec arbitratus sum propter vos de'rimenta, Hec 
siquidem vera et casta contemplatio habet, ut men- 
tem, quam divino igne vehementer succendit, tanto 
repleat zelo et desiderio acquirendi Deo, qui eum 
similiter diligant, ut otium contemplationis pro stu- 
dio praedicationis libentissime intermittat. Et rur- 
sum potita vobis aliquatenus in hac parte, tanto 
ardentius redeat in id ipsum, quanto fructuosius 
intermisisse meminerit, et iterum sumpto contem- 
plationis gustu valentius ad conquirenda lucra so- 
lita alacritate recurrat. Ceterum inter has vicissi- 
tudines plerumque mens fluctuat, metuens et vehe- 
menter exsesluans, ne forte utrique horum, dum 
suis affectionibus hinc inde distrahitur, plus justo 
inhereat, οἱ sic in utrolibet vel ad modicum a di- 
vina deviet voluntate. Unicum quippe in hujusmodi 
remedium seu refugium, oratio est, et írequens 
gemitus ad Dominum, ut quid, quando et quatenus 
nos facere velit, assidue nobis demonstrare digne- 
tur. 

CAPUT IX. 
De variis effectis οἱ elogtis charitatis. 

35. Amicitia vera non est, nisi firmum in Deo 
habeat fundamentum. Eapropter cum amicitia donum 
sit Dei, justum est ut qui ex dono Dei diligit, nihil 
preter Deum diligat, et ut illuc flumina refluant, 
unde fluunt (Eccle. 1, 7): nec rivus a suo fonte de- 
generet, qui de plenitudine gratise affluentis emanat. 
[llam siquilem unice et singulariter veram atque 
perfectam amicitiam profitemur, per quam nos Deus 
amicos suos vocare dignatus est, si ejus prsecepta 
fecerimus. Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis 
que precipio vobis (Joan. xv, 14). HicDei amicitia 
est charitas, qua dilexit nos ante mundi constitutio- 
nem, et elegit in dilecto 4038 Filiosuo (Ephes. 1, 4, 
δὴ. Ipsa est fons omnium bonorum omniumque do- 
norum, que nobis a munificentia supercolesti pro- 
veniunt. Àb hac omnis amor legitimus ordinem for- 
mamque sortitur: nec ordinata esse potest aliqua 
mentis affectio, nisi ab ea causam, modum, et ordi- 
nem sumat. 

36. De qua hac constantjissima charitate Sapientia 
libro sui nominis dicil : Ab eterno ordinata sum 
(Prov. vi, 23). Hec ordinata a Deo ordinat angelos 
in ministeriis suis. Hsec studia et exercitia justo- 
rum disponit in professionibus suis. Hac mediante 
ordinata lex est per angelos in manu Mediatoris 
(Galat. m, 19). Sine hac, amicitia inter homines 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


ordinata esse non potest. Nam, cam Apostolus dicat, 
Omnia secundum ordinem fiant in vobis (I Cor. xiv, 
40); οἱ iterum : Omnia vestra in charitate fiant (Cor. 
Xvi, 14), patet ea ordinem noa habere, que in cha- 
ritate non fiunt. Charitas via est et vita virtutum, 
ipsa est via eminentior, et illic iter quo ostenditur 
salutare Dei (Psal. xLix, 23). Unde Apostolus in 
prima Epistola ad Corinthios : Adhuc viam, inquit, 
eminentiorem vobis demonstro (I Cor. xu, 31) : et 
item : Scire etiam supereminentem scientiam chari- 
tatem Dei (Ephes.u1, 19). Hac est via de qua Isaias : 
Ambulabunt hac via, qui liberati fuerintet redem- 
pti a Domino, et venient in Sion cum laude ; fugiet 
dolor et gemitus.Letitia sempiterna super capita eo- 
rum, gaudium et laetitiam obtinebunt (Isa. 11, 40,11). 
Charitas est preceptum Domini lucidum illuminans 
oculos (Psal. xvii, 9). Ipsaest lumen cordis, omnes 
sensus etaffectus hominis clarificans et serenans, ut 
discat homo ubi sit lumen oculorum et pax. 

31. Cbaritas est oleum quod omni liquori super- 
natat, quod sanat et illuminat, et quod omnem aspe- 
ritatem propria suavitate letificat. Hoc oleo uncti 
apostoli et martyres, suavissimam reputabant mor- 
tis amaritudinem et immensam sevitiam tormento- 
rum. Christus enim unctus ἃ Deo prz participibus 
suis (Psal. xLiv, 8), hoc oleo suos unxit, et exactoris 
jugum a facie olei computrescere fecit (/sa. x, 97). 
Spiritus, inquit, Domini super me, eo quod unxerit 
me (Isa. Lxi, 1). Charitas non solum mortis et sup- 


Ὁ pliciorum amaritudinem suavifieat ; sed et ipsam 


mortem poteutissimam morte mortlificat. Nonne 
Christi charitas peremptoria erat mortis, eum ipse 
dux vite mortisque destructor comminaretur et di- 
ceret : Ero mors tua, o mors? (Osee xut, 414).Imo for- 
tior. Cum enim mors vitam eripiat temporalem, nos 
ad vitam charitas introducit seternam. Illa nos a vita 
transitoria dejicit : haec ad vitam et gloriam sine 
fine restituit. Charitas est porta speciosa, quse in 
eversione Jerusalem, portis aliis omnino destructis, 
integra et intacta permansit. Charitas nunquam ex- 
cidit (I Cor xm, 8). Haec est speciosa Sunamitis, 
que David in virginitate sua calefaciebat eo quod 
non poterat calefieri pellibus animalium mortuorum 
(III Reg. 1, 1-4). Qui enim versantur in operibus 
mortuis, refrigescente charitate, cogitalione passio- 
num Christi denuo recalescunt. Hzc est nubecul&, 
que a1 preces Elie magnam exerevit in pluviam. 
Cum enim aliquis Deum diligere ex toto corde in- 
cipit, statim noo solum ad proximos, sed etiam ad 
inimicos benevolentie stillicidia et, grati: fluenta 
diffundit. Nec mirum. Charitas enim est oleum vidus, 
quod continuum ex distributione suscepit ihcremen^ 
tum. Mulier siquidem de uxoribus Prophetarum, 
uxor Abdis, clamavit ad Eliseum dicens : Vir meus 
mortuus est,etecce creditores tollunt ame duos filios 
meos ad serviendum sibi (IV Reg. vi, 1-'T). Implevit 
ad vocem Prophetze vasa oleo, quo debebat inungi. 
Sunt filii timoris ct amoris, qui vasa non modica 
offerunt, quibus mater gratie oleum benevolentim 


603 


TRACTATUS DE GCHARITATE. 


601 


et devotionis infundit. Clausit tamen ostium con- A rali, sine compositione partium, sine distinctione 


scientie a favore humane laudis , ne sine oleo iuter 
virgines fatuas reputetur. Creditores sunt, importuni 
exactores, maligni spiritus, qui pro voluptate tran- 
sitoria eeternos exigunt cruciatus. Vicine, a quibus 
vasa mutuo accipiuntur, sunt angelice potestates et 
&nimse sanetorum, qui nos consiliis erudiunt et 
exemplis, quod oleum misericordie proximis infuu- 
damus; scientes el quandiu hujusmodi superfue- 
rint, non stabit oleum, et charitas impensa pluribus 
uberius sorüetur augmentum. 

38. Lingue angelorum el hominum, sustentatio 
pauperum atque martyrum, sine charitate nihil 
sunt. Prophetia 404i przdicit, scientia comprehen- 
dit, fides credit : sed nec prophetia, nec scientia, 
nec fides, etsi monies transferat, quidquam sine 
charitate valebunt (I Cor. xim, 2). Sine charitate 
nihil prodesse potest, cum charitate vero niliil 
obesse. Charitatis beneficio impediente , peccata non 
sunt; quia charitas operit multitudinem  peccato- 
rum (1 Petr. 1v, 8). Charitas est lex viue, disciplina 
morum, pax conviventium, gloria concordium, cri- 
minum abolitio, legis plenitudo, sacre Scripture 
compendium prsceptorum Dei consummatio, vir- 
tutum virtus, et bonorum  impletio meritorum. 
Omnia mandata vite, omnia justili& opera referun- 
tur ad illam. Ex hac suum sortiuatur effectum ope- 
rum commendatio, devotie orationes, et ab ipsa tan- 
quam fructus ab arbore, tanquam ramus a vile, 


membrorum; ex quo omnia causaliter, non mate- 
ria'iter: in quo omnia, non in loco, sed in virtute. 
Siue qualitate bonus, sine quantitate magnus, sine 
situ preesidens, sine habitu continens, omnia dispo- 
nens. Disponit enim ut sapientia, operatur ut virtus 
amat ut charitas, revelat ut lux, miseretur ut pie- 
tas, scit. ut veritas, judicat ut 861} 188, przsidet ut 
majestas. 

40. Non comprehendis ejus altitudinem, nisi vi- 
lescas apud te contemplatione ejus. Nec comprehen- 
dis ejus magnitudinem, nisi parvus fias in oculis 
tuis, subjiciens te omai creature propter ipsum. 
Deus charitas est (Joan. 1v, 16). Spiritus sanctus 
specialiter charitatis nomine desiguatur. Ipse est 
amor Patris et Filii, et suavitas et unitas, et oscu- 
lum et amplexus ; et quidquid amborum commune 
esse potest. Quia vero per graliam Spiritus sancti 
anima hominis Deo mirabiliter unitur, sciendum est 
quod idem Spiritus in illa unione donator est et do- 
num. Spiritus enim est qui vivificat spiritum homi- 
nis, et ipsum instruit et informat Deum diligere, 
quzerere et invenire, tenere et frui. Ipse est sollici- 
tudo quserentibus Dominum in humilitate, pietas 
adhortantis in spiritu el veritate. Ipse est sapientia 
invenientis, amor habentis, gaudium perfruentis. 

CAPUT XI. 
In rebus creatis stabilem felicitatem non inveniri. 

41. Porro quidam ad perfruendum sibi eligunt ea 


pendet tota lex et Prophetse (Math. xxu, 40). Sicut C, qui peremptoria sunt salutis. Veneno enim cupidi- 


enim íructus suum ἃ palmite recipit alimentum, 
donec ad maturitatem perveniat, sic boni operis 
fructus, sic sancta devotio, sic omne quod pie agi- 
tur, a charitate suum recipit initium et progressuin. 
CAPUT X. 
De Deo, ejusque attributis. 

39. Sciendum quod quanto terra inferior est alti- 
tudine cceli, tanto elegantior, et eminentior, et inzs- 
timabiliter dulcior est amor proximi amor Dei. Et 
ut de Dei dilectione loquentibus campus arrepti 
propositi desiderabilius et liberius ad intelligentiam 
se diffundat, pauca de eo quasi delibando perstrin- 
gamus, ut appareat quam ineffabili gratia et digna- 
tione iucomparabili, Deus glorig& mediante charitatis 
beneficio homini condescendat. Credendus itaque et 
cogitandus est Deus quadam vita perpetua, vivens 
in se, et omnia vivificans, omnia intelligens, omnem- 
que creans intelligentiam, sapiens et ipsa sapientia, 
veritas fixa, justitia indeclinabilis, summa virtus, 
perfecta bonitas, divinitas, :ternitas, magnitudo, 
immensitas, aumma essentia, ἃ qua omne esse, 
summa et s&tcerna substantia, non subjecia prsedica- 
mentis vocum aut cogitabilium sed omnium rerum 
causale efficiens et superessentiale principium. Co- 
gitandus est Deus simplex, purus, integer, et per- 
fectus, nihil habens quod in numerum transeal , 
nihil trahens a tempore vel a loco. Sic in omni loco, 
quod non includatur nec excludatur a loco. Cogitan- 
dus est Deus sine forma visibili, sine specie corpo- 


tatis infecli, a malitia hujus mundi, fallacibus divi- 
tiis, transitoriis οἱ honoribus, in voluptatibus car- 
nis, sseculique favoribus sus intentionis finem con- 
stituunt, eL in his, que 4 sunt sterne damna- 
tionis occasio, felicitatem suam falsa opinione, quasi 
somniando depingunt. Sed ubi copia divitiarum 
major exuberat, ibi se gravior molestia sollicitudi- 
num, totius perturbativa quietis incendit. Rationalis 
itaque anima licet ad summam beatitudinem deside- 
ranter aspiret, aliis tamen abstrahitur, et eam quz- 
dam falsa felicitatis imago deludit, aut versie mise- 
ri& similitudo deterret. Quis autem paupertatem, 
persecutionem, s&gritudiuem, luctum, famem, non 
reputet magnam miserie portionem? Istis tamen et 
vera miseria precavetur, et vera beatitudo acquiri- 
tur. Nec mirum. Paupertas regni ccelestis acquisitiva 
est. Beati enim pauperes, quouiam ipsorum est re- 
gnum celorum. Beati qui lugent, qui esuriunt, qui 
persecutionem patiuntur, quia ipsi saturabuntur 
(Matth. v, 3, 5, 6) : illi consolationem recipient, et 
isti jam coleste regnum adepti sunt, non solum ad 
habendum, sed aliis conferendum. Quam fallax et 
delusoria sit illa perniciosa felicitas, quam plerique 
in carnis voluptate constituunt, in libro experientis- 
legitur incessanter, dum in opere impudicitis&e cito 
preterit quod delectat, et permanet sine fine quod 
cruciat. De talibus lugeadum potius sentio quam 
loquendum. Quid ergo indignius homini, quam ani- 
mam suam, pro qua Christus mortuus est, viliori 


. 605 


TRACTATUS DE CHARITATR. 


606 


parti sui corporis substituere, et se brutis et irratió- Π hic sabbatizatur, hic ab omni opere servili vacatur. 


nabilibus conformare? Apertissime liquet, quam 
perniciosus sit ainor carnis, et usus libidinis, ad 
quorum detestationem Deus de purpurata meretrice 
exsecutoribus angelis dicit: Quantum exaltavit se 
in deliciis, tantum date ei tormentum et luctum 
(Apoc. xvi, 7). 

42. Restat prosequi, quod in voluptate oculorum et 
aurium, ceterorumque sensuum, non est beatitudo 
vel requies ; sed nequein his quz pertinent ad delicias 
vite hujus, ad ambitiosum honorem, ad potentize do- 
minatum. Venial ergo ditissimus rex, potentissimus, 
sapientissimus et delicatissimus, Salomon, scilicet, et 
quid de fine talium judicet audiamus. Dizi, inquit, in 
cordemeo, Vadametaffluam deliciis et fruar bonis. Bt 
iofra: /Edificavidomos, et plantavivineas, feci hor- 
tos e pomaria, et consevi ea cuncti generis arbo- 
ribus. Et multa similia persequendo adjecit. Pos- 
sedi servos el ancillas, et familiam multam nimis, 
coacervavi mihiaurum et argentum, subslantias re- 
gum εἰ provinciarum. Et addens de voluptate au- 
rium : Feci, inquit, mihi cantatores el cantatrices. 
Et post hzcsubjecit : Quidquid desideraverunt oculi 
mei, non negavi eis, nec prohibui cor meum, quin 
omni voluptate frueretur,et oblectaret se in hisque 
paraveram. Quid, qui&&so, delicatius, et quid jucun- 
dius ? Continuat autem Salomon et subjungit : Cum- 
que convertissem me, inquit, ad cuncta opera mea,in 
quibus sudaveram, vidi in omnibus vanitatem etaf- 


Nimirum charitas non agit perperam, non cogitat 
malum (I Cor. xim, 4, 5) : sed et dilectio proximi 
malum non operatur (Rom. Xi, 10). Vides, o Ju- 
dee, sabbatum ubi sit? Inde etsi aliqua peccati sub- 
reptio ex aliqua infirmitate contingat, non perit sab- 
bati feriatio; quia charitas operit multitudinem pec- 
catorum (1 Petr. 1v, 8). 

&&. Videmus aliquos, qui cum suaviter respirare 
deberent sub jugo et onere tam suavi et tam levi, 
sub utroque laborant et murmurant. Ád jugum uti- 
que mundi pertinet quod curis &stuant, quod in- 
flammantur odiis, quod torquentur inviJia. Hoc ju- 
gum cupiditatis est, et onus seculi grave. Jugum 
autem Domini suave est, et onus leve. Et quid sua- 
vius homini, quid jucundius, quam mundum con- 
temnere, et se reputare &culo celsiorem, atque in 
bone conscientis& vertice consistentem, οἱ mundum 
habere sub pedibus, nihilia eo videre quod appe- 
tat, nullum cui invideat, quem metuat, nihil mall 
esse quod ab aliquo sibi possit inferri : et in illam 
hereditatem immarcessibilem, incontaminatam, et 
incorruptam, cotservatam in coelis (I Pe£r.1, 4) oculos 
dirigendo, fallaces divitias et lonores perniciosos, 
et damuabiles delicias conculcare? Quid, quiso, de- 
siderabilius est, et quid tranquillius, quam suam 
animam sic stabilire, ut nullis motibus carnalis 
concupiscenti agitetur, carnem rore pudicitize te- 
pescentem compellat ancillari, ut eam ad exerci- 


flictionem spiritus,et nihil permanere sub sole(Eccle. (δ tium militie spiritualis promptissimam habeat ad- 


II, 1-11). Seutentiam quidem generalem preemiserat 
dicens : Vidi cuncta quc fiunt sub sole ; et ecce om- 
nia vanitas etafflictio spiritus (Eccle. 1, 44). 
CAPUT XII. 
Sub jugo Christi esse veram requiem. 

43. Habes ex verbis Sapientis, ut supra memora- 
tum est, vanitatem et afflictionem spiritus. Apponit 
Veritas tertium, scilicet servitutem. Omnis, inquit, 
qui facit peccatum,servus est peccati (Joan vin,34). 
Conjungantur igitur heec. tria, vanitas, servitus, et 
afflictio spiritus : ubi ergo requies ? ubi sabbatum ? 
Nonne verbum legis est : Nullum peccatum facies ia 
eo ? Quis est, qui peccatum non fecit ? Dixit rex Da- 
vid : Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum ; et 
in peccatis concepit me mater mea (Psal. 1,1). Quis 
ergo nos liberabita jugo veteri et servitute peccati ? 
Ille dequo Veritas in Evangelio dicit : Sí Filius vos 
liberaverit, vere liberi eritis (Joan.vm, 36). Ipse nos 
ab sabbatum invitans : Venite, inquit, ad me omnes, 
qui laboratis et onerati estis,et ego reficiam vos.Ecce 
refectio, quasi sabbati preparatio. Audiamus et sab- 
batum: Tollite jugum meum super vos, et discite a 
me, quia mitis sum et humilis corde,et invenietis re- 
quiem animabus vestris. Ecce sabbatum, ecce quieta 
tranquillitas. Jugum enim meum suave est, et onus 

sheum leve (Matth. x1, 98-30). Jugum hoc non pre- 
mit, sed erigit; pennas 406 habet quibus evolet, 
"non pennas quibus aliquos gravet. Illud jugum cha- 
ritas est Dei, proximique dilectio : hic requiescitur.- 


jutricem? Quid preterea ita divine  traaquillitatis 
imaginem gerit, quam anima, quie sic ad omnium 
injuriarum tolerantiam se obfirmat, ut eam contu- 
melize illaie non moveant, et mentem ejus a statu 
suo nulle comminationum aut injuriarum machinz 
dejiciant? amicuin et inimicum eodem oculo intueri ? 
Noune similis est ei qui facit solem suum oriri super 
justos et injustos, et pluit super bonos et malos? 
(Matth. v, δ.) Quid ? cum omnia circa eum mula- 
biliter fiant, nulla est in corde ejus mutatio. 


CAPUT XIII. 
Per charitatem perveniri ad veram quietem et sab- 
bati spiritualis festivitatem. 

45. Vere verum est in charitate sabbatum. Cum 
enim celere virtules vicem vehiculi vel viatici ge- 
rant ad requiem obtinendam, omnes in charitate 
quiescunt. Illud admiratione dignum est, quia sine 
charitate nihil est virtus, et ipsa unicuique virtutum 
exhibet ut sit virtus, Fides autem qus heic operatur 
ad vitam, in Dei visione jam non erit fides, sed ve- 
ritas. Ibi enini absorbebitur files, cum id videbitur 
quod super omnia diligetur. Non opus erit credere, 
quod nobis licebit plena cognitione percipere. Non 
erit, etiam de cetero spei locus : nam Deo fruentes, 
non habebimus quod speremus. Hic temperantia pu- 
goat contra libidines, prudentia contra errores, for- 
titudo contra adversitates, justitia contra iniquitates. 
Porro in charitate perfecta est castitas : ideo non 
est libido, cui temperantia repugnet. In charitate 


807 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


" 


perfecta est scientia : ideoque ibi nullus est error, A divisit. Nec minoris esse arbitror dignitatis diem, 


quem prudentia eliminet. 1n charitate vera beatitudo 
est : ideoque nulla adversitas, quam fortitudo ex- 
pugnet. In charitate omnia sunt tranquilla et seequa- 
ta : ideoque nulla est tibi inzequalitas, quam justifi- 
cari oporteat. Denique nec tides virtus est (35) sine 
dilectione; nec spes virtus est, nisi quod speratur, 
ametur. Quid est temperantia, nisi amor, quem nul- 
la voluptas illicit? Quid cetere virtutes, nisi amor, 
qui quod suum est, unicuique distribuit? 

&6. Sicut charitas est vere mentis humang re- 
quies perfectumque sabbatum, sic et sex viriutes 
predicta, fides, spes, temperantia, prudentia, for- 
titudo, justitia, sunt quasi quidam dies operatio- 
nis : charitas vero quidam luminosa et luminosis- 
sima dies est quietis, tranquillitatis et pacis. Ei 
nunc quie est expectatio mea, nisi tu, Domine? 
si forte desiderium pauperum exaudiat auris tua, 
ut ad modicum tempus requiescam cum regibus et 
consulibus, 402 qui edificant sibi solitudines, et 
replent domos suas argento? (Job. 11, 13-15.) Porro 
vix ad momentum permitütur mihi requies ab 
exactoribus Pharaonis ; ut non mihi sabbatizare li- 
ceat vel hora dimidia. Utinam mihi detur vacare, 
et videre quoniam Jesus est ipse Deus. Ipse sab- 
batum anime qusrentis eum, preparans dili- 
gentibus se tranquillum et impermutabilem sabba- 
tismum. O quam beati qui ingrediuntur locum ta- 
bernaculi admirabilis usque ad domum Dei, atque 


in voce exsultationis et confessionis tripudiant et C 


exsultant, memores uberum tuorum, dulcis Jesu, 
cum Habacuc propheta cantantes : Ego autem in Do- 
míno gaudebo, et exsultabo in Deo Jesu meo (Ha- 
bac. μι, 18). 

471. Sabbatizat Judzeus, quia legit Deum sex die- 
bus operatum fuisse, et quasi labore operis fatiga- 
tum die septimo quievisse (Gen. 1, it, 3). Non est 
hoc Deum cogitare, sed in Dei contumeliam ido- 
lum fabricare. Sane non laboravit operando Crea- 
tor : dixit, et facta sunt omnia pro beneplacito 
suo (Psal. cxr,vni, 5). Summa et eterna essentia 
De»s, nullius indigens, plene sibi sufficiens, in sua 
summe tranquilla charitate 'indeclinabiliter et immu- 
tabiliter manens ct mirabilia operans, requiescit in 
se, viia in se vivens, bonorum pax et indeficiens 
quies. Quocirca sicut successione dierum, mane et 
vespere vicissim variaptium, creature mutabilitas 
designatur, sic in Deo cui uihil advenit, nihil pre- 
terit, aut succedit, sterna tranquillitas ipsius et 
quieta :ternitas intimatur. 

48. Notandum vero quod operibus Dei sena- 
rius; septenarius autem divine quieti ascribitur. 
Nimirum senarius numerus períecius est, constans 
ex partibus suis. Si enim connexueris unum, duo, 
tria; perfectum habes senarium, qui Dei operibus 
specialiter est assignatus : ut in rerum universitate 
nihil superfluum, nihil recipias imperfectum. Ma- 
gne quidem excellentize dies est, in quo Deus supe- 
riores aquas ab inferioribus firmamento mediante 


in quo aquis in unum congregatis a Deo arida ve- 
stita est herbis, et arboribus decorata, venustata 
floribus et fructibus fecundata, Nec est dies repu- 
tandus inferior, in quo Deus clum suis luminari- 
bus adornavit. Sed nec ille alienus a laude est, in 
quo Deus partem animantium in aquis, partem col- 
locavit in aere. Àb istorum eminentia et privilegio 
non degenerat dies sextus, in quo Deus ad imagi- 
nem suam creavit hominem, et vitam inspirans, 
ipsum animantium praefecit universitati. Porro diei 
septim:e prseeminentia omnibus antecellit; in quo 
nullius rei creatio, sed omnium creaturarum perfe- 
ctio, et Dei requies commendatur. De singulis scri- 
ptum est : Factum est vespere et mane dies unus, 
aut secundus, et deinceps (Gen. 1). At diei septimz 
non mane, non vespere, non initium ac finis de- 
scribitur. Dies enim requietionis Christi et immu- 
tabilis et aeternus. Mutua quidem Patris Filiique 
dilectio, suavissimus amborum complexus, chari- 
tas scilicet, qua Pater in Filio, et Filius in Patre 
(Joan. x, 38), ipsa est jucundissima quies, indivisi- 
bilis unitas, pax imperturbabilis, eterna tranquilli- 
tas, Spiritus sanctus, qui ab utroque procedit. 
Quod insinuans Filius Dei, Ego, inquit, Patris mei 
mandata servavi, e maneo in ejus dilectione (Joan. 
x, 30) et rursum : Ego et Pater unum sumus (Joan. 
xv, 10): et idem de Filio Pater, Hic est Filius meus 
dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. 
XVII), etc. 


CAPUT XIV. 


Spirituale Hexaemeron, seu opus sex dierum 
exponitur. 

49. Expressa igitur congrua collationum imagine, 
sicut sex diebus, ita et sex virtutibus exercemur, 
αἱ post sacrarum vicissitudines actionum in tran- 
quillo charitatis, quasi in vero mentis sabbato re- 
Spiremus. Quocirca fidem ponimus primum diem, 
quo fideles ab infidelibus, quasi lux a tenebris, se- 
parantur. Spes etiam secundz diei vicem obtineat, 
per quam hi quorum conversatio in colis est, di- 
scernuntur ab aliis qui terrena sapiunt. Temperan- 


D iia quasi dies tertius illucescat, in quo membra no- 


sra mortificantes super terram, carnalis concupi- 
Scentie fluxum, quasi aquas amarissimas, certis 
continenti: limitibus 40$ coarctamus : ut in terra 
cordis nostri appareat arida, et eitiens fontem vitse, 
virtutum flores, fructusque producat. Prudentia 
quasi dies quartus faciat, quasi scientie lumen 
erumpat, et inter facienda et non facienda discer- 
nens, dividat inter diem et noctem, quatenus lu- 
men sapienti: velut solis splendor effulgeat: lux. 
vero scientie spiritualis, quee in. quibusdam deficit, 
quasi lux lunze minor appareat. FortituJo dies quin- 
tus, per quam in hoc mari magno et spatioso, quasi 


(35) Non est virtus, formata scilicet et conducibilis 
ad eternam beatitudinem. 


TRACTATUS DRE CHARITATE. 


610 


| spirituales, procellosa fluctuum volumina to- Acharitate hoo triplex sabbatum, si velis diligenter 


us, cohibeamus lingue lubricum sub censura 
i : et quasi volatilia pentata, nunc ad ccele- 
rigamur, nunc vero condescendentes operibus 
ieordie fructus bonorum operum sub Dei be- 
ione reddamus. Constituztur denique justitia 
extus, per quam ad divinam imaginem refor- 
bestialibus desideriis, vitiisque —reptilibus 
&ntes, corpus spiritui, spiritum Deo subjicia- 
et sic utrique quod suum est tribuatur. 
Et notandum, quod Dominus omnibus crea- 
benedicit; homini autem omnia subjiciuntur. 
utem qui& in se Dei representant imaginem, 
ita, id est, corpora, subjiciuntur, et bestie, id 
equitis spirituales, de quibus propheta preca- 
Ne tradas, inquit, bestiis animas confitentes 
Psal. Lxxin, 19) : et Dominus per alium pro- 
n, Auferam, inquit, malas bestias de terra 
t, e£ dormire vos faciam fiducialiter (Levit. 
6; Osee 11, 18). Heec est dormitio et septimse 
ranquilliissima quies, dies septimus est cehari- 
lies sabbati, dies requietionis, jucunditatis et 
per quam homo secure, imo securissime dicit : 
ce in. idipsum dormiam el requiescam (Psal. 
). Ipse est omaium virtutum  eonsummatio , 
»rum animarum suavis refectio, tranquillis- 
mentis feriatio, Ipse est septimus dies, in quo 
ἃ coeleste nos reficit. Ipse est mensis septimus 
0 post diluvium tentationum irruentium, cor- 
ὍΒ suavissime requiescit. Ipse est illud sab- 
Δ ex sabbato, et mensis ex mense, et post se- 
septimum annum, annus jubileus incipiet, 
y placabilis Domino (Isa. Lxi, 2), in quo sua 
lis restituatur hereditas, plenaria jucunditas, 
28 possessio, et eterna libertas. Domine Deus, 
diu prolongabitur jubileeus ? quando preveniet 
$cordia tua, ut portio mea sit in terra viven- 
? (Psal. cxLt, 6). Quoniam tu es pars hsredi- 
mea, et calicis mei; tu es qui restitues hz- 
item. meam mihi (Psal. xv, δ). Differiur 
lem, sed non aufertur jucunditas, qua satia- 
cum apparuerit gloria tua (Psal. xvi, 15). In- 
comedam ego panem meum in sudore vultus 
et cum lacrymis in mensura, donec vinum de- 
ierentibus, et sicera his qui amaro sunt animo 
^ XXVI, 6), et tota deliciis illis absorbeatur 
à mea, quarum primitias jam degusto. 
409 CAPUT XV. 
ἐν οὶ sabbato, seu triplici dilectione, sui ipsius 
proximi, et Dei. 
. Erit, inquit, mensis ex mense,et sabbatum ex 
Vo (Isa. Lxvi, 23). In veteri siquidem Testamento 
netur triplex distinctio sabbatorum. Primum 
Hum dicitur septimus dies. Secundum, se- 
18 annus. Tertium, annus qui sequitur post 
88 septimum annum, id est quinquagesimus 
y Est itaque primum sabbatum dierum ; se- 
um annorum; tertium sabbatum sabbatorum, 
| ín unitate perficiatur. Et notandum, quod in 


advertere, invenitur. In lege duo prtecepta dilectio- 
nis expressa sunt. Diliges Dominum Deum tuum 
ez tota mente (ua, el ez tota virtute; et proxi- 
mum iuum sicul te ipsum (Matth. xxn, 31, 39). 
Hec duo mandata duo esse diligenda insinuant : 
non enim polest quis proximum suum diligere, sic- 
ut semetipsum, nisi diligat se ipsum. Primum sab- 
batum hominis est dilectio sui; secundum, dile- 
clio proximi : sabbatum sabbatorum, dilectio Dei. 
CAPUT XVI. 
De sabbato primo seu dilectione sui ipsius. 

52. Ut ergo homo se diligat in Cbristo, Dei dilec- 
tio inehoatur : ut diligat proximum, eapacior qui- 
dam sinus affectionis obpanditur. Verum qvidem, 
ubi divinus ille ignis medullitus incalescens costeras 
dilectiones, quasi quasdam sui scintillas, in sui 
plenitudinem trahit, omnes animi motus absorbet 
in desiderio illius sublimis et ineffabilis boni. Et sic 
non homo a se, nec proximus diligitur, nisi quan- 
tum uterque affectus deficientis animse totus trans- 
fertur in Deum. Agitur enim ineffabili dispensationis 
artificio, ut licet bi tres amores semper habeantur, 
nec tamen semper &equaliter sentiantur : sed quan- 
doque mentis illa jucunda suavitas ex conscientie 
proprie puritate procedit; quandoque ex bono pro- 
xini recipit congratulationis affectum ; quandoque 
contemplando in desiderio et exsultatione aspirat 
ad eum. Quemadmodum quispiam diversas sroma- 


Ὁ tum cellas ingrediens, nunc isterum, nunc illarum 


specierum redolentia jucundatur : sic animus dili- 
gentis nunc intuitu sui, nunc intuitu Dei aut proxi- 
mi, quadam ingstimabili suavitate perfunditur. 

53. Quiergo primum recolebat in amaritudine ani- 
m sus perditos dies suos, postquam concupiscentize 
dedit libellum repudii, et abolitione criminum impe- 
trata, se pignus et arrham gratise coelestis percepisse 
cognovit, dum nihil quod ipsum aceuset, aut Deo 
displicere debest in libro conscientie sus legit, 
reliquie cogitationum diem festum agent ei (Psal. 
Lxxv, 11). Dum enim immunis ab exteriori tumultu 
se in. contemplationis arcana recepit; cum cir- 
cumstrepentium sollicitudinum turbis ostium mentis 
clausit, cum interius conscienti:& thesauros in- 
spexerit, non inveniens inordinatum aliquid aut 
ineptum, aut rationi &dversum ; sed omnia pacifica 
et jucunda, et ad instar disciplinate familie videns 
multitudinem cogitationum, sermonum et operum, 
ei, quasi cuidam patrifamilias obedire, et omnia 
interiora sua sibi in quadam humilitate assurgere : 
prorumpit ex his omnibus mira securitas, ex secu- 
ritate mira tranquillitas et ex ea ineffabilis jubila- 
tio cordis tanto devotior in Christo laude, quanto 
perspicacius intelligit. hoc totum ex ejus gratia pro- 
venire. Hzc septimse diei festiva solemnitas, quam 
Sex dies preecedunt, id est sex opera misericordiz. 
Hec namque in earum exercitio justus probat, et 
in sinu sancte conscientie bonorumque operum 
constesiatione respirans, in ea gralia quse ei a Deo 


eti 


data est, feliciter sabbatizat. Hase est primi sabbati A 


finalis jucunditas, in qua servilia opera, id est, pec- 
cala, quie servos faciunt, prohibentur : in qua nec 
ignis concupiscentizx accenditur nec onera, id est 
cogitaliones impietatis, sine legis transgressione por- 
tantur, 
CAPUT XVII. 
De secundo sabbato, seu dilectione proximi. 

54. Sane, si ab hoc puriore thalamo cordis , quod 
primo sabbato dedicavit, migraverit ad illud diver- 
sorium, ubi solet gaudere cum gaudentibus; coinfir- 
mari infirmis, scandalizatis couri, suamque senserit 
animam fratribus suis indissolubili glutino cbarita- 
üs uniam, adeo ut nec suspicio sinistra, nec invi- 
die motus, nec &stus iracundim aut tristilize, possit 
aliqua occasione surrepere; sed eos brachiis sinoce- 
rissime& dilectionis amplectens et fovens, uno eo- 
demque bumero propria et aliena communicans; 
cessante omni strepitu viuorum, ad tante suavitatis 
delicias resolvitur intestimabili gaudio, et fit in amo- 
ris fructu dulcedine libera, intus a noxiis omnibus 
absoluta vacatio. Nam quod nullum vitium prorsus 
in hujus sabbati quiele residere íraterna charitas 
permittat, testis est hujus secundi sabbati continuus 
feriator Apostolus dicens : Non adulterabis. Non 
furtum facies. Non falsum testimonium dices, et si 
quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: 
Diligesproximum (uum sicut te ipsum (Rom.xri, 9). 
David dulcedine hujus suavitatis affectus, ex tanta 
mentium unione 480 in vocem jubilationis pro- 
rumpens; Ecce, inquit, quam bonum et quam jucun- 
dum habitare fratres in unum (Psal. cxxxu, 1). 

δῦ. Nota vero, quod sicut primo sabbato unus 
dies tantummodo dedicatur, quod videlicet singulare 
est, quod in proprie conscientie tranquillitate con- 
sistit ; ita non immerito hic annus integer consecra- 
tur. Quemadmodum enim ex multis diebus annus 
efücitur, ita ex multis animabus cor unum et anima 
una charitatis igne conflatur. Sex autem annos, qui 
precedunt hoc sabbatum, possumus. intelligere sex 
gener& hominum, in quorum dilectione permoramur; 
vel precepti debito exercemur. Sicut vero annus 
multos dies complectitur, ita in singulis generibus ho- 
minum, multi nobis animorum junguntur unitione. 

ὅθ. In primis vero dilectio vera naturali ordine 
ad domesticos nostri sanguinis derivetur, quos dili- 
gere sicut ex natura necessario tenemur ; sic nimis 
inhumanum est, quod a nostre dilectionis sacrario 
repellantur. Nam teste Apostolo. Qui suorum, et 
mazcximedomesticorum curam non habet,fidei trans- 
gressor est, el estinfideli deterior (I1 Tim. v, 8). Hinc 
est quod heec dilectio, qu& ex natura proficiscitur, in 
mandatis, quee pertinent ad dilectionem proximi, pri- 
mum locum, Deo precipiente, sortitur. Honora in- 
quit, patrem uum et matrem (uam. (Exod. xx, 12). 
Hinc ad eos, qui nobis specialiter amicitie vel offi- 
cii vicissitudine copulantur, dilectio nostra progre- 
diens, quodam sinu diífusiores laxatur. Verumtamen 
ista dilectio Phariseorum justitiam non transcendit, 


TRACTATUS DE CHARITATE, 


612 


quibus dictum est : Diliges amioum tuum, et odi 
habebis inémicum (uum. Sane et parentum, et ami- 
corum affectio quamvis servata, parum prazmii con- 
sequitur ; quippe cum ad illam lex naturalis inducat 
ad istam mutua obsequia nos provocent: utraque 
tamen si neglecta fuerit, cumulum damnationis im- 
portat. Veritas in Evangelio dicit : Si diligitis eos 
qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? Nonne 
et. Ethnici hoc faciunt? (Matth. v, &3, &6.) Utergo iu 
majorem amplitudinem dilectio nostra se porrigat, 
amplectatur οἱ eos'qui nobiscum Deo militant, et 
ejusdem vite professione nobis in vinculo pacis et 
spiritus rite coheerent. Deus equidem hujus dilectio- 
nis est causa eíficiens, dum a capite in barbam 
Aaron, ei usque in oram vestimenti unctio spiri- 


j Lualis emanat. (Psal. cxxxi, 3) : ut qui ab uncto 


uncti, a Christo Christiani vocantur, omnes in par- 
ticipium nominis Jesu communi vinculo charitatis 
invicem complectantur. 

. 81. Adhuc duo genera bominum restant, quos si 
1n nostre dilectionis sagenam concludamus, nihil 
aliud superest, nisi ut illius veri sabbati requie per- 
frusmur. Eorum enim qui foris sunt, Gentilium 
videlicet ac Judgorum, scehismaticorum et hsretico- 
rum, necesse est ut ignorantiam doleamus, compa- 
tiamur el infirmitati, duritiam defleamus pio com- 
passionis affectu : suecurrentes eis orationum suffra- 
gio, ui et ipsi in odore unguentorum nostrorum 
currrant ia Christo Jesu Domino nostro. 

58. Adhuc dilatat tentorium suum charitas, et 
pallium, quod veteris legis tempore erat breve, sic 
ampliat, sic extendit, ut duos operire sufficiat, dum 
inimicumsuum animse suse nova Spiritus sancti unione 
conglutinat. Hac dilectione filius Dei efficitur homo : 
hac divinz bonitatis imago plenissime reparatur.Di- — 
ligite, inquit Dominus, (nimicos vestros ; benefacite, 
inquit, his qui oderunt vos ; et orate pro persequen- 
libus et calumniantibus vos ; ut sitis filii Patris ves- 
tri, qui in colis est (Matth. v, &&, &5). Hsec dilectio, 
dum inimicum simplici oculo intuetur, securiseime 
dicere potest : Dimitte nobis, sicutetnos dimittimus 
(Matth. v1, 12). Ita dimittitur qui dimittit, sie filius 
Dei, sic heres Dei et Christi coheres efGeitur (Rom. 
viit, 17). Attende ergo, quam securum, quam dulce eit, 
quam jucundum inimicis compati, injuriis non mo- 
veri, eum amare pro Christo, à quo sentio non ama- 
ri; et eam affectionem gerere erga ipsum, quam: 
indulgentissimus .pater exhibet erga sibi charissi- 
mum filium pbrenesi laborantem, quo majores ab 
ipso irrogantur injurige, eo propensiore erga eum 
ferveat charitate. 

4113 CAPUT XVIII. 
De tertii sabbati jucunditate et solemnitate, seu de 
dilectione Dei. 

$9. Tertium sabbatum habet sex preambulas dies 
in quibus cceleste manna colligimus, ut in illa pree- 
clara solemnitate, quz in Dei dilectione celebranda 
est, sugamus lac ab uberibus consolationis ejus, et 
inter duas sortes, inter ubera sponsi, inter sinistram 


613 


et dexteram, per "viscera misericordie Dei nostri 
beatissime quiescamus. Isti sex dies sunt, Christi 
Conceptio, Nativitas, Preedicatio, Passio, Resurrec- 
tio, Ascensio. Istis sex diebus operatus est Dominus 
salutem in medio terre (Psal. txxin, 12), et requies- 
censab omoi opere quod patrarat, sedensque in 
gloria Dei Patris, ad illud sabbatum, quod est illius 
dilectione celeberrimum, misericorditer nos invitat. 
O boneJesu, o benigne, o amabilis, o suavis, 0 
dulcis, o amor Deus, quid dulcius, quid suavius, quid 
amabilius, quam vacare, et videre quantum nos 
amaveris ? Quam pie, quam misericorditer in con- 
ceptione et nativitale tua te dignatus sis exinanire, 
usque ad infirmitates infantilis naturze ? Quam be- 
nigne, quam diligenter nos viam vite verbo et 
exemplo docueris ? Quanta dignatione te pro nobis 
morti obiuleris ? Quomodo resurgens in gloriam 
tuam, naturam reparaveris humanam ; et ascendens 
in ccelum, eam in throno majestatis tux collocave- 
ris gloriosam ? Quid felicius, quid jucundius sabbato 
illius anime, qu& contemplatione et dilectione Do- 
minum comprehendens, et quasdam diving sua- 
vitatis experientias in se formans, insestmabili 
gaudio sancte fruitionis afficitur, dum a se peregri- 
nans jam incolis babitat, et in memoria abundanti 
suavitatis Dei exsultat et jubilat ? O quies pacifica, o 
sabbatum delicatum, o dulcedo charitatis, quee ani- 
mam diligentem Deum, usque in altissima ejus 
magnalia provehit, provectamque inter voluptates 
elernas requiescere facit ! Feriatione hujus sabbati 
totus homo iuterior hilarescit, ejus intelligentia sere- 
natur, affectiones dulcescunt, et sancta desideria in 
Deo quadam fruitione felicissima resolvuntur. O 
mane, 0 dies, quz melior es in atriis Domini, super 
millia ! (Psal. vxxxin, 11). O splendor lucis et ardor 
charitatis, quze inflammat Angelos, et illustrat inte- 
riora sanctorum ! O preclara solemnitas et jucunda 
pausatio, et sabbatum delicatum ! O sabbatum glo- 
riosum ! 

60. Et que gloria delicatior aut desiderabilior 
polest esse, quam Deo medullitus inhzrere, et ja- 
ctare in eum omnes cogitatus et affectus suos, atque 
in dilectione ipsius colligere tantze certitudinis fru- 
ctus, ut desalute anims sus, de consortio Angelo- 
rum, atque de illa interminabili exsultatione, qus& 
diligentibus Deum prs&parata est, nullatenus opor- 
teat heesitare ? Propterea ibant Apostoli gaudentes ἃ 
conspectu concilii (Act. v, 41). Andreas glorians et 
exsultans currebat ad crucem : Paulus perfusus tanti 
gaudii suavitate dicebat : Mihi autem abstt gloriari 
nisiin cruce Domininostri Jesu Christi (Galat. γι, 
14) ; securus, Scio, inquit, cui credidi, et certus sum 
quia nec mors, nec gladius, nec angelus, neque po- 
Ltestates nequealia aliqua creatura poterit me separa- 
rea charitate Dei, qua est in Christo Jesu (II Tim. 1, 
12; hom. vni, 38, 39). Moyses innixus tam solide 
charitati, preelegit de libro quem scripsit Dominus, 
deleri, quam sustineat sibi creditum divina indigna- 
tione populum deleri (Exod. xxxii, 32). Hac inexpu- 


TRACTATUS DE GHARITATE. 


614 


A gnabili arce. munitus Ezechiel in. Cbaldeam. Jere- 


mias in Egyptum fretus istius tuitione descendit. 
Job frater draconum per hanc sine periculi suspie 
cione factus est (Job. xxx, 29). David sub istius 
umbra securus per umbram mortis incedere non ve- 
relur. Cum enim Deus sit charitas (I Joan. 1v, 16), 
scit quod ubi sil charitas, ibi est Deus. δὲ ambula- 
vero, inquit, in medio umbra mortis, non timebo 
mala, quoniam ἐμ mecum es (Psal. xxu, 4). 

61. Infelix ego, dilexi hactenus mundum ; dilec- 
ctionem tuam, Deus, amori mundano posthabui. 
Nunc e diverso facis, secundum divitias misericore 
die tuse, ut te diligam, mundumque et omnia que 
in eo sunt, prz tua dilectione contemnam; fastidias 
anima mea in desiderio tui, Deus, colum et terram, 
et omnia quie in eo sunt. Quid enim mihi est ia 
coelo, et a le quid volui super terram? Deus cordis 
mei, et pars mea Deus in seternum (Psal. Lxxn, 95, 
26). Deficiat in amore 4829 tuo et liquescat anima 
mea, ut in deficiendo ex me spiritum meum (Psal. 
cxLI, 4), psallam et cantem tibi amoris delicias et 
divitias charitatis ipsius, per quam torrente volu- 
ptatis potantur eerne (Psal. xxxv, 9), quorum af- 
feclio prorsus a tua dilectione absorpta est. Sicut 
enim ferrum ignitum in quamdam ignis essentiam 
transit; et sicut guttula aqua vini dolio infusa, sua 
insipiditate deposita essentiam melioris substantie 
assumit; et sicut aer solari splendore perfusus, to- 
tus est splendor : sic spiritus hominis divino amore 


Ὁ affectus, totus est amor. Quocirca qui Deum diligit, 


sibi mortuus est, et soli Deo vivens, quodammodo, 
ut ita dixerim, consubstantiat se dilecto. Si enim 
anims David conglutinata est anima Jonathe (1 Reg. 
xvni, 1), aut si is qui adheret Deo unus spiritus 
cum eo efficitur (I Cor. vt, 17), non absimili unio- 
nis judicio quodam genere coessendi tota in Deum 
transit affectio, in quo sine alterius desiderii exce» 
ptione, tota in se collecta transfertur in Deum, qui 
est omnium desiderabilium plenitudo. Diliget tamen 
anima perfectius, cum introducetur in gaudium Do- 
mini sui (Matth. xxv, 21-23), in amplexus sponsi, 
omniumque justorum beatitudinem suam faciet com- 
munione charitatis, cujus beneficio omnia in nobis 


D erit Deus. 
CAPUT XIX. 
Christi passionem et mortem assidue meditan- 
dam esse. 


62. Audite, cxli, et auribus percipe, terra (Isa. 
1, 2), quantum magnificavit nobiscum Deus miseri- 
cordiam suam. Et quis abyssum tam ineffabilis gra 
tie consideravit, quis de fonte tantae dulcedinis 60» 
stavit,et non amavit? Nonne Deo subjecta eris, 
anima mea ? (Psal. Lxi, 2.) Quare non effundis affe- 
cius in Deum, quos dirigis ad vanitateset insanias 
falsas ?(Psal. xxxix, 5.) Quare tristis es, anima ies, 
et quare conturbas me? (Psal. xri, 6.) Numquid 
consiliarius non est tibi aut. salvator? Nunquid re- 
sina non est in Galaad, aut medicus non est ibi ? (Je- 
rem. vir, 23.) Revertere, revertere, Sunamitis, re- 


615 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


616 


vertere (Cantic. v1, 19) ad Domiaum Deum tuum, Α 55: sigillum, plaga scilicet lateris, quam in pretium 


divulsa mea, dilacerata mea, perdita mea, sed Chri- 
sti morte denique resuscitata, Christi passione re- 
dempta. Cur, queso, diligis aliquid prater illum, 
qui tam benigne, tam misericorditer a tot miseriis 
te redemit. Jugi scrutinio et assidua meditatione 
revolve, qualiter Unigenitus Dei Patris, cum esset 
splendor et figura substantie ejus (Hebr. 1, 3), post 
exinanitionem usque ad formam servi (Philipp. rn, 
7), post famem, post sitim, post lassitudinem, post 
lacrymas, post vincula, post flagella, post fel, post 
acetum, post coronam spineam, post claveos et lan- 
ceam, pro salute tua inter duos latrones quandoque 
pendebat in cruce; crucis equidem cornua in mani- 


bus ejus (Habac. 11, 4), ac de illis pius ille Samari- , 


tanus tuis vulneribus oleum et vinum infundebat 
(Luc. x, 34). Porro ibi erat abscondita fortitudo cjus 
(Habac. n, 34), οἱ in amaritudine mortis dulcedo 
ejus. O quam magna multitudo dulcedinis tue, Do- 
mine,quam abscondisti timentibus te (Psal. xxx,20). 
In testimonio Isaie, Vere tu es Deus absconditus, 
Rex Israel Salvator (Isa. xtv, 15). 

63. Moriebatur Salvator tuus, anima mea, ut te 
vivificaret : affixus erat cruci, ut iniquitates tuas 
propriis manibus cruci affigeret, Manus elevabat ad 
Patrem in sacrificium vespertinum , ut te ad am- 
plexus amicabiles invitarel : vitamque suam, 48 
nulli erat obnoxia morti, pro te obtulit ad mortem, 
ut dum a principe tenebrarum justus injuste occidi- 


redemptionis nostr: et placationem continuam jugi- 
ter exhibet ante oculos Patris. 

65. Adhuc exstat titulus charte inscriptus in tanum 
charitatis memoriam ; sciasque quod si te ingratam 
reperit, nec velle uti tanto beneficio, exiget a te di- 
Striclissime mortem suam, vereorque nequando in- 
dignantissime dicat tibi : Tolle manum et mitte in 
latus meum dextrum, mitte digitos tuos in fizuras 
clavorum (Joan. xxix, 271), et vide quanta pro te pas- 
sus sum. O ingrata et crudelis impietas ! nonne pu- 
tas Deum de collatis tibi beneficiis poenitere, si e& vi- 
derit per ingratitudinem periisse ? Propterea oratio 
nostra sepe repellitur. Et hoc ipsum pia dispensa- 
tione fieri existimo ; ne qui de przacceptis bencficiis . 
ingrati fuimus, ex nova largitione celestium mune- 
rum graviore culpa ingrattudinis oneremur. Cum 
enim Deus beneficium perditum reputat, quod non 
prosequitur actio gratiarum, nobis expedit non ex- 
audiri potius, quam ad cumulum damnationis no- 
stre ingratitndinis materiam obtinere quod petimus. 
Qua ergo presumptione non diliges ilum, qui te 
non diligentem dilexit; qui te peccatricem non de- 
spexit ? Vide, quiso, qua compensatione, quo me- 
rito summe et eterne respondeas Trinitati. 

66. Tradidit pro te Pater Unigenitum suum mor- 
ti. Tradidit et Filius se ipsum pro tua salute in 
mortem. Datus estdeuique Spiritus sanctus, testante 
Apostolo : Quia charitas Dei diffusa est in cordibus 


tur, quia, quod suum non erat usurpare convictus G nostris, per Spiritum sanctum, quidatus est nobis 


est, ea quam habebat in te potestate privaretur. In 
tam exuberanti beneficio, iu tanto cumulo gratia- 
rum, quo te largitio divina quasi obruit et confundit, 
vide ne ingrata sis. Ingratitado enim peremptoria 
est salutis, ipsa est flatus aspidis, virus animi, 
uredo virtutum, ventus pestilens, et aura corrum- 
peus süllicidia pietatis, rorem gratie οἱ misericor- 
diee fluenta desiccans. 
CAPUT XX. 
De beneficio redemptionis, et aliis. 

64. Adhuc dico : nihil est enim satis dictum, quod 
semper est dice.dum, atque recordatione continua 
replicandum. Eras illi gravissimo creditori, angelum 
Satan: loquor, illi quidem immanissimo exactori, 
tot 4133 debitis quot peccatis vinculo chirographi 
obligata, nec solvendo eras. Dei autem Fillus non 
qua rapuerat, sed qua rapueras, pro te solvit : et, 
quod dignatio propensior et gratia uberior erat, non 
delegavit alium debitorem, sed dedit animam suam 
in causam tus salutis. Cumqueille angelus transfuga 
et emansor, te in detestabilem peteret ancillatum, 
Christus litem contra te propositam suam fecit. 
Postquam diversas productiones testium, legum, 
oraculorum, prophetarum, signorum, taadem pro- 
prium sanguinem allegavit, obtinuit allegatio illa 
tug sententiam libertatis; super calculo scntentiali 
scripuse sunt littere in membrana capitis crucifixi, 
et confirmat a seculo misericordie et veritatis, 
pacis ei jusütis obviantium sibi. Denique impressum 


(Rom. v, 5). Sic amat nos Pater, amat Filius, amat 
Spiritus sanclus, amat nos Trinitas sancta tota, Deus 
eeternus, omnipotens et immensus, cujus magnitudinis 
non esl finis (Psal. cxriv, 3), cujus sapienüse non 
est numerus (Psal. cx,vi, 5), eujus pax exsuperat 
omnem sensum (Philipp. iv, 1) a quo et in quo uni- 
versa sunt, visibilia et invisibilia, coelestia οἱ ter- 
restria. Et si eum diligis, hoc facis ex debito ; si te 
diligit, facit hoc ipse gratuito. Attende celsitudinem 
coli, et magnitudinem firmamenti, et modicum in 
locis palustribus lutum. Talis est adhuc ingestima- 
biliter dispar comparatio tui ad Deum, sicut luti ad 
eelum. Quse autem collatio tui ad ineffabilem, ad 
incomparabilem, ad incomprehensibilem ? Nihil ei ad 
mensuram meriti retribuere posses, si in retributio- 
nem eorum, qua pro te sustinuit, te millies inille 
annis etiam gehennali incendio cruciares. 
CAPUT XXI. 
De beneficio creationis. 

67. Omnia quidem qus in Deo sunt, inestima- 
biliter excellentiora sunt his qu& nostra sunt. Ipse 
cnim diligit ut charitas ; judicat ut cequitas : dispo- 
nil ut sapientia ; revelat ut lux ; miseretur ut pietas; 
scit ut veritas ; operatur ut virtus ; pr&sidet ut ma- 
jestas. Circumscriptis autem omnibus qu& ad dispen* 
sationem incarnationis 8085 pertinent, diligenter at- 
tende quod tibi universitas mundi de mandato obse- 
quitur, omnis natnra tuis famulatur obsequiis ; cce- 
lum, aer, terra, mare, et omnia que in eis sunt, 


617 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


618 


tuis pariter necessitatibus et obleciamentis inser- Α navit te sensibus, quasi quibusdam prefulgentibus 


viunt. Ánnua revolutio flores fructusque arborum et 
herbarum rediviva innovatione reformat, atque ha- 
bentibus et repullulauübus naturis germinum anti- 
quitatis, continua Dei munera tibi circuitus tempo- 
rum subministrat. Recognosce, anima, quod quan- 
doque non eras, οἱ 4ῈΈξ & ab eo facta es. Nihil ei de- 
disti, αἱ te faceret. Nihil enim dare poteras, qui non 
eras. Cum autem melius esset esse, quam non esse, 
gratis tibi esse contulit , omnibua illis te przferens, 
qua de non esse ad csse poterat perducere, ncc per- 
duxit. Adjecit tibi speciem : et cum essentia de ni- 
hilo prodierit de gratia Creatoris, ipse sua te ima- 
gine et similitudine inaignivit, et adhibuit cum pul- 
chritudiue vitam. Unde tanta et tam gratuita, et tam 
inaudita dignalio, ut fieres ad imaginem et similitu- 
dinem ejus (Gen. 1, 27), nisi ut simile tuum dilige- 
res, et ei, qui te gratuita dilectione prevenit, dile- 
ctione mutua conformares ? 

68. Ei ergo cor et medullarum tuarum interiora 
exhibe ad diligendum, qui te diligere dignatus est, 
nihil tamen in te reperiens diligendum. Ama signa- 
culum tuum, et imaginem tuam ; utque expressior 
in te forma tui Creatoris appareat, ei qui charitas 
est, te fide et charitate conforma, et in materiam 
gratiarum beneficia ejus jugi meditatione cogita. 
Amator tuus ad hoc exhortatione prophetica te in- 
vitavit : Pone me, inquit, ut signaculum super cor 
tuum, et super. brachium tuum dexterum (Cantic. 


vii, 6). Ac si dicat : Pone me memoriale tuum in C 


corde et brachio, id est, in cogitatione et opere, ut 
deposita imagine terreni hominis, ccelestis imaginem 
portes (I Cor. xv, 49), attendens divine dilectionis 
argumenta, quz refelli non possunt. Pone me super 
cor tuum, ut fidei signaculum, ut amoris exemplum. 
Tale signaculum ante praevaricationem suam in se 
angelus apostata exprimebat, testimonio Ezechielis 
dicentis : Tu signaculum similitudinis, plenus sa- 
pientia, et perfectus decore (Exech. xxvi, 12). An- 
gelus siquidem in sua creatione tanta Deo confor- 
mitate unitus est, ut esset polius signaculum simi- 
litudinis, quam simile vel signatum. De sigillo quip- 
pe talis, similitudo imaginaliter exprimitur, qualis 
ju eodem sigillo essentialiter habetur : et hiec. ho- 
mioi compelit. Angelus vero pro sua subtilitate 
Deo expressiori similitudine adhsrebat, quia totus 
et tantummodo spiritus erat. Nos vero luteo  inclu- 
sos carcere, et inhabitatione terrena depressos, cha- 
ritas ad dignitatis angelicze statum reparat : et licet 
corpus, quod corrumpitur, aggravet animam, et de- 
primat terrena cogitatio seusum multa cogitantem 
(Sap. 1x, 15), tamen pcccato deformatos, novum 
diligenti Dei mandatum ad Dei similitudinem no$ 
reformat. 

69. Multiplicavit in te Deus dona sua. Adjecit 
enim pulchritudini (use vivere, sentire, discernere : 
ei in omnibus qus& munificentia ejus tibi contulit, 
accepit indigentia tua gratiam ejus, non exigentia 
tui.meriti antecessit, Desponsavit te fide, foris or- 

PATROL. CLXXXIJV. 


gemmis : te vero interius quasi naturali pulehritu- 
dine sapientia insignivit. Novit quis ornatus tibi 
competentior esset : ideoque dedit quod te decuit, et 
in tantum, ut etiam propter hoc ipse te diligeret qui 
hoc dedit. Sane insana es, si eum mediocriter amas, 
qui te tanto amore prevenit, qui tanta et tam pre- 
tiosa largiens, majora etiam diligenti se pollicetur, 
qu£ nec oculus vidit, nec auris audivit; quorum sesti- 
matio in cor hominis non ascendit (I Cor. n, 9). Ex 
ejus munere pensare teneris, quantum sit diligendus, 
qui tantum diligit; ut non tantum temerarium, sed 
etiam nefarium debeas reputare non solum diligen- 
tem non diligere, sed tanti, tam potentis, tam pre- 
cellentis amorem totis visceribus, totis interioribus 
precordiis non amplecti. Omnium palcherrimus est 
Sponsus, speciosus factus pre filiis hominum. Ama 
Sponsum, ama Regem in decore suo, Regem virtu- 
tum, plenum gratis et veritatis, coronatum gloria et 
honore, Dominum majestatis. 

70. Concupivit Rex decorem tuum, et munera 
quibus te ornare dignatus est, in tuum cjus amo- 
rem inclinaverunt affectum. Amat te in muneribus 
suis. Si enim habes aliquod bonum, il'ud habes [al. 
debes] intelligere ejus donum. Verbum Apostoli est. 
Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, 
quid gloriaris quasi non acceperis? (I Cor. iw, 1.) Si 
de aliquo gloriaris, quasi illud de te ipso, non a Deo 
acceperis; furaris Deo quod suum est, honorem al- 
terius tibi rapis, et in alienam gloriam pressumptuose- 
intrudens, habes quidem gloriam, sed non apud 
Deum (Rom. 1v, 2); quia gloriam alienam tibi usur- 
pas nequiter contra Deum. Vide ne unquam subre- 
pat tibi ingratitudinis nota. Recole incessanter 435 
te tua iniquitate perditam, et ipsius misericordia 
reparatam. 

CAPUT XXII. 


Animam, aliis rebus creatis digniorem, non debere 
quidquam amare supra Deum. 


"1. Studeas illi placere modis omnibus, quibus 
potes, qui te talem facere dignatus est, ut placeres, 
ut [6 ipsam agnosceres, et tui gratiam Creatoris in 
tug pulchritudinis inspectione probares. Porro ocu- 
lus cuncta videns, se ipsum non videt. Ideo faciem 
tui cordis quandoque in speculo proprie rationis at- 
lendas, ne tue facias injuriam dignitati : quod equi- 
dem facis, si vis te abjectiora tibi preepouere, et ea 
quae decorem suum imaginarium et umbratilem 
habent, tibi que in veritate pulcherrima es, coge- 
quare. A tua dignitate nimis enormiter et igno- 
miniose te dejicis, si transitorias ct inanes pulehri- 
Ludines appetis et miraris. Mundus nimirum propter 
te factus est : ideo mundum non ames ; quia mun- 
dus non est te digous, cum sis eo longe dignior, et 
sole et luna, οἱ omnibus creaturis. Omnia quippe 
temporalia suze pulchritudinis defectus agnoscunt; 
et tu in futuro, labore non deficis, nec pallescis 
segritudine, nec marces senio, nec morte tabescis. 
Quocirca aliquid diligis: in hoc mundo, qui totus 

20 


619 
tibi est subjectus, summa temeritas est ; nisi ea dili- 
gere velis, ut libi servientia, ut munera sponsi, 
ut amici xenia, ut beneficia Domini. Nec ista diligas 
cum illo; sed propter illum ista, et ipsum diligas su- 
per ista. Degenerabis equidem in amorem meretri- 
cum, si plus amas dantis munera, quam amantis 
aflectum. Donanti quidem injuriam facis; imo te 
meretricali turpitudine dehonestas, si recipis dona, 
et dilectionis vicissitudinem non rependis. Ipsum 
ergo dilige propter se, et propter eum dona ipsius. 
Dilige te illi, et illum tibi : dilige ipsum ut eo frua- 
ris, ut in eo ponas affectiones tuas, el cum dilexeris 
ferventius, affectuosius diligaris. Hic amor sanctus 
est, nibil habens sordidum, nihil impurum ; sed in 
Dei recordatione dulcissimus, omnes mundi super- 
grediens delicias, et quodammodo ex natura sug 
stabilitatis seternus. 

72. lllud autem jugi memoria teneas, quod 
quanto differentius est preeminentior essentia ejus 
fragilitate humana, tanto suavius et incomparabiliter 
dulcius et delectabilius diligit atque diligitur, quam 
&ugelus, quam homo, quam aurum, quam argentum, 
seu lapis pretiosus, vel charitas, vel libertas, vel 
quecunque alia, quibus corda hominum distrahun- 
tur. Nec te ab eo minus diligi credas, si quibusdam 
animantibus terre tecum pariter beneficium solis et 
lune, ei cetera gratie sue dona communicat. Ni- 
mirum quascunque illis donata sunt, propter te 
donata nou dubites. Ut enim tibi serviant universa, 
ipsa de divina bonitale necessaria sibi bona reci- 
piunt, sine quibus esse aut servire non possunt. 
Nunquid ideo videtur circa te dilectio ipsius inten- 
sior, si tibi soli omnia contulisset? nunquid bea- 
tior esses, si sola habitares in mundo, et omnia 408 
in eo sunt, sine ullo socialis vitee solatio possideres? 
Et si etiam de malorum hominum societate causaris, 
scias procul dubio, quod sicut libi et malis homini- 
bus catera serviunt, sic malorum hominum vitam 
facit divina dispensatio in tuum militare profectum. 
Malorum siquidem societate hi qui boni sunt, ia 
melius exercentur : doceutur et affectare virtutes, et 
alia dona Dei, quibus ipsi carent, et quee longe me- 
liora sunt, quam omnia qua cum injustis hominibus 
possideutur. 

13. Denique cum videant malos ruere in interi- 
tum, de sue salutis exspectatione crescit eorum af. 
fectus in Deum, et de divinis muneribus, quorum 
cum impiis nulla est communio, sequitur devotior 
exhibilio gratiarum. Cum ergo omnia tibi cooperan- 
tur in bonum, ut mali tibi exercitio, et boni tibi 

olatio fiant, non reputes te minus diligi, quia sin- 
gulariter te non amat, qui tamen quadam amoris 
singularitate te diligit, dum et. bonos, et malos in 
usum tue utilitatis inflecüt. Cumque ipso jure el 
debito charitatis velis tecum omnes alios sterüa 
bealituJiuis esse participes, tua bona voluntas bo- 
nun alienum tibi proprium facit, et sancti Spiritus 
communione, beatitudine &88 G& omnium, singulorum 
beatitudo accrescit. Fit igitur amor ex ipsa commu- 


TRACTATUS DE CHARITATR. 


620 
nione singularis, dum nihil ex plurium participa- 


* lione minuitur, et diffusus in omnes totus in singulis 


reperitur. Te itaque singulariter diligit, qui nihil 
sine te diligens, alia propter te diligit. Licet enim 
amor diffundatur in plures; tamen est in singulis 
totus, ut omnes unice diligens, ab omnibus unice 
diligatur. Propterea hic est amor unicus, non pri- 
vatus; solus, non solitarius; communis, non divi- 
sus; nec usu deficiens, nec tempore, aut participa- 
tione decrescens. Repone igitur in thesauro memo- 
rie, et recole incessanter qui& iibi a Deo donata 
sunt; ut nec de acceptis presumas, nec unquam 
super acceptis ejus beneficiis in gratiarum actione 
lentescas. 
CAPUT XXIII. 


B Amorem Dei in nos mirabilem vicissim a nobis 


exigere ardentissimam dilectionem. 

74. Quanto preeminentior est humanitate divini- 
tas, tanto amor Domini Salvatoris, quem habet ad 
nos, amore illo quem habemus erga illum vel ad 
proximum, dulcior est, firmior, atque profundior , 
violentior, penetrabilior, compassibilior, ferventior, 
atque suavior. Omnes maternos aflectus, omnes fra- 
trum conjugumque consensus, ila dilectio quam 
habet ad nos, inzstimabili charitate transcendit. 
Ipse paterne gratiam lenitatis exprimens in se ipso, 
fidelem animam alloquitur dicens, Amodo voca me, 
Pater meus es tu, dux virginitatis meg tu es : et 
illud, Patrem vocabis me, et post me ingredi non ces- 


Ὁ sabis (Jerem. ni, &, 19). Ipse materna. nos benigni- 


tate preveniens, Quemadmodum, inquit, mater con- 
solatur filios suos, ita eL ego consolabor vos (Isai. 
LX vi, 13) : et rursum, Numquid potest mater infan- 
lem suum oblivisci,ut non misereatur filii uteri sui? 
Et siillaoblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui 
(Dbid., xtix, 15). Ipse in se modum fraterne dilec- 
tionis assumens, anime fideli sic loquitur : Hortus 
conclusus, ail, soror mea, sponsa (Cantic. 1v, 18): 
Amicus est, dum fideli anius dicit, Pulchra es, 
amíca mea (Ibid., 1, 14) : et ipsa de illo, Talisest, in- 
quit, dilectus meus, et ipse amicus meus (Ibi, v, 
16). Sponsus est cum de illo dicitur : Gaudebit spon- 
sus super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus 
(Isai. Lxn,, 5). Hoc ergo sentiamus in nobis quod in 
Christo Jesu (Philipp. τι, 5), qui extendens manus 
in discipulos suos vocat eos fratres, et quod amplius 
est, patrem, et matrem, et sororem omnem scilicet 
qui sancte et humiliter, qui caste et socialiter, ejus 
aut proximi fecerit voluntatem (Matth. xii, &9, 50). 

19. Si recenseas diligenter effusam et indefessam 
circa te magnificentiam et muniliceniiam gratise Dei, 
licet ipse sit generalis omnium dispensator, videbis 
lamen eum circa commoditates tuas, quasi totum οἱ 
singulariter occupatum. Quocunque te vertas, tibi 
sollicitus et diligens provisor assistit ; in intentioni- 
bus, in meditationibus, in verbis, in consiliis, in 
operibus, in adversis, in prosperis, foris, intus, ejus 
gratia te sequitur et precedit. Tibi exhibet iu. omni 
tribalatione remedium. Sanat infirmam, reducit er- 


621 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


022 


roneam, corrigit delinquentem consolatur afflictam, A laverit, amaverit, integritati restituerit. Amor enim 


erigit lapsam, tristem lstificat, nec diu vacillare 
sustinet deficientem. lllud, anima mea, tanquam 
animse [fort., amice] mes consulo, sicut alias me 
recolo monuisse, ut priimitias creationis tus atten- 
dens, jugi scrutinio et sollicita meditatione revol- 
vens, quod speciosam te fecit, quod multiplices gra- 
tie dotes adjecit, quod cum postea per te fceda et 
fetida facta esses, pius et misericors gratuita be- 
nignitate sua tu: aversioni compatiens, sicut te non 
existentem dilexit ut conderet; ita te conditam, sed 
perditam, sua gratia reparavit. 

76. Loquitur in Jeremia fons misericordie Do- 
minus dicens: Vulgo dicitur, Mulier si dormierit 
cum adultero viro, numquid revertetur ad virum 
suum priorem? Tu autem [ornicata es cum amato- 
ribus multis : lamen revertere ad me,et ego susci- 
piam te, dicit Dominus (Jerem. ui, 1). Qui te illiba- 
tam et integram creaverat,übi multiplicis gratie dona 
sponsalia contulerat : tu vero amatoribus alienis 
adhaerens, dedisti sponso tuo libellum repudii, tuam 
inlegritatem exposuisti corruptoribus, et illicitos 
amplexus affectans, divaricabas pedes tuos spiritibus 
immundis. Tandem 4&8 2 super omnes meretrices 
vilis facta es : noluisti erubescere, sed animo infru- 
nito ad illicita ruens, te ipsam devolvebas in abys- 
sum damnationis sterne. |pse vero tam excelsus, 
tam admirabilis, tam potens, tam insignis, post 
lapsum tam damnabilem, oculo te respexit miseri- 
cordis. Ipse ut te de luto feeditatis erigeret, de suse 
gloria majestatis descendit; ut tuse corruptionis igno- 
miniam aboleret, pro te dura et ignominiosa susti- 
nuit : et, ut paucis multa concludam, ut te liberaret 
ἃ morte, damnatissims se morti obtulit.Nec expres- 
sius, nec fidelius, nec dulcius, nec benignius exhi- 
bere potuit, quanto te diligeret charitatis affectu. 

T1. Nunc etiam tuse prevaricationis oblitus refun- 
dit übi gratiam, quam amiseras; redintegrat amo- 
rem, quem corruperas, nec sua beneficia tibi, nec 
(uos excessus improperat. Imo si humiliter οἱ fide- 
liter ei adherere digneris , accumulabit gratiam 
super gratiam, ut pulchrior quam unquam fueris et 
purior fias, et quanta sit circa te dilectio ejus, ex 
tui lapsus reparatione cognoscas, sciens quam fru- 
ctuosum sit eum diligere, qui tam ineffabiliter esl 
bonus, et incomparabiliter inansuetus : quod pun- 
quam fortasse sine tanti periculi experientia didicis- 
ses ; sentiens te ex infirmitate fortem, ex casu sta- 
bilem, cautam ex periculo, ex infelicitate felicem. 
Quocirca iterum adhuc et iterum usque ad nauseam 
replicabo, ut assidue cogites, quanta tulerit tantus 
pro te tantilla et tam perdita, sanguinem et mortem 
suam ponens pretium tuum, cum sit sanguis ejus 
impretiabilis, et mors ejus :stimationis non recipiat 
modum. 

78. Illud etiam super omnia cavere te oportet, ut 
non arroganter de ipsius effusa liberalitate preesu- 
mas, sed continue recolas, qualiter in lupanari op- 
. probrio prostitutam, ab immunditüs senguine suo 


ipsius violata integrare, non violare integra consue- 
vit. Licet autem faciem suam non videas, ipsum 


. tamen tibi presentem non dubites. Vide ergo ne ali- 


qua indecentia tui, oculos presentis offendas, ut 
scias indubitanter quod qui te dilexit turpem, ple- 
nius te diligit speciosam. Induere ergo, queso, veste 
innocenti?, orna te quasi veste polymita, varietate 
virtutum, et qui te fidei annulo subarrhavit, in te 
odorare letatur aromata gratiarum, Dilige, quaeso, 
tota anima Dominum Deum tuum, sponsum tuum, 
vitam tuam, solatium tuum, consilium tuum, auxi- 
lium et refugium tuum. Denique illum dilige, qui 
tibi est quidquid amabile aut optabile esse potest : 
dilige eum caste, devote et sancte, non verbo, non 
lingua, sed opere et veritate. Qugre in amore tuo 
non que tua sunt, sed qui Jesu Christi (Philipp. τι, 
21). Sic enim diligere propheta nos docebat, cum di- 
ceret: Confitemini Domino quoniam bonus ; quoniam 
in seculum misericordia ejus (Psal. cvi, 4). De illo 
autem qui quzrit quee sua sunt, scriptum est. Confi- 
tebitur tibi cum benefeceris ei (Psal. xyvmi, 19). 

19. Sic ergo te totam jactes in eum, sic amando 
tota transeas in amatum, uttui obfita, factaque 
apud te ipsam tanquam vas perditum, vivas in ipso, 
el in te ipsa deficias, ut possis dicere cum propheta : 
Defecit caro mea, et cor meum, Deus cordis mei, et 
pars mea Deus internum (Psal. xxu, 26). Domine 
Deus, tibi dixit cor meum, Exquisivit te facies mea 


C (Psal. xxvt, 8). Sed quando flet hoc, Deus? quando 


venies, anima mea, et apparebis ante faciem Dei ? 
(Psal. x11, 3.) quando sinistra in dexteram conver- 
tetur? quando sponsus te exhibebit, non habentem 
maculam neque rugam? (Ephes. v, 27.) Cum flumi- 
nis impetus Lletificat civitatem Dei (Psal. xLv, 5), 
cum templum sanctum, quod tu es (I Cor. ni, 17), 
ornabitur cortinis aureis (II Paral. 1v), cum maje- 
state replebitur omnis terra (Psal. Lxxi, 19), cum 
tibi exsultanti in conspectu Dei, et delectanti in ]te- 
tla (Psal. Lxvit, &) ministrabit transiens (Luc. xut, 
377), dico ab illa specie corporali, quam suis exhibuit 
Apostolis, ad illam glorie speciem, in qua est cose- 
qualis et cozeternus, coomnipotens Deo Patri. Te ita- 


D que in spe el exsultatione futurorum jugiter exer- 


ceas volis ac desideriis, ac de perceptione presentium 
semper sit apud te gratiarum actio, et vox laudis (Isa. 
xit, 3). 
4.48 CAPUT XXIV. 
Quantopere cavendum, ne anima sit ingrata. erga 
Deum sic diligentem. 

80. Usquequo dormies, anima mea, usquequo dor- 
mitabis, αἱ vel brevis hora otiosa subrepat, in qua 
non habeas memoriam Filii Dei, pro qua miseria, et 
pro sua misericordia crucifixi? Unicuique molestis- 
simum videretur, si compari suo magnum impen- 
disset obsequium, et ipsum super beneficii exhibi- 
tione inveniret ingratum. Quid ergo faciet Dominus 
majestatis, si nos, qui cinis et pulvis sumus, tane 
misericordie invenerit ingratos? Quemadmodum pa- 


622 


13). Si enim aliquem indurat, judicat, et condemnat, 
ab eo non est, sed a nobis. Licet cnim cui vult mi- 
Sereatur, et quem vult induret (Rom. 1x, 18) : ipse 
tamen, cui proprium est misereri semper et parcere, 
et suas misericordias coronat in nobis, et malitias 
nostras punit. Ipse nimirum Pa'!er misericordiarum 
per prophetam loquitur : Nunquid voluntatis mea 
est mors impii, et non magis ut convertatur et vi- 
vat ? (Ezech. xvuit, 23.) 

81. Recole, recole, quod Deus Dei unigenitus pro 
salute tua inclinavit ccelos et descendit (Psal. xvi, 
10), et ut tedeluto facis erueret, quodam artificio 
ineffabili, manendo quod erat, usque ad livores et 
vulnera passionis, se a sua majestate deposuit. Moy- 
ses quidem /Ethiopissam duxit (Num. xit, 1) : sed in 
ea pellis nigredinem non mutavit. Te filius Dei Chri- 
stus Jesus reperit, multiplici peccatorum turpitudine 
denigratam : lacrymis suis el baptismo suo tandem 
et cruoris unda te lavit, et te sibi exbibuit gloriosam 
(Ephes. v, 2). Scis, nec ambigere debes, quanium 
sponso (uo sis inferior genere, specie, digniiate. 
Unde igitur libi tantus et tam ineffabilis honor, quod 
te Deus sibi |n sponsam dignalus est eligere, per 
quem omnia facia sunt (Joan. 1, 3), qui habet pote- 
statem vitee lus et mortis, rex coli et terri, splen- 
dor ei imago subs(antise Patris, ia quem desiderait 
Angeli prospicere (I Petr. 1, 12); cujus pulchritu- 
dinem sol et luna mirantur ; creator et rector univer- 
sitatis, Angelorum et Archangelorum desiderium, 
Deus glorie et Dominus majestatis? Unde hoc tibi, 
quod te recipit sociam glorie, consortem regni, 
participem thalami? Quem cum tetigeris, casta es; 
cum cognoveris, docla es; cum videris, beata; cum 
[rui poteris, gloriosa. Fac igitur ut confidat in tecor 
viri tui (Prov. xxxi, 11); obliviscere populum tuum 
(Psal. xiv, 14), nec. mentem tuam declines ab eo 
vel etiam ad momentum. Siat angelus Domini qui 
sccet te mediam (Dan. xin, 58), si alium amatorem 
receperis, si erga eum tepuerit amor tuus, si te in 
modico indevotam exhibueris vel ingratam. Recole 
quanta tibi fecerit Deus : attraxit te, ad domum glo- 
rie sufe te provecturus, que non audebas de sca- 
bello pedum ejus, auf ae veuia cogitare. 

CAPUT XXV. 
Quomodo Deus diligendus. 

82. Quam aífectuose, quam sinccre, quam sua- 
vitur, quam dulciter Deum diligere teuearis ; Domi- 
nus per Moysen docet dicens : Diliges Dominum 
Deum tuum ez toto corde tuo, extota anima tua, et 
ex totis viribus luis (Deut. vi, 5). Hoc Dei prece- 
pium exaclissimam  observaniise necessitatem sibi 
habet implicitam. Potest enim aliquis se excusare, 
quod vigilare et laborare idoneus non sit. Sed excu- 
sare se nullus potest, quod amare non possit. De 
virginhate datur consilium, non preceptum. Qui 
patest, xiquit, Dominus, capere, capiat (Matth. xix, 
12);et Apostolus, De virginibus quidem preceptum 
non hubeo, consilium autem do (1 Cor. vu, 925). 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


ter miseretur filiorum, misertus es! nostri (Psal. cil, A Charitas autem a Deo przcipitur fortiter et obnixe, 


624 


et sub interminatione penali cordibus humanis in- 
dicitur. Mandavit equidem hoc mandatum Dominus 
custodiri nimis,et ut ipsum in cordibus nostris altius 
quam clavum infigeret, velut crebros ictus ssepius 
inculcavit, prius ut diligeremus ez foto corde, postea 
subjungit, quod fola anima; deiode adjecit, quod 
ex tota virtule nostra. Vere clavus aut stimulus est 
huc praeceptum. Nam sicut Salomon dicit, Verba sa- 
pienlis stimuli sunt, et quasi clavi in altum defizi 
(Eccle. xii, 44). Nonne plus quam stimulus est aut 
clavus 4.8 9 sermo Dei vivus, et efficax,et penetr - 
bilior omni gladio ancipiti ? (Hebr. 1v, 12.) Sane 
durilia cordis nostri hanc exigebat inculcationis in- 
stantiam, ut hoc praeceptum ad nostrorum cordium 
interiora transirel, sicut duro slipiti clavus crebra 
infixione infigitur, donec eliam interius adigatur. 
Expediebat ergo nobis, quorum corda mundanus 
amor infecerat, et interiores latebras anims obti- 
nebat, ut ejiceretur de omnibus cordis medullis, ut 
etiam princeps hujus mendi ejiceretur foras (Joan. 
xi1, 31), exsulans a corde nostro, ut in Deo maneret, 
et Deus in eo (I Joan. 1v, 16). Sed quis totum cor 
suum habere confidat, cum de corde suo conquers- 
tur propheta et dicat : Multiplicata: sunt super ca- 
pillos capitis mei,et cor meum dereliquit me? (Psal. 
xxXIx, 13.) Et iterum sui cordis reparationi congra- 
tulaus : /nvenil, inquit, servus tuus cor suum, ut 
oraret te oratione hac (II eg. vn, 27). 

83. Ssepe in libro experienti& legimus, quomodo 
a corde nostro relinquimur. Nunc est nobiscum, 
nunc alibi : nunc avolat, nunc recurrit ; in sola ἴα" 
bricitate manens, in nulla unquam sui soliditate 
consistit. Quomodo igitur diligam toto corde, quie & 
toto corde meo excidi [al. incidor|]? aut. quomodo 
totum cor meum valeo habere, nisi Deus ipsum fe- 
cerit meum ? Nihil equidem de corde meo habiturus 
sum nisi quantum Deus de ipso fecerit meum. Porro 
si omnes affectus et intentiones et motus cordis inei, 
Deo adjuvante, in ipsum dirigerem, fixumque in eo 
immobili devotione tenerem, insuper et medullas a- 
nimse ille ccelestis ignis accenderet, de quo propheta 
commemorat, Ignem misit Dominus in ossibus meis, 
et erudivit me (Thren. 1, 13) ; liberum forsitan mihi 
esset toto corde diligere. Nunc autem imperfectum 
mcum videant oculi mei (Psal. cxxxvni, 16), ut si 
quantum debemus non datur nobis diligere ; saltem 
quantum possumus diligamus. Si recolamus benefi- 
cia Dei ; non ea tantum in quibus per carnis dispen- 
sationein visitavit nos oriens ex alto ; sed quotidiana 
et fere contiuua, quibus nos in angustia el afflictione 
Spiritus constitutos, Pater misericordiarum assidue 
consolatur; quis ei unum pro mille respondere aut 
rependere possit, qui tot miserationibus tot misera- 
tiones inculcans et ingerens,et in omnibus nobiscum 
magna faciens, tam crebris munificentiis obruit nos 
et confundit ? Ut ergo cor nostrum totum in graliam 
suse dilectionis alliciat, ut ab aniore mundi prorsus 
nos avellat, cum amicu mundi sit inimicus ipsius 


625 
(Jac. 1v, &), et hoc doceat nos sacra eruditio, cor 
nostrum ad amorem suum paterna lenitate invitat. 
Quod enim przcipimur Deum diligere ex toto corde 
nOSLrO, ex lota anima, ex tota mente, perinde est ac 
si nos instruat Deus diligere se dulciter, prudenter, 
et fortiter. 
CAPUT XXVI. 

Christus maxime ob passionem suam diligendus est. 

84. Et quid dulcius, quam jugis recordatio dispen- 
sationis ejus, per quam apparuit benignitas et huma- 
nitas Salvatoris nostri Dei? (Tif. πὶ, &.) Super om- 
nia, Christe Jesu, passio tua te nobis amabilem fa- 
cit : ipsa propitiata est omnibus iniquitatibus nostris 
(Psal. cu, 3). Effusione enim sanguinis sine culpa, 
omnium culparum ehirographa sunt deleta. Gratias 
tug cruci, Jesu. Ipsa enim omnes cruciatus nostros 
evacuat. Gratias clavis, gratias lancez referamus, 
qui nobis aperuit viscera misericordie Dei nostri, 

An quibus visitavit nos Oriens ex alto (Luc. 1, 78). O 
quam horrenda et insatiabilis est plaga prevarica- 
tionis nostre, pro qua Filium Dei oportebat tot dura 
opprobria, tot et tam dura vulnera sustinere! Clama- 
bat sanguis Abel ultionem de terra. Clamabat sanguis 
Naboth, Clamabat sanguis omnium justorum qui eífu- 
sus luerat super terram (Matth. xxii, 35), dicenüium, 
Vindica, Domine, sanguinem nostrum, qui effusus 
est super terram (Apoc. vi, 10). Solus sanguis Christi 
clamabat reconciliationem et redemptionem populi 
sui. Clamabat mors ejus defunctis ad vitam ; pec^ato- 
ribus, ad indulgentia: ; captivis, ad liberationem ; per- 
ditis, ad salutem. Ipse jugiter interpellat ad Patrem, 
ut pretium sui sanguinis, et merces obedientiz quam 
Patri exhibuit, pro peccatoribus in redemptionem 
poenitentium convertatur. Teste quidem Apostolo, 
Deus Filium suum nobis propitiatorem constituit per 
fidem in sanguine suo (Rom. mi, 25). Apostolus clau- 
sulam hanc, scilicet per fidem, 49] circumspectis- 
sime posuit. Si enim fidem et fiduciam tuam jactes 
in livores et vulnera crucifixi , et in tuz salutis 
usum convertas memoriam Dominice passionis, 
erit sanguis ipsius pretium tuze redemptionis, mors 
ejus tibi convertetur ad vitam, suus dolor in gau- 
dium tuum, sus angusti in tuas delicias, in tuum 
liouorem sua opprobria, et ut multiplicato fervore 
gralie tue obtineas salutem, quam operalus est in 
medio lerre, tibi cedet in jucunditates sternas 
ipsius supplicium temporale. 

85. O fons misericordie Jesu, quem ad te dili- 
gendum non moveat, quod inter opprobria expro- 
brantium, inter mortis angustias, tuarum miseria- 
rum oblitus, sed tuarum misericordiarum memor, 
laÀ pie, tam opportune, ad Patrem pro tuis cruci- 
fixoribus interpellas ? Nam extensione et trensfixione 
corporis tui, cum jain figura tua in odium vertere- 
tur; iu ipsa hora incensi, cum jam virtus holocausti 
coelos aperiret, concuteret terram, et inferos spolia- 
ret, tu summus Pontifex introiens cum sanguine in 


sancta sanctorum (Hebr. ix, 19), exaudiendus pro. 


tua reverentia (Ib. v, 7.) cJamabas, Pater, ignosce 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


illis, quia. nesciunt. quid faciunt (Luc. xxu, 3&). 
Quam dulcis erit diligentibus se, qui odientes et oc- 
cidentes se, tanta et tam indebita, tam gratuita οἱ 
tam stupenda benignitate praevenit ! 

CAPUT XXVII. 

Amorem debere esse prudentem et constantem. 

86. Quia tamen cordis amor totus est in affectu, 
ne sit nimium preceps, expedit ut sapientia et di- 
scretione regatur. Precipimur ergo Deum (ofa ani- 
ma, id est sapienter, diligere. Anima enim sedes 
est sapienti. Diligebat enim Petrus Dominum dul- 
citer, sed non prudenter, quia carnaliter. Amor 
enim cordis plurimum ad carnales affectus accedit ; 
ideoque ipsum mori prohibebat : quia non sapien- 
ter, sed dulciter, nou discrete, sed temere diligebat. 
Quia etiam dulciter discipuli, sed imprudenter ama- 
bant, dictum est eis. Si diligeretis me, gauderetis 
utique, quia ad Patrem vado ; quia Pater major me 
est (Joan. xiv, 28) ; ac si diceret, Si diligeretis me 
prudenter, desiderabilis esset vobis ascensus meus 
ad Patrem ; quia naturam humanitatis vestre me- 
cum defero, in patris gloria collocandam. 

87. Tertius amor zelo fidei et quodam affectionis 
fervore firmatur, cum homini mentem suam ad 
Deum diligendum tota interiori virtute consolidat, 
atque ad dura et dira toleranda pro Christo se in 
desiderio ccelestium et temporalium contemptu con- 
stanter fortiterque conquadrat. Quia vero non dili- 
gebat Petrus ita prudenter ut debebat, licet affe- 


C ciuose diligeret, increpatus a Domino vocatus est 


satanas, eo quod adversaretur omnium redemptio- 
ni, quam Christus in sui corporis passione dispone - 
bat (Marc. vir, 31-33). In quo etiam patet tunv di- 
lexisse imprudenter, cum sola carnis affectione 
inductus, propriam salutem et Christi gloriam re- 
tardaret. Sed nec dulciter, nec prudenter, nec for- 
titer diligebat, ubi negavit δὰ vocem ancille, qui se 
non negaturum etiam pro periculo mortis evitando 
promiserat, Porro ut hic triplex amor purgaretur et 
firmaretur in Petro, ter, sicut credimus, etiain -in- 
terrogatus est a Christo : Petre, amas me (Joan. 
xxi, 15-17) ? ut qui in hoc triplici amore inventus 
est minus habens, imperfectam suum triplici con- 
fessione redimeret et suppleret. Sic in ministerio 
dispensationis amandus est dulciter, et ne de re- 
demptionis nostre beneficio nimium prasumamus, 
aut in aliquo diffidamus, diligendus est' prud.nter. 
Habita vero consideratione ad potentiam et gloriam 
resurrectionis, per quam fortiter de potestate tene- 
brarum nos eripuit, nobisque portas glorise aperuit, 
amandus est fortiter et constanter. 
CAPUT XXVIII. 
Deum etiam in promíssis diligi debere. 

88. Denique cum ez toto corde diligendus est Deus 
in beneficiis suis, sicut in superiori prestruximus, 
simili modo ez tota anima eum in suis promissis 
amare tenemur. Ille quidem, qui veritas, qui salvare 
nos vult, et scit, οἱ potest, promittit nobis requiem 
a labore, securitatem 49 Ε a timore, gaudium a 


$21 


. moarore, resurrectionem 8 morte, vitam eternam & 


transitu hujus vite : promittit regnum ecelorum, re- 
fectionem in mensa Patris : promittit quod oculus 
non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascen- 
dit, sicut paravit diligentibus se(I Cor. r1, 9). Promittit 
insuper et seipsum : Juravit ad. Abraham patrem 
nostrum daturum se nobis (Luc. 1,13). Iu omnibus 
promissionibus, qns omne desiderium superant, 
tota anime possibilitate curramus. Licet enim sine 
modo debeat esse ad hoc hominis desiderium ; tamen 
ex defectu hominis recipit in se modum. Quod si 
desiderium tamen ex defectu circa promissiones 
Dei modum excedat ; non habet hic excessus exces- 
sum, et est impatien&a commendabilis, cum spes 
qus differtur, affligit animam (Prov. xim, 12). Amor 
ex desiderio juge recipit incrementum. David dila- 
tionem hanc impatientissime ferens : Quemadmo- 
dum, inquit, desiderat cervus ad fontesaquarum, ita 
desiderat anima mea ad te, Deus (Psal. xvi, 9). Apo- 
stolus etiam patientie impatiens : Coarctor, inquit, 
e duobus, desiderium habens dissolvi, et esse cum 
Christo : multo enim melius. Permanere autem in 
carne necessarium propter vos (Philipp. 1, 23, 94). 
Sponsa etiam desiderio Sponsi ardenter et impa- 
tienter exsestuans, atque ccelestium virtutum san- 
ctorumque precibus suos commendans affeclus : 
Adjuro vos, inquit, filie Jerusalem, si inveneritis di- 
lectum, nuntiate ei quia amore langueo (Cant. v, 8). 
Et notandum quod amor qui procedit ex desiderio 


TRACTATUS DB CHARITATE. 


hac misericordia et ira propheta loquitur dicens, 
Quissapiens,et custodiet heec,et intelliget misericor- 
dias Domini (Ps. cvi, 43)? et idem, Quis novit potes 
tatem ira tue, aut quis poterit pre timore tuo iram 
tuam dinumerare? (Psal. xxxix, 11,12.) 0 quam 
magnificata sunt opera tua, Deus! nimis profunde 
factae sunt cogitationes twee. Vir insipiens non cogno- 
scet, et stultus non intelliget haec (Ps. xc1,6,1). Pro- 
pterea prosperitas stultorum perdet eos (Prov. 1, 38). 

90. Quod si à Deo corrigantur, neque mundan- 
tur, neque emendantur : sed est emnndalio eis sut 
destructionis occasio, juxta illud, Destruxisti eos 
ab emundatione (Psal. uxxxvin, 435). Isti inter fla- 
gella Dei murmurant et blasphemant, et poenis prse- 
sentibus poenas gehennales accumülant. Sancti vero 
Domini inter flagella, et flagella ipsius diligunt pro- 
pter Deum : gratias etiam agunt Deo de judiciis 
ejus, se accusantes et cum propheta dicentes, Omnia 
qua fecisti nobis, Domine, in vero judicio fecisti, 
quia peccavimus tibi; sed da gloriam nomini two 
(Dan. imi, et Jerem. xiv). Talibus convenit illud pro- 
pheticum : Exsultaverunt filii Jude propter judi- 
cia tua, Domine (Psal, xcvi, 8). Sunt qui non solum 
judicia Dei sustinent patienter, sed ipsi se ipsos ju- 
dicant, οἱ manum adjuvant flagellantis : accusant 
se, testificantur contra se, se ipsos judicant, et 
proprie sunt exsecutores sententise. 

91. Judicium Dei operatur patientiam in afflictis. 
Tribulatio 4999 enim patientiam operatur, patientia 


promissorum, proprius est animse. Nam in sancto- (Ὁ probationem, probatio spem, spes autem non con- 


rum desideriis hec affectio anim: frequenter expri- 


mitur, ut illud est, Concupiscit et deficit anima mea 


in atria Domini (Psal. Lxxxiui, 3) : et item, Sitivit 
anima mea ad te, Deus (Psal. x11, 3) : et alibi pro- 
pheta, Nomen tuum, Domine, et memoriale tuum in 
desiderio anima. Anima mea desideravit tein nocte, 
sedet spiritus meus in praecordiis meis(Isa. Xxvi,8, 9). 
CAPUT XXIX. 
Deum diligendum in suis judiciis. 

89. Sicut autem ex beneficiis Dei procedit affe- 
ctio, qua Deum toto corde diligimus ; ex promissio- 
nibus vero Dei desiderium surgit, quo mediante 
Deum tota anima affectamus : sic ex judiciis . Dei 
causam et judicium habet amor, quo Deum tota vir- 
tute, totisque viribus, id est fortiter οἱ constanter, 
amamus. Est autem judicium Dei desiderabile, 
juxta illud : Aspice in me et miserere mei, secundum 
judicium diligentium nomen tuum (Ps. cxvur, 132). 
Etest judicium terribile, de quo dicitur : Non intres 
in judicium cum servo tuo, Domine (Psal. cxzn, 2). 
Ex hoc horrendo judicio nemo Deum diligit, aut se 
ipsum. Deus itaque justissimo judicio suo quibus- 
dam hic miseretur, non miserturus in futuro ; quos- 
dam autem flagellat tanquam iratus, ut ira et flagel- 
la ipsius afflictis in gloriam convertantur. Dimittit 
illos secundum desideria cordis ipsorum, ut eant in 
&dinventionibus suis (Psal. Lxxx, 13), ut iniquita- 
tem iniquitati apponant (Psal. ταυτὶ, 28) ; ut qui in 
sordibus sunt plus sordescant (Apoc. xxi, 11). De 


fundit (Rom. v, 3-5). Quando enim esset confusio, 
ubi est quod omnem spem et omnem fiduciam trans- 
cendit, sterns scilicet glorie certitudo ? Sub hae 
exspectatione propheta dicebat, Domine, in judiciis 
tuis supersperavi (Psal. cxvim, 43) : et idem, Judi- 
cia Domini vera, desiderabilia super aurum et lapi- 
dem pretiosum, et dulciora super melet favum|Psal. 
xvin, 10, 11). Cur ergo timebo in die mala (Psal. 
xLvin, 6)! Consultius est hic puniri, hic uri, hic 
nos accusando et judicando torqueri, quam incidere 
iu manus Dei viventis (Hebr. x, 31), et in die tre- 
menda, damnationis :eternz supplicium a terribili οἱ 
inexorabili judice exspectare. T 
CAPUT XXX. 
Deum diligi debere in suis mandatis. 

92. Deus tota mente diligendus.est in suis man- 
datis. Vult enim Deus, ut tota mens hominis it& in- 
clinet se ad obediendum, ut omnes sensus et affe- 
ctiones suas impendal observantie mandatorum 
coelestium. Obedire siquidem Deo, est voluntati ejus 
per omnia consentire, et sic obediendo vivere; qui& 
vita est in voluntate ejus (Psal. xxix, 6). Cum au- 
tem voluntas Dei exprimatur in mandatis ipsius, 
nec Deum quis possit diligere nisi ejus diligat vo- 
luntatem, constat Deum neminem posse diligere, 
nisi diligat mandata ejus. Est denique probatio di- 
lectionis ex mandatis Dei, si in eis me4itemur, si 
secundum ea operemur, si in eorum exercitio ver 
semur, Quod insinuans propheta, Meditabor, inquit, 


TRACTATUS DE CHARITATB. 


andatis tuis, que dilexi. Eccesollicita medita- & perfecte consummationis. Omnis consummationis 


9t levavi manus meas ad mandata tua,que di- 
Ecce diligens operatio. Ef exercebor in justifi- 
nibus tuis (Psal. cxvim, 47, 48). Ecce justificans 
"tatio. De meditatione scriptum est : Quac pre- 
' Deus tibi, hac cogita semper (Eccli. ur, 2). 
lentur siquidem mandata Dei, quam saneta, 
1 honesta sint, quam dulcia, et quam salubria, 
1 jucunda, quam fidelia, et confirmata in secu- 
ieculi (Psal. cx, 8). [In elevatione manuum san- 
iperatio designatur, cui justus libenter insistit. 
1$ est enim quod meritis ejus seeterna retributio 
erantissime respondebit. Jugis vero exercilatio 
m sibi habet annexam, laboremque continuum. 
i$ autem pugnat ut coronetur, recepturus ab 
equiem pro labore, qui fingit laborem in pre- 
) (Psal. xci, 20). 
. Est itaque probatio charitatis utrum vera sit, 
Imo mandata Dei dilexerit ; si ei meditatione et 
atione [αἷς oratione] et operum exercitatione 
erii, cui servire regnare est. Mandatorum si- 
em obedientia nullus est meriti, nisi ex chari- 
procedat. Quia enim annexe sunt obedientia et 
itas ; ideo qui non diligit, nec mandata custodit. 
eum qui veritas est : Si quis diligit me,sermo- 
meum servabit (Joan. xiv, 23). Et adjungit ma- 
te insinuans,quod si quis diligit, obedil : si non 
it, non diligit. Vera sane obedientia est vera 
rvantia mandatorum Dei. Propterea semper 
ientia inseparabiliter charitati adhseret, propter 
| scriptum est : Qui offendit in uno, factus est 
ium reus (Jacob. 11, 10). Quod in uno. minda- 
m breviter exponi potest, ut. de similibus cen- 
simi's habeatur. Huic mandato, No» occides 
d. Xx, 13), il'e qui non diligit et uon occidit, 
datum quidem ad litteram facit, sed non facit 
leritum mandati ; quia non diligit. Legem enim 
re, non est verba legis exterius sequi, sed mente 
Xtentione obedienter implere. Quia ergo non est 
»ra obedientia, quee ex vera dileclioac non fit : 
dicitur obedire, qui non diligit, licet non occi- 
eo quod legem opere tantum, et non inteutione 
| custodiat. Charitas siquidem patiens est, beni- 
est, in quibus obedientia commendatur. Non 
perperam, quia nihil contra conscientiam suam 
. Non inflatur de beneficiis Dei. Non est ambi- 
2, qnia omnem respuit dominatum. Non querit 
' sua sunt, sed qua Chri-ti vel sui proximi : imo 
m ablata non repetit. Non irritatur, Ad iracun- 
n subaudi. Non cogitat malum, ut malum pro 
) reddat. Non gaudet iniquitate, subintellige 
rius : ejus enim iniquitas nulla est. ümnia suf- 
patienter, omnia credit, omnia sperat,dicta vel 
nissa a Deo. Omnia sustinet (1 Cor. xi, &-7), 
liendo humiliter. 
9 94.Qui ergo ex charitate obedit,legem man- 
»rum Dei adimplet, quam sine charitate omnino 
uis implere non potest. Ideo ipsa est finis legis 
"im. 1, 5$), mandatorum impletio, et terminus 


vidi finem, latum mandatum tuum nimis (Psal. 
xvit1, 96). Hxc est testimonium conscientis nostre. 
Hec est gloria nobis proveniens a Spiritu veritatis . 
Spiritus enim veritatis perhibet testimonium spiri- 
tui nostro, quod filii Dei sumus (Rom. vri, 16), re- 
generati in spem vile per resurrectionem Jesu Chri- 
sti ex mortuis (I Petr. 1, 3). Quam regenerationem 
Joannes evangelista insinuans dicit : Scimus quia 
qui nafus est ex Deo non peccat ; quia celestis gene- 
ratio, innovatio scilicet charitatis, eum servat (I Joan. 
v, 9), per quam pr&vidit eum Deus fleri conformem 
imagiois Filii sui (Rom. vri, 29). Nam etsi David 
proditioni adulterium homicidiumque adjecerit; ἤν 
eet septem dzmonibus Maria Magdalena laborave- 
rit; licet Petrus culpam apostasie incurrerit; non 
est tamen. quj eos de manu Domini erueret, Chari- 
tas vite innovatio est, per quam crucifigitur et ex- 
terminatur iu nobis vetus homo, terrenus, animalis 
et carnalis ; sic ambitiones et concupiscenti, mala 
opera, prava desideria, charitate omnia nova fa- 
ciente, evanescunt. Nunc autem, si qua nova crea- 
tura est, in ipsa vetera transierunt (I] Cor. v, 1']. 
CAPUT XXXI. 
Quibus indiciis presentia Dei in anima depre- 
hendatur. 

95. Se ergo in affectibus istis provida eireumspe- 
ctione anima rationalis exerceat; sentiat de Domino 
in bonitate, οἱ in simplicitate cordis sui (Sap. 1, 1), 


(C seque cella: vinariam, ignisque divini receptaculuin 


tanta vigilantia studeat exhibere, ut in die bona Do- 
mini, et in hora beneplaciti ejus, cum audierit vo- 
cem spiritus, et velut sibilum aure tenuis sanctuin 
susurrium, offerat affectionem puram, fidelemque 
intelligentiam, ut spirituales fructus quasi de ligno 
vite colligere mereatur. Sunt autem fructus spiritus, 
teste Apostolo, charitas, gaudium, paz, patientia, 
longanimitas, benignitas, temperantia , bonitas, 
mansuetudo, fides, modestia, castitas (Galat, v, 98, 
23). O felix anima, si benevolentiam, inspirationem 
grae coelestis, suamque circa te presentiam tibi 
certis liceat indiciis experiri. Tanget enim te queedam 
in ipsius recordatione suavitas, afficiens nova et 
inexperta dulcedine, ut quasi abstracta, et quasi 
a te prorsus aliena exsultes quadam amoenitate coe- 
lesti. Faciuut. autem sus prsesentiee fidem , quod 
omnes tui sensus hilarescunt, serenatur intelligen- 
tia tua, desideria incalescunt, gestis οἱ aspiras in 
amulexus illius quem tenere te sentis, et vereris ne 
elabatur; et ideo non quantum vis, sed quantum po- 
tes, ipsum quodam delectabili nexu intime charita- 
tis ast ingis. 

96. Iste est, o anima, dilectus tuus invisibiliter et 
incomprehensibiliter, misericorditer ei dignanter 
accedens, ut excitet te, ut se tibi inspiret, in sinu 
tui amoris tibi se insinuet, ut tuum, accendat desi- 
derium, et illuminet interiores oculos, ut inflammet 
affectum. Sic primitias, non plenitudinem suse dile- 
ctionis, non ad satietatem, sed ad degustationem 


631 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


ex? 


übi exhibet; ut tali experientia probes quam dul- & pate me malis, fulcite me florbus, quia amore lan- 


cem, quam suavem, quam jucundum, quam dele- 
ctabilem se tibi preebeat, cum apparuerit gloria ejus ; 
cui eum videris revelatum facie, coronstum diade- 
míate Patris sui, quem nuuc adoras coronatum dia- 
demate matris sus gloriosse virginis Marise. Heec est 
ebrietas sobria tantum. Unde Apostolue: Sive vi- 
vimus, sive morimur (Rom. xiv, 8), Deo sobrii su- 
mus. τος sobria ebrietas vino charitatis efficitur, si- 
eut sponsus in Cantico amoris insinuat dicens : Co- 
medite, amici, bibite, et. inebriamini, charissimi 
(Cant. v, 1). In vita primum panem lacrymarum in 
sudore vultus sui comedit anima militans Deo ; post 
exitum hujus vitre non pascitur pane doloris : quia 
jam non erit dolor, neque luctus, quoniam priora 
transierunt (Apoc. xxi, &): sed amatorio poculo refi- 
cietur et inebriabitur, juxta illud, Ef caliz meus 
inebrians, quam proclarus est (Psal. xxu, 5)! De hoe 
etiam calice credo Isaiam dixisse : Ad £e quoque, filia 
Edom, veniet caliz, et inebriaberis (Thren. 1v, 91). 
Inebriatur ergo ab ubertate domus Dei (Psal. xxxv, 
9), bibens vinum merumetnovum in regno Patris Chri- 
sti. Interim autem bibit vinum suum cum lacrymis 
in mensura, 44994 donec Rex introducat eam in 
eellam vinariam, ut ipsam sibi cellam efficiat, et 
ordinet ia ea charitatem (Cant. it, 4). Illa siquidem 
nunc diligens, sed non dilectionis fructum percipiens, 
et in solis affectibus se exercens, modo dicit, Fulne- 
rata charitate ego sum : et ad Angelos et ad sanctos 
loquitur dicens : Adjuro vos, filie Jerusalem, si in- 
veneritis dilectum, dicite ei quia amore langueo 
ibid. v, 8). 
CAPUT XXXII. 
Qua. ratione amor sit languor. 

97. Mirum tamen est quomodo amor sive chari- 
tas languor sit sponse vel anims, cum charitas ope- 
riat multitudinem peccatorum (1 Petr. 1v, 8); et cum 
Maria Magdalena, quia multum dilexit, ab infesta- 
tione septem daemoniorum, id est septem crimina- 
lium languore, sanata sit (Luc. vit, &7). l'orro amor 
Janguor est, dum amans desiderii dilatione torque- 
tur, dum sponsi suspirat amplexus. Sed qui sanat 
omnes infirmitates tuas (Psal. cn, 3), anima mea, 
tuum languorem sui fruitione curabit, quando se tibi 
ad habendum, ad videndum, ad fruendum, facie re- 
velata prestabit, et nunquam de csetero separaberis 
ab osculo et amplexu illus. Gaudebit equidem spon- 
sus super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus 
(Isa. Lxu, δ). Tunc languoris angustiam fructus 
amoris excludet. Languor enim excidet, sed non 
amor; quia charitas nunquam excidet (I Cor. xiu, 8). 
Amor igitur nunc languor est, dum cruciatur desi- 
derio vivendi : erit autem satietas, quando jucunda- 
bitur usu desiderii. Utendi enim desiderium tantum 
distat ab usu desiderii, quantum appetitus a plenitu- 
dine voti, el quantum famesa sati^tate, 

98. Interim ergo graviter infirmatur, et languore 
affeitur, dum opem ferat illi super lcetum doloris 
ejus. Vox autem languentis οἱ plangentis est : Sti- 


gueo (Cant. n, b). Initia siquidem virtutum flores 
sunt, atque fructus honoris et honestatis (Eccli. 
xxi, 23). Mala vero maturiora patientis sunt exee- 
cilia et exempla. Stipatur itaque anima, dum tempo- 
ris preeterifi fructus percipit, convertens in utilíta- 
tem propriam Christi flagella, opprobria, et dolores, 
el c:ietera quee passus est, usque ad ignominiam eru- 
cis. Et he omnia transierunt. Christus enim jam 
non moritur (Rom. vi, 9). Fructum tamen quotidia- 
num de ipsius passione colligimus. Fulcitur sponsa 
floribus, quos nature humane innovatio de Christi 
resurrectione produxit. Hiems enim transiit, imber 
abiit et recessit, flores apparuerunt in terra no*tra. 
Ille nimirum qui dicit, Ego flos campi, et lilium con- 
vallium (Cant. 1, 11, 12. 1), terram carnis nostre, 
408 sub maledicto veteri spinas et tribulos germi- 
nabat (Gen. 111, 18), surgens ἃ mortuis reflorescere 
fecit, et in novi regenerationis infantiam nos redu- 
xit. His malis et his floribus stipanda et fulcienda 
est, ut ea quam habet ad Dominum non torpescat 
affectie, donec recepta in amplexus sponsi dicat: 
Lava ejus sub capite meo,et dextera illius ampleza- 
bitur me (Cant. 11,6).Quidquid enim in primo sponsi 
adventu de illius sinistra nunc recipit, comparatione 
glor'e, quam in amplexu dextere receptura est ,mo- 
dicum reputabit, sicut scriptum est : In sinistra ejus 
divitie et gloria, et in dextera ejus longitudo vitae 
(Prov. ui, 16). 
CAPUT XXXIII. 
Dimensiones charitatis. 

99. Sane Deus sicut nunc imperfecte et ex parte 
cognoscitur, sic etiam imperfecte diligitur. Cognitio 
enim quam de Deo in presenti habemus, si compe- 
retur ad notitiam patrie, quando revelata facie vide- 
bimus Deum,quando videbitur in gloria sua, quando 
ostendet faciem suam ; sicut ingressus luci« matutinse 
per tenuissimam rimam, si ad meridianum splendo- 
rem conferatur, quando sol Jucet in virtute sua ; sic 
est dilectio Dei, qus in hac peregrinatione habetur, 
quasi scintilla ignis exigua, ad magnum illius amo- 
ris ignem , quo justi cum Seraphim in illa superna 
Jerusalem igne charitatis ardebunt. Nunc enim est 
ignis in Sion : tunc vero c«minus erit in Jerusalem 
(Isa. xxxi. 9). Cum autem. in amore Dei erga nos 
sint,teste Apostolo, longitudo, latitudo, sublimitas et 
profundum (Ephes. v1, 18), charitati divine humana 
dilectio pro suz insuflicientie modulo 4993 non se 
coaptat. Deus equidem non superficialiter diligit 
nos, non simulatorie, non mediocriter : sed plene, 
sed sincere, sed medullitus,ut et nos comprehendere 
possimus cum omnibus sanctis,qu& sint tante cha- 
ritatis altitudo, latitudo et profundum. Altitudo est 
excellentia glorie, quam przparavit Deus diligenti- 
bus se, cujus s&stimatio in cor hominis non asceudit. 
Profunditas ejus, inclinatio majestatis a Patris ooge- 
qualitate, exinanitio Filii usque ad formam servi, et 
usque ad mortem et ignominiam crucifixi. Longi- 
tudo ejus est sine initio, et sine fine. Dilectio enim 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


icipil, nec desinit, qui ante mundi consti- 
legit nos in dilecto Filio suo (Ephes. t, &); 
iptum est, Misericordia ejus ab eterno et 
ternum super timentes eum (Psal. cit, 17). 
us est ampla, et. extensa, et diffusa in 
aevolenti&e modum. Ipse enim vult omues 
dvos fieri per ipsum ( Tim. n, 4). Pro- 
Filiosuo non pepercit, sed pro nobis om- 
ididit illum , ipsumque nobis donans, 
(tolo, nobis donavit omnia in eo (Rom. 


etiam pari vicissitudine charitas hominis 
:haritati conformi divisione coaptat. Alta 
lernaet ccelestia contemplatur. Profunda 
) homine propter Deum vilitas et abjectio 
Longa e:t, dum finaliter perseverat. Fi- 
L spes atque scientia, et csetera evacua- 
jarits autem nunquam excidet (1 Cor. 
(ἃ esi, quia laeta est, quando in delecta- 
lie cor hominis dilatatur. Lata est, cum 
se non solum ad Deum et proximum ; sed 
me pio amplectitur inimicum. Lata est, 
latum latum est, dicente propheta : Om- 
mmationis vidi finem, latum mandatum 
is (Psal. cxvin, 96). O lata et di'atans cha- 
1 magna est domus tua, et iagens locus 
stus (Baruch. u1,24.)cujus latitudinem 
inem, et altitudinem et profundum com- 
| sancti, utet nos in eadem sagena chari- 
mus pariter comprehendi. Dilatat itaque 
sanctis tentorium suum, ut si Deum et 
dilexerimus, recipiamur in communi ex- 
sanctorum. 

DCirca non angustemur in visceribus no- 
'oarctemur inira limites quantuleecunque 
tre : credamus in Spiritum sanctum,san- 
lieam Ecclesiam, sanctorum communio- 
perfectum nostrum videant oculi tui (Psal. 
6). Jesu, et in heneplacito tuo, sanctorum 
je, nostra insufficentia suppleatur. Si 
actis dilexerimus Deum, ct ipsi pro suo- 
iia meritorum nobis communicabunt bea- 
apud Deum. Ubi enim iu medio diligen- 
it Deus omnia in omnibus, necesse est ut 


mmunes gaudiorum communio comitetur. ἢ 


| itaque proximi, sed tota Christi beati- 
munione amoris et exsulationis, atque 
cipatione gaudii, nostra erit. Quod ergo 
liitudinis in me habiturus sum, de bestitu- 
t supplebo. Bonum enim quod in Deo vel 
0 diligam, diligendo faciam meum; ut 
audii alieni meum suppleat defectum. Vis 
i exemplo rei hujus faciam fidem ? Videt 
m suum, quem super omnia diligit, regali 
(€ diademate imperiali sceptroque et in- 
talibus insignitum ; quanta est matris di- 
& est exsultatio ejus, et filii honorem et 
atque popilares applausus, omniumque 
tionem sibi mater appropriat : sic in terra 


634 


A viventium unusquisque beneficio charitatis omnium 


beatitudini coexsultat. 

102. O communio charitatis, o dulcedo amoris, o 
securitas, o requies, o sabbatum delicatum, o s&eter- 
ne felicitatis introitus, quam pretiosiorem omnibus 
Jhesauris, desiderabiliorem omnibus divitiis, elegan- 
tiorem oribus regnis operatnr charitas de puro 
corde, et bons conscientia, et fide non ficta! (I Tim. 
I, 3.) Quis mihi dabit hoc amatorio poculo inebriari, 
hoc lethargo sopiri, ut totus a corde meo mortuus, 
totus a me translatus in amorem Dei et proximi, in- 
ter has duas sortes, in pace in idipsum dormiam 
et requiescam? (Psal. iw, 9.) Quis me sancte illi com- 
munioni adscribet, ubi jucunditas Augelorum trans- 
funditur in omnes, et ab omnibus refundetur in Deum, 
eritque Deus omnia in omnibus (/ Cor. xv, 28), ut 
sit ipse universis diligentibus eum amor, vita, pax, 
4996 gaudium, quies, claritas, securitas, et jubila- 
tio, satietas omnium desideriorum, eterna et. con- 
summala glorie beatitudo. Ámen. 

CAPUT XXXIV. 
Anime Deum amantis et anhelantis continua 
suspiria. 

103. In. persona diligentis et suspirantis et desi- 
derantis anims dicit Jeremias : Divisiones aquarum 
deduxit oculus meus (Thren. mr, 48). Duo sunt ge- 
nera compunctionis principaliter ; quia Deum sitiens 
anima prius timore compungitur, postea amore. 
Prius enim se in lacrymis afficit. Quia dum multi- 
tudinem ma'orum suorum cogital, pro his perpeti 
eeterna supplicia pertimescit. Cum vero longo fuerit 
moerore doloris consumpta, quedam jam de pre- 
sumptione venis securitas nascitur, et in amore cce- 
le-tium gaudiorum animus inflammatur : et que 
prius flebat, ne duceretur ad supplicium, postea 
amarissime flet, quia iucolatum suum in hac vita vi- 
det prolongatum. Noune hsc est mutalio dexter 
Excelsi? (Psal. Lxxvi, 11.) Et certe non est mirum 
si flet et dolet seesse in hoc exsilio, cum contem- 
platur qui et quales sint. Angelorum chori pulcher- 
rimi, qug illa societas bonorum spirituum, que ju- 
cunditas eterne visionis Dei : et septem alia 4138 
illud duloe convivium perficiunt, et beatum faciunt ; 
qua sunt loci amcenitas, miniswrorum dignitas, pul- 
chritudo diseumbentium, multiplicitas ferculorum, 
convivarum securitas , jubili assiduitas, convivii 
eternitas. Istis consideratis, amplius flet et dolet 
atque plangit, quod e tantis honis deest, quam p'ius 
fleret cum eterna tormenta metueret; sicque fit ut 
perfecta compunctio formidinis, trahat ad compun- 
ctionem dilectionis : quo cum perveutum fuerit, po- 
test clamare ex ardenti. desiderio, et dicere, Fac, 
Domine, sponse mi Jesu Christe, me gustare per 
amorem, quod gusto aliquantulum per cognitio- 
nem. Fame amoris tui languet misera anima mea; 
refocilla eam, Jesu, et sanet eam dilectio tua, im- 
pinguet eam affectus tuus, impleat eam tuus amor 
mellifluus, et inebriet eam. Eia? vre anime te non 
quaerenti et te non amanii! γε illis, Domine, qui dj- 


635 


VITIS. MYSTICA. 


" ligunt creaturas tuas pro te! Anima quee mundum A 28). Εἰ nusquam mihi salus, nusquam jucunditas, 


diligit, peccato servit, eL absque te nunquam quieta, 
neque secura erit. Unde Augustinus : « Fecisti me, 
Domine, ad te, et inquietum est cor meum, do- 
nec requiescat in ie. » O dulcissime Jesu, quando 
te videbo? quando apparebo ante faciem tuam? Psal. 
xLi, 3.) quando satiabor pulchritudine tua, in quem 
desiderant Angeli prospicere? (I Petr.1,12.) O quam 
excelsus tu es, qui excelsior ccelo es. Et tamen in 
tautum te humiliare dignatus est, quod animas hu- 
miles in habitaculum tibi elegisti. Ergo domum tuam 
decet sanctitudo (Psal. xci, δ). Hujus tam gloriosi 
et tam dilecti hospitis possimus sic considerare uti- 
litatem ; quoniam mentis quam inhabitat , torpentia 
excitat, quia gallus est; inquieta frenat, quia magi- 
ster est; frigida accendit, quia ignis est; accensa 
moderatur, quia unguentum est; emollit rigida, quia 
ratio est; fluxa restringit, quia medicina est. Est 
igitur manifestum, quia amor tuus non est otiosus ; 
quia qui te diligit, non tepescit. Da mihi igitur, 
optime Jesu, te diligere, et indesinenter meditari de 
te. Odor tuus, pie Christi Domine, et sponse aman- 
. üssine, suscitat mortuos, curat sgrotos. Fac me 
igitur, charissime Domine Jesu Christe, heec semper 
habere in. memoria mea, et recordari amaritudinis 
aceti et fellis, quod tu, seterna dulcedo, pro nobis 
gus!asti in morte. 

104. Consolamini, qui sub ehlamyde voluntarie 
paupertatis nutrimini, qui lectos sericis tectos rc- 
spuitis ; quia vobiscum Deus in paupertate, Non cu- 
bat in deliciis splendidi cubilis. Non inveniturin terra 
suaviter viventium (Job, xxvii, 13). Vere delicata 
nimis, in.o0 fatua et inhonesta esset sponsa, que 
spousum suum sapientem, pulcherrimum et deli- 
catum videret recumbentem in loco humili super 
. lenum, et ipso vidente fugeret, ac sic loco volu« 
ptuoso se collocaret. Quid sponsus posset de tali 
credere, nisi quod vellet divortium sui et sponsi 
qua&rere? Noli, anima mea, separationem querere, 
sed dic : Mihi adherere Deo bonum est (Psal. Lxxn, 


neque perfecta requies, nisi in te, Jesu Christe 
sponse fidelissime. Si vis ut recedam a te, da mihi 
alium te, ut de te fugiam 4992 ad te ; alioquin non 
recedam a te. Pauper tecum, vilis tecum, οἱ abjecta 
multo magis desiderio, quam habitare in tabernacu- 
lis peccatorum (Psal. txxxur, 14). Mora grata est 
mihi separari a te ad tempus propter te : sed mora 
nimis difficilis, aliquo tempore esse sine te; eum 
tamen tui ad hec misera caream, sine quo tamen 
esse non possum. 

105. Surgam ergo et circuibo omnia loca qus 
potero : non dabo somnum oculis meis, nec requiem 
pedibus meis, donec inveniam quem diligit anima 
mea. Effundite lacrymas, oculi mei, et p'orate, et 
nolite deficere, et nolite quiescere, donec illum in- 
veniatis. Sed quid faciam, ut illum inveniam ? quo 
me vertam ? ad quem ibo ? a quo consilium petam ? 
quam interrogabo ? quis mei miserebitur ? quis me 
consolsbitur ? quis mihi indicabit quem diligit anima 
mea, ut requiescat ? Circumspicio, si viderem illum, 
et non video. Vellem illum invenire, et non invenio- 
Me miseram ! quid agam ? quo enim abiit dilectus 
meus ? Qusesivi, et uon inveui illum ; vocavi, et non 
respondit mihi. Heu! heu! quo abiitgaudium meum? 
ubi latet amor meus ? ubi est dulcedo mea ? cur de- 
reliquisti me, salus mea ? Heu mihi ! Domine, heu! 
miserere anims me: ! Recessisti, consolator vite 
mese, nec valedixisli ; mihi; et quid faciam ? ubi te 


C unicum bonum meum requiram ? et quando te inve- 


niam ego miserabilis? Reuuit consolari anima mea 
(Psal Lxxvi, 3j, nisi in te, dulcedo sancta mea. O 
Salvator meus, veniat, obsecro, tempus quando re- 
velatis oculis inspiciam quem nunc a longe inclamo, 
appreliendam quem desidero, et amplectar, in abysso 
amoris tui totus absorbear. Nihil 1riui, quaeso, sine 
te dulcescat, nil pretio um arrideat mihi, Sed da 
mihi, bone Jesu, in te vivere, et pro amore tuo mo- 
ri, qui pro me diguabaris amare mortis subire tor- 
mentum. Àmen. 








VITIS MYSTICA 


SEU 


TRACTATUS DE PASSIONE DOMINI 


Super, Ego sum vilis vera. 





Hic tractatus non est S. Bernardi, sed cujusdam alterius auctoris pii, nec indocti, nec inelegantis, qui 
parvos sermones conscripsit, ez num. 53. 





43S PROOEMIUM. 

Jesu benigne, vitis vera, lignum vitse, quod in 
medio paradisi situm est; Domine Jesu Christe, cu- 
jus folia sunt in medicinam, fructus vero in vitam 
ieternam ; benedictus flos et fructus Virginis Matris 


castissims&, sine quo nullus sapit, quia tu es eeterni 
Patris Sapieutia : mentem meam debilem et aridam 
pane intellectus, et aqua sapientis salutaris dignare 
reficere, ut te, o clavis David, aperiente, mihi rese- 
rentur obscura; et te, o vera lux, raiiante, tene- 


VITIS MYSTICA. 


pandantur : ut. per me ministrum humilem, Ἀ "emur. Sed quid dicimus, cum plures inveniamus, 


pso manifestante et clucidante, loquentes si- 
; audiertes vitam habeamus seternam Amen. 
CAPUT PRIMUM. 
Christum Jesum esse veram vitem. 
4o sum vitis vera (Joan. xv, 1). Ipso Domino 
ehristo adjuvante videamus quasdam proprie- 
itis terrestris, ia quibus etiam illius supercce- 
ritis proprietates nominare possimus : nec 
1ea, qui exterius ad culturam eidem exhi: 
*, consideremus. Et primo quidem, quod plan- 
let vitisin terra, non seminari, translata de 
le : quod ad conceptionem Jesu mihi perti- 
ideiur. Vitis enim primo nata de vite, est Deus 
s de Deo, Filius de Patre, cosmternus οἱ con- 
ntialis ei, de quo genitus est. Sed ut majorem 
| fructum, plantatus est in terra, id est in Vir . 
[aria conceptus, factus quod non erat, manens 
»rat. Benedicta ierra hec, omnium gentium 
ens benedictionem. Vere benedicta, que Deo 
benignitatem, tam benedictum protulit fru- 
Hec est terra, de qua scriptum est : Terram 
perabatur quisquam, sed irrigabatur a fonte 
lente de paradiso (Gen. τι, 5, 6). Terra quippe 
on accepit operationem humanam, ut conci- 
ir in ea Filius Dei ; sed aqua Spiritus sancii irri- 
tit : ita enim legis, Spiritus sanctus superveniet 
't virtus Altissimi obumbrabit tibi(Luc, τ, 35). 
m de hac terra scriptum est : Aperiatur terra, 


et post octo plantatos, vel post octoginta annos, cum 
naturaliter erit eorum labor et dolor, nec voluntate 
saltem ad Dominum converti, nec tam mature im- 
pensi sanguinis pretiosi memores, tamdiu vanitati 
subjectam corrigere vitam ? Quid miserius ? Christus 
octavam diem a nativitate sua vix exspectat-ut suum 
tibi sanguinem impendere incipiat : tu post non dico 
octo dies, sed nec posi octoginta menses, imo et 
octoginta annos solam non rependis voluntatem ? 
Ille vix natus sanguinem tibi effundit: tu jam mori- 
turus voluntatem tuam non refundis ? Bonus pro- 
fecto Jesus, qui etiam in quarta vigilia vcnientem 
servum suscipit poenitentem. Dedisti robur annorum 
juvenilium hosti Christi! Christo saltem misericor- 
diter exspectanti infirmam tribue voluntatem : nec 
dubites quin illam accipiat. Puer enim natus est 
nobis (Isai. 1x, 6), ut parvulis munusculis console- 
tur ; quia parvum parva decent. Quod si quod offers 
parvum non fuerit, id est humile, per hoc ipsum ad 
ipsum humilem intrare non poteris, qui de xe dicit, 
Ego sum ostium (Joan. x, 9) : etalibi, Venite ad me, 
omnes; οἱ discite a me quia mitis sum οἱ humilis 
corde (Matth. x1, 28, 99. 

3. Possumus et alio modo accipere prewcisionem 
vitis nostre : ut dicamus omnia ab eo precisa, 
quibus caruit in hac vita, cum ea tamen habere po- 
tuisse ; et accipiamus hanc pr&cisionem a verbo 
Apostoli dicentis : Qui cum in forma Dei esset, exi- 


"minabit Salvatorem (Isai. χιν, 8). Aperta C nanivit semetipsum, formam 4999 servi accipiens . 


8 fuit per fidem, credens et obediens angelo : 
navitque vitam salutarem, Salvatorem nostrum 
p vite premia largientem. Hac itaque vite 
; in lucem edita quaedam proprietates culture 
Uinentes Δα ἢ ἰῷ sunt. 
CAPUT 1l. 

ecisione vitis, sive de variis mysteriis ad 
tatum exinanilionis Christi spectantibus. 
Solet enim vitis fructifera pracidi: quod et 
raliter, et figurative accipi potest. Cireumci- 
im fuit Jesus ; non quod hac cireumcisione 
ι, que in antiquis Patribus delebat originale 
ftum, sicut Baptismus in nobis. Nihil enim 
to originali per concupiscentie vitium con- 
debebat, quia sine omni concupiscentia car- 
Onceptus erai ; sed ne legem, quam ipse de- 
. Solvere videretur. Moraliter vero docens nos 
ere non sgre ferre, si quando poenas peccati 
ur, quod in nobismetipsis non recognoscimus, 
pse peccatorum purgator non fuerit dedigna- 
Ὁ nobis subire remedium peccatorum. Conso- 
' ergo dolores nostros, qui nequaquam sine 
lo sumus, doloribus illius, qui non pro se, sed 
)bis doluit et vulneratus est, non pro se, sed ut 
s vulneribus mederetur. Vide quaotum ad su- 
ndos dolores festingvit, quam paratus et prom- 
sanguinem effundere. Circumceisus pro nobis 
uivitatis sue octavo (Luc. τι, 21). Utinam nos 
ret anno octavo nonnihil pro Domino pate- 


(Philipp. τι, 6, 7). Ipsa enim exinanitio, quedam 
precisio est. Sicut enim minuitur vitis, quando 
praciditur, ita vera vitis Christus incarnatione mi- 
noratus ab Angelis, imo et infra omnes homines 
humiliatus fuit. Quomodo amputata fuit in eo glo- 
ria cultro ignominie, potentia cultro abjectionis ; 
voluptas cultro doloris, divitite cultro paupertatis. 
Vide nunc quantum precisa fuerit. Ille cui famula- 
tur omnis gloria ecelorum, imo ipse qui solus vera 
gloria est, quasi abjicit gloriam. Servuli cireumda- 
tus indumento sustinet ignominias, confusionibus 
operitur, ut te a confusionibus redimeret, et ad glo- 
riam pristinam revocaret: ille cujus potenti nutui 
omnia inferna, terrestria, et supercoelestia sunt 
subjecta, sic fit abjectus, ut reputaretur om- 
nium virorum novissimus (Isai. Lui, 3). Subjicitur 
fami, siti, caloribus, frigoribus, doloribus, infirmi- 
tatibus; et post hec tanta mortis supplicium non 
evadit. [11ὁ qui lucem inhabitat  inaccessibilem 
(I Tim. vi, 16), in quem desiderant Angeli prospi- 
cere (I Petr. 1, 12), cujus solius odor sanctorum sic 
mentes inebriat, ut et mundi presentis, et sui ipso- 
rum obliüi totis viribus currant post ipsum ; tanto 
doloris subjicitur, ut in ipso veraciter noscatur im- 
pletum quod ante dixerat per Prophetas : 0 vos om- 
nes qui transitis per viam, attendite et videte, si est 
dolor similis sicut dolor meus ! ( Thren. 1,12). Ille 
in quo omnes thesauri sapienüse et scientie Dei sunt 
abseonditi (Coloss. u, 3). Rex regum, dives in om- 


639 


VITIS MYSTICA. 


640 


nes, solus nullius egens, sic fit pauper, ut, ipso À veniunt mortuo humanitatis servitium exhibere (Ib. 


teste, et vulpibus terre et volucribus coli paupe- 
rior inveniatur, cum dicit : Vulpes foveas habent, et 
volucres celi nídos : Filius autem hominis non habet 
ubi capul suum reclinet (Matth. vii, 20). Pauper in 
nativitate, pauperior in vita, pauperrimus in cruce. 
Natus enim pastum habet lac virgineum, tegmen 
pannos viles. [n vita vero si tegumentum habuit, s;- 
pius in victualibus defecit. In morte et nudum in- 
venies, et sitiente" : nisi forle ad sitis ipsius reme- 
dium velis adhibere acetum myrrha et felle mix- 
tum (Joan. xix, 29). 

&. Postremo autem cultro timoris ampulati sunl 
ab ipso omnes amici οἱ proximi, ut non esset qui 
consolaretur eum ex omuibus charis ejus. Torcular 
enim calcavit solus, et de gentibus non erat vir cum 
eo (Isa. Lxmi, 3): et cum sustineret cor ejus im- 
properium et miseriam, exspectavit qui simul con- 
tristaretur, et non fuit; οἱ qui consolaretur, etiam 
non invenit (Psal. Lxviu, 21). Vide nunc quantum 
precisa fuerit vitis nostra. Qus vitis unquam tan- 
tum precisa fuit? Sed que est consolatio hujus 
precisionis ἢ Multus fructus. Multam enim et incom- 
parabilem precisionem sustinuit. Videtur tamen si- 
gnanter dictum esse, Et de gentibus non est vir me- 
cum : tanquam intelligendum sit solas mulieres cum 
illo remansiss». Viris enim forlioris naturz fugien- 
übus pre timore, non fugit muliebris infirmitas, 
quie etiam bajulantem sibi crucem, et in cruce mo- 
rientem non dereliquerunt. (Luc. xxnit, 27; Joan. 
xix, 25), sicut in persona Christi conquerentis lo- 
quitur beatus Job : Derelicta sunt tantummodo labia 
mea circa dentes meos (Job, xix, 20). Per labiaquippe, 
qu& cseteris sunt membris molliora, muliebris sexus 
mollis et infirmus intelligitur, qui solus Christo, 
discipulis fugientibus, adhssit, figuratur. Elegit 
enim Dominus infirma mundi, ut confunderet fortia 
(I Cor. 1, 27). Si vero fugam mentalem intelligi- 
mus ; nec vir relictus est cum eo, nec mulier, p'ze- 
ter illam, que sola benedicta est in mulieribus, que 
sola per illud triste sabbatum stetit in fide, et sal- 
vata fuit Ecclesia in ipsa sola (36). Propter quod 
aptissime tota Ecclesia in laudem et gloriam ejus- 
dem Virginis diem sabbati per totius anni circulum 
celebrare consuevit. Vere et singulariter benedictus 
palmes, qui a sua vite nullo potuil timore precidi. 
Abscissi sunt viri qui dicunt: Nos autem speraba- 
mus quod ipse redempturus esset Israel (Luc. xxi, 
21). Abscisse sunt mulieres, que quamvis pie pre- 


. (36) Ecclesiam in mortis Christi triduo perman- 
sisse in sola B. Virgine eque tenent Alensis, Du- 
randus in Rationali div. Offic. et alii, quos citat et 
sequilur Turrecremata lib. 1 De Ecclesia, cap. 314. 
Sed ista opinio passim rejicitur. Cum enim Ecclesia 
nomen collectitium sit, inquit Melchior Canus lib. 1v 
De loc. theol., cap. ult., si unus tantum crederet, 
non crederet Ecclesia ; cum congregatio ad minus 
trium esse debeat. Quod vero prafati auctores affe- 
rubt pro fundamento sue sententie, nimirum hujus 
re! signum esse candelam illam, qui in officio heb. 


xxi, 56), tamen illud resurrecturum nequaquam 
credebant. Et fortasse propterea (quod tamen non 
asserendo dico, ne novas videar assertiones introdu- 
cere) illa Mater quie plus habuit pietatis, cum aliis 
ad ungendum non venit corpus Christi sepultum, 
quia frustra putabat eum ungi, quem resurrectu- 
rum sciebat. Vere fortis hsec mulier, et pre cunctis 
post filium honoranda. Vere et virago dici potest, 
48 ἃ viro Christo per amoris [al. animi] fortitu- 
dinem separata non est ; sed 48380 eum, quem mo- 
rientem, et mortuum vidit, credidit immortalitatis 
gloria sublimatum. 


CAPUT Ill. 


B De circumfossione vitis, id est, de insidiis judeo- 


rum el vulneribus Christi. 


5. Circumfoditur vitis. Fossio bsc insidiantium 
fraus intelligitur. Quasi enim foveam fodit, qui dolo : 
machinatur aliquem decipere. Unde conquerens di- 
cit : Fcderunt ante faciem meam foveam (Psal. τὶ, 
7). Non enim poterat illi aliquis dolus abscondi, qui 
oculatus est ante et retro ; et qui przeterita et futura, 
lanquim preseniia, intuetur. Omnia enim nuda et 
aperta suut oculis ejus (Hebr. 1v, 13). Ostendamus 
autem per exemplum aliquam fraudem istarum fos- 
sionum. Adducunt, inquit Evangelium, Domino Jesu 
mulierem adulteram, dicentes, quod Moyses in lege 
precepit hujusmodi lapidare. Tu autem quid dicis? 
(Joan. vir, 3, 5.) Vide foveam, qua beatam Vitem 
nostram cireumfoderunt ili pessimi agricole, non 
ut facerent eam germinare, sed magis arescere. Ve- 
rumtamen in contrarium cessit eorum intentio, et 
circumfossa fertilis magis facta est, et. humorem 
misericordie  distillans. Foveas vero videamus. 
Dixerunt apud se : Si secundum leyzcm dixerit. mu- 
lierem lapidandam, foveam incidet crudelitatis, qui 
de se dicit. Mitis sum οἱ humilis corde (Matth. xi, 
29) ;et iterum, Misericordiam volo etnon sacrificium 
(0se. vi, 6). Si vero dixerit absolvendam, fovesm 
prevaricationis non evadet : οἱ jure condemnabitur 
ut legis transgressor. Sic captant in auimam justi 
(Psal. xcu, 21), et observant peccatores justum, et 
strident (Psal. xxxvi, 12) : nescientes quod frustra 


[) jacitur rete ante oculos pennatorum (Prov. t, 11), 


et quod qui fodit foveam, incidet in eam (Ibid. xxvi, 
27). Sed leviter transilivit has foveas noster Ibex, 
ipsosque fossores dejecit in illas. Ail enim, Qui sine 
peccato est vestrum, primus mittat in eam lapidem 


domade sancte, caeteris exstinctis, sola remanet ac- 
censa, quasi per cereos exstincios exincta lides apo- 
»stolorum, per accensum fides B. Virginis integra 
significetur ; siquid probat, id solum obtinet, a 
stolos a fidei confessione defecisse, aut eiiam in fide 
viva, quae per dileciionem operatur, inqu't. Canus 
ib. cap. δ. Quanquam Rupertus lib. v. De div. Offic., 
cap. 26, asserit, exstinctos cereos, priores denotare 
prophetas a Judseis occisos, accensum, vero ipsum 
Christam. V. Duvallium iu 2-2. Tract. de fide q. 1, 
a. 9. 


VITIS MYSTICA. 


. vini, 7) : quasi dieat, Legi mes non contra- 
pielatem meam non desero. [sia quidem 
t lapidari; sed non lapidabitur, quia qui lapi- 
uste possit in eam mittere, non babetur. 
Nonne vis adhuc aliquas foveas videre? Licet, 
Int, censum Caesari dari, an non? Dixerant 
apud se : Si dixerit, Licet, tenebitur reus, 
am libertatis nostrae destructor. Solutio enim 
s, servitii signum est. Si dixerit, Non licet; 
erit lese majestatis. O stultos! solet stultus 
secundum se estimare ; et quod ipse ignorat, 
1165 quosque credit similiter ignorare. Sed 
ait Sapientia? Liberiati non derogo, majesta- 
on offendo; foveas vestras non incido. Reddite 
sunt Gesaris, Caesari; e£ quae sunt Dei, Deo 
h. xxi, 17, 21). Non enim oífenditur Deus ju- 
qui vult cuique reddi quod suum est. Si redda- 
esari quod Cesaris est, non offenditur Cesar. 
Ὁ reddideritis qus creavit juste, quod justum 
citis. Reddite ergo Cesari denarium, Cesaris 
ilem imaginem : reddite Deo animam, quam ad 
nem et similitudiuem suam creavit; et ecce 
fueritis. Longum esset nimis omnes foveas, 
vere Viti nostre maligni isti foderunt, edisse- 
quia omuia illius et verba, et faeta calumniari 
antur. 

Sed cum viderent circumíossiones nil nocere 
magis autem se ipsos dum fodiunt, in ipsas 
886; ipsam Vitem circumíodere et perfodere 


042 

tus in corde jam dudum mortui peecatis, mortui 
mundo, tanquam insensibiles facti, nec minas, nec 
tormenta, nec mortem sentire potuerunt. Quid mi- 
rum? Mortui erant. Mortui enim estis, ait Apostolus 
Coloss. 11, 3). Qualem mortem quidam stultus sa- 
pienter optabat dicens : Moriatur anima mea morte 
justorum, et fiant. novissima mea horum similia 
(Num. xxu, 10). Bona mors, mortem contemnens : 
bona mors, vitam conferens sempiternam. Sic ergo 
jam dudum vulneratum et mortuum fuit cor Jesu 
mortificati propter nos, tota die sstimati sicut ovis 
occisionis (Psal. xtti, 29). Accessit autem et mors 
corporalis,et. vicit ad tempus, ut vinceretur in eter- 
num. Vicia est, quia resurrexit a mortuis, quia 
mors ultra non dominabitur ( Rom. vi, 9). Sed quia 
semel venimus ad cor dulcissimum Jesu, et bonum 
est nos bic esse, ne sinamus nos facile avelli ab eo, 
de quo scriptum est : Recedentes a te in terra scri- 
bentur (Jerem. xvi, 13). Quid autem accedentes? 
Tu ipse doce nos. Tu dixisti accedentibus ad te : 
Gaudete, quia nomina vesira scripta sunt in calo 
( Luc. X, 20). Concordemus hsec, quia si sic hi qui 
in ecelis scripti sunt, quid ergo illi qui in terra scri- 
bentur? Lugebunt utique. Sed quis nolit gaudere? 
Accedamus ergo ad te, et exsultabimus et letabimur 
in te, memores cordis tui. O quam bonum et quam 
jucundum habitare in corde hoc! Bonus thesaurus, 
bona margarita cor tuam, bone Jesu, quam fosso 
agro eorporis tui inveniemus. Quis hane margari- 


abani, ut sic sallem ad modum aliarum arbo- C tam abjiciat? Quin potius dabo omnia, omnes cogi- 


elernam incurreret ariditatem. Foderunt ergo 
rfoderuut non solum manus, sed et pedes, la- 
uoque, et sanctissimi cordis intima furoris lan- 
erforaverunt, quod jamdudum amoris lancea 
(| vulneratum. Vulnerasti, inquit in Canticis 
I$ Sponsus, cor meum, soror mea sponsa, vulne- 
cor meum (Cant. 1v, 9). Vulnerat cor tuum, 
ne Jesu, sponsa tua, amica tua, soror Lua. 
necessarium fuit illud ab inimicis ultra vulne- 
Quid agitis, o inimici? si vulneratum est, imo 
vulneratum est cor dulcis Jesu, quid secundum 
i$ apponilis? An ignoratis quod uno vulnere 
m eor emoritur, et fit insensibile mortuum Do- 
Jesu, quia vulneratum? Possedit vulnus amo- 
ossedit. mors amoris Domini cor sponsi Jesu. 
1060 mors altera introibit? Fortis est ut mors, 
reo etiam fortior quam mors dilectio (lbid. vin, 
on enim 4&8 putest prima mors expelli, id est 
iio malarum morüum mortificatrix a domo cor- 
juam sibi inviolabili jure, suo vulnere acqui- 
Si dum sque fortes concurrunt, quorum unus 
.domo, alter vero deforis, quis dubitet eum qui 
us esi, obtinere victoriam? Et vide quanta sit 
moris domum cordis obtinentis, et per vulnus 
ssime occidentis, non solum in Domino Jesu, 
t in servis ipsius. 

Veniamus ad martyres. Terreantur licet mar- 
, rident : feriuntur, et gaudent : occiduntur, et 
triumpbant. Quare? Quia morte charitatis in- 


tationes et affectus mentis commutabo, et compa- 
rabo illam mihi, jaclans omnem cogitatum meum 
in cor Domini Jesu, et sine fallacia illud me enu- 
triet. 

9. Ad hoec templum, ad hsec Sancta sauctórum, 
ad hanc arcam testamenti adorabo et laudabo no- 
men Domini, dicens cum Devid : Inveni cor meum, 
ut orem Deum meum (1I Reg. vii, 21). Etego inveni 
cor regis, fratris et amici benigni Jesu. Et nunquid 
non &adorabo? Orsebo utique. Cor enim illius mecum 
est, audacter dicam, si, imo quia caput meum 
Christus est. Quomodo quod capitis mei est, non 
meum est? Sicut ergo corporalis capitis mei oculi, 


D mei oculi vere sunt: ita et spirituale cor, cor 


meum est. Bene ergo mihi. Ego vero cum Jesu cor 
meum habeo. Et quid mirum, cum multitudinis cre- 
dentium fuerit cor utum? /Act. iv, 39.) Hoc igitur 
corde tuo, et meo, dulcissime Jesu, invento, orabo 
te Deum meum. Admitte tantum in sacrarium exau- 
ditionis (uz2» preces meas : imo me totum trahe in 
cor tuum. Licet enim tortuositas peccatorum meo- 
rum impediat me, tamen quia cor illud incompre- 
hensibili charitate dilatatam est et ampliatum, et tu 
qui solus potes facere mundum de immundo cou- 
ceptum semine, ut. deposita gibbi sarcina per fora- 
men acus possim transire; o omnium pulchritudine 
speciosissime Jesu, amplius lava me ab iaiquitate 
mea, eta peccaio meo munda me, ut purificatus 
per te ad te purissimum.possim accedere, et in cor- 


643 


VITIS MYSTICA. 


de tuo omnibus diebus vite mes merear habitare; A tantam altitudinem meritorum processit, ut dicat 


ei ut videre simul semper et facere tuam valeam vo- 
luntatem. 

10. Ad hoc enim perforatum est latus tuum, ut 
nobis patescat introitus. Ad hoc vulneratum est cor 
tuum, ut in illo el in te ab exterioribus perturbatio- 
nibus absoluti habitare possimus. Nihilominus et 
propterea vulneratum est, ut per vulnus visibile 
vulnus amoris invisibile videamus. Quomodo hic ar- 
dor melius osteadi potest, nisi quod non solum cor- 
pus, verum etiam ipsum cor lancea vulnerari per- 
misit? Carnale ergo vulnus vulnus spirituale osten- 
dit. Et hoc fortasse innuit ipsa auctoritas preelibata, 
in qua bis positum est, Vulnerasti. Utriusque enim 
vulneris ipsa soror et sponsa causa est : ac si spon- 
sus 4399 aperte diceret, Quia zelo amoris tui vulne- 
rasti me, lancea quoque militis vulneratus sum. 
Quis enim cor tuum palo vulnerari permitteret, 
nisi prius amoris illius vulnus percepisset ? Dicit 
ergo : Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa. vul- 
nerasti cor meum (Cantic. 1v, 9). Sed quare soror el 
sponsa? &n non poterat sufficientem sponsi amantis 
alfectum ostendere solius sororis, vel solius sponse 
posito? Vel quare sponsa, et non uxor, cum quolti- 
die vel Ecclesia, sive quelibet fidelis anima sponso 
suo Christo bonorum operum sobolem debeal gene- 
rare? Paucis dico : solent sponse nondum alligate 
conjugali vinculo amari ardentius, quam postea. 
Tempore enim procedente amor ipse componitur. 
Sponsus ergo noster, ut magnitudinem insinuet sui 
amoris, qui tempore non decrescit, amicam suam 
sponsam appellat, eo quod illius amor semper novus 
sit. 

11. Sed quia sponse etiam carnaliter diliguntur, 
ut in amore sponsi nostri nil carnale sapias, ipsam 
sponsam suam sororem appellat, quia sorores jam 
nequaquam carnaliter adamantur. Dicit ergo, Vul- 
nerasti cor meum, et cietera : tanquam dicat, Quia 
summe te diligo, ut sponsam; caste, ut sororem; 
vulneratum est cor meum propter te. Quis illud cor 
tam vulneratum non diligat ? quis tam amantem non 
redamet? quis tam castum non amplectatur? Diligit 
profecto vulneratum, 4118 nimio illius amore vulne- 
nerata proclamat : Vulnerata charitate ego sum. 
Nunquid non redamat sponsum amantem, qus di- 
cit: Nuntiate dilecto quiaamorelangueo? (Cantic.v, 
8.) Fraterno se amantem amor complectitur, quz di- 
cit: Quis mihi det te fratrem meum sugentem ubera 
matris mec,ut inveniam te foris, et complectar, et 
deosculer, et jam me nemo derideat ? [al. despiciat] 
(Ibid. viu, 41.) Quis autemest foris? JSstimo quod extra 
corpus. Quamdiu sumus in hoc corpore, peregrina- 
mur a Domino. Quis hanc peregrinationem patienter 
ferat? Plena est dolore preteritorum, labore pr&- 
sentium, timore futurorum : in qua etsi sponsus se 
aliquando gratia consolationis exhibeat, stat tamen 
longe quasi post parietem, corpore hoc peccati se- 
parante inter nos et ipsum; nec facile prebet se 
tangendum et osculandum, nisi illi animee 402 in 


ei, Surge, amica mea, columba mea, formosa mea : 
(Cantic. u, 13, 14.) que sola, licel raro, aliquo 
modo arbitrans sc comprehendisse proclamat, Inve- 
niquem diligit anima mea ; tenui illum,nec dimit- 
tam (Ibid. m. 4). Sed ad hunc gradum non facile 
quis ascendit. Nos igitur adhuc intus, id est in cor- 
pore, manentes, quantum possumus amemus, redame- 
mus, amplectamur vulneratum nostrum, cujus 
impii agricole foderunt manus et pedes, latus et cor : 
stemusque, ut cor nostrum durum adhuc οἱ impc- 
nitens amoris sui vinculo constringere, et jaculo 
vulnerare dignetur. 


CAPUT IV. 


De vinculis nostre Vitis, id est de variis Christi 
vinculis et panis. 


19. Ligatur vitis. Quis vincula nostre Vitis non 
videat? Videamus tamen hoc vinculum. Primum, 
obedientia fuit. Obedivit enim Patri usque ad mor- 
(em, mortem autem crucis (Philipp, 11, 8). Obedivit 
Matri et Joseph secundum illud : Venit Nasareth 
cum eis, et erat subditus illis (Luc. n, 51). Obedivii 
enim in terrenis judicibus, solvens didraehmum 
(Matth. xvii, 233-26). Secundum vinculum, eterus 
Virginis, de qua canimus : « Quia quem cceli eapere 
non poterant, tuo sancto gremio contulisti (Re- 
spon. de Nativitate Domini). » Tertium, in pre- 


C sepio fuit, secundum illud: Vagit infans inter areta 


conditus presepia, membra pannis involuta Virgo 
mater alligat, pedes, manus, atque crura stricia 
cingit fascia ( Hymn. Officii Passionis). Quartum 
vinculum fuit funis, quo ligabatur, cum caperetur : 
ita enim habes, Tunc, videlicet cum traditus esset, t&- 
jecerunt manus inJesum,et vinxerunt eum(Matth. 
xxvi, 50; Marc. xiv, 46). O rex regum, et Domine 
dominantium, quid tibi et vinculis ? Ligantur vites, 
ne, si jaceant in terra, aul minuantur, aut corrum- 
patur fructus earum. Incorruptibilis autem fructus 
fuit ejus, εἰ est. Quare ergo ligatur ? Bene quidam 
rex, cum percussus humana sagitta peteretur ut se 
ligari permitteret, donec excideretur, 4838 quia 


[) levissimo motu mortem posset incurrere: « Noa 


decet, » inquit, « vinciri regem (37-38). » Libera sit re- 
gisel semper salva potestas. O Deus deorum, quan- 
tum ergo derogatum fuit libertati et potentise tum ! 
Tot adeo ligaris vineulis, qui solus ligandi et solvea- 
di petestatem habes! Sed propter misericordiam 
tuam ligatus es, ut nos a miseriis nostris faceres 
absolutos. O quam immitia fuerunt illorum immitis- 
8i morum vincule, quibus Agnum mitissimum vin- 
ciebant 1 Video oculis mentis te, Domine Jesu, tam 
duris nexibus astricium, tanquam latronem trahi 
ad judicium principis sacerdotum, et inde ad Pila- 


(37-38) Simile quid de Alexandro Q. Curtius, lib. 
Ix, cap, 41. Item de C. Mario Plutarchus in Apoph- 
theg. Bom. 


645 


VITIS MYSTICA. 


646 


tum video, et perhorresco, et admiror, et admiran- A is'a est, dies indignationis et blasphemis, dies tribu- 


do deficerem, nisi quod liquide cognosco te prius in 
corde chariiatis nexibus fuisse constrictum, qui ad 
deteriora vincula sufferen?ia te leviter attrahere po- 
tuerunt. Gratia sit vinculis tuis, bone Jesu, quz no- 
stra tam potenter diruperunt. 

13. Quintum fuit vinculum, quo ligatus fuit ad 
columnam, cum flagellaretur. Quanquam et ipsa fla- 
gella, que corpus ejus circuibant, non incongrue 
possumus vincula appellare. Sed quamvis immitia, 
quamvis dura, quanvis injusta, diligo flagellorum 
istorum vincula, quibus sacratissimum corpus tuum 
datum est contingere, quie tuo purissimo sanguine 
nou mediocriter sunt imbuta, o bone Jesu. Si enim 
sanguis tuus in flagellatione fuit. tam copiose effu- 
sus, ut columna guttis illius respersa adhuc, sicut 
asseritur, rubra servet vestigia; quantum sanguinis 
credam ipsis flagellis corpus tuum mitissimum scin- 
denübus inhzsisse ἢ Tam dure flagellatus est Domi- 
nus, ut sanguis ejus sursum in aera resultaret. Vide 
aulem quam bene huic ligationi conveniat, quod vi- 
tis ad palum ligatur. Quid enim aliud per palum 
"quam ipsa columna, cui Dominus Jesus alligatus 
accipitur? Sicut enim vitis palo,ita Christus co- 
lumns alligatur. 

44. Sextum vinculum fuit corona illa spinea, cum 
magna amaritudine illud caput amabile complectens, 
et multorum aculeorum in illo signa relinquens, 
sanguineas utique guttas eliciens, et, ut puto, in fa- 
ciem venerabilem transmittens, vix adhuc de spu- 
tis Judaicis exsiccatam. Crudele fuit vinculum hoc 
preter poenas quas pertulit in ligno, honoris pluri- 
mum babens et decoris. O rex glorie Domine Jesu 
Christe, corona omnium te confitentium, te sequen- 
lium, pugnantium pro te, viventium pro te, manen- 
tium in te! quis te tam amaro vinculo confusionis 
addixit? Ecce operit confusio caput tuum, et faciem 
tuam amabilem. Ingeritur tibi a generatione prava 
el amaricante honor derisorius in corona : sed spi- 
narum aculeis contendunt in te dolor et confusio. 
Nescio in utro magis puniaris. Corona derisionem; 
spinz ingerunt punctionem. Egredimini, filie Sion, 
et videte regem Salomonem in diademate, quo coro- 
navit eum mater ejus in die desponsationis ejus, et in 
die letitia cordisejus (Cantic. m, 11). Quicunque 
aulem anima confitetur se filiam Sion, id est Eccle- 
sie, egrediatur acuris secularibus, ἃ cogitalionibus 
vanis; et videat per contemplationem mentis regem 
Salomonem, id est Christum Jesum, qui est pax 
nostra, destruens inimicitias, amicidasque refor- 
mans iater Deum et hominem. 

15. Vide hunc, o felix anima, in diademate, quo 
coronavil eum mater ejus, Synagoga videlicet plebs 
Jud&eorum. O mater amara! Quid peccavit hic bo- 
nus filius tuus, ut vinculis etiam vinciatur ? Hic est 
qui solvit compeditos, qui erexit elisos, suscipiens 
advenas, pupillos, viduasque consolans; et meruit 
vinculari ἢ Hanene dotem, heeccire munuscula nuptiis 
illius impendis ? Dies enim desponsationis illius, dies 


C 


lationis et miserie, dies percussionis et doloris , dies 
vinculorum et mortis, dies desponsaüonis illius est. 
Hac arrha, o fidelis anima, sponsus tuus pretiosus 
subarrhavit te; et ipse tanquam sponsus hodie co- 
ronatus processit. Coronatus, inquit, non auro, non 
gemmis, sed spinis. Nec defuit purpura vestis irri- 
soris. Chlamydem enim cocciueam circumdederunt 
ei, quamvis ipse vestem corporis sui, sanguinis sui 
pretiosissimi effusione multo nobilius purp^ravit. 
Purpura enim non plus quam bis lingitur : ipse 
vero purpuram corporis sui non solum bis, sed etiam 
tertio sanguineo torrente pertinxit, Ecce sponsus 
tuus, O sponsa, rubricatur in sudore, in flagella- 
tione, 4484 in crucitixione. Eleva mentis oculos, et 
vide si tunica sponsi tui hzc sit, an non. Ecce fera 
pessima condemnavit filium tuum, fratrem tuum, 
sponsum tuum. Quis hic gemitus, lacerymasque con- 
tineat? quis hic non doleat? quia si est pium gau- 
dere pro Jesu, ita est pium flere pium Jesum. 

16. Septimum vinculum fuit, quo ligatus fuit in 
cruce, ferreum. Fuit hoc vinculum multo ferocius 
esLeris, quod non solum manuum, pedumque san- 
clissimorum compagem divisit, verum etiam illam 
purissimam animam a mundissimo corporis hospi- 
lio separavit. Nunc etiam, o filie Sion, egredimini, 
et videte pacificum nostrum, pugnantem pro liber- 
tate nostra, in bello occumbere. Videte vite nostre 
auctorem pro nobis vitz januas introire, ut nos δα 
vite viam revocet, Videte vincula durissima, clavos 
ferreos, pedes et manus, qus salutem nostram ope- 
rabantur in medio terre, crudeliter penetrare. Vi- 
dete lignum crucis missum in panem nostrum, pa- 
nem candidissinum, panem delicatum, panem Àn- 
gelorum, qui de ccelo descendit, uL se nobis daret in 
cibum, et animas nostras, continuo subjectas la- 
bori, semetipso, non alieno cibo reficeret; et seno- 
bis incorporando, non se in nostram carnem, sed 
nos in suum spiritum reformaret. Videte quomodo 
justus ligatur, quomodo cum iniquis deputatus est 
liberrimus et optimus sponsus noster. Moritur vita 
nostra, non pro suis necessitatibus, sed pro nostris. 
Date lacrymarum flumina in tantis vinculis morienti, 


D quia et ipse prior lacrymatus est. Vacate, οἱ videte 


quam amara, quam turpi morte condemnetur. Su- 
stinet enim adhuc, et diligenter considerat, si quis 
sit qui simul contristetur; si quem inveniat qui 
sanguinis rivos abstergat, et de cruce depositum 
muada sindone non panni, sed cordis involvat, et 
flens, cum beatis mulieribus flentibus ad tumulum 
prosequatur. . 

11. Quascunque anima fecerit hec assidue, spero 
etiam quod letissime resurrectionis quandoque me- 
reatur gaudio recreari. δὲ enim compatimur, et con- 
regnabimus (II Tim, 1, 12). Quod bene sponsa in 
Cantico amoris ostendit, premiitens, Fasciculus 
myrrha dilectus meus mihi ; inter ubera mea com- 
morabitur : et subjungit, Botrus Cypri dilectus meus 
mihi (Cantic. 1, 12, 13). Quid estfasciculus myr- 


647 
rbee ἢ Myrrha amara amaritudinem passionis signi- 
ficat : fasciculus vero coadunationem multarum pas- 
sionum ostendit. Fit ergo sponsus sponse suse fasci- 
culus myrrhe, quando ipsum multiplicibus affectum 
injuriis ad meutem reducit: quarum quadam jam 
enumeraie; 8188 vero enumerande sunt. Que sunt 
autem ubera sponse, inter quee illum commoratu- 
rum affirmat ? Duo ubera sponse, prosperitas el 
adversitas sunt. His (anquam uberibus nutritur, 
dum adversitate fovetur, ne in prosperis elevetur. 
Ponit autem dilectum suum inter liec. ubera, duni 
illius et in adversis, οἱ in prosperis recordatur. Ex 
quo evenit, ut ille qui modo fuerat fasciculus myr- 
rhe, id est, qui mentem sponse passionum suarum 
amaritudinibus amaricaverat, subito sit botrus Cy- 
pri, continens in se vinum jucunditatis et lwetiiis : 
quod fit, dum Sponsum, quem tot viderat oppres- 
sum injuriis, etmorte turpissima condemnatum, per 
resurrectionis triumphum gloria videl et houore co- 
ronatum, et cum humanilate, quam assumpserat, ad 
Patris dexteram considere; confidens se certissime 
per diversas tribulationes ad idem Domini sui gau- 
dium intraturam. 

18. Exeamus igituret nos, secundun: monita Pauli 
apostoli, cum sponso nostro bono Jesu extra castra, 
id est extra concupiscentias przesenls seculi, im- 
properium crucis οἱ vinculorum asperitatem cum 
illo portantes (Hebr. xum, 13) : quia non decel 
membrum delicatum esse sub capite crucifixo ; nec 
ad capitis corpus se indicat pertinere membrum, 
quod capiti compassum non fuit, Vinciamur ergo 
vinculis passionis boni Jesu, ut etiam vinculis cha- 
ritatis cum illo vinciri possimus. Ipse enim vinculis 
c baritatis devinctus, ad suscipienda vincula pas- 
sionis de coelo tractus est in terras: nos e contra- 
rio, qui de terris trahi desideramus ad ccelum, prius 
passionis vinculum nostro capiti colligemus, ut per 
hoc ad charitatis vincula perüinentes unum  efficia- 
mur cum ipso, secundum quod oravit Patrem, di- 
cens, Rogo, Pater, ut quos dedisti mihi, confirmati 
in charitate 48835 sint unum in nobis sicul tu etego 
unum sumus (Joan. xvi, 11, 20, 21). Quid hac uni- 
tate gloriosius ? quid ultra vel optare poteris, vel ha- 


bere ? Unum cum sponso tu eris. O felix, felicior, D 


imo omnium felicissima unitas! Hac unitate se Apo- 
stolus Christo unitum sentiebat, cum dixit : Quis 
separabit nos a charitate Ghristi ? Tribulatio ? an 
angustia ? an (ames? an persecutio ? an periculum? 
annuditas? an gladius? Certus sum quia neque mors, 
neque vila, neque angeli, neque principatus, neque 
potestates, neque altitudo, neque profundum, ne- 
que alia creatura poterit nos separare a charitate, 
qua est Christi Jesu (Rom viu, 35, 38, 39). Opte- 
mus totis desideriis hujus charitatis vinculis sponso 
et Domino nostro colligari, iia ut ejus sequentes 
vestigia illuc pervenire possimus, ubi ipse est qui 
dixit : Volo, Pater, ut ubiego sum, illic sit et minis- 
ter meus (Joan. xu, 26). 


VITIS MYSTICA. 


648 


CAPUT V. 


De cultura et speciositate nostre Vitis, id est, de 
pulchritudine Christi, interna, et externa. 


19. Visis ex parte his que viti ad culturam exte- 
rius adhibentur, nunc ad ipsam vitem animum cou- 
verlamus; ut per quasdam sinilitudines illius, 
nosiram Vitem magis proprie et propius contemple- 
mur. Totum corpus ipsius vitis aliis arboribus et 
arbustis deformius invenitur, et quasi penitus iau- 
ile videtur et abjectum, nec ipso aspectu amabile, 
aut visui accommodum. Quid hic dicemus? Corpus 
Vitis nostre Domini Jesu significare deberet, nisi 
quod plurimum discordare videtur hujus deformi- 
tas, et forma illius, de quo scriptum est : Speciosus 
forma pra filiis hominum (Psal. xiv, 3). Sunt au- 
tem nonnulli qui hec. verba non ad exteriorem, sed 
interiorem hominem retorqueant, id est, ad animam 
sive ad divinitatem, in quibus nimirum non solum 
filios hominum, sed etiam filios Dei, id est ipsos 
angelicos spiritus, precellebat. Tanto enim melior 
Angelis effectus est, quanto differentius prse illis no- 


men hzreditavit (Hebr. 1, 4). Ne ergo nos huic sen- 


tentie contradicere videamur, ad manum auctori- 
tates habemus : licet plurimos esse sciamus, qui 
nondum omnino spirituales effecti, aliud sentiant, 
fingeutes sibi quamdam spiritualem [fort. specialem] 
pulchritudinem in corpore Domini : et si quaudo au- 
diant Dominum ipsum despicabilem forma fuisse, 
non patienter sustinent; etsi lingua taceant, ran- 
core et motu animi contradicunt, non attendentes 
quod scriptum est, Spritus est qui vivificat ; caro 
autem non prodest quidquam (Joan. vi, 6k). Isaiam 
quoque non audiunt, vel inviti audiunt, dicentem in 
eum : Ecce vidimus eum, et non erat illi species ne- 
que decor : aspectus ejus non erat in eo; et desidera- 
vimus eum, despectum et novissimum virorum, vi- 
rum dolorum, el scientem firmitatem ; e£. quas 
absconditus vullus ejus etdespectus. Unde nec re- 
putavimus eum. Εἰ nos reputavimus eum quasi le- 
prosum, et percussum a Deo, et humiliatum (Isa. 
Lii, 2-1). Ecce qualis describitur a Propheta. Quid 
apertius ἢ Et vere talis erat in oculisiufidelium et car- 
nalium, qui tantum carnem noverunt intueri. 

20. Quod et nos manifestis rationibus possumus 
approbare. Primum quidem per affectum compas- 
sionis, deinde per defectum passionis. Et quia vere 
susceperat affectiones nostras, videamus quomodo 
affici solent homines circa eos quos amant, ut per 
notum ad ignotum veniamus. Quis nesciat hominem 
circa au.icum suum periclitantem sepe tanto affectu 
el dolore moveri, ut corporis sui detrimentum in- 
currat? Si hoc prestat lomo homini ; quantum Deum 
hominem Jesum putas homini prgstitisse? Si tu pro 
üno homine per compassionem periculum corporale 
incurri3; quid putas Dominum Jesum pro omnibus 
hominibus tolerasse ? Omnes enim sui erant, et om- 
nes morlaliter infirmi erant. Certe novimus Paulum 
apostolum de se dixisse ; Quis infirmatur, el ego non 
infirmor? (II Gor. x1, 29.) Et vere eo usque infirma- 


619 


VITIS MYSTICA. 


630 


batur, ut, sicut ipse de se fatetur, preesentia ejus es- Π amabilem tantis jejuniis consideremus afflictum. Et 


set despicabilis (Id. x, 10) ; et, sicut ait, Mundus 
mihi crucifixus est, et ego mundo (Galat. vi, 14). 
Mundu: quippe ei crucifixus erat, qui omnia 488 
mundi erant, tanquam mortua reputabat. Ipse vero 
mundo etiam crucifixus erat; quia ipsum propter 
crebras compassionum simul et passionum infirmi- 
tates corpore extenuatum et extermingtum eum 
mundus abhorrebat, nihil in co inveniens 4336 quod 
pertineret ad ipsum. Si ergo Paulus cum infirman- 
tibus infirmabatur, cum esset conservus et frater, 
€um conservis et fratribus; quid benignus Jesus 
Dominus et pater, pro creatura et filiis? Ardebat 
Paulus, quasi esset radio solis accensus: quantum 
ipsum Solem putas exarsisse ἢ Si usque ad tantam 
infirmitatem per affectum compassionis accenditur 
qui scintillam charitatis habuit ; quid sentiendum 
putas de ipsa Charitate, de cujus plenitudine omnes 
acceperunt ? 

21. Nec aliquo modo dubitandum, quin infirmita- 
tem el exierminationem corporis incomparabilem 
suslinuerit, qui etiam venerat crucem sustinere, et 
pre ceteris tanto. magis fuerit confectus, quanto 
major in eo fuit compassionis affectus, qui non so- 
lum facta, sed etiam cogitationes inspexit. Suffra- 
gatur his rationibus sententia ipsius Domini sic di- 
cenlis : Jerusalem, Jerusalem, quoties volui congre- 
gare filios tuos, quemadmodum gallina congregat 
pullos suos sub alas, et noluisti? (Matth. xxu, 31.) 


Videamus quid sibi hoc velit, quod Dominus se gal- C 


ling magis, quam alteri animali voluit comparare. 
Quia, ut a sanctis Patribus tenetur, ideo factum est, 
ut exprimatur incomparabilis affectus charitatis. 
Nullum enim animal circa pullos suos tanta com- 
passione movetur, sicut gallina. Fit enim toto cor- 
pore hispida, voce rauca, toto fervens animo, et 
omnibus membris infirma, el usque ad supremum 
defectum perveniens. Si ergo in tantum pullis suis 
gallina animal irrationale compatitur ; quanto putas 
optimum Jesum humano generi fuisse compassum ? 
ad quantam putas eum debilitatem et infirmitatem 
pervenisse ? quanta ipsum putas macie confectum 
fuisse, qui pro omnibus cognoscitar doluisse ? Unde 


Isaias : Vere languores nostros ipse tulit, et peccata D 


nostra ipse portavit (Isai, yu, &). 

22. Sed ad passionis jam defectum veniamus. 
Passionem autem non illum diem unum appellamus, 
quo mortuus fuit, sed totam vitam illius. Tota enim 
vita Christi crux fuit et martyrium. Breviter ergo 
dicamus, sed meditando longius immoremur, quante 
fuerit parcitatis in abstinentia ; quam prolixus fuerit 
in vigiliis; quam frequens in orationibus ; in labore, 
in sudore vultus sui quam assiduus, cum circumiret 
vicos οἱ castella, evangelizans et curans undique ; et 
quam crebro famem pertulit et sitim ille Panis vivus, 
ille Fons aqu: salientis in vitam sternam. Videa- 
mus aliud jejunium quadraginta dierum et quadra- 
ginta noctium, post quos esuriit ; et jam ἃ deserto 
ad homines redeunti occurramus, et vultum illum 


ParRoL, CLXX XIV, 


optime posuit Evangelista post jejunium, Esuriit 
(Matth. 1v, 2); ut scias Jesum, non in virtute divi- 
nitatis, sed humanitatis sue natura jejunasse. Quid 
enim magnum, si ia divivitatis forlitudine quadra- 
ginta diebus jejunasset, in qua nunquam esuriit ? 

23. Sed jam ad illum ulüms diei agonem venia- 
mus, et causas deformati corporis nequibimus igno- 
rare. Incipiat ergo consideratio nostra in eodem 
loco, ubi, ipso teste, cum inciperet pavere et tzde- 
re, tristis fuit anima ejus usque ad mortem (Marc. 
xiv, 33, 34). Sudor sanguineus orantis et agonizan- 
tis membra copiose perfudit, ita ut jam non solum 
distillaret, sed guttatim decurreret in terram (Luc. 
xxu, 43, 44). Procedamus nune, et illius noctis in- 
commoda percurramus: quomodo tentus, vinctus, 
tractus, cssus, consputus, colaphis alapisque per- 
cussus, spinis coronatus, arundine cesum caput, 
flagellis acerrimis laceratus, propria cruce oneratus, 
primo portans eam, que ipsum postea statim fuit 
portatura. Talem inspice Jesum. Quis hic locus de- 
liciarnm ? qualis hie decor speciei? quis in corpore 
sic mactato forms pulchritudinem quserat ? 

2&4. Sed veniamus ad finem. Nudatur Jesus. Quare? 
Ut tu corporis purissimi deformationem valeas in- 
tueri. Nudatur ergo bonus Jesus. Heu mihi ! qui ve- 
stivit coelos diversis sideribus, ante crucem exspo- 
liatus, nudus etiam ut erat, lividus cruci atfligitur. 
Heu ! candor lucis seeterng nigrescit in carne pro- 
carne salvanda, et facies quam Cherubim et Sera- 
phim aspicere desiderant, erat ex lacrymis turgida. 
Nudatur Dominus, qui ante ssecula regnans decorem 
induit et fortitudinem, cui canimus: Confessionem 
et decorem induisti ; amictus lumine, sicut vesti- 
mento (Psal. ciu, 4, 2). 432 Spectaculum fit et 
opprobrium mundo et hominibus ; fit tanquam pro- 
digium multis, et commotio capitis in populis Caput 
nostrum, gaudium nostrum, honor noster bonus 
Jesus. Sed quid moror? Exaltato in crucem perfo- 
rantur manus et pedes viri optimi benigni Jesu. Eji- 
citur sanguis, si quis supererat. Stat Mediator noster 
iu conspectu Patris sui in confractione, αἱ avertat 
iram ejus, ne disperdat nos. Vere non cadit mente: 
stat constanter etiam perseverantia bons voluntatis. 
O qualem te intueor, dulcis Jesu ? O dulcissime atque 
amantissime Jesu, quis te tam amare et tam odiosse 
morti addixit! Vulnerum antiquorum nostrorum 
unice Salvator, quis te usque ad hec non solum 
dirissima, sed etiam turpissima vulnera patienda 
periraxit? O Vitis dulcissima, bone Jesu, hunccine 
fructum reddit tibi vinea tua, quam de Egypto trans- 
tulisti ? Exspectaveras patienter usque ad hunc diem 
nuptiarum tuarum, ut faceret uvas; fecil autem 
spinas. Spinis enim coronavit te, οἱ spinis pecca- 
torum suorum circumdedit te. Ecce in quautam ama- 
ritudinem conversa est vitis, non jam tua, sed aliena. 
Negavit enim te dicens et clamans : Non habemus 
regem, nisi Cesarem ! (Joan, xiv, 15). 

$5. Ejectum ergo tc extra viceam civitatis et 


οἱ 


651 


eonsortii tui, sacrilegi agricolee occiderunt non su- 
bito, sed longo crucis tormento confectum, et mul- 
tis vulneribus flagellorum et clavorum pariter cru- 
ciatum. O quantos habes, Domine Jesu, percussores! 
Percutit te Pater tuus, qui proprio Filio suo, id est 
tibi, non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit te 
(Rom. vni, 32). Percutis temetipsum :tradis enim in 
mortem animam tuam, quam nemo potest tollere ἃ 
te sine te (Joan. x, 18). Percutit te discipulus im- 
pius traditione et osculo falso. Percutit te Judszus 
colaphis et alapis. Percutiunt te Gentiles flagellis et 
clavis. Ecce quantum percussus et humiliatus es. O 
quanti percussores, et quanti traditores tui! Tradi- 
dit te Pater tuus ccelestis ; quia, sicut dictum est, pro 
nobis omnibus tradidit te. Sic enim quidam servo- 
rum tuorum gratulando dicit de te : Qui dilexit nos, 
et tradidit semetipsum pro nobis (Ephes. v, 2). O 
vere admirabile commercium] tradidit se rex pro 
servo, Deus pro homine, creator pro creatura, in- 
Docens pro nocente. Tradidisti ergo te in manus 
traditoris illius falsi discipuli: tradidit ille te Ju- 
dzis, et tradiderumt te illi pessimi traditores Genti- 
libus ad illudendum, et conspuendum, et flagellan- 
dum, et crucifigendum. Dixisti et preedixisti tu hzc 
(Marc. x, 33, 34), et ecce facta sunt. Omnibus eaim 
consummatitis, ecce crucifixus es. Nec sufficit te vul- 
neratum esse, quin et super dolorem vulnerum tuo- 
rum addunt, dantes tibi sitienti vinum myrrhatum 
bibere cum felle mistum. 


26. Doleo super te, Domine mi rex, magister, et ἢ 


pater, imo et frater, Domine mi Jesu Christe, ama- 
bilis valde super amorem mulierum, cujus sagitta 
nunquam abiit retrorsum (II Reg. 1, 26, 22). Sagit- 
(28 enim (u:e, id est doctrine tug, acute, quia vivus 
est sermo tuus et efficax, et penetrabilior omni gla- 
dio ancipiti, pertingens usque ad divisionem animse 
et spiritus (Hebr. 1v, 12). Nec declinat clypeus tuus 
n bello, Scuto enim bonz voluntatis tuse coronasti 
nos. Hasta orationum tuarum non est aversa ; quia 
etiam pro transgressoribus orasti ut non perirent ; 
quanto magis pro amatis? tu leone fortior. Etenim 
tu leo de tribu Juda, superasti illum leonem qui cir- 
cuit rugiens et querens quem devoret (Apoc. v, 5). 
Tu aquila velocior. Exsultasti enim ut gigas ad cur- 
rendam viam (Psal. xvii, 6), ad implendum myste- 
rium incarnationis tuz : donec sicut aquila provo- 
cans pullos suos, expaadisti alas brachiorum tuorum 
in cruce, et super nos volitans assumpsisti nos, et 
portasti in humeris tuis, in fortitudine tua, ad ha- 
bitaculum sanctum tuum, in domum familiaritatis 
et claritatis tue; ubi de ove et drachma perdita el 
inventa fecisti convivium vicinis et amicis tuis bea- 
tissimis spiritibus, ipsos hilariter ad tuam congratu- 
lationem invitans, faciens in ccelis gaudium de pec- 
calore ponitente. Et cum talis sis ἃς tantus, morte 
turpissima condemnaris, spiritumque in manus Pa- 
tris commendando, capite inclinato, exspiras. 

27. Venite, quiso, et condolete ei omnes qui 
gaudere desideratis in Domino. Attendite manu for- 


VITIS MYSTICA. 


tem nostrum, quomodo contritus est; desiderabw 
lem nostrum, quomodo 488 miserabiliter defor- 
matus est; pacificum nostrum, quomodo in bello 
peremptus. Ubi est rubor roseus? ubi eandor juve- 
nilis ? ubi in corpore tam contrito decorem. inve- 
nies ? Ecce defecerunt dies nostri diei Domini Jesu, 
qui solus est dies sine t«nebris, et ossa ejus sicut 
cremium aruerunt. Percussus est sicut fenum, et 
araüit cor ejus ; elevatüs est et allisus valde : sed in 
decore extrinseco decorem simul vere οἱ decus in- 
trinsecus retinebat. Noli ergo deficere pro ipso in 
tribulationibus tuis, quia hunc speciosum forma 
pre filiis hominum viderunt omnes in eruce, qui tan- 
tum exteriora intuebantur, et viderunt eum non 
habentem speciem neque decorem: sed facies ejus 
abjecta est quasi deformis. De hac tamen deformi- 
tate Redemptoris nostri manavit pretium decoris 
nostri, sed decoris interni. Omnis enim gloria filie 
regis ab intus (Psal. xriv, 14). Senserat heee, que 
in Cantico Salomonis proclamat: Nigra sum, sed 
formosa, filie Jerusalem, sicut pelles Salomonis 
(Cantic. τ, 14). Nisi corpas Domini Jesu deforme 
fuisset, cujus nigredinem supra pro parte ersecuti 
sumus ; formositatem intrinsecam (quia in ipso omnis 
plenitudo divinitatis) quis enarrabit? Deformemur 
igitur et nos in corpore extrinsecus cum deformato 
Jesu, ut. reformemur interius in anima cum for- 
moso Jesu. Conformemur corpori Vitis nostre in 
corpore nostro, ut reformet corpus humanitatis no- 
stre counfiguratum corpori claritatis sut. Imitatores 
simus Pauli apostoli, sicut ipse Christi (I Cor. x1, 4), 
qui de se dicit, Christo confizus sum cruci (Galat. 
n, 19) : et alibi, Ego semper porto stigmata Jesu 
Ghristi in corpore meo. (Id. v1, 17). Bene porta« 
bat characterem passionis Jesu Christi in corpore 
suo, cui mundus mortuus erat, et ipse mundo. 
Fuscus effectus est, quia decoloravit eum sol pas- 
sionis et charitatis Christi. Sciendum tamen, quod 
ea que diximus de deformitate corporis specio- 
si, non de naturali, sed de accidentali deformi- 
tate Domini diximus, non accusantes in ipso de- 
fectum naturse, sed passionis charitatem commen- 
dantes. 


CAPUT VI. 


De foliis vitis generaliter, id est de variis Christ: 
verbis, ad virtutum commendationem spectan- 
ibus. 

28. Folia vitis pene omnium arborum foliis pre- 
stantiora sunt. Quid autem in foliis, nisi vere Vitis 
nostre benignissimi Jesu verba commendantur ? 
Preeminet in foliis vitis : preeminet in verbis Do- 
minus Jesus. Senserant hoc Judeorum ministri, 
qui missi ut adducerent Jesum, reversi et culpati 
dixerunt : Nunquam locutus fuit homo sic (Joan. 
vit, 46). Non aceusaverunt defectum trunci, pulchri- 
tudinem foliorum videntes : imo per folia aliquid 
aliud quam quod videbatur, in corpore debili latere 
senserunt. Senserat etiam Petrus, qui multis a Do- 
mino Jesu recedentibus, et interrogatis ab ipso duo- 


653 


VITIS MYSTICA. 


651 


decim Apostolis, Numquid et vos vultis abire? re- A praparationemcordiseorum audivitauris tua (Psal. 


spondit : Domine, quo ibimus? verba vite eterna 
habes (Id. v1, 68, 69); et nos ad quem ibimus? ab- 
sit. Ac si diceret : Folia pulcherrima habes, que 
nos ab omni sstu protegant. Da nobis ergo alium 
pulchriorem, id est meliorem te, et ibimus ad illum 
abs te. Quem quia dare non potes, qui omnia po- 
tes, ad quem ibimus relinquentes te? Senserat ho- 
rum foliorum, id est verborum benigni Jesu, virtu- 
tem, qus loquente ipso ad turbas, in foliorum pul- 
chritudine singulari lactata non cogitabat, nec tacite 
quidem, sed extollens vocem dixit : Beatus venter 
qui te portavit, et ubera qua suzisti (Luc x1, 21). 
Vere beata, imo beatissima lerra, quie talem tulerat 
vitem, virgo Maria mater Jesu: vere et tu beata, 


qui foliorum pulchritudiue considerata, inter tot B 


calumniantium insidias sola veritati testimonium au- 
dacter przebuisiti. Sed credo quod jam nunc magnam 
habes, et majorem habitura sis hujus confessionis 
mercedem, ipsa Veritate, cui testimonium perhi- 
buisti, jam te confitente coram Patre suo; et hunc 
nihilominus confessuro, cum dicet calumniatoribus 
suis : Non novi vos. Discedite a me, maledicti, in 
ignem eternum. Notis vero dicet ; Venite, benedicti 
Patris mei (Matth. xxv, 12, 41, 34). Viderunt viro- 
rem foliorum verz Vitis Pelrus, et Joannes, et Mat- 
theus, qui ad unam vocantis vocem illi retia, iste 
telonium reliquerunt. Quis virtutem verborum be- 
nigni Jesu enumerare sufficiat? Quae virtus est ver- 
borum, quz verbis illius non commendetur? Nulla 
profecto. 

439 29. Vis autem audire verba breviter, qus 
tanquam folia refrigerium nobis ab sestu presstent 
vitiorum? Ad commendationem huaiilitatis dicit, Qui 
voluerit inler vos major esse, sit vester minister : 
ei, Filius hominis non venit ministrari, sed minis- 
trare, et dare animam suam in redemptionem pro 
multis (1d. xx, 26, 28): etitem, Qui sehumiliatexal- 
tabitur (Id. xxi, 12, et xi, 29). Ad commendatio- 
nem mansuetudinis coutra iram, Discite a me quia 
milis sum et humilis corde : et item, Beati mites, 
quoniam ipsi huereditabunt terram. Ad commenda- 
tionem charitatis contra invidiam : Diligite inimicos 
vestros, benefacite his quioderunt vos etcalumnian- 
tibus, ut sitis filii Patris vestri, quisolemsuum oriri 
facit super bonos et malos, et pluit super justos et 
injustos (Id. v, &, &&, &5). Ad commendationem 
alacritais ad exeiciia spiritualia contra acediam, 
ait discipulis, Vigilate et orate, ne intretis in tenta- 
i&onem (Id. xxvi, 41) : et alibi, Quoniam semper 
. orare oportet, e£ nunquam deficere (Luc. xvui, 1). 
Ubi intelligitur orationem non lantum esse vocis, 
sed devotionis, Non enim semper clamare possumus 
motu labiorum; semper autem possumus bono de- 
siderio fervere : quod ostendit Dominus loquens ad 
Moysen tacentem, Quid clamas ad me (Exod. xiv, 
45)? Desiderium viri sancti, clamorem appellat; 
quia lingua profecto tacebat. Unde Dominus in 
Psalmo ; Desiderium pauperum exaudivit Dominus ; 


C 


IX, 17). Àd commendationem largitatis contra avari- 
tiam, Date eleemosynam, et omnia munda sunt vo- 
bis (Luc. x1, 44) : et illud, Facite vobis amicos de 
mammona iniquitatis ; ut, cum defeceritis, recipiant 
vos in «terna tabernacula (Luc. xvi, 9). De divitiis 
loiquitatis, id est incequalitatis, hoc est, que nobis 
abundant, cum aliis deficiant, facimus nobis amicos, 
cum illas pauperibus erogamus; ut, si modo in illos 
misericordes existimus, per illos post hanc vitam 
misericordiam consequamur. Beati enim misericor- 
des, quoniam ipsi misericordiam consequentur 
(Matth. v, 1). Ad commendationem vero abstinentisee 
eontra gulam : Attendite, inquit, ne graventur corda 
vestra crapula et ebrietate; el. superveniat in vos 
repentina dies (Luc. xx1, 34). Et parabolam contexuit 
de divite epulante quotidie splendide, qui mortuus 
petebat guitam 8485, cum esset in tormentis, ἃ La- 
zaro quiescente post mortem, nec poterat obtirere, 
recipiens perpetua mala pro voluptate temporali 
transacta (Id. xvi, 19, 26). Ad commendationem cas- 
titatis contra luxuriam : Audistis, inquit, quia di- 
cium est antiquis, Non maechaberis. Ego autem dico 
vobis, quia quicumque viderit mulierem ad concu- 
piscendum eam, jam machatus est eam in corde 
suo (Matth. v, 21, 28). Hujus verbi folio tegantur 
oculi nostri; ne si forte minus caute reserentur, 
eveniat quod Jeremias dicit : Ascendit mors per fe- 
nesiras nosiras (Jerem. xt, 21). Fenestre quippe 
animse nostre sunt foramina sensuum nostrorum, 
sciliceL oculorum, aurium, narium, et oris : per 
quos quasi per fenestras quasdam mors ascendit, 
quoties ad aliqua criminalia appetenda reserantur. 
His et alüs verbis plurimis, tanquam quorumdam 
foliorum umbra per Vitem nostram benignum Jesum 
ab estu vitiorum refrigeramur, et in virtutum tem- 
perie refovemur. 
CAPUT VII. 


De umbra foliorum vitis, id est de verbis a Christo 
in crucem elevato prolatis. 


30. Sed quia gratior solet esse umbra foliorum 
vitis, cum ipsa elevata super quamdam struem li- 
gnorum huc et illuc distenditur; videamus si vera 
Vitis nostra aliquando elevata fuerit et distenta, et 
si qua tunc ad nostram protectionem dulcium ver- 
borum folia emiseril, contemplemur. Quod elevata 
fuerit Vitis nostra, ipsa testatur de se dicens, Ego 
si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me 
ipsum (Joan. xii, 32): item, Sicut Moyses exaltavit 
serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium 
hominis (1d. u1, 14). Elevatus ergo fuit, quia exalta- 
tus. Manifestum est. autem quod hec exaltatio de 
cruce dicta est. Et vide quam apte lignorum strues, 
super quam vites solent elevari, crucem siguet. 
Cancellantur enim, hoc est, ex transverso compo« 
nuntur: et sic super hec vitis elevata distenditur 
convenientius. Cancellantur ligna crucis : elevatur 
in illam, distenditur brachiis et toto corpore vilis 
nostra, bonus 440 16:08. In tantum enim in cruce 


655 


distensus fuit, ut numerari possent omnia membra 
ejus. Ita enim dixit per prophetam : Foderunt manus 
meas, et pedes meos : dinumeraverunt omnia ossa 
mea (Psal. xxi, 17, 18). Quantum fossus fuit, supra 
dictum est : quantum autem disiensus, nunc subjun- 
gitor, Dinumeraverunt omnia ossa mea. Àc si dice- 
ret : Tum distensus sum dextrorsum et sinistror- 
sum, et a summo deorsum, ut corpore meo in 
modum tympanice pellis distenso, facile possent 
omnia ossa mea dinumerari. Respice in faciem 
Christi tui, 0 anima christiana, et eleva oculos tuos 
ad tormenta illius non sine lacrymis, et cor contri- 
tum non sine singultu, et vide quantam tribulatio- 
nem et dolorem invenit, dum qusreret te, ut inveni- 
ret te, Laxa igitur oculos tuos, ut respicias ia fa- 
ciem Christi tui. Ausculta auribus arrectis, sed in 
dolore tanto, quod proferat verbum, et semel audi- 
tum pro pretiosissimo reconde thesauro in cubiculo 
cordis tui. Ecce positus est hic in immiti lectulo 
mortis sug, crucem dico. Extrema sponsi tui man- 
data conserva, si vis hereditatem incoinquinatam 
et immarcescibilem obtinere. Nec multa sunt, que 
moriens locutus est, facile servabuntur a voluntaria 
Christi sponsa. 
CAPUT VIII. 

De foliis vitis in speciali, sive de primo verbo Christi 

in cruce pendentis, Pater, ignosce illis, etc. Luc. 

cap. xxini, Y 34. 


31. Septem suot verbula, quie, quasi septem folia 


VITIS MYSTICA. 


656 


pueri, aliquid affectuosius orare volentes, nomen 
paternum nominare : ut naturalem dilectionem ipsis 
ad memoriam redueant, per quam facilius petitionis 
sure consequantur effectum. Sic et Redemptor noster 
miserator el misericors, patiens et multum miseri- 
cors, patiens et multum misericors, et suavis in 
universis, quamvis se a Patre sciret semper audiri, 
tamen nobis commendans cum quanto affectu sit 
pro inimicis orandum, nomen posuit charitatis. 
Tanquam si diceret : Per dilectionem paternam qua 
unum sumus, supplico tibi, ut exaudias me pro his 
occisoribus meis ignoscendo. Agnosce Filii tui ami- 
citiam, ut inimicis ignoscas. Et idem quare sit igno- 
scendum, subjungit : Quia nesciunt quid faciunt. 
Quid hic dicemus? Numquid ignorabant se crucifi- 
gere eum, quem cruciligebant? Nequaquam, sed 
quis essel ille quem occidebant, ignorabant. Si enim 
cognovissent, nunquam Dominum gloriz crucifixis- 
sent (1 Cor. it, 8). Nescierunt quid facerent; quia 
quantum deliquerunt, nescierunt, Sic cogitandum, 
sic orandum tihi, que sponsa Domini nuncupari 
desidevzas. Cum ia te seviunt inimici, cum oblo- 
quuntur, minantur, damna ingerunt, et cum in fa- 
ciem cedunt, imo et cum occidunt ; memento folii 
441 Vitis tue, sonum cithare tu: recordare; se- 
quere, id est, imilare sponsum tuum, et dic ex toto 
corde : O sponse, ignosce illis, quia nesciunt quid 
faciunt; id est, quantum deliaquant, ignorant. Si 
enim scirent quantam beatitudinem amiltaut, quan- 


semper virentia, Vitis nostra, cum in crucem elevatà (5 tam  infelicitatem peccando incurrant, utique noa 


fuit, emisit. Cithara tibi factus est sponsus, cruce 
habente formam ligni; corpore autem suo vicem 
supplente chordarum per ligni planitiem extensa- 
rum. Nam nisi ligno aífigeretur expansus, neuti- 
quam verborum sonum ederet tanquam citharizans, 
quibus amplius delectareris, Observa diligentius. 
Septem chordas habet ciihara. Cantat tibi, ludit 
tibi, te ad audiendum invitat, que illum ad loqueu- 
dum polius debueras invitare. Vide ergo folia Vitis 
tue, et indelebiliter ea memorie commendare me- 
mento. Hxc autem septem diversis modis ordinan- 
tur, quorum ordo non facile potest inveniri, cum 
non ab uno evangelista fuerint ordinata. Nos ergo 
eam secundum quod potuimus investigare, ordi- 
namus. 

32. Luca referente cognovimus, quod cum cruci- 
fixus esset Jesus, dixit : Pater, ignosce illis, quia 
nesciunt. quid faciunt. O folium viride! o verbum, 
summi Patris Verbo conveniens! Facit bonus do- 
ctor, quod jusserat. Orat non solum pro persequen- 
tibus et calumniant!bus, sed eliam pro occidentibus 
se. Reconde in thesauro cordis tui hioc folium, ut 
quotiescunque inimici, memoriam abundantige sua- 
vitatis Jesu valeas eructare, lolium semper, taa- 
quam clypeum, conira inimicorum insultus oppo- 
nens. Orat Christus pro suis occisoribus : tu non 
orabis pro detractoribus? 

33. Sed ipsam orationem diligentius videamus. 
Pater, inquit. Quare nomen Patris ponit? Solent 


peccarent. Quid enim est quod omnei homines ad 
peccandum insüigat, nisi ignorantia boni quod per- 
ditur, et mali quod peccando incurritur? Amittitur 
peccando optimus Deus, acquiritur poena gehenna- 
lis, quorum commutationem nullus appetit, nisi 
prorsus insanus. Et vere quicunque cceli delicias 
amittentes scienter peccando poenas infernales inva- 
dunt, insani sunt : nesciunt ergo quid faciunt. Tali- 
bus ergo et pro nostra salute, et pro illorum igno- 
rantia est ignoscendum, el pro ipsis orandum, cum 
grandi fiducia, quia tales preces aures Domini vio- 
lenter irrumpunt. Nimirum exaudit ipse alios, in 
quo se voluit exaudiri. Εἰ exauditus fuit, cum ad 
praedicationem Petri uno die tria millia, alio die 
quatuor millia eorum, qui in necem Domini accla- 
maverant, sunt conversi (Act. 11, 41, et iv, 4.) Quanta 
in cclestibus jucunditas, cum occisus occisorem, et 
quilibel lzesus se ledentem orationibus suis perdueit 
ad coelum! O quauta fuit exsultatio Stephani super 
conversione Pauli, qui suis orationibus ad fidem 
couversus, postea pro fide Christi sicut ipsum lapi- 
daverat, lapidatus est, et multa mala, que ante 
sanetis ingesserat, propter Christum sustinuit! Se- 
quamur igitur et nos pro inimicis orando, ut illis 
simul et nobis eternam mereamur obtinere salutem. 


657 


CAPUT IX. 

De secundo folio vitis, seu de secundo verbo Christi 
in cruce, Hodie mecum eris in paradiso. Luc. 
cap. xxuit, y. 43. 

34. Secundum Vitis nostre folium, et secunda 
cithare nostre chorda est secundum verbum Do- 
minui crucifixi, quod ait ad Latronem confitentem, 
el crucifixi consortium expetentem : Amen dico tibi, 
hodie mecum eris in paradiso. Quanti viroris est 
hoc folium ! O quantam dulcedinem resonat chorda 
ista! Quam subito ex hoste factus est amicus, ex 
alieno familiaris, de extraneo proximus, de latrone 
confessor | Ὁ quanta Latronis fiducia ! omnis mali, 
nullius boni conscius sibi, transgressor legis, vitze 
simul et substantise raptor aliene, positus in januis 
mortis, in fine vite, desperatus de vita presenti, 
spem vite future quam toties demeruerat, nun- 
quamque meruerat concipere, eam requirere non 
formidat. Quis hic desperet, Latrone sperante ? Sed 
opere pretium est diligenter intueri qualis fuerit 
Lairo iste; ne, si causam spei nesciamus, preesum- 
püionis vitium incidamus. Omnes amici et proximi, 
et noti, fratres quoque, imo et ipsi discipuli unani- 
mes, et electi de mundo a Domino Jesu Christo, in 
tantarum pressurarum molestia, in tanta confusione, 
et tantis opprobriis, percusso pastore velut erraticse 
oves sunt dispersi. Fugerat quoque ille discipulus 
quem diligebat Jesus. Ille ardens a longe sequeba- 
tur, signorum immemores divinorum, qus Salvato- 


rem toiies viderant operari, imo et ipsi in nomine C 


ipsius fuerant operati. Et nunc Latro inter tot im- 
properia et miserias, imo et inter tot tormenta cru- 
cis et mortis prius non cognitum confitetur, et ab 
eo fiducialiter petit auxilium, qui auxilio videbatur 
indigere. Quem discipulorum tanta audacia inflam- 
mavit? Fugerunt ompes eum, quem hactenus fue- 
rant confessi dum viverel : iste vero quem viventem 
negaverat, confitetur morientem. 

35. Orat vero in fide, et spe, et charitate, dicens : 
Memento mei,Domine, dum veneris ín regnum tuum 
Credit profecto in eum, quem Dominum et Regem 
appellat. Quis autem petit hoc, quod non sperat ? 
Amat vero eum, cui conjungi desiderat. Quid tali 


oratori ille bonus Pater negaret, qui eum incitave- D 


ral ut rogaret, presertim dum in sede sponsali, in 
die nuptiali sederet ? Sedes sponsalis, crux erat, in 
qua verus sponsus sponsam suam Ecclesiam sibi 
copulavit, ipsam sibi proprii sacrati sanguinis effu- 
sione subarrbhans. Exaudivit ergo Christus animam 
non jam Latronis, sed confessoris sui, sponsam 
suam, et orantem digna responsione confortavit : 
Amen dico tibi 4498 vere dico tibi, hodie mecum 
eris in paradiso. Cui tibi ? Tibi, qui me confessus es 
in cruce tormentorum : mecum eris in paradiso 
deliciarum. Mecum, inquit. Mira benignitas! Non 
dicit simpliciter, eris in paradiso ; vel, cum Angelis 
eris : s.d, mecum eris. Satiaberis eo quem deside- 
ras : videbis in majestate, quem confiteris positum 
in infirmitate. Nec differo quod promitto ; quia hodie 


VITIS MYSTICA. 


658 


mecum eris. Bonus vero et dulcis Jesus cito exaudit, 
cito promittit, cito dat. Quis de tam pio exauditore, 
veloci promissore, prompto redditore desperet? Spe- 
ravimus in te, qui novimus du!ce nomen tuum, quo- 
niam non derelinques qus&rentes te. Accedimus 
ergo ad te, Ὁ bone Jesu, mente qua possumus, se- 
dentem in throno majestatis; orantes, ut illuc a te, 
et ad te mereamur introduci, quo ingressus est tuus 
Latro, te confessus in throno crucis. 


CAPUT X. 


De tertio folio vitis, id est, tertio verbo Christi in 
cruce, Mulier, ecce filius tuus, etc. Joan. cap. 
xix, yy. 26, 97. 


36. Preparemus nunc visum pariter et auditum 
cordis nostri ad videndum tertium folium Vitis no- 
sire. Mulier, inquit, ecce filius tuus. Ecce mater tua. 
Verbum bonum et suave, verbum mirabile, magnum 
continens pis charitatis affectum ! Certe nos legimus 
Dominum Jesum, inaxime cum ad statem provectam 
accesserat, charissime Matri sug familiarius adhee- 
sisse, el cum ipsa frequentius convivatum esse, et 
pr& cseteris miáus allocutum. Sed quantus in ipso 
fuerat circa Matrem charitatis affectus jamcorpora- 
liter recessuro, brevibus intimavit verbis. Et ut cru- 
cis suse taceam passionem, quanla circa beatam 
Matrem compassione mutua credis affectum fuisse 
cor ejus mitissimum, quod tam valido doloris sui 
gladio transverberatum perfecte sciebat ? Adauxit 
vulnerum passionem materna compassio, quam cou- 
tritissimo corde, manibus complosis, oculis lacry- 
marum torrente fluentibus, vultu contracto, voce 
querula, et totis viribus cordis destituta, viriliter 
eum vidit sibi adstare pendenti. Quoties ipsam ad 
illa immitia verecundos putas oculos elevasse ? si ta- 
men eos aliquando inde deflexit, vel si pre nimio 
fluxu lacrymarum potuit intueri. Quoties ipsam pro- 
pter verecundiam virginalein pariter et iimmensita- 
tem doloris stantem, ut testimo, capite cooperto in- 
gemuisse putas lugendo filium, et dicendo, Fili 
mi Jesu, Jesu fili mi! Quis mihi det ut tecum et 
propter te moriar, fili mi dulcis Jesu? Quoties ipsam 
pre immensitate doloris credis potuisse deficere, a 
quo ipsum summe miror etiam mortuam non fuisse ? 
Moriebatur vivens, vivendo ferens dolorem morte 
crudeliorem. Sed ne moriendo deficerel, a Filio pro 
ipsa mortalitate confortata est. Conforiata est in- 
trinsecus, exterius vero οἱ verbis et factis pie con- 
solata. Quomodo stabat, juxia crucem Jesu Maler 
ejus? Vere juxta crucem stabat quia crucem Filii pre 
cseteris mater majore cum dolore ferebat. Stabant et 
alie, sed proxima hec. 

37. Cum ergo vidisset Jesus Matrem et discipulum 
stantem quem diligebat, dixit Matri sue : Mulier, 
ecce lius tuus. Ad discipulum autem : Ecce mater 
tua. Ac si diceret : Tu me filio corporaliter priva- 
ris ; unde tibi amicum pre cunctis dilectum ia filium 
do, cujus presentia interim, dum absum, consoleris. 
Tu vero me patre spoliaris : unde hanc matrem mibi 
charissimam tibi in matrem do. Conservate jura 


659 


VITIS MYSTICA. 


mutus charitatis ad invicem, tu istum filium, tu A sunt recepti : unde Paulus, Reconciliati sumus Deo 


istam matrem habendo. O quam munificus factus es 
in nuptiis tuis, rex et sponse, bone Jesu ! Quam 
large qu& habuisti omnia tradidisti | Ecce ipsis eru- 
cifixoribus tuis orationis affectum, Latroni paradi- 
sum, Maui filium, filio matrem, mortuis vitam, ma- 
nibus Patris animam tuam, toti mundo signa poten- 
ti:e tus contulisti, pro redimendo servo non ex parte, 
sed totum sanguinem ex mulus et largis foramini- 
bus effudisti, proditori tuo reatus sui poenam, terre 
corpus non corrumpendum, sed ad tempus reddidisti. 

38. Sed -movet me, quod cum dixisset, Mulier, 
ecce filius tuus ; subjunxit, Ecce mater tua : cum 
utique etiam si hoc non subjunxisset, necessarium 
fuisset eam esse matrem 443 illius, qui in filium 
sibi datus erat. Sed hoc mutus charitatis affectum 
mihi commendare videtur. Sunt enim nonnulli, qui 
ab omnibus amari volunt, sed nullos affectu mutuo 
complectuntur. Nolunt ut eorum labores et dolores 
allevientur, el cum ferantur & pluribus, ipsi nullius 
onera volunt portare, etc. Non hoc enim Christus 
docuit, aut fecit. Portavit enim onera tua, invitans 
te, et tu onera portes illius, id est, ut tu passiones 
illius imiteris. Christus enim passus est relinquens 
nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. 
1t, 21). Hoc et docuit cum Matrem Discipulo, et Ma- 
tri Discipulum mutuo commendavit : nimirum no«- 
lens ut charitas spiritualis ex una parte frigida re- 
maneret ; sed ut simul dormientes, id est, in vera οἱ 


per sanguinem ipsius (Rom. v, 9, 10). Tertia, que 
habentur erga eos qui nunquam fuerunt inimici : 
de qua idem, Operemur bonum ad omnes, mazime 
autem ad domesticos fidei (Galat. v1. 40). Prima au- 
tem charitatis species nobis commendatur in primo . 
verbo, ubi Dominus Jesus orat pro inimicis. Se- 
cunda, ubi Latroni petenti paradisum promittit. 
Terüa, ubi amicos precipuos committit, Tegamur ' 
ergo horum umbra foliorum. Audiamus et exau- 
diamus hos nostre citharee sonos dulcissime modu- 
lantes, eta fervore omnis invidie, odii, irse, et ab 
omni amaritudine detractionis, adulationis, simula-. 
tionis, adjuvante Domino qui est vera charitas, tem- 
peremus ipsum in omnibus charitatis speciebus, 
animo simus et operibus imitantes. . 


CAPUT XII. 


De quarto folio vitis, seu quarto verbo Christi in. 
eruce, Deus, Deus meus, utquid dereliquisti me ? 
Matth. cap. xxvii, Y 46. 


&0. Sed jam ad quartum folium videndum, e. 
quartam chordam audiendam, oculum simul et &u- 
rem cordis adaptemus. Acultos petit hoc folium ocu- 
los, eures bene purgatas hsec chorda : imo et ipse 
purgare et acuere potest aures et oculos, quia jem 
non simpliciter hoc verbum ut csetera dicit Dominus 
Jesus; sed ut testatur evangelista, circa horam no- 
nam exclamavit Jesus voce magna, Heli, Heli, lama - 
sabacthani ? quod est. interpretatum, Deus meus, : 


pura charitate simul quiescentes, mutuo calefiant, id C Deus meus, utquid dereliquisti me ? Qui oculi folium : 


est, alter ab altero ad charitatis exercitia mutuo ac- 
cendantur. Hoc enim est efficax signum vers et pu- 
re charitatis, quod hi qui spiritualiter connectuntur 
per puram charitatem ad exercitia spiritualia alte- 
rutrum accendunt, ut devotius orare, sepius genu- 
flectare, frequentius disciplinam corporalem susci- 
pere libeat ; precipue cum nec invideat, imo ut con- 
gaudeat amans quisque, si tertius vel quartus, vel 
plures ad charitatem illius quem amant, se adjun- 
gant : dummodo tales sint, quorum familiaritas non 
sit suspecta ; et in his omnibus, et in his similibus 
charitatis fervore perseverantiam conservent, Non 
enim bonum videtur habuisse fontem rivus charita- 
tis aliquando decrescens. Amemus ergo et nos invi- 
cem, et amoris efficaciam operibus approbemus ; 
quia talis charitas ex Deo est, quz finis est preecepti, 
et qui legem implet. 
CAPUT XI. 
De tribus charitatis speciebus, per tria priora verba 
commendaltis. 

39. Sed in tribus verbulis pertractatis tres chari- 
tatis species mihi commendari videntur. Una, qus 
habetur ad inimicos etiam reconciliari nolentes, de 
qua dicit Joannes, Diligamus Dominum, qui dilexit 
nos (I Joan. 1v, 19), cum adhuc essemus inimici : 
el hoc est summa el magis admiranda dilectio. Dili- 
gere enim inimicos magis divinum est quam huma- 
num. Secunda, que habetur ad eos qui aliquando 
fuerunt inimici, sed petita reconciliatioue, in graliam 


hoc non videant ? Qus aures hanc chordam non au- : 
diant ? Quare ergo clamavit, nisi ut fortius audiatur? 
Quanti fuit doloris, putas, acerbissima heec magnita- 
do, cum hoc Dominus Jesu toto corpore distensus 
clamabat? Sed cave ne propter clamorem putes ad 
impatientiam dilapsum Dominum Jesum; cum enia 
in 444 summa crucis esset amaritudine, nibil exivit 
de ejus corde, nisi dulcedo. Patientiam enim, sicut 
in sequenti folio et chorda ostendemus, in amarissima 
passione retinuit ; et sui doloris magnitudinem osten- 
dii : quod in beato Job, qui interpretatur Dolens, et 
verbis et faciis ejus prius ostensum fuit ; qui auditis 
nuntiorum verbis amaritudinem animi foris ostendit 


D in verbis. Scissis enim vestibus et tonso crine capi- 


tis corruit in terram. Ecce magnitudo doloris. Post 
hoc ait : Dominus dedit, Dominus abstulit ; sicut 
Domino placuit, ita factum est : si£ nomen Domini 
benedictum (Job. 1, 291). Eece virtus paüentie. Si 
patienter sustinuit Job miserias suas, quanto patien- 
tius putas Dominum Jesum sustinuisse crucem suam, 
pro qua sustineuda venerat ? 

41. Quod autem hrec verba loqueretur ex persona 
hominis assumpti, cui cum ipso Deo Filio una per- 
sona fuit, patet per hoc quod ait, Domine Deus 
meus : quod utique non diceret ipse qui unus est Deus 
cum Patre, nisi hominem assumpsisset. Quid est au- 
tem hoc quod ait, Utquid me dereliquisti? numquid 
Pater unum suum Filium poterat derelinquere? Absit. 
Sed pro toto corpore suo, id est, pro se et pro tota Ec- 


VITIS NYSTICA. 


1, loquitur ists. Caput enim nostrum Dominus 


662 
4425 CAPUT XIII. 


» volens unitatem commendare, et charitatem — peguintofoliovitis,seuquintoverbo Christiin cruce, 


| quam habet ad Ecclesiam sponsam 8uam, se 
ue omnibus membris suis passurum ostendit : 
nunc in capite sustinuit passionem, hoc est, in 
"io corpore, quod assumpsit de Virgine. Clamat 
0 se derelictum, qui derelinqui non poterat ; 
multa membrorum suorum ad tantam tribula- 
m erant ventura, ut a Deo derelicta penitus vi- 
Aur. Quorum persoaam gestabat ille, qui dice- 
ui custodiebant animam meam, consilium fece- 
in unum, dicentes : Deus dereliquit eum, perse- 
ini,et comprehendite eum, quia nonest qui libe- 
tm (Psal. Lxx, 10. 11). Quod et ipsi benigno 
in tormento crncis improperatum est: δὲ Filius 
t, salvum te fac (Matth. xxvu, 40). 
Potest et ita accipi, quod Dominus prsevidens 
s, imo plurimos in corpore suo, qui ab uni- 
ccle-im suc per hereses, sive per ali& crimi- 
peccata erant recessuri, illorum personam in 
nsfigurando, clamabat : Utquid dereliquisti ἢ 
diceret : Quare aliquis eorum abiit retror- 
ut pereat ab unitate corporis mei, qui tanto 
tu mihi sunt uniti ? Unde ex persona marty- 
litur ia Psalmo : Adhesit in terra venter 
* (Psal. χιμιι, 25). Per ventrem, qui est mollior 
rmior pars hominis, signantur illi qui ca- 
| patientia et firmitate perseverantize, et propter 
| acerbitate tormentorum deficientes, adhz- 
in terra, id est, terrenis consiliis οἱ aciio- 
eonsenserunt. Nos autem qui adhuc in tri- 
Jibus quotidianis versamur, qui spectaculum 
umus mundo et Ángelis et hominibus, et tan- 
purgamenta hujus mundi el peripsema om- 
isque adhuc (I Cor. iv, 9, 13); inenarrabilem 
s fiduciam concipiamus ex hoc precipue, quod 
Dominus consolator omnium pressurarum, 
inilate spiritus et charitatis nobis conjun- 
δῖ, ut euam personam nostre infirmitatis 
tam manifestis verbis transfigurare digna- 
. ? qui adhuc etiam apud Patrem osten- 
rülnerum suorum interpellat pro nobis, orans 


elinquatur in inferioribus membris suis, qui [) 


pite nequaquam potuit derelinqui. Et quo- 
nembra deperirent, que in voluntate capitis 
m sciunt constare salutem ? Numquid aliquod 
orum est in mortali corpore nostro, cui non 
381 caput nostrum ? Si aífligitur pes vel ma- 
atim clamat caput per linguam : Cur affli- 
lamabat Dominus ad Saulum in membra sua 
iem, Cur me persequeris? (Act. 1x, 4) cum 
nen securus remaneret in ccelo. Benedictus 
ninus Jesus, qui primo in se pro nobis, nunc 
iam nobiscum in nobis pati dignatur tribu- 
m, quam exigente justitia patimur, suam re- 
etelamans, Cum ipso sum in tribulatione(Psal. 
; ut securiusconfidamus. 


Sitio. Joan. cap. xix, y. 28. 

43. Quintum folium, sive quinta chorda brevis 
quidem videlur, sed si discuüatur, si diligentius 
consideretur, ad amoris indicium efficacissima po- 
terit inveniri. Ait enim evangelista: Videns Jesus 
quia omnia consummata essent, ut implerentur 
Scripture, qua implendze erant, ille utique quie 
dicunt: Dederunt in. escam meam fel, et. in siti 
mea potaverunt me aceto (Psal. ,xviu, 92). Sub- 
jungit enim evangelista : Vas ergo positum erat 
aceto plenum; et currens unus implevit spongiam 
aceto , et circeumponens hyssopo, dabat ei bibere 
(Joan. xix, 28, 29.) Aller vero evangelista plenius 
exponens quomodo Scriptura sit impleta, etiam fellis 
facit mentionem, ita dicens : Et dabant ei vinum 
myrrhatum bibere cum felle mistum (Matth. 
xxvil, 34, et Marc. xv, 23). Fractis membris omni- 
bus, dulcis Jesus voluit puniri et linguam. Dedit ergo 
ei illa vitis aliena conversa in amaritudinem de fructu 
$uo potum amarum, potum non potandum, sed potius 
degustandum ; quia ad poenam lingue sufficit ace- 
tum gjistasse, 

&&. Sed licet hec ad impletionem Scripture in 
veritate patrata sint, tamen hoc verbo, Sifio, aliquid 
aliud significari videtur. Puto enim quod hoc liquido 
immensitatem nobis ardentissime charitatis voluit 


C commendare, quia ab homíne sitiente multo arden- 


tius desideratur potus, quam cibus ab esuriente. In 
se ergo ostendens Dominus Jesus desiderium illius 
rei quee ardentissime concupiscitur, per illam figu- 
rari ardorem sus charitatis ostendil. Licet etiam 
veraciler possumus accipere, quod sitiverit, qui 
per totum corpus sacrati sanguinis effusione sicca- 
tus, ossa babuit sicut cremium arefacta. Sed non 
satis credibile est ipsum de siti corporali dixisse, nt 
potum peleret carnalem, qui in instanti 56 sciebat 
carnaliter moriturum : sed potius desiderium ar- 
dentissimum salutis nostre ipsum credimus siti- 
visse. Sed est quod moveat nos, quia cum instaret 
hora passionis extrema, procedeus ad orationem 
Dominus Jesus procidit in faciem suam, orans et 
dicens, Mi Pater, si possibile est, transfer huncca- 
licem a me (Luc. xxu, 42) : et hoc non tantum se- 
mel, sed secundo et tertio fecit. Per calicem quem 
b'biturus erat, procul dubio passionem significans, 
quam erat passurus: nunc vero eodem calice pas- 
sionis jam ebibito dicit, Sitio. Quid est hoc ? ante- 
quam gustes, o bone Jesu, petis calicem omnino 
auferri : et postquam ebibisti, sitis. Ut video, 
mirabilis potator es tu. Numquid vino jucundita- 
Lis, οἱ non potius vino compunctionis et summa 
amaritudinis repletus fuit calix tuus? Imo vero 
compunclionis amarissimae plenus est, qui non 
sitim, sed potius potandi fastidium generare de- 
beret. 

ἀδ. Sed, ut existimo, ante passionem calicem 
ipsius Patris ἃ te transferri orasti, non ut passio- 


663 


nem declinares pro qua veneras patienda, et sine 
qua salus humano generi non adesset : sed ne 
pufaret quis te verum hominem amaritudinem non 
sensisse propter claritatis unionem, verbis peten- 
tibus calicem a te transferri semel, et bis, et tertio 
summam acerbitatem passionis tuc dubitantibus 
indicasti ; nobis quoque te sequentibus doctrinz et 
exempli formam pre:cripsisti, quod imminentibus 
periculis, etiam cum ad utilitatem nostram perti- 
neant, posse et debere a nobis Dominum frequentius 
exorari, ut flagella iracundiz sue a nobis dignetur 
avertere; nihilominus et si tamen ablata non fue- 
rint, exemplo passionis tua gratanter, patienter et 
viriliter cum omni perseverantia toleranda sunt. 
Quando autem passionis calicem, quem antea ro- 
gaveras auferri, jam exhausisti, dixisti : Sitio. Di- 
lectionis erga nos tuze magnitudinem commendasti, 
tanquam diceres : Quamvis passio mea tam acerba 
fuerit, ut quantum ad humanitatis sensum illam de- 
clinare potuerim ; tamen tua, o homo, me charitate 
vincente, et ipsa tormenta crucis superante, adhuc 
plura ei majora, si necesse sit, sitio subire tormenta. 
Nihil enim est quod detrectem pro te pati, pro cujus 
pretio animam meam pono. lmitelur ergo qumelibet 
fidelis anima sponsum suum dulcem Jesum, tan!ce 
amaritudinis poculum 446 sitientem pro ipsa, pa- 
riter et ebibentem : el sicut ipsa etiam pro ipso ebi- 
bat per adversa presentia; siliat quoque et ipsum 
dulcissimum sponsum suum, cujus dulcedinem ex 


VITIS MYSTICA. 


rum ipso benigno Jesu duce venientes, cum ipso 
confidenter possimus dicere, Consummatum est. Hoe 
est, Tuo adjutorio, non mea virtute, bonum certa- 
men ceriavi, cursum consummavi, fidem aervavi. 
Redde ergo quod legitime certantibus in agone, te 
promittente, repositum esi, scilicet coronam justi- 
tie, quam tu justus judex reddes in tua die, in illa 
die, quz nuhilum non babet ; in illa die, quz in 
atriis tuis melior erit super millia dierum, in qua tu 
solus, id est siagulariter sol eris o sol justitis, be- 
nigne Jesu Christe, lucens in virtute tua, reddens 
temelipsum in praemium sempiternum omnibus, qui 
perseveraverunt in agone certaminis ! Recipient enim 
a te splendorem sempiternum, in quo sine fiae feli- 
ces leetantur, 

47. Hunc autem splendorem nullus poterit adi- 
piscit nisi qui perseveraverit usque in finem. Quia 
nimirum virtus boni operis perseveraniia est, huic 
soli redditur corona justili;. Quid enim prodest, 
esse bonum, esse sapientem, esse potentem, si non 
perseveraveris usque in finem ? Bonus erat Saul et 
optimus; quia docet Scriptura quod non erat vir 
melior eo in populo Israel. Sed ad quid devenit ? Ce- 
cidit e reprobus factus est ; ita ut non obediret voci 
Domini, prophetam contemnerel, a spiritu malo 
vexaretur, virum innocentem persequeretur usque 
ad morlem; tandem vero consuleret pythonissam, 


Θὲ 80 alienigena miserabiliter interiret. Quis vero 


sapienlior Salomone? Sed deficiens ἃ preceptis Do- 


amaritudinibus presentibus melius poterit conside- C mini, ei conjunctus mulieribus gentilibus, fabrica- 


rare, malisque exhaustis propter eum confidentius 
ipsum sitire poterit, et dicere cum propheta, Si- 
tivit anima mea ad Deum fontem vivum ; quando 
veniam et apparebo ante faciem Dei ? (Psal. xu, 3.) 
et iterum, Sitivit in te anima mea, quam multiplici- 
ter tibi caro mea (Psal. ,xvin, 22). 
CAPUT XIV. 
De sexto folio vitis,id est ,sextoverbo Christi incruce, 
Cousummatum est. Joan. cap. xix, y 30. 

&6. In sexto folio vitis, sive in sexta chorda ci- 

thare nostra nobis virtus perseverantie commen- 


vit diis, imo daemonibus illarum templa, ita ut ipse 
cum illis idola adoraret, tanto magis in stultitia de- 
sipiens et dejectus, quanto prius in sapientia fuerat 
elevatus. De quantis legimus in Vitis Patrum, viria 
potentibus in vigiliis, et in jejuniis, in laboribus 
supra modum humanum, imo et in miraculis coru- 
scantibus, qui ceciderunt, quia uon perseveraverunt 
usque iu finem ? Qui perseveraverit usque in finem, 
Dominus inquit, hic salvus erit (Matth. x, 22). Fi- 
nis, non pugna coronat. Lauda navigantis felicita- 
lem, sed cum venerit ad portum. Unde 


datur. Ait enim evangelista, quod cum accepisset ἢ  Copisti melius, quam desinis : ultima primis 


dulcis Jesus amaritudinem aceti, dixit : Consumma- 
tum est. Quid est hoc ? Supra dictum est, quod vi- 
dens Dominus quia consummaata sunt omnia, ut im- 
plerentur Scripture, ait, Sifio : et cum gustasset 
acetum sibi porrectum subjunxit, Consummatum 
est. Consummatum quippe est, id est, perfectum 
. fuit testimonium Scripture, quie dieit : Dederunt in 
escam meam f[el, et in siti mea potaverunt me aceto 
(Psal. Lxviu, 22). Et per hoc omois Scriptura que 
de ipso erat, consummationem accepit. Sicut ergo 
caput nostrum pro peccatis nostris acerbitatem su- 
stineas passionis usque ad consummationem, id est 
usque ad perfectionem omnium Seripturarum, que 
de ipso erant, perseveravit patienter : ita el nos, si 
hujus capitis membra esse volumus, in omnibus 
adversitatibus nostris virtutem persevcrantise con- 
servemus, ut ad finam omnium passionum nostra- 


Cedunt ; dissimiles hic viret ille puer. 

(Ovip. Heroid. epist. 9, vers. 23-24.) 
O quantum humilitatis tibi jure incutiet et timoris, 
cum adverleris summum Angelorum cum magna 
multitudine sequacium suorum in ccelo cecidisse, 
hominem protoplastum oum uxore sua à paradiso 
ejectos fuisse; tot bonos sapientes, potentes in terra 
nostra periisse, quia 44.488 2 ad bonorum operum con- 
summationem non pervenerunt ! Est enim alius alio 
justior ; et nescit utrum amore, vel odio dignus. 
Quare ? quia ignorat si perseveraturus sit, si coro. 
nandus sit. 

48. Est autem afficag. medicamentum quo! huic 
timori apponamus : videlicet fiduciam, spem et for- 
tiludinem nostram ponamus in eo, cui canit Psal- 
mus, Adjutor meus, tibi psallam ; quia Deus susce- 
ptor meus es, Deus meus, misericordia mea. (Psal. 


VITIS MYSTICA. 


18): et de quolsaias, Ecce Deus salvator meus, A nostris speraverimus in eo qui propter nos homo 


aliter agam et non timebo : quia fortitudo mea, 
u mea Dominus, et factus est mihi in salutem 
xit, 2). Quicumque enim ceciderunt, ideo pro- 
ceciderunt, quia magis de se, quam de Deo 
impserunt. JEdificaverunt quippe domum in- 
nis sug super arenam. Imminente ergo tem- 
6 tentationum fluxerunt flumina, id est concu- 
Mie transitorie persuadentes appetitum ; et 
unt venli superbie et vane gloriz, οἱ cecidit 
8 illorum, et omnia facta eorum destructa sunt : 
mper arenam, id est semetipsos, eedificaverunt 
ἢ. vu, 26-97), de propriis nimirum viribus 


lentes. Nos autem multo melius fundamentum B 


ites, illum scilicet de quo dicit Apostolus, Fun- 
ntum aliud nemo potest ponere prater istud 
positum est, quod est Christus Jesus (I Cor. 111. 
iecuri aedificemus super illud bona opera, 48 
diu illi inbseserint fundamento, corruere non 
unt, donec ipso adjuvante qui ccpit, ad con- 
iationem debitam perducantur. 
CAPUT XV. 


ptimo folio vitis, seu de ultimo verbo Christi 
cruce, Pater, in manus tuas commendo spiritum 
um. Luc. c. xxii, y 46. 


. Nunc vero ultimum folium Vitis nostrse, vel 
am chordam cithare nostre consideremus ; ut 
ebili memorie commendemus, imo et ore in- 
0 semper ruminemus. Pafer, ait bonus ille 
, in manus tuas commendo spiritum meum. 
ἃ plana est. Quid est autem, quod ille cogeternus 
msubstantialis Patri Filius animam suam ita 
este in mauus Patris commendabat, cui non 
3 commendata etiam esset, si hoc non dixisset? 
'angelio Joannis babemus, quod cum Dominus 
suscitaturus esset Lazarum, dixit : Gratias 
Pater,ago, quia me semper audis ; sed propter 
Mes dixi, uL ipsi credant quia. tu me misisti 
Ὁ XI, 41-42). Ita profecto et nunc. Quamvis sci- 
Jimam suam sanctissimam Patris esse manibus 
jendatam, qui paulo ante dixerat, Venit princeps 
| mundi, id est satanas, eLin me non habet quid- 
| (Joan. xiv, 30) : tamen ut erudiret nos, qui 
sumus et cinis, ut spiritum nostrum discere- 
Patris eterni manibus commendare, ne ab hu- 
iundi principe, cum a corpore egressus fuerit, 
rehendatur, qui in nobis, heu! non pauca quse 
Sum perlineant, inveniet ; cum ipse qui peccato 
bebat, imo eliam qui tollere peccata advenerat, 
am suum purissimum ἃ purissimo corpore 
surum, non utique necessitatis, sed exempli 
|, Patris sui manibus commendavit. Quod et 
ub spe gratie el misericordie poterimus fa- 
si sub unibra foliorum premissorum latueri- 
si sonos chordarum cithare nostre auribus 
s audierimus : scilicet, si oremus pro inimicis ; 
nitentibus qui iu nos peccaverunt, ex toto corde 
erimus; si proximis nostris mutuam repende- 
j chariiatem ; δὶ in omnibus tribulationibus 


factus est, ut unitus nostri natur& esset nobiscum ; 
si ardenti desiderio proximorum salutem desidera - 
verimus ; et postremo si in bonis operibus ad con- 
summalionem perstiterimus : in quantum hsec ege- 
rimus fiducialiter poterimus dicere sterno Patri 
cum Domino Jesu. In manus tuas, Domine, commen- 
do spiritum meum. Semper orantes dum vivimus, 
ut in his verbis, quibus ipse spiritum emisit, pre- 
stare dignetur nos eliam spiritum nostrufn emit- 
tere, et suis efficaciter manibus commendare. 

50. Ecce secundum quod potuimus, non quod 
debuimus, nec secundum quod voluimus, Vitis no- 
sire desuper extense folia septem vestrze ostendi- 
mus charitati : que non satis est tantum intueri, 
sed potius est accedendum, 448 et sub umbra il- 
lorum sedendum, ut possimus cum sponsa veraciter 
dicere, Sub umbra illius quem desiderabam, sedi 
(Cant. τι, 3). Cujus * Illius sponsi utique, cujus fo- 
lia umbram tanto habent latiorem, quanto ipse spon- 
sus Verbum summi Patris verba habet virtutibus 
amabiliora vicinioraque saluti, magis accommodata 
pietati, et. omnium intellectui propiora. Quamvis 
enim in omnibus Prophetis et Apostolis locutus est 
ille bonus Jesus ; nullius tamen verba reperies om- 
nino, que ita et fortibus et infirmis, id est doctis 
et indoctis, sapientibus conveniant et insipientibus, 
ut verba doctissimi Verbi Domini Jesu. Nam sicot 
ait quidam, 


C  Dulcius [gratius] ex ipso fonte bibuntur aqua. 


(Ovip. Epist. de Pont. lib. m, ep. 5, v. 8.) 
Sciendum autem quod in umbra foliorum isto- 
rum, id est in verbis Domini, meditandum est die 
ac nocte : quoruu umbra tunc profecto protegimur, 
cum quoties a vitiis aut diabolo tentamur, per tra- 
ctatores aliquid verbum de Scripturis evangelicis 
nobis adducimus, cujus monitis et auctoritate ir- 
rueotibus in nos vilis resistamus. Verbi gratia, si 
tentatus a superbia videlicet, ut velis praeesse, sub- 
esse nolis : occurrit tibi statim verbum Domini di- 
centis, Qui voluerit inler vos primus esse, sit om- 
nium servus : quia sicul qui se exaltat, humiliabi- 
tur ; ita qui se humiliat, exaltabitur (Matth. xx, 
27, et xxii, 11-12). Si iofestat te ardor iracundise, 
habes statim folium Vitis nostre, quod illi fervori 
opponas, verbum illud scilicet, quod omnis qui ira. 
scitur fratri suo sine causa, reus est judicio (Matth, 
v, 23) : et sic conira singula tentamenta verba inve- 
nies, quibus ab estu vitiorum defendi possis, et vir 
tutem temporis confovere ipsa Vite benigno Jesu no 
bis preestante subsidium. 
CAPUT XVI. 
De jucunditate florum vitis, id est de virtutibus 
Christi. 

61. Deinde ad florum jucunditatem animum in- 
clinenius, imo vere elevantes videamus quomodo 
floruerit Vitis nostra. Floruit enim et tanto uberius, 
jucondiusque ceteris, quanto ipsa melior omnibus, 
cujus magnificentia elevata est super coelos ; sub 


6617 


VITIS MYSTICA. 


668. 


eujus pedibus omnia sunt. subjecta ; quamvis nostra A 10). Et in lege Moysi duplex pondus prohibetur ba- 


charitate devinctus, ad tempus paulo minus ab An- 
gelis fuerit diminutus. Nam propterea exinanivit se- 
metipsum, formam servi accipiens; el plantatus est 
in terra nostra, et corporis nosiri deformilatem ac- 
cepit. Fronduitque, οἱ floruit, et fructus plurimos 
auulit; ut per hoc quod nostre humanitati unitus 
est, Sum divinitati nos uniret. Sed quia sine flore 
non pervenitur ad íructum ; floruit ille benignus 
Jesus, Qui sunt flores ejus, nisi virtutes? Floruit 
enim mirabiliter et valde singulariter ei excelleuter 
Vitis bec, non uno florum genere, sicut alise vites 
et arbores ; sed omnium florum speciem in se con- 
tinebat. Aliorum enim sanctorum aliua alio castior, 
alius alio patientior, alius alio iu. charitate ferven- 


beri (Deut. xxv, 13-16). Duplex quippe pondus ba- 
bet, qui sibi malorum conscius, malum se judicat ; . 
aliis vero vult foris bonus, et aliis melior apparere: 
suo judicio terre proximus est, et aliis cupit elevs» 
tas videri. Agitantur hi, quicumque tales sunt, vitio 
hypocriseos, de quibus ia. sermone, quem de parvis 
conscripsimus, plenius sumus elocuti. 

64. Odor viole suavis est, salubris, quia etiam . 
apud ipsos superbos laus humilitatis exaltatur. Ipsa 
enim fama laudabilis, suavitas est odoris, et vere 
saluiaris est : et nonnunquam de laude humilium 
auditores emendantur, etiamsi sint tales qui istum 
odorem amittant, licet, diligenter considerent. Co- 
lor, sicut apparet, abjectus est, illis preecipue qui 


tior : ista vero, Vitis omnibus Angelis et hominibus B virtutem flosculi ignorant : sed vim floris sguoscen- 


in humanitate, patientia, castitate, charitate, el c: 
teris virtutibus omnibus preeminebat. Habuit ergo 
Viis ista vera non unius, sed omnium florum ápe- 
ciem : violam humilitatis, lilium castitatis, rosam 
patienti et charitatis, et florem abstinentie, quam 
crocum appellamus. Quam jucundus, et putas, erit 
fructus Vitis nostre tanta jucunditate florentis ! 

63. Sed jam singula etiam de his floribus Vitis 
nosirae ipso annuente aliqua disseramus : hoc tamen 
previso, quod flores in jucunditate visus, et in 808» 
vitate odoratus maxime considerantur ; comedi vero 
non solent, nisi quod apes de quibusdam floribus 
cibum dulcissimum sugendo colligunt. Diximus au- 
tem quod nullus flos, id est, nulla virtus per quem» 
cumque florem significata, deest Viti nostre. Quse 
enim virtus deesset Domino virtutum ? 

CAPUT XVII. 
De flore humilitatis, qua est viola. 

603. Primo ergo de flore humilitatis, id est de 
viola, videamus. Quare flos violaceus humilitatem 
significet, statura, situs, odor, color, et vis ipsius 
floris manifestant. Statura enim, id est quantitas 
ipsius, modica est. 449 Quis enim flos hoc flosculo 
minor est? Nam et humiles in oculis suis parvi 
sunt. Sic enim ait de se ille Apostolus, qui omnibus 
plus laboraverat : Ego sum minimus omnium Apos- 
tolorum,qui non sum dignus vocari apostolus (I Cor. 
xv, 9). Vides, hic magnus, quam parvus sibi erat? 
Et miro modo fit ut his quibus conscientia secura 
est, qui nihil sibi conscii sunt, tam humilia de se- 
metipsis seutire contingat. Situs hujus floris terree 
est proximus, et optime. Ita enim habes docentem 
Apostolum, Non alta sapientes, sed humilibus con- 
sentientes (Rom. xit, 16). Non habent hanc proprie- 
tatem istius floris, qui se aliis meliores putant, vel 
aliis meliores videri volunt, quamvis sibimetipsis 
parvi sunt. Sunt enim nonnulli, qui quidem in con- 
scientiis suis se subjectos judicant, sed tamen vi- 
deri foris volunt aliis meliores. Isti staturam hujus 
floris habent qui sibi intus in animo parvi sunt : si- 
tum vero non habent, quia volunt foris super alios 
elevari,de quibus dicit Salomon, Mensura et mensura, 
pondus et pondus, abominatio est Domino (Prov. Xx, 


tibus flt etiam ipsius floris despectio commendabilig 
et dilecta. Hoc in ipsius humilitalis magistro benie 
gno Jesu facile agnoscemus secundum illud verbum 
Apostoli : Nos, inquit, praedicamus Christum cru- 
cifixum, Judaeis quidem scandalum, Gentibus vere 
stultitiam; ipsis vero vocatis sanctis Christum Dei 
virtutem et Dei sapientiam (I Cor. 1, 93, 2&). Nimi- 
rum Christus crucifixus viola est. In cruce enim ἢ» 
millimus factus est. In hac humilitate solum colo- 
rem intuentibus Judeis οἱ Gentibus ipse color vilis 
apparuit ; nobis vero qui virtutem agnoscimus pas- 
sionis, ipsa etiam humilitas despecta, humilitas 
Christi placet, et per humilitatem maxime commen- 
datur. Despectui ergo coloris adjungatur quse latet 
virtus floris interior ; ut per interiorem virtutem, hoc 
quod exterius vile videtur, non contemnatur, Yerum. 
amplius diligatur. 

65. Nune ergo perfectiori et puriori oculo in- 
tueamur, quantum floruerit ille flos siugularis, de 
quo scriptus est : Egredietur virga de radice Jesse, 
et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super 
eum Spiritus Domini (Isa. x1 , 1, 2). Bonus flos , su- 
per quem Spiritus Domini sanctus requiescit, et lieet 
flos hic noster Dominus Jesus qui de se dicit, Ego . 
sum flos campi (Cantic. τι, 1), omnium in se florum 
habuit virtutem et decorem sine diminutione aliqua ; 
nulli tamen flori magis convenit, quam viole, ut in 
eo Spiritus sanctus requiescat. Nec ego hoc affirmo, 


D sed ipse qui dicit : Super quem requiescet spiritus 


meus, nisi super humilem et quietum, et trementem 
sermones meos ἢ (Isa. Lxv1,2.) Quid apertius ? Num- 
quid non potuisset ponere rosam patientie et chari- 
tatis, lilium castitatis, crocum abstinentise, cum vel- 
let ostendere requiem Spiritus sancti ? Quibus pree- 
termissis, violam potuit humilitatis, cujus pedise- 
qua sunt quies ettimor quse postponuntur. Non enim 
possunt moveri violie, id est humiles, a vento super- 
big, qui semper quzrit alta corda qua concutiat, si« 
cut quidam ait : 
Summa petit livor, perflant altissima venti. 
(Ovin. Remed. amoris, v. 369.) 

Dum enim inveniuntur humiles, non possont move- 
ri. Quiescunt ergo, οἱ spiritum seper se quiesoen- 


VITIS MYSTICA. 


670 


n excutiunt, dum nec superbie, nec invidie Π castitatis, rosa charitatis rubescat. Nolite gloriari, 


'0ommoventur. Est et timor non quilibet per- 
pecunie, non bonorum transitoriorum, sed 
sermonum Domini humilitatis  pedisequa; 
um humilis nihil de sua virtute presumit, 
ies Domini pro sua consolatione attendens, 
' timet ne non adimpleat precepta,ne Patrem 
ientem sua transgressione offendat. 430 Bo- 
yo flos iste quietem generans et timorem, uti- 
iitorem securitalis, quia scriptum est, Qui 
eum, faciet bona (Eccli. xv, 4). Pro quibus fa- 
d dabitur mercedis, nisi securitas sempiterna? 
Jonus profecto flos viola, qui florem ccelestem 
1 &lerni Patris in uterum terreni floris beatis- 
irginis mirifica dulcedine sui odoris attraxit, 


estante quie ait: Ezsultavit spiritus meus in B 


ulari meo, quia respexit humilitatem ancille 
uid dicis? numquid non alios flores habes ? 
ioquam. Tota enim floreo, nullius floris ex- 
[uia nulla virtute careo, cum tota speciosa 
macula non sit in me. Habeo lilium castita- 
ἃ prima votum conservande virginitatis vovi 
). Habeo rosam charitatis, quia si non usque 
lexissem Dominum, unde mihi tanta fiducia, 
Dta audacia, ut novum aliquid puellula te- 
verecunda οἱ adhuc sub parentum jure el 
tis legis constituta inchoarem ἢ Sed, ui verum 
audacem faciebat amor : coegit rosa ardens, 
niimorem devorans, ut facerem novum vo- 
; singulare lilium, ut possem quandoque di- 
leeto meo: Candida sum et rubicunda, sicut 
indidus et rubicundus. Habeo et alios  quos- 
» flores, sed nullum horum tanta dignatus 
ativa respexit in me Dominus, ut florem vio- 
'? Respexit enim humilitatem ancilla δια. ΕΠ 
idere omnes, cui mutuavi flores meos, quan- 
t flore sim consecuta? Ecce enim ex hoc 
; me dicent omnes generationes (Luc. 1, 41, 
* hoc dico, quia respecta sum a Domino. 
jle mes, quia nardus mea dedit odorem 
qus idem significat quod viola, id est, humi- 
virtutem, cujus fragrantia delectatus est Rex, 
iegis, Deus Dei Filius, cum esset in accubitu 
nlic. 1, 14), id est, in sinu Patris; et odore 


C 


ectabili quasi quadam illius violentia tractus D 


86, et voluit concipi flos in flore intra florem, 
intra Nazareth, quod interpretatur Flos, ut 
pse flos florens, hoc et Nazarenus. Con- 
omnia flori. Concipitur flos manens in flore, 
,in Nazareth. Bonus ergo omnino, et opti- 
laceus flos, qui odoris sui fragrantia, quasi 
: delectabili vinculo, florem cceli in uterum 
oris humilis Virginis inclinavit. 

Discant omnes, sed pre omnibus, mundi 
d est virgines, qui in tota Ecclesia Dei excel- 
aquam flores in gramine, quod Virgo virgi- 
ima, virginum devotafum sanctissima el cas- 
omnium, summam gloriam ponit in viola 
iis, licet in ea candeat singulariter lilium 


virgines, de castilate corporali, licet illa sit laudabi- 
lis virtus. Sed quanto majores estis vos, tanto humi- 
liate vos in omnibus, ut inveniatis gratiam apud 
Deum. Non enim castitatem respexit Dominus, sed 
humilitatem ancille sug. Si vultis oculo misericor- 
dise, oeulo gratie a Domino respici, humiles estote. 
Humilibus enim, Scriptura ait, dat gratiam (Jacob 
1V,0);quia respexit humilitatem ancillae sue(Matth. 
xxv, 1-12). Si vultis lampades vestras esse refertas 
oleo, cum sponsus ad nuptias venerit, id est, si vul- 
tis integram et lzetam conscientiam habere (oleum 
enim in lampade, est lmüitia spiritualis ia corde), 
nolite de altitudine lilii vestri , id est , de puritate 
castitatis vesir:e, alta sapere. Nolite laudem exterio- 
rem appetere : ne clauso ostio regni ccelorum, dicat 
vobis sponsus, Amen dico vobis, nescio vos ; el a se 
excludat, qui respexit humilitatem ancille suc. 
Multze enim virginum excludentur, quia superbarum 
nulla ingredietur. Humilium vero nullus,nec conjus 
gatus, nec virgo, nec vidua merebilur expelli. Arcta 
est janua regni coelorum, ne recipit nisi parvos. 
Tumidi repelluntur, imo nequaquam possunt acce- 
dere, cujuscumque sexus sive conditionis fuerint 
vel &tatis. Et breviter dico, Nulla virtus accedit , 
nist δὰ humilitatis violam fuerit inclinata. Dicit 
enim et docet hoc ipse humilitatis Magister, qui ad- 
vocans parvulum statuit eum in medio discipulo- 
rum, et dixit : Nisi conversi fueritis, e£ eficiamini 
sicut parvulus hic, non intrabitis in regnum calo- 
rum (Matth. xvin, 1-3).Numquid posuit ibi in exem- 
plum discipulis lilium castitatis Joaonem, vel rosam 
charitatis Petrum, qui et tunc presentes erant; 
quorum prior ab ipsis nuptiis , ut 48 asseritur, 
vocatus fuit et electus a Domino ; sequens vero 
trina confessione Domino benigno Jesu , sui men- 
tiri non potuit, perfecte charitatis affectum contes- 
tatus est ? sicut enim Joannes de speciali preroga- 
tiva castitatis, ita Petrus de ferventiori charitate 
commendatur. Nec tamen istos in exemplum posuit 
eclorum januam iniraturis; sed parvulum humili- 
tatis virtute precelsum. 

58. Videamus ergo quantum in se istam virtutem 
omnium virtutum Dominus commendavit. Primo 
verba ejus attendentes, ubi ait: Discite ame quia mi- 
lis sum et humilis corde, et invenietis requiem ani- 
mabus vestris (id. xi, 29). Quid est, magister bone, 
optime Jesu? Numquid ad hoc redacli sunt omnes 
thesauri s&pientise et scientie in te reconditi, ut hoc 
singulariter doceas, quia mitis es et humilis corde. 
Non doces ut coeli: discantur fabricari, fieri miracu- 
la, mortui suscitari, et c:etera hujusmodi ; sed, quia 
mátis sum et humilis corde. Numquid tam magnum 
est quod est parvum? Utique ; quia per hoc inveni- 
tur requies animabus. Que enim alia est causa 
omnis laboris e& certaminis nostri, nisi ut invenia- 
mus requiem animabus nostris ? Brevis doctrina, 
brevis via demonstrata est, Disce banc 8 Domino 
lesu, qui mitis est et humilis corde , jd eu, vide et 


671 


VITIS MYSTICA. 


quantum et quare humiliatus fuit ille, qui est excel- A didrachmum inventum in ore piscis (Matth. xvtt, 


sus super omnes gentes Dominus, el super colos 
gloria ejus : et disce etiam quia tu es lutum et ci- 
nis, et sic invenies requiem anims tus. Sed nota, 
quod ait : Humilis corde. Non enim ficta humilitate 
placatur ille, qui est humilis corde, sed humilitate 
vera. Humilitate cordis delectatur ille, qui intuetur 
cor ; quia in humilium cordibus requiescit. Queerit 
enim corda humilium, que elevet; non tumida, a 
quibus resiliat. - 

59. Sed quia duo posuimus , qus& nobis copside- 
randa sunt, scilicet. quantum et quare humiliata 
fuit Vitis nostra Dominus Jesus ; utrumque lioc jam 
explicemus, quia vestre votiva sunt charitati. Deficit 
enim humanus intellectus , ratio succumbit quan- 
tum humiliatus fuit Dominus in conversatione. Quo- 
modo enim scire potes dejectionem humilitatis, nisi 
etiam excellentiam dominationis agnosceres ? Lo- 
quere enim. Quid potes? numquid mensuram glo- 
rie, potentie et pulchritudinis ejus attinges ? Non 
ad hoc Angeli, neque Cherubim, aut Seraphim per- 
vererunt. Non enim aliqua creatura Deum agnoscit 
ita plenarie et perfecte, sicut ipse est : quanto mi- 
nus homo, aut filius hominis vermis ? Et tamen quia 
tautus erat, ut magnitudinis ejus nou essel finis ; ad 
hoc inclinatus est , ut filius hominis fieret vermis. 
O quanta humilitas 1 Incomprehensibilis Deus vult 
comprehendi , summus  humiliari , potentissimus 
despici , pulcherrimus deformari , sapientissimus 
fieri ut jumentum, immortalis mori; et, ut compen- 


23-26). Subditus est Joanni baptismate 4&9 suo, 
qui ab ipso potius debuit baptizari (id. mr, 13-15). 
Humiliatus est usque ad ablutionem pedum discipu- 
Jorum suorum bonus et benignus Jesus (Joan, xm, 
δ). Postremo humiliavit semetipsum, factus obe- 
diens usque ad mortem, mortem autem crucis. Quo 
ultra progredi poterimus? Mortuus non qualibet 
morte, sed morte crucis, morte turpissima con- 
demnatus est. Videsne igitur, quantum in Vite no- 
stra, benigno Jesu, flos iste violaceus floruerit? 
Multi usque ad mortem humiliati sunt : sed nequa- 
quam eo vilipensionis descenderunt, quia nunquam 
ad tantam exsultationem pervenerant. Quis enim 
bonorum omnium morientium sibi potuit usurpare, 
quod de Christo Jesu dictum est : Cum in forma Dei 
esset, non rapinam arbitratus est esse se qualem 
Deo ? (Philipp. τι, 6-8.) Nullus profecto, quia nullus 
hominum preter ipsum Deus erat. Maxime ergo 
humiliatus fuit, qui solus cum in forma Dei esset, 
exinanivit semetipsum, formam servi accipiens, οἱ 
ad tantam abjectionem deveniens, ut ab hominibus 
jam non homo, sed vermiculus reputaretur. 

61. Sed quie est causa tant:e humiliationis iu. be- 
nigno Jesu ? Non enim sine rationabili necessitate el 
justa causa sic humiliatus est Filius et Sapienti& 
Patris, quee nihil sine causa facit. Quid multis im- 
moramur! Propter hoc factus est homo, ut homi- 
nem redimeret: infirmatus est, ut nostras infirmi- 
tates curaret : inops factus est, ut su& nos inopia 


dio absolvam, Deus vult fieri vermiculus! Quid C ditaret : bumiliatus est, ut. nos exaltaret ; traditus 


excelsius Deo? quid vermiculo inferius? Ego, inquit, 
vermis sum, ei non homo (Psal. xxi, ').Quare ver- 
mis? Quia filius hominis.Ita enim habes in Job: Astra 
«ton sunt munda in conspectu ejus : quanto minus 
homo putredo,et lius hominis vermis ?(Job.xxv,5,6.) 

60. Si ergo filius hominis est vermis , utique et 
ipse vermis est, quia ipso testante Filius hominis 
est. Quem, inquil, dicunt homines esse Filium ho- 
minis (Matth. xvi. 13) ? Ecce qualem distinctionem 
facit inter hominem, et filium hominis. Homines 
appellat, qui de primo homine Adam per corru- 
ptionem descenderunt. Unde et Job ait, Quanto ma- 
gis homo putredo ? quia in putredine corruptio est. 
Ipse vero solus purus Christus Dominus, quia sine 
corruptione de Matre Virgine natus est ; se quidem 
non appellat hominem, qui utique putredo est ; sed 
Filium hominis, qui vermis est. Sicut enim vermis 
de sola terra, ita Jesus Christus de sola Virgine 
generatur. O quam humilis vermiculus Jesus Chri- 
sius, qui opprobrium factus est hominum, et abje- 
ctio plebis (Psal. xxi, 7), &b homioibus contemptus 
sine causa, sine vindicta conculcatus sicut vermis ! 
Cum malediceretur, non maledicebat; cum patere- 
tur, non comminabatur (/ Petr. u, 23). Humiliatus 
est, ut fieret homo, ut hominibus subderetur, beate 
Matri et Joseph nutritio suo, Sameoni exspectatori 
suo (Luc. n, δῖ, 28), pon solum bonis, verum 
eliam malis terrenis potestatibus solvens cum Petro 


est ad mortem, itio mortuus est, ut nos vivificaret. 
Quis sanz mentis contemnit humiliari propter tam 
humiliatum pro nobis ? Et licet multee sint cause, 
qui nos ad humilitatem cogant, scilicet initium 
pudorosum, vita dolorosa, finis timorosus, metus 
gehenne, spes coelestium, hisque cum aliis causis, 
εἰ qus sunt, cessantibus, sola regis nostri ac re- 
demptoris, patris dulcissimi e( optimi Jesu humil- 
tas ad humilitatis virtutem nos, non solum incitare, 
sed violenter cogere deberet. Humiliemur ergo, & 
propter supradictas causas, ut vicem rependame 
propter nos humiliato Domino Jesu, offerentes vie- 
lam humilitatis ipsius, qua ipse Vitis nostra tsm 
excellenter effloruit, et in corde nostro gustantes; 
ut hunc florera suum, quem ipse specialiter im 8$ 
voluit commendare, recognoscens in nobis, nos se- 
cum, qui super omne nomen exaltatus est, in tem- 
pore visitationis sus exaltare diguetur. 
CAPUT XVIII. 
De flore castitatis, que est lliusmn. 

62. Non potuit deesse in Vite nostra florenie fies 
lilii candentis, excellens castitatis insigne. mr 
omnes virtutes castitas quadam speciali praerogativa 
flos meruit appellari, qu& per lilium figuratur. Gr 


stitatis autem nomine hoc traciatu non qua Came 


que accipe castitalem, sed eam que virginitas 8p- 
pellatur. Est enim et castitas contiuentium, 868 ve 


duarum ; et est castitas maritelis. Sed es jam eb 


672 


VITIS MYSTICA. 


674 


ores appellantur, quia virginitatis florem lilii A liese sunt cogitationes, que a diabolo invente sunt, 


int. Eos igitur qui deflorati non sunt, id est 
s, flore lilii in presenti volumus nuncupari : 
5 dicendo facimus injuriam continentibus et 
is. Non enim, cum laudamus castitatem 
j, vituperamus coujugium Abrahse ; nec, com- 
ado virginitatem Marize, viduitatem Anns re- 
108. Sed habent singuli merita sua, non parva 
dignitate distincta. Quis autem fructum trice- 
non laudat in conjugatis, sexagesimum in 
' licet his excellenter preferatur fructus cen- 
s virginitatis? (Matth. xin, 23.) 
De hac igitur gratia lilii, in quo Vitis nostra 
locuturi, videamus, vera luce nos illumi- 
quare lanta virtus per lilium figuretur. El 
ste quidem occurrit, quia propter candoris 
iam, qua ille flos c:eteris floribus est preela- 
inc sane munditia virginalis merito figuratur 
lii. Nullus preterea alius flos vel ipso prospe- 
(tum pre& se fert gratie, quantum hic unus : 
merito mundissima, et omnibus piis gratiosa 
tas per hunc figuratur florem. Quibus itaque 
us te efleram, o virginalis candor ? Prorsus 
. Atqui nescientem me doceat singulare illud 
, increata Dei sapientia Dominus Jesus, uni- 
s Patris filius, et unicus filius lilii singularis, 
, Castissime Virginis] matris, 45988 que in 
i0 utriusque legis votum consecravit perpetuie 
gerrime virginitatis. Doceat, inquam, me, quo - 
per considerationem lilii materialis, lilii virgi- 
ircumstantias agaoscere valeam. Propter has 
proprietates quas jam proposuimus, ipsum 
materiale in radice et trunco, foliis, et in his 
losculis qui intra illum concluduntur studio- 
ivestigare curemus, Speramus enim, quod his 
us specialiter consideratis, commendationem 
Up virginitalis invenire possimus. 


CAPUT XIX. 
lice lilii, id est cogitationibus in corde laten- 
tibus. 


Radix lilii commendatur in tribus: alba est, 
lida est, tractabilis est. Quid autem per radi 
1 terra latentem, nisi cogitatio latens in corde 
lur.? Per albedinem ergo radicis munditiam 
ionis accipimus. Quid ergo munditia carnis, 
aunditia cogitationis ? De hac precipit Domi- 
Lavamini, inquit, mundi estote. Nam ne exte- 
a munditiam intelligeres solam, subjunxit : Au- 
malum cogitationum vestrarum ab oculis meis 
1, 16). Perverse enim cogitationes separant 
.$ et sicut Veritas testatur, De corde exeunt, 
tiones mala, homicidia, adulteria, furta, δα» 
εἶα, et csLera, quá coinquinant. hominem 
ἢ. xv, 19, 20). Sunt autem cogitationes nigre 
'ollute, nempe diabolicsee, mundang, carnales. 
aliquis se alio meliorem :stimat, cum alli si- 
esse videri vult, qui eo major est; vel cum non 
ubjectus esse ei qui sibi prelatus est; diabo- 


et ab ipso cseteris familiarius usurpate, it» ut pro- 
prie character diaboli dicatur superbia. Cogitatio- 
nes mundane sunt ille, que animum concupiscen- 
tiis rerum illaqueant ; ut illis acquirendis nimis sol- 
licitze insistant, et acquisitis nimis delectetur ne 
proximorum necessitatibus erogentur, et sic fiant 
alieni 8 charitate Dei, quia scriptum est: Qui habuerit 
substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum 
necessitatem patientem, et clauserit sua viscera 
ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo (I Joan. m, 
17)? Cogitationes carnales sunt, que homines ad lu- 
xuriam pertrahunt carnis, utpote quando inordinata 
dilectione et delectatione cogitant viri de mulieribus, 
vel mulieres de viris : quia stulti homines amorem 
appellare presumunt, quod verius odium posset ap- 
pellari. Est et luxuria ciborum et potuum, eum lau- 
tiora et delicatioria propter solum saporem querun- 
tur, non propter sanitatem adipiscendam. Posset 
quis uti delicatis cum moderatione : quod tamen 
difficile observatur. Simile judicium est de his qui 
vestimentis delicatis uti desiderant. 

65. Perditur proprietas lilii οἱ virginitatig decor, 
si radici desit albedo, et cogitationi virginalis mun- 
ditia. Nam si corpus extrinsecus sit mundum, et 
cogitatio intrinsecus sit polluta; jam non virtus, sed 
hypocrisis appellanda est. Hoc tamen sciendum, 
teste Gregorio (Moral. lib. xxt, c. 23), quod cogita- 
tio quantumlibet immunda mentem non polluit, cui 
ratio non consentit. Quis enim cogitationes suas ita 
refrenare potest, ut non qualibet immuaditia titille- 
tur? Sed continuo talium cogitationum insultus sunt 
reprimendi; ut unde sperabat se hostis vincere, 
per hoc magis victus 1bscedat. Quod fit, quoties pra- 
vis et immundis cogitationibus attracti, st»stim ad 
signum crucis, ad passionis dominice recordatio- 
nem et lacrymarum subsidia confugimus, et suo telo 
in bello fortes effecti hostem ferimus. 

66. Non solum autem alba, sed et eandida sive 
splendida est radix lilii. Candore autem sive splen- 
dore hilaritatem animi videtur designare. Sunt au- 


D tem nonnulli, qui bona quidem opera faciunt vel 


coactione, vel necessitate, vel consuetudine ; sed ad 
hec agenda nulla alacritate moventur, quod vitium 
propris acedia dicitur. Et hoc quidem vitio religiosi 
homines maxime affliguntur. Nam seculares admo- 
dum pauci, et si hoc sit. vitium, non advertunt. 
Mundo enim alligati, spiritualis vitii vix possunt 
apprehendere nomen : cum tamen hoc vitium inter 
septem principalia nominetur. Nunc ergo spirituali- 
bus 454 loquamur, qui hoc vitiuni possunt intel- 
ligere. Vitium acedis est, quod quemdam torporem 
incutit animo; ut ipsi omnia exercitia spiritualia 
quasi iosipida videantur, et in grave tedium con- 
vertantur. De quo tedio dicit Psalmus, Dormitavit 
anima mea pra taedio (Psal.cXvin) : etalibi, Omnem 
escam abominata est anima eorum, et appropingua- 
verunt usque ad portas mortis (Psal.cvi, 48). Tan- 
tum quippe aliquando affligitur hoc vitio anima bo- 


615 


VITIS MYSTICA. 616 


norum, ut etiam omnem escam, id est omne spiri- À verbum, sed babe sustinentiam, ut merearis et tu 


tuale exercitium, &bominetur, ut nec orare, nec le- 
gere. nec meditari, nec opus manuum libeat exer- 
cere. Imo etiam appropinquant usque ad portas mor- 
tis, id est, ut. etiam ipsius vitz fastidium habentes 
morte finiri desiderent, cum sancto Job dicentes : 
Tedet animam meam vit& mem? (Job x, 1.) Huic 
gravi vitio medetur jucunditas, que per nitorem 
radicis lilii designatur, οἱ reformat :egrum animum 
et abjectum, et δὰ meditationem incitat spiritualem 
et reddit desiderium laborandi, orandi, legendi ; ut 
exsullet quasi gigas δὰ currendam viam, ei cum 
Psalmistadicat : Viam mandatorum tuorum cucurri, 
cum dilatasti cor meum (Psal. cxvut, 32). Curritur 
quippe via mandatorum Dei, cum cor dilatatur, id 
est, spirituali jucunditate aperitur. Dicitur enim na- 
taraliter timore et tristitia cor claudi, securitate 
vero et letitia aperiri. Quantum, putas, 'onvenit 
hec virtus hilaritatis virginibus sacris, que gau- 
dium hujus mundi et omnem ornatum s:culi con- 
tempserunt propter amorem Domini sui Jesu Chri- 
sti, ut quod deest exterius, interius impleatur? Gau- 
dete ergo in Domino semper, quia vana gaudia cje- 
cistis. Iterum dico, gaudete, quia vero gaudia adhz- 
rere meruistis, et in cogitatione cordis vestri hilari- 
tatis nitorem semper habere. Hilarem enim dato- 
rem diligit Deus, dator singularis et vere hilari- 
tatis. 

67. Est et tractabilis radix lilii, per quam virtu- 


audire, Sicut lilium inter spínas, etc. 

68. Nec tamen hsc dicimus, ut tacite transeat 
omnium perversitas, et ut non corripiantur inquieti, 
vel ut tumidi non comprimaptur ; imo qui ejusmodi 
sunt, reprehendendi veniuut, ut ne amittatur tra- 
etabilitas tuse radicis, qui vis esse lilium. Sed se- 
cundum Apostolum argue, obsecra, increpa, insta 
opportune, importune, in omni mansuetudine él 
patientia (Il Tim. 1v, 2) : quasi dicat, lta fortis 
exerce zelum discipline, ut lenitatem non perdas in- 
terius in mente, ut revocando perversum, tu ipse 
quoque non pervertaris. Sunt autem quandoque mae- 
lorum vitia arguenda, quandoque tacite sufferenda, 
secundum quod uniuscujusque, qui talis est, utilitali 
videris expedire ; quia non omnes segroti uno genere 
medicing curantur. 


4959 CAPUT XX. 


De trunco lilii, seu proposito bono, quod. e radice 
bone cogitationis exsurgit. 

69. Sequitur videre de trunco lilii, in quo tria 
considerantur, rectitudo, fortitudo, longitudo. Trus- 
cus ergo lilii a radice exiens, est propositum bonum 
exiens a bona cogitatione. Cum enim bona eogita- 
veris, si convalescant illa in te sicut radix in terrse, 
necessitas exigit ut ea 408 cogitalioni placent, pre- 
ponas ad affectum boni operis perducere : et sic sts- 
tim habes truncum lilii, id est boni, hoc est, bo- 


tem mansuetudinis intelligere debemus. Scimus enim ( num propositum a bona radice et cogitatione pro- 


quam plurimos esse qui castitatis virtute. praeemi- 
nent, sed ita levi causa, imo sine omni causa mo- 
veri consueverunt ut tam sibi quam aliis, in quos 
commoventur, fiant nimium onerosi, semper exa- 
cerbatum animum gerentes ex omnibus qus ca- 
piunt visu vel auditu. Non decet hoc virginem Chri- 
sti, qui dicit et docet, Discite a me quia mitis sum 
et humilis corde (Matth. 11,29 ; et qui mitibus pro- 
mittit beatitudinem, dicens, Beati mites, quoniam 
ipsi possidebunt terram (Id. v, &). Quid ergo immi- 
tes ? Exsules erunt in terra. E qua ? De qua scriptum 
est : Placebo Domino in terra viventium (Psal. cxiv, 
9). Quid prodest eastitas ab illa terra exsulantibus? 
Non sunt illa profecto lilia, quibus hzc proprietas 
deest : unde nou pertinent ad istud perfectissimum 
lilium, benignum Jesum, qui de se dicit, Ego flos 
campi, et lilium convallium. Que sunt illa lilia ad 
ipsum pertinentia ? Audi. Sicut lilium inter spinas, 
sic amica mea inler filias (Gantic. τι, 4, 2). Tracta- 
bile et lene est liliam : pungentes οἱ dure sunt, 
spinge. Non perdit lilium suam lenitatem, licet per- 
ferat spinarum asperitatem. Ὁ quam male filize per 
eommunionem fidei, spine per amaritudinem mo- 
rum? Tu ergo si vis esse lilium verum, si vis a 
sponso dulcissimo collaudari, esto lilium inter filias, 
inter illas animas qu& ejusdem fidei, ejusdem pro- 
fessionis tecum sunt. Sed et si morum amaritudine 
et verborum asperitate te pungunt, esto inter tales 
Waitis οἱ tractabilis ; non eraspereris ad quodlibet 


cedens. 
| CAPUT XXI. 
De rectitudine lilii, id. est, recta intentione. 


70. Necessaria est huic trunco honi propositi re- 
ctitudo, id est ut recta intentione proponamus bonum 
facere pro illo ; non terrenas divitias, non hamanos 
favores, nec honoris transitorii excellentiam requi- 
rentes. Astutus enim ille serpens, id est satanes, 
cum principio bone cogitationis non potest resis- 
tere, ponit insidias in. via, quibus intentionem boni 
propositi possit evertere, et per truncum perversum 
ipsam quoque radicem bons cogitationis amareseere 
faciat. De his insidiis conqueritur Psalmus : im vis 
hac qua ambulubam, absconderunt superbi laqueum 
sihi (Psal. cxt, et cxxix, 6). O quanti istis laqueis 
eapti et decepti sunt! qui bona quidem bene ini- 
tiantes, tandem exterioribus cogitationibus aecedea- 
tibus, propositi zui rectitudinem deseruerunt, omnino 
perversi ; et per bona opera sua, vel divitias, vel 
honores, vel.voluptates terrenas semel adepti, prime 
intentionis sunt obliti, et aliud quam Deum quee- 
rentes, idololatree facti sunt, dum gloriam inecorru- 
pübilis Dei, qui solus gloriosus est, οἱ solus quite- 
rendus, mutaverunt ia similitudinem volucrum, 
bestiarum et serpentum (Rom. 1, 23). Quomodo in 
similitudinem volucrum mutant gloriam Dei? Quia 
bona opera eua, que prius ad gloriam Dei facere 
intenderunt, intentionis recüludine commutata pr9 


VITIS MYSTICA. 


mundi glori& facere laborant. Per volucres 
leves et instabiles, et alta petentes, vana figu- 
ς Gloriam Dei mutant in similitudinem be- 
n, qui bona opera, per 48 prius gloriam Dei 
erunt, preterea pro carnis implenda voluptate 
t. Per bestias enim qui tantum que carnis 
sequuntur, voluptas designatur. Gloriam vero 
n similitudinem serpentum commutant, qui 
opera que pro celestibus tantum divitiis, et 
loria Dei adipiscenda fieri deberent, propterea 
atur, ut ex his terrenas divilias consequantur. 
»pentes enim qui terram comedunt, designan- 
vari, qui tantum lucra terrena sequuntur, et 
3 suz? ventrem cupiunt implere. 

Hec sunt scandala, qus in via recte inten- 
gradientibus abscondit diabolus, ut truncum 
id est bonum propositum, a sua rectitudine 
queat. Heu! Heu! Domine Deus, quis evadet 
js istos ? Ecce, ut taceam ssculares, quot 
osque videmus Ordinum diversorum prelatos, 
bona sine dubio scimus intentione nudos nu- 
ahristum fuisse secutos; et tamen inviü ad 
turas licet atirahantur, aon post longum tem- 
jed statim corrumpunt intentionem, truncum 
ι, commutant propositum : ut prelaturis ad 
inviti venerant, libenter inhsereant, priesse 
ates, potius quam prodesse ; lautioribus ferculis 
juisitis, voluptati ventris potius quam ulilitati, 
ving voluntati deserviunt; nonnunquam etiam 


618 
CAPUT XXII. 
De fortitudine trunci, seu de constantia boni 
propositá. 


73. Fortitudo trunci imprimit virtutem, que for- 
titudo vocatur. Est autem fortitudo, secundum quod 
eam hic accipimus, qusedam virtus omnium tenta- 
tionum sustinens insultus, non earum modo que 
modesUse, sed eliam earum qui prospere sunt. Est 
autem hsc virtus trunco lilii nostri, proposito boni 
operis, et maxime voto virginitalis conveniens.: 
quia quanto laudabilius est votum, tanto fallacius 
el fortius insistit diabolus, ut impediat bene tertiari 
[al. terminari], quod in bono initio non potuit im- 
pedire. Talis truncus vere opus est, ut sit fortis 
contra frigus. Bonum namque propositum unde ten- 
tatur, acedia est, qua. quandoque, sicut etiam supra 
diximus, in taotum teptantur electi, ut non orare 
libeat, nec legere, nec meditari, nec aliud quidquam 
operari eorum qui& sunt quedam fomenta anime . 
quia oratione, lectione, meditatione, seu etjam ex- 
teriori exercilio corporis vires animse reparantur et 
conservantur, et augentur, eisque subtractis animam 
languescere necesse est, et in frigus mortale resolvi, 
statimque subintrat luxuria, vindicatque sibi sedem 
io anima frigida, et eam pessime suo igne cale(acit. 
Sine autem intermissione nostro lilio virgini Christi 
orandum, legendum,meditandum, vel etiam exterius 
aliquid operandum est, ne in ipsa truncus boni propo- 
siti corrumpatur. Hac enim, sieut ait beatus Augus- 


üjas congregare dicuntur, non ut spiritualibus C tinus, si cum discretiene fiant, ut valetudinem corpo- 


16ces5a1i8, sed ut carnalibus nepotulis et amicis 
flue aliquid largiantur | O utinam mentiar, Do- 
Jesu, utinam mentiar ; ut me solo mentiente, 
8 in rectitudine et veritate persistant. 
, Vobis autem, o virgines Christi, humilitatis 
em, quam sepius vestre charitati commenda- 
ad propositi nostri rectitudinem pro maxima 
putamus sufficere. Dum enim in tantam altitu- 
1 castitatis ascenditis; 4596 laborat adversa- 
rester salanas, ut vos ab illa deflectat. Clamat 
Dobis sspe, imo semper suggerit vocem illam, 
8: Incurvare ut transeamus (Isai. L1, 23). 
est, Incurvare? Flecte intenüonem tuam ad ter- 
quam ad coelestia erexisti, ut pateat nobis tran- 
per te, ut conculcemus te. Ne consentias inimico 
) anima casta, virgo Chrisli, amica sponsi tui, 
| tui sponsa, ne consentias, ut ne incurveris. 
5st, nihil terrenum queras, non laudes huma- 
non honores, non divitias terrenas: quia si ad 
declinaveris, transibit per te mendax ille, te- 
eonculcabit et premet ac elidet te, et jugum 
italis sug importabile ponet super te, si abje- 
jugum Christi leve et suave. O quam insen- 
qui rectitudinem intentionis suz sic incurvant, 
fipiant illum teterrimum et iniquissimum 58-- 
B,sessorem suum, abjecto illo pulcherrimo et 
10 primo rectore Domino Jesu, cujus, ut ipse 
it, jugum suavissimum est, et onus levissimum 
th. xi, 30). 


ris non perturbent, in delicias spirituales vertuntur. 

7&. Calor quo corrumpitur truncus boni propo- 
siti, seeculi prospera sunt, in quibus nimis insidie 
inimicorum latent. Multos enim invenimus, qui ad- 
versis resistant, quia in illis tentatio est manifesta. 
Sanum est corpus, adversitates animi quie enervant, 
et tentationes sedat» Sunt. Quid superest, nisi secu- 
ritas? Cave, cave: vie huie securitati, vee paci huic, 
de qua dicit ipsa Veritas: Dum fertis armatus cu- 
stodit atrium suum, in pace sunt qua possidet (Luc. 
xi, 21) Time ergo dum omnia prospera sunt et 
tranquilla, ne ille fortis armatus satanas sine resi- 
stentia possideat te. Noli dicere apud te, quod dixit 
ille dives, cujus ager uberes fructus attulit, Anima 
mea, habes multa bona reposita ἐπ annos plurimos ; 
comede, bibe, epulare (Luc xu ; 19); quia cum dixe- 
rint, Paz el securitas, tunc repentinus superveniet 
eis interitus, ei non effugient (IThess. v. 3). Tu vero 
si vis pacem et securitatem veram habere, vide ne 
unquam securus sis; scieüs pro certo nihil tibi tam 
timendum, sicut presentem pacem, quise sine dubio 
eternum generat timorem. Neque enim omnibus 
sanctis melior es tu, qui in tentalionibus probati el 
perfecti sunt. Quis melior beato Job, cui ipse Do- 
minus testimonium perhibuit, quod esset vir sim- 
plex et rectus ac timens Deum, et recedens a. malo, 
et cui similis non erat in terra? (Job.1,4, 8.) Simile 
vide in omnibus Deum timentibus, Apostolis, mar- 
tyribus; quanta passi sunt tormenta, ut securi pere 


679 VITIS MYSTICA. 680 
venirent ad palmam regni, qui fortes facti sunt in A vigilist, intolerabilis labor sine requie, duritia lecto. 


bello (Hebr. x1, 34), non in prosperitate. rum, laboris assiduitas, et super omnia abrenuntiatio 
proprie voluntatis, cum periculo falsorum fratrum, 
duritia prelatorum. Ecquis omnia enumerabit ? In. 
numerabiles sunt hi vermes pessimarum suggestio- 
num, truncum boni propositi gravissime corroden- 
tes. Omnino resistendum est his vermibus, omnino, 
et sacrarum Scripturarum rationibus sunt enecandi. 

71. Vermis igitur qui indiscrete adeo charitatem 
et misericordie compassionem persuadet, occiden- 
dus est unguento dominice sententis, dicentis: Si 
quis venit ad me, et non odit patrem et matrem, et 
uxorem et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem 
et animam suam, non est me dignus (Luc. xiv, 26), 
Qualiter autem diligendi, et qualiter odiendi, per 
vaccas trahentes plaustrum cum arca Domini per- 
docemur: quarum vituli dum essent reclusi domi, 
ipse vacce arcam gestantes et recto itinere perges- 
tes Bethsames, cum audirent voces vitulorum, de- 
deruut quidem mugitum, qui erat. signum naturalis 
afiecius : nec tamen se ab arrepto semel itinere de- 
flexerunt (I Reg. vi, 10-19). Tu vero si jam portss 
sive proiessione aperta et solemni, sive occulto pro- 
posito jugum Domiui, id est Reyulam quamcumque 
per Spiritum sanctum a Patribus iustitutam; si te 
predictorum vermium suggestiones incipiunt corro- 
dere, 4 58 imitare vaccas Allophylorum portantes 
arcam Domini: redde mugitum, id est signum af- 
fectus, hoc est, condole, compaltere, consolare eos 


15. Tempestates autem truncum lilii nostri im- 
pugnantes, mauifestee adversitates sunt ; io quibus 
querendum 432 est unicum et singulare reme- 
dium, ille optimus medicus, dux non seducens, rex 
suos erigens, athleta fortissimus, in suis et pro suis 
pugnans et vincens, et inde victores coronans Do- 
minus Jesus. Quid queris, quod in illo non inveuias? 
Si regrotus es, medicus est. Si exsulas, dux est. Si 
desolatus es, rex est. Si impugnaris, pugil est. Si 
sitis, potus est. Si alges, vertimentum est. Si trista- 
ris, gaudium est. Si obtenebraris, lux est. Si orpha- 
nus es, pater est. Sponsus est, amicus est, frater est, 
summus, optimus, misericordissimus, fortissimus, 
pulcherrimus, sapientissimus est, omnia sine fine gu- 
bernans. Quid autem laboro? Omnia que velle potes 
et debes, est Dominus Jesus Christus. Desidera hunc, 
Tequire hunc. Quia hec est illa una pretiosa marga- 
rita, pro qua emenda etiam vendenda sunt omnia 4188 
tua sunt; qua habita nullius tempestatis procellam 
timebis. Sit ille finis propositi (ui, sit in illo posita 
fortitudo tua, non in viribus tuis, et nullo modo con- 
fringeris ; quia ipse, et non alius, est verissimus et 
optimus consolator adversitatum et pressurarum. 

CAPUT XXIII. 


De vermibus qui corrodunt truncum, id. est, malis 
$uggestionibus bonum propositum corrumpentibus. 


16. Vermes truncum boni propositi corrumpentes, 
sunt Lentationes intrinsece, quse tanto viciniores 
sunt, quanto familiariores, sepe sub boni specie bo- 
num propositum corrumpentes. Est enim aliquis qui 
de bons: cogitationis radice, boni propositi truncum 
emisit, Proponit omnia quse mundi sunt relinquere, 
ut nudus Christum nudum sequatur; sed nascitur 
intrinsecus vermis prave suggestionis, dicens ita : 
Indotata 110] soror est, paupercula mater ; sunt for- 
tassis fratres, vel filii, sive alii quienmque amici, 
rei familiaris inopia laborantes, qui de te solo pen- 
dent, te unum respiciunt : quos si reliqueris, aut 
mendicabunt turpiter, nimirum in tui generis op- 
probrium ; aut furtive, vel violenter certe rapient 
aliena, et sic in corpore simul et in anima peribunt. 
Quod si tu, qui his poteris subvenire manendo in 
possessione tua, hos in certo periculo reliquisse vi- 
deberis, et clausisse viscera tuà ab eis, quomodo 
charitas Dei manet inte? Ergo ut maneas in chari- 
tate, mane cum illis; quia sine charitate nihil pro- 
derit tibi, quidquid agas. Quod si tihi etiam prodes- 
set, melius tamen esset ut multos tecum, quam 80- 
lum te servares. Nunquid preceptum est alicubi a 
Domino, mundum omnino ab omnibus relinqui? 
Quin et magis operibus misericordie commenda- 
buntur electi et salvandi in extremi examinis die. 
Quid ergo queris extra mundum, quod in mundo 
melius babere poteris et securius? Adduntur his 
vermibus alii vermes mortiferi, scilicet diíficultas 
claustralium preceptorum, et quod major est ca- 
$us, ubi altior gradus, ciborum parcitas jejunia, 


C qui naturali amore conjuncti sunt; nibi'o tamen 


minus serva viam inccptam, hoc est, perfice bo- 
num propositum dirigendo pedes tuos versus Beth- 
sames, versus Domum solis, hoc est, ad coelestem 
patriam, ubi est summa et. spiritualis habitatio solis 
nostri Domini Jesu, qui est sol justitize, qui in illa 
domo lucet in virtute sua, habitans lucem inaeces- 
sibilem. Sic sunt odiendi amici, ut affectus amoris 
erga illos conservetur: sic sunt et amandi ot eorum 
amor nequaquam amori Dei preferatur. Imo nec 
animse nostre commodum amori illius preferre de- 
bemus: sed tanquam odisse animas nostras aflli- 
gendo illas jejuniis, vigiliis, castigationibus, ut do- 
ceamus eas dominicis obedire preceptis. Eos quo- 
due quorum inopiam implere possemus in seculo 


D permanendo, eidem commendabimus conservandos, 


qui est Rex regum, et dives in omnes qui invocant 
eum, orantes ut. eorum stalum ita gubernet, sicul 
scit eorum saluti expedire. 

18. Ceterum vermes suggerentes austeritatem 
vite regularis, velociter necabuntur, si mentem no- 
stram myrrha, id est amaritudine dominicsee passio- 
nis, curaverimus inungere, cui quidquid pati potae- 
rimus comparatum, aut parum, aut uihil poterit 
estimari. Sunt autem hi vermes maxime importuni 
proposito virginali, eo quod magister vermium 
Beelzebud, qui primitus Evam virginem leviter sup- 
plantavit, se modo jure doleat a virgunculis utrius- 
que sexus toties supplantari. Vide ergo οἱ prsevide, 
et precave vermes tibi insidiantes, virgo Christi, 


VITIS MYSTICA. 


682 


enim nonnunquam cogitaris te ad perfectam Jj "re volentibus summe necessaria est. Sed quia de 


'am casti lilii aut pervenisse jam, aut facile 
nturum ; excute ac depelle abs te vermes istos 
ISlionum noxiarum, et imminentium trunco 
'T et radici tui lilii, tibique per suggestionem 
tium : Quid agis? quorsum dellecteris ἢ Nun- 
florem juventutis tus vis exstinguere ? nun- 
dulcedinem maritalis copul: non experieris ? 
aid filios charissimos et filias solatii tui, et su- 
ites vite tue non habebis ? nunquid ministro- 
idelium servitio carebis ? Stultum est iter quod 
deris : imitare parentes tuos qui te genuerunt. 
' et tu filios, el secundum institutionem domi- 
i conjugio fruere, qui de virginibus preceptum 
ledit. 
Insidiosi vermes sunt hi, o virgo Christi, in 
im faciem conspuendum est tibi. Si hos cura- 
evadere, diligentius intuere quis sit Jesus 
ius, o anima virginalis ; átüm virgo, vel con- 
us, cui Virginem matrem commiserit , quem 
arius dilexerit. Quid opus est multis ? Virgo 
hristus Jesus natus de Virgine , quam virgini 
iendavit purissimo, hoc est, beato Joanni, 
specialis preerogativa castitatis ampliori dile- 
8 fecerat dignum. Hic Jesus Christus sponsus 
ibi sequendus potius quam parentes, si vis 
ἢ juvenilem anime tus conservare , qui nun- 
.velerascit. Virginitas enim nunquam decidet. 
tem de flore corporali vis agere, nunquid non 
| florent virgines animo simul el corpore, quam 
rupti ? Imo vero virgines tam in corpore, 
in anima vere florent, singularia lilia lilii sin- 
i$ : qui, ut firmiter spero, et in hac mortali vita 
liliis abundanüam sus suavitatis abundantius 
celeris eructat, quia in his similitudinem 
videt distinctius expressam . Quocunque enim 
lus pergit, virgines sequuntur, fecundieque 
de spiritu ipsius concipientes bonum proposi- 
et bona opera parientes , quee nunquam mo- 
iT ; sicut generatio terrena in peccato concipi- 
in tristitia paritur , et anxietate nutritur, cum 
3 tandem amittitur vel deseritur . Non tales 
filii tui, o virgo Chrisü , non sic. Neque enim 
im morientur , unquam amittentur ; imo sem- 
ive morientem , sive viventem sequentur te , 
ntur te, etin vitam sternam perducent te. 
ergo filii , et multo meliores deserte, id est 
168 Christi, qui ad presens deserti videntur, 
|quam ejus qua babet virum carnalem. Si 
Xt his similia frequenler ad mentem reduxcris 
ntur procul dubio in te vermes malarum sug- 
inum,n ec 4389 ad corrodendum truncum 
propositi tui, tuente te sponso tuo, aliquo modo 
debunt. 
CAPUT XXIV. 
Mgjitudine trunci, seu devirtute longanimitatis, 
et perseverantia in bono proposito. 

Longitudo trunci ip lilio, que in altum erecta 
irtutem longanimitalis insinuat, quee perseve- 
PATROL. CLXXXIV. 


virtute perseverantie supra in tractatu sexti folii 
diffu ius locuti sumus, hic brevius aliquid dicemus. 
Videtur autem haec virtus plurimum commendanda 
in virginibus, maxime sexus feminei, quarum tam 
animis, quam corporibus qusedam infirmitas et de- 
bilitas longanimitati sive perseverantie coniraria 
naturaliter est inserta. Sed benedictus Deus, qui 
hodierna die etiam infirma mundi elegit, ut confun- 
dat fortia, et animis virguncularum tenerrimarum 
se ipsum proponit defensorem, ut illius primi et 
fortissimi corruptoris, antiqui serpentis dico, caput 
elidat, qui humillimis Christi virginibus insidiatur. 
Quis san: mentis prze gaudio non exsiliat, cum jam 
tempora nostra toL videat virginum liliis redimiri, 
tanta fortitudine non sua, sed sponsi sui contra fu- 
rorem draconis infesti viriliter dimicantibus, et 
triumphi coronam merentibus ? 

81. Gaudeo ego plane, cum jam nec in vicis nec 
in civitatibus, nec in claustris lilia isia desint, imo 
cum et multa deserta et invia claustris virginalibus 
sint repleta, ita ut. vere dicatur quod germinent 
campi eremi, germen odorem Domini, Etenim 
ascendunt de deserto virguncule, virtutum deliciis 
affluentes, innixee non super se, sed super dilectum 
suum, et longanimiter exspectantes sponsum suum, 
quando veniat : ut cum clamor factus fuerit, aptent 
lampades suas, et intrent cum eo ad nuptias sem- 
piternas, ubi jucunditas οἱ exsultatio thesaurizabit 


Ὁ superipsas, et nomine eterno hszreditabit illas Do- 


minus Deus noster. Vos igitur, o virgines Christi, ne 
deliciaüs in exapectalione Christi. Aderit enim cilis- 
sime sponsus vester, qui idcirco adventum suum 
differl, ut cum caeteris bonis operibus vestris, ve- 
strae eliam donet exspectationi coronam. Scio, 
quamvis expertus non sum, quomodo gematis, quo- 
modo compungamini in illo purissimo cubili cor- 
dis vestri. Ne deficiutis in bono proposito vestro, ut 
ad consummationem boni operis et. perseverantiam 
pervenire possitis, per quam coronam mereamini 
sempiternam. 
CAPUT XXV. 
De folii lilii circa truncum, id est, de verbis piis 
et fructuosis virginum. 

82. Jam de foliis qua circa truncum sunt videa- 
mus. Folia igitur, sicut supra diximus de foliis vitis 
(cap. vi, n. 28), verborum figuram habent. Circa 
qui folia considerandum est, quod semper sunt 
virentia inferius, et circa terram majora sunt et 
plura, quam in superiori parte; οἱ quod super- 
posita apostematibus, rumpunt eli miligant ea. Ni- 
mirum his foliis similia debent esse verba virginum. 
Viriditas igitur foliorum, virtutem verborum signi« 
ficat: videlicet ut nullum verbum proferatur ab ore 
virginis Christi, quod nihil in se viriutis contineat, 
Utresecentur hic non solum verba turpia, scurri- 
lia, jocosa, luxuriosa, superba, iracunda, detracto- 
ria, adulatoria, sed etiam verba supeiflua. Verbum 
enim superfluum, id est otiosum, folium aridum est, 


683 


VITIS MYSTICA. 


681 


Folium vero aridum, folium lilii non est. Si ergo A tis, morte moriemini (Gen. n, AT), morte videlicet 


vis esse lilium, habeto verba virtuosa, folia viridia, 
dc quibus scriptum est : Folium ejus non defluet 
(Psal. 1,3). Vis autem. videre, quod verbum otio- 
sum folium aridum est? Audi ipsam Veritatem, Do- 
minum Jesum : Omne igitur verbum otiosum quod 
locuti [uerint homines, reddent de eo rationem in die 
judicii (Matth. xn, 36). O quantus terror! Judex 
sapientissimus, qui numerat omnes pluvie guttas, 
disceretor omnium cogitationum omnium hominum, 
a primo Adam usque ad ultimum, qui erit in fine 
seculi, vult audire rationem verborum omnium 
oliosorum, cum sederit in sede majestatis judicii 
sui, ubi non jam 460 misericordia, sed judicium 
cantabitur Domino. Quid tum miseri el miserabiles 
faciemus? Sapientissimus es, Domine, falli non potes; 
justissimus es, corrumpi non potes. Tempus mise- 
rendi tunc preteritum erit, quia judicabis orbem terree 
in sequitate ; judicabis populos in justitia, qui prius 
per misericordiam pepercisti. Quid ergo dicam ? Mi- 
serere, quaeso, dum tempus est miserendi, Pater mi- 
sericordiarum, ut non judices me in tempore judican- 
di. Pone custodiam ori meo, ei ostium cireumstantice 
labiis meis, ut non solum a maledictis et turpibus 
declinem, verum etiam otiosa verba devitem; ne 
de illis me oporteat in die judicii reddere rationem, 
ubi jam non de bonis et viridibus foliis. verborum, 
sed de malis aridis ratio est reddenda. 

83. Quid est autem verbum otiosum ? Otiosum 
est verbum, teste Gregorio, quod ratione jusue ne- 
cessitatis, vel intentione pis uuülitatis caret ( Moral. 
lib. vir, cap. 18). Quidquid ergo loqueris, nisi inten- 
dàs alicui prodesse, otiosum est, Quis de his omni- 
bus reddere potest rationem ? Moderetur ergo omnis 
homo linguam suam, sed precipue virgines Christi ; 
ut sciant, quando vel qualem proferant sermonem. 
Non enim decet ex ore cantaturo canticum novum 
sponso suo, aliquod verbum procedere quod illi 
cantico sit contrarium. Quid est ergo canticum no- 
vum ? Canticum charitatis. Quare novum ? Quia ini- 
lio seeculi ἃ primis creaturis canticum fuit. vetus, 
canücum conirarium charitali. Vis ergo nosse 7 
Cantavit angelus periturus in cclo canticum super- 
bise, dicens : Ponam sedem meam ad aquilonem, et 


similis ero. Altissimo (Isai xiv, 43, 14). Cantavit D 


postea detractionis canticum in paradiso, cum acce- 
dens ad mulierem ait : Quare prohibuit Deus vobis, 
ne comederetis de ligno scientia boni et mali ? taa- 
quam diceret : Mala. intentione prohibuit. Canticum 
dubitationis cantavit mulier, dicens : Ne comeda- 
anus, et forte moriamur. O forte, quantum infirmi- 
tatis nobis induxisti! Videns autem diabolus mu- 
lierem dubitantem, prorupit ad canticum mendacii, 
dicens : Nequaquam moriemini (Gen. im, 4-4). O ne- 
quam, o nequam, ubi est modo tuum nequaquam ? 
Ecce mortui sunt duplici morte, quos dixisti nequa- 
quam morituros. Nequaquam, inquit, moriemini, Ma- 
lum οἱ vetus canticum hoc verbum veritati contra- 
rium. Dixerat cnim Deus : Quacunque die comederi- 


animg : vel, ut alii exponunt : Moriemini, id est mor. 
tales efficiemini, scilicet, ut necessitatem tunc habea- 
tis moriendi, qui modo potestis non mori. Si enim 
in obedientia permansissent, mortui non fuissent. 
Cantavit ct Adam canticum excusationis in neccato, 
cum dixit : Mulier quam mihi dedisti sociam, dedit 
mihi, et comedi (Gen. πὶ, 12) ; ac si diceret : Tu po- 
tius accusandus esses, qui talem mihi junxisti mu- 
lierem, quae me ad peccandum induceret. 

84. Charissimi , vetera cantica sunt hzc, canti- 
cum superbie, canticum detractionis, canticum du- 
bitationis , canticum mendacii et canticum excu«sa- 
tionis. Cavenda sunt, et per omnem modum cavenda 
hec cantica, o virgines Christi, si novum vultis 
canticum decantare. Sed neque aures vestras tali- 
bus canticis aperietis, qui vocem Christi specialius 
et familiarius audire desideratis. Vivit adhuc ille 
malignus serpens, et sub virginea facie, id est sub 
specie bons collocutionis , suz malignitatis venena 
distillat . Cantat adhuc in cordibus auditorum suo- 
rum canticum superbie, cum illis latenter suggerit , 
ut ad honores et dignitates et prilaturas aspirent, 
vel propter nobilitatem, vel propter scientiam, sive 
eliam propter bonitatem suam. Quin et his deceptus 
fuit ipse, qui se prslatum in nobilitate pulchritudi- 
nis, et sapientia et virtutibus , aliis vidit choris an- 
gelorum , et prorupit in canticum superbizm, pet 
quam cecidit ; et alios cadere facit, quotquot secum 


C idem canticum cantare presumunt. 


CAPUT XXVI. 
De novo cantico virginibus cantando. 

85. Non ita cantavit novi caaüci imitatrix mater 
Christi, verum lilium vere viridantibus foliis redimi- 
tim. Vis videre folia ejus ? vis audire canticum 
ejus ? Exaltata, et supra quam dici aut cogitari po- 
test, toti 4618 mundo cclisque prelata, non as- 
cendit supra se, sed cantavit canticum humilitatis, 
quod et charitatis est , quia charitas non inflatur. 
Eructavit de corde suo inebriato verbum bonum 
et suave, canticum novum virginibus cantandum. 
Et quid ait? Magnificat anima mea Dominum (Luc. 
1, 46). Vide, quam contrarium est canticum hoc 
cantico angeli ruituri. Inceepit ille ia alto, ac proin- 
de in ima non descendit, sed corruit. Inccepit Maria 
abimo, ut io altum sublevaretur, Magnificat hzc 
Dominum, non se ; licet inz:stimabiliter exaltata , 
servans quod scriptum est : Quanto major es,humi- 
lia te in omnibus (Eccli. m, 20). Unde et super om- 
nes choros Angelorum meruit elevari. Magnificavit 
se ille supra Dominum, unde infra omne quod est, 
meruit precipitari. Exsultait spiritus humilis Marie 
in Domino Jesu suo ; unde oleo lztitize pre consor- 
tibus suis inungi promeruit : exsultavit stultus ille 
angelusin se; undeluctu perpetuo meruit condem- 
nari. Gloriatur ista humilitatem suam esse respc- 
ctam ; unde habebit fructum in respectione anima- 
rum saucliarum ; gloriabatur ille in multitudine 


685 


virtutis sue ; unde perpetuam despectionem incur- 
rit. 

86. Vos ergo, o virgines Christi, virete in foliis, 
in verbis charitatis, humilitatis et patienti&. Se- 
quimini lilium illud precipuum, Matrem summi 
lilii, boni Jesu, ut ipsum solum magnificantes, qui 
solus magnus est, in ipso, et per ipsum et cum ipso 
mereamini magnificari. Cavete nihilominus canti- 
cum detractionis, quod in paradiso inchoatum est, 
can!icum vetus et in peccati vetustatem perducens. 
Et videte quantum omnino si contrarium novo 
cantico charitatis; cum necessarium sit illum non 
diligi, cui detrahitur. Solet enim charitas non oblo- 
qui, non detrahere ; sed potius peccata aliena excu- 
sare : vel si forte sit necessarium corripere, faeit 
hoc non animo malignandi, sed corrigendi. Cavete 
et cantieum dubietatis; non dubitantes de miseri- 
cordia Domini; sed omnem sollicitudinem vestram 
audacter in eum projicite, quoniam ipsi cura est de 
vobis. Non enim crudelis est, ul permiltat vos ca- 
dere, si vos in ipsum projeceritis, qui vos ad hoc 
hortatur ; qui vos propter ipsum omni terreno so- 
latio scit voluntarie destitutos. Nec dubitetis de 
poena malis pro suis demeritis iufligenda, ne in pre- 
sumptionis vitium incidatis : nec dubitetis de premio 
justis conferendo, ne forte desperationis periculum 
incurralis. Cavete, ne canticum mendacii aliquando 
ex ore vesiro procedat, quo veritatis sponsum ves- 
trum spiritualiter laudare spernatis. Perdit os virgi- 
nis virginitatem suam, quoties scienter in animo ma- 
lignandi loquitur rgendacia contraria veritati. Cavete 
nihilominus canficum excusalionis in peccatis, sem- 
per habentes in mente illud beati Joannis virginis 
veritati [al. virginitatil testimonium perhibentis. Fi- 
lioli, inquit, sí dixerimus quia peccatum non habe- 
mus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non 
est. Si autem confessi fuerimus peccata mostra, 
fidelis, et justus est Deus, qui dimittit nobis peccata 
nostra, el emundat nos ab omni iniquitate (1 Joan. 
I, 8, 9). Nemo igitur &stimel se sine peccatis esse : 
nec, cum cognoverit illa, excuset se, sicut stulti so- 
lent, adhuc hodie loquentes excusationem Ade, et 
dicentes : Mulier quam dedit mihi Deus, seduxit me. 
Quare talem mulierem dedit mihi Deus, que me se- 
ducat? Mulier ista seducens virum, est caro spiritum 
nostrum adducens ad consentiendum peccatis, pro 
qua stulti Deum quotidie accusant, seipsos in pecca- 
tis volventes, et dicentes se carnis illecebris non posse 
resistere, quam acceperunt a Dco. Grande valde est 
peccatum illud, accusare Deum optimum, qui fecit 
omnia bona valde propter te ; et precipue ipsum ho- 
minem pre csteris ereaturis exornavit. Bonum sine 
dubio fecit te Deus bonus, qui fecit omnia bona, 
bona valde propter te. Neque enim bonus esset, si 
te male fecisset, propter quem omuia fecit, quae 
propter te bona facta valde fecit omnia. Bonum 
ergo el valde bonum fecit te Deus. Bonus tu ipse, 
te vere malum facis. Si deleveris in te quod tu ipse 
facis, invenies valde bonum te esse inter creaturas 


VITIS MYSTICA. 


686 


quas ipse fecit. Fecit ipse primo te secundum se, et 
faclus est postea. secundum te. Fecit ipse te prior 
ad imaginem et similitudinem suam, et factus est 
ipse posterior homo ad simiiitudinem tuam, Verbum 
enim caro factum est (Joan. 1, 14). Laudemus ergo 
Deum, 46*2 qui secundum se fecit nos. Ameimus 
Deum, qui propter nos factus est secundum nos. 
Oremus ipsum, ut imaginem suam, sicubi .deformata 
est in anima nosira, misericorditer reformare di- 
gnelur; nihilominus et corpus nostrum, quod ad 
similitudinem δὲ naturam nostram accepit, sic im- 
maculatum conservare dignetur. Et viridia folia, id 
est verba virtutes cootinentia, proferamus, si qui- 
dem volumus esse vera lilia, qua verba veterum 
canticorum non habent, sed quz novo cantico, id est 
charitati, spei, humilitati, el ceteris virtutibus, 
convenire noscantur. 

87. Proferamus folia (et vos precipue, o virgines 
Christi, que ἃ viriditate nomen habetis) quee vi- 
reant, et quae apostemalibus superposita rumpant 
illa, et levient, et sanent, sanie foris ejecta : quod 
fit quoties incestum ad castitatem, superbum ad 
humilitatem, iracundum ad mansuetudinem, avarum 
ad largitatem, gulosum ad sobrietatem, iuvidum ad 
charitatem, acediosum ad alacritatem verbis bonis 
et veritati consentaneis perducimus. [sta vitia quasi 
ulcera animam gravant, continentia in se venenum 
immunditie et pravi consuetudinis, de quibus sin- 
gulis quia nos in tractatu de foiiis vitis exempla po- 


( suisse meminimus, causa brevitatis in presenti 


judicamus pr&iereunda. Hoc autem dicimus tantum, 
quod considerandum nobis est, quo vitio unus- 
quisque laboret, ut secundum laboris sui magnitu- 
dinem el qualitatem, verborum medicinam mini- 
stremus, et similiter de aliis vitis, sicut supra posi- 
tum est. Hoc enim sciendum est, quia non semper 
silentio studeudum, licet cum magno studio silen- 
tium sit servandum ; sed januam oris nostri quan- 
doque claudere, quandoque aperire debemus, qua- 
tenus ita taceantur mala, ne cum malis etiani bona 
el utilia taceantur. Quod etiam in petitione sua 
innuit Propheta, cum dicebat : Pone, Domine, cu- 
slodiam ori meo, et. ostium circumstantim labiis 


D eis (Psal. cxz, 3). Ostium quippe non semper 


patet, nec semper clauditur ; sed in domo sapientis 
patet sapientibus in nuntiis emitteudis; clauditur 
vero pro stultis intrinsecus retinendis. Sic οἱ os 
nostrum, quod est oslium cordis nostri, per quod 
verba quasi quedam nuntia egrediuntur, nuntiantia 
quid interius agatur in corde, quod verbis pruden- 
tibus et utilibus est in tempore reserandum ; pravis 
vero verbis quie de malis motibus cordis surgunt 
jugiter est claudendum. Tempus enim loquendi, et 
tempus tacendi. Nec minus peccat is qui verbum 
subtrahit in tempore opportuno, quam qui prava 
Joquendo, alios scandalizat. Nimis enim videtur 
avarus esse et invidus, qui verba gratis habita ad 
utilitatem proximorum negligit ministrare. Quando 
enim putas eum substantiam propriam indigenti 


687 


VITIS MYSTICA. 


688 


proximo largiturum, qute divisa minuitur, qui verba JA devitent virgines pudiei, si volunt virtutem pudici- 


nunquam deficientia non largitur ? Ponat ergo Do- 
minus custodiam ori nostro, ut sciamus quando et 
qualem debeamus proferre sermonem : et ostium 
circumstantiee labiis nostris, ut ita non solum ape- 
riatur, sed etiam ciaudatur in tempore, ut neutro 
oflendamus. Sed superposiia apostematibus ani- 
marum infirmarum verba nostra, tanquam folia 
liliorum, saniem vitiorum Domino adjuvante 
ejiciant, et virtutum vires valeant inserere audito- 


ribus. 
CAPUT XXVII. 
De folis lilii inferioribus et superioribus, seu de 
frequentia et. parcitatre verborum. 

88. Quid est autem, quod ipsa juxta terram ma- 
jora suntet plura, superius vero pauciora el minora, 
nisi quod viri justi, et precipue virgines , quanto 
altius ascendunt ad culmen virtutum, terrenis cogi- 
tationibus et cupiditatibus infra relictis, tanto di- 
sciplinatores et tanto parciores debent esse in ver- 
bis ? Per diminutionem enim foliorum in superiori 
parte disciplina verborum intelligitur ; quia disci- 
plinati quique quasi circumcidunt et exienuant 
verba sua, ne quid in eis pudicitie, vel discipline 
contrarium valeat inveniri, quae indisciplinati et 
turpes quicunque omni honestate carentia, turgida 
et inflata emittunt. Per paucitatem vero foliorum, 
verborum 463 jaucitas convenienter accipitur : 
cui omnes boni tanto magis student, quando virtutum 
culture viciniores existunt. Unde de fratre quodam, 


qui discere volebat, et quasi in.usum reducere lin- C 


gu& correctionem, legitur quod quemdam per trien- 
nium lapidem portabat in ore : de alio vero, quod 
triginta annos non fuerat locutus quidquam. Vide- 
mus plures, qui, dum in principio boni propositi, et 
adhuc gnasi vicini lerre, pristina ducti consuetu- 
dine, nec modestiam, nec paucitatem verborum 
valeant observare, quorum verba designantur per 
folia lilii juxta terram : procedente vero tempore, 
gratiaque accedente secundum profectum suum mo- 
derantur verba, studenique silentio,ita ut non solum 
prava, sed etiam otiosa devitent. 

89. Cui autem bonorum statui melius competit 
disciplina et paucitas verborum, quam virgini 
Christi ? Nam, si omni homini christiano precipitur, 
ut nec turpiloquium, nec scurrilitas procedat ex ore 
eorum, sed magis gratiarum actio (Ephes. v, 4); 
quanto magis virgo, suo Domino pudicitiam conse- 
crans, ab his omnibus debet temporibus abstinere ? 
Qui suam procul dubio pudicitiam non violavit, 
tanto majores debet Domino reddere gratiarum actio- 
nes, quanto majorem est gratiam consecutus. Bonos 
enim virgines esse, summum bonum est, et summa 
gratia, quia ii soli sequuntur Agnum quocunque 
ierit (Apoc. xiv, 4). Quantum vero is etiam a mul- 
tiplicitate verborum debeat abstinere, quis non 
videat, cum loquacitas omnis sit indicium impudi- 
vitite, que nequaquam potest simul esse cum pudi- 
citia virginali? Loquacitatis ergo vitium maxime 


tite conservare, Manifestum enim est quod in mul- 
üloquio non deerit peccatum (Prov. x, 19), sed 
paulatim ab otiosis verbis ad detractationes venitur, 
denec tandem ad apertas contumelias prorumpa- 
tur. Arguit autem loquacitatem apostolus Jacobus, 
ita dicens : Sí quis putat se religiosum esse, non 
refrenans linguam suam, sed. seducens cor suum ; 
hujus vana est religio (Jacobi 1, 26), Nemo igitur 
sibi de religionis habitu blandiatur, qui adhuc lin- 
guam suam non didicit religare. Beliga tuam lin- 
guam, si vis esse religiosus, quia sine lingue reli- 
gaüone religio vana est. Unde patres sanctissimi 
religionum institutores, et eorum sequaces sapien- 
tissimi, sicut ἃ Spiritu sapientie docti fuerant, 
districte instituerunt observationem silentii : non 
ignorantes quia, sicut urbs patens et absque muro- 
rum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo 
spiritum suum cohibere (Prov. xxv, 28). Et, sicut 
Psalmus ail : Vir linguosus non dirigetur in -terra 
(Psal. cxxxix, 12). Sciunt etiam homines spiritua- 
les, qui hoec experti sunt, quantum auferat devo- 
tionis, quantum afferat dissolutionis intrinsecus 
frequens lingues resolutio. Nam, sicut fornax, cujus 
os semper apertum est, non potest in se retinere 
fervorem, sic nec cor devotionis in se poterit gra- 
tiam conservare, cujus os non fuerit janua silentii 
reclusum. Claudamus igitur os nostrum, ut cum 
devotionis fervore Christum devotionis largitorem 
in ferventi affectu animi possimus conservare. 

90. Vos autem pr&cipue, o virgines sponse 
Christi, intrate in cubiculum cordis vestri, et clauso 
ostio oris vestri orate familiariter, humiliter, la- 
crymabiliter, hilariter, dulciter, fiducialiter spon- 
sum vestrum, regem "vestrum, patrem vestrum, 
et consolatorem. Eflundite coram illo, omuium 
inspectore cordium, corda vestra; confabulemini 
cum illo recordantes illius, effuudite super vos ani- 
mas vestras, et terrenis corporalibusque relictis, 
pennis spiritualibus charitatis elevamini : et transite 
inlocum tabernaculi admirabilis usque ad domum 
Dei, ubi non corporis, sed cordis auribus audiatis 
vocem exsultationis, et confessionis sonum, festum 
diem celebrantes, ubi interna consolatione refectzm, 
quandoque cum articulus tempestatis et necessitatis, 
tentationis et carnis advenerit, coelestis refectionis 
recordari possitis, et dicere : Quare tristis es, antma 
nea? et quare conturbas me? Spera in Deo, quo- 
niam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et 
Deus meus (Psal. xu, 5). Memores estote optimi 
Domini Dei, memoramini et deleciamini, et deficiat 
spiritus carnis vestre : ut spiritu illius, qui est super 
mel dulcis, reficiamini, et discatis vilipendere exte- 
riores collocutiones, postquam interioris 46 4 collo 
cutionis gustaveritis dulcedinem. O quam bonum et 
quam jucundum, o quam bonum et jucundum est, te- 
cum, o dulcissime Jesu, habitare in unum, tecum 
colloqui, tibi revelare causam anima nostre, tuzeque 
consolationis responso perfruil Ὁ quam bonum est 


689 


VITIS MYSTICA. 


690 


ad te inhabitantem lucem inaccessibilem duce chari- A tor, et per quos verbum Dei auditur. Tales enim 


tate accedere, cui, si tantum dux nostra fuerit, nihil 
manere poterit inaccessum! Novit cor tuum, o dulcis 
Jesu, charitatis lancea vulneratum, viam facere cha- 
ritati, eui perpetuo non claudetur. 

91. Accedite ergo ad eum per eum gressibus cha- 
ritatis, et illuminamini : gustate quoniam suavis 
est. Sciunt. experti, et bene sciunt qui ex alia parte 
gustaverunt bonum Dei donum, qui aliquando in 
cellam vinariam a vera vite nostra sunt introducti, 
quam amarum et quam ts&diosum sit a dulcedine 
contemplationis illius interiori presentia separari, 
et ad exteriora corporalia vel audienda vel videnda 
reduci. Cum enim ille, quantum in priesenti fas est, 
bonus Jesus, discipulis suis familiaribus seorsum ab 
aliis fratribus in monte contemplationis eductis, 
se coram illis transfigurare voluerit, et in veste can- 
dida dulcedinis et bonitatis sug apparere miraali- 
bus, et solida charitate inebriare voluerit eos, quos 
ante visitaverat per timorem judicii, sive per vio- 
lentiam salubrium tentationum; quia per flagella 
Deus nonnunquam suorum se cordibus repraesentat : 
cum ergo, sicul. diximus, aliquando se in suorum 
cordibus transfigurare dignatus fuerit, ut tristitia in 
gaudium convertatur; si interim dum hsc nescio 
quomodo aguntur, aliquis exleriorem requirens 
presentiam sic sit affectus, ut tamen ab amabilis 
contemplationis monte ipsum cogat descendere ; 
putas illum talem impulsionem exteriorem patienter 
ferre, et non magis clamare cum Petro, Domine, 
bonum est nos hic esse (Matth. xvin, 4-4): et cum 
Paulo: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore 
mortis hujus? (Rom. vi , 24.) O quam amarum est 
eis, qui tali interiori refectione satiari noverint, ad 
exteriora rursus attrahi ! Mori videntur sibi, quia 
revera quedam mortis species est ἃ contemplatione 
vite, a contemplatione candidi Jesu, a contempla- 
tione faciei illius rutilantis sicut sol, ad has tene- 
bras rursus avelli; et a Marise dulcedine ad Marthe 
ministerium revocari. 

92. Breviter autem dico, quod quicunque sciunt 
mentis oculos interioribus confémplationibus oc- 
cupare, et linguam anims ad divinum colloquium 
reserare, non. solum non delectantur exterioribus 
visibus vel colloquiis, verum etiam plurimum fati- 
gantur. Hi vero qui intrinsecus esci sunt et muti , 
et contemplatione divina et orationibus devotis 
nesciunt se occupare, exteriorum sensuum subsidia 
quzrunt, et longitudinem temporis qua gravantur, 
inutilibus confabulationibus expendere satagunt. 
Exterioribus enim collocutionibus velle occupari, 
signum certissimum est anims otiose, qu& ad col- 
locutionem divinam nulla penitus devotione leva- 
tur. Nondum certe ad summitatem lilii pervene- 
runt, qui linguam suam ἃ multiplicitate verborum 
nesciunt sive nolunt refrenare : tantoque altius se 
quisque noverit in virlutum gradibus ascendisse, 
quanto minus humanis colloquiis delectatur, nisi 
forte ejusmodi hominum in quibus ipse Deus loqui- 


non audiuntur propter se, sed propter Deum, qui et 
habitat et loquitur in ipsis: et cum talibus loquendo 
a nostris sepe Domino cooperante dubietatibus ex- 
pedimur, a pravis abducimur, et in bono proposito 
eonfirmamur. Verumtamen in omuibus directionis 
spiritus optandus est et implorandus a Domino, ut 
ipso revelante sciamus, cui spiritui sit credendum, 
cui cordium nostrorum .simplicium sit cogitatio 
revelanda, a quo salutis verbum audiendum : ne 
simplicitas nostra ab astuti serpentis (gllacia capia- 
tur, qui plerumque mala bonis, et falsa veris, er- 
ronea rectis admiscere consuevit. 

4685 CAPUT XXVIII. 
De contemplandis in lilio, id est decore et excel- 

lentia verc virginitatis. 

93. Jam nune ad contemplandum florem ipsum 
lilii veniamus. Vide, o virgo Christi, quanta pulchri- 
tudine preemineat tuus iste flos, tuum florem desi- 
gnans, prie ceteris floribus. Vide quantam pre om- 
nibus floribus qui sunt in lerra, gratiam obtineat 
specialem. Vide quantam ab ipso Sponso tuo laudem 
pre cunctis floribus mereatur. Considerate, inquit, 
lilia agri, quomodo crescunt. Amen, dico vobis, quo- 
niam nec Salomon in omni gloria sua coopertus est 
sicut unum ez istis (Luc. xu, 27). Lege igitur, 0 
virgo, et perlege, et sepius relege hoc verbum 
Sponsi tui, et intellige quantum in hujus floris com- 
mendatione tuam gloriam commendavit. Omnem 
mundi gloriam sapienüssimus ille omnium creator et 
conditor unico flosculo tuo cooperuit ; nec gloriam 
flosculo, sed hunc flosculum omni glorie pretulit. 
In Salomone enim, de quo legitur quod magnificatus 
est super omnes reges universe terre in divitiis ct 
honore (III Reg. x, et II Paral. X), omnes mundi 
glorias debes intelligere. In flore lilii tui, qui tuam, 
omniumque virginum Christi figuram gerit, virgini- 
tatis gloriam contemplare. Si ergo tantum commen- 
datur ab ipsa Veritate decor lilii tui, ut ei juste sub- 
jiciatur omnis gloria Salomonis, quem non dubium 
est secundum magnitudinem glorie sure fuisse ma- 
gnifice coopertum ; quantum putas commendandum 
ipsum esse tu: virginitatis lilium incorruptum, et 
nulla in perpetuum macula corrumpendum, cujus 
vel umbra οἱ figura tantum meruit honorari? Si 
omne operimentum omnis glorie Salomonis non 
potest decori unius materialis lilioli comparari, quis 
decor comparabitur tuz& florenti virginitati, quse est 
tuum lilium verum et speciale ὃ Nullus, inquam: 
quia charitatem altitudinis tui decoris nullus potest 
decor terrenus transcendere, quia nec Salomon in 
omni gloria sua coopertus fuit sicut unum ex istis. 

94. Noli ergo subtristis cantare, « Regnum mundi 
οἱ omnem ornatum seculi contempsi propter 
amorem Domini nostri Jesu Christi (Resp. in Off. 
Eccl. de SS. Virginibus) ; » qui tibi etiam in pre- 
senti vita decorem dedit omni mundano decore ma- 
jorem, lilium integritatis tu& sibi conservando, οἱ 
sibi pre ceteris pulchritidinibus virtutum specia- 


691 


VITIS MYSTICA. 


692 


liter dedicando, et speciali dilectione astringendo. Α onim illi hodie unus, cras alter, deinde tertius et 


Videbis luculenter hoc in Cantico amoris, ubi ceete- 
ris floribus pene omissis florem tuum ssepius nomi- 
nat, nomen lilii sepius inculcendo. Sicut lilium in- 
ter spinas,sic amica mea infer filias (Cantic.u, 9) : 
et item, Dilectus meus ascendit ad. areolam aro- 
matum, ut lilia colligat : et rursus: Dilectus meus 
mihi, et ego illi, qui pascitur inter l1lia (Cantic. v1, 
1, 2), Laudabile lilium, amica sponsi: amabile lilium, 
quod colligitur a sponso. Non enim, ut sstimo, col- 
ligitur, ut ura marcescat; sed utin altari aureo col- 
locetur, quod est ante oculos Domini, id est, ut col- 
locetur in ccelesti sanctuario, ut sit ipsum lilium ad 
ornamentum aliorum sanctorum. Delicatum profecto 
lilium, in quo pascatur sponsus : non quod in hoc solo 
delectetur; sed in hoc. quadam speciali prerogativa 
dilectionis, plus aliis delectatur. Nec immerito. Du- 
plex enim bonum in virginibus, quod in allis sanctis 
non virginibus simplex est. Cum enim tota Ecclesia 
virgo sit in anima, nullam habens maculam neque 
rugam, in fine, et spe, et charitate incorrupta, pro- 
pter quod et virgo appellatur, meretur et ἃ sponso 
laudari : quanta laude putas esse digna lilia nostra, 
que hic habent tam in corpore quam in anima, 
quod tota Ecclesia habet tantum in anima ? Quasi 
enim quidem adeps et medulla Ecclesie sunt virgi- 
nes Christi : et quadam singulari excellentia aliorum 
florum sponsi amplexibus familiarius inherentes. 

95. Hoc autem est virginibus summopere consi- 


derandum, qui lilii pulchritudine delectantur, quod ( 


flos lilii tam interius quam exterius albus est. Quid 
enim per exteriorem partem floris albam, nisi mun- 
ditia corporis ; aut quid per interiorem, nisi mentis 
virginalis puritas figuratur ? Turpe esset, imo non 
essel lilium, quod vel interioris vel exterioris can- 
doris sui puritate careret: ita 466 quoque turpis 
est virgo, imo non est virgo, qu& non habet utram- 
que, scilicel mentis et corporis castitatem. Ubi non 
dubito multos utriusque sexus virgines in corpore 
defunctos esse, et salvandos, qui nequaquam virgi- 
nale premium merebuntur. Mortui euim sunt, qui 
corpore quidem incorrupti, sed mente corrupti 
erant ; ipsa tamen mentis corruptione non exigente 
eos ad mo:tem &lernam, quia legitimas nuptias ex- 
spectabant, sine quibus nul!a illicita connubia vo. 
luerunt perpetrare. Sí enim, sicul aiv. Apostolus, 
nupserit virgo, non peccavit (I Cor. vu, 28), qus 
s0la tantum voluptate nupsi!, quamvis jam in mente 
florem virginitatis corrupit. Consentit huic senten- 
tig beatus Augustinus, dicens, quod nequaquam 
virgo aspiraus ad nuptias melior est muliere nuptias 
adepta, cum ea qu& jam nupsit, uno sit viro cou- 
tenta; nuptura vero quarens per omnem populum 
cui adheeat, cum pluribus necesse cst fornicetur 
animo (Lib. De sancta virginitate, cap. 11). Placet 


(39) Vide August. lib. 1 De civitate Dei, cap. 
16-20. 


(40) Respondit enim Paschasio : « Nunquam inqui- 
natur corpus, nisi de consensu meniis. Si invitam 


quartus, et fortassis plures : et quomodo si talis 
moritur, meritum obtinebit virginitatis iucorruptee ? 

96. Utrum autem virgines ille, quse vi opprimun- 
tur post virginitatis votum, nec aliquando consen- 
tiunt corruptioni; velille etiam, quse ante votum 
aliquando ad nuptias aspiraverunt firma mente, 
licet postea peenitentia ducte voto castitatis se con- 
strinxerint; sive etiam ille, quse post votum ali- 
quando sola voluniate a voto continentis resilierunt, 
sed rursus ad voti constantiam reaieruntet usque in 
finem perseveraverunt : utrum, inquam, tales virgines 
sint premio coronande, fateor me ex auctoritate 
nescire. Et hoc magis peritiorum hominum, vel 
certe divino potius arbitrio sentio relioquendum, 
Dico autem magis opinando quam definiendo de 
primis, que vim patiuntur; si nunquam sus& Cor- 
ruptioni, nec voluntate, nec delectatione consentiunt 
beato virginali premio non esse spoiiandas (39), 
quod ex verbis Luci: (si tamen authentica videan- 
tur) videtur posse comprobari (40). Si etiam per 
violen&am, et non ἃ consentientibus, castitas virgi- 
nalis amitütur, spero quod talis amissio castitatis 
ipsis amittentibus cedat in bonum .: quia forte per- 
misit eas benignus Jesus tali bono spoiiari, quod 
prescivit ipsas non bene usuras. Utile enim esset 
aliquam, qu: propter virginitatis meritum deberet 
superbire (41), perdere virginitatem, et per hoc 
consequi humiluatis virtutem. 

97. Cavenda sunt autem virginibus summo sludio 
loca et tempora corruptoribus opportuna, ne, si sue 
corruptioni per insipientiam suam occasionem pr&e 
bueriut, ipse sibi merito nocuisse videantur, et sua 
corona priveutur. Si enim Betlisabee non seimpu- 
dice sive incaute lavisset in solario, et Susanna in 
pomario, ubi videri poterant aliquo modo; nequa- 
quam ilia adulterium, nec ista morlis periculum in- 
cidisset, Caulze sint. virgines, sicul sunt castze. Fe- 
nestras oculorum οἱ aurium suarum discant obse- 
rare, vultus abscondere, ne vel sibi, videndo vel au- 
diendo quod forte non expedit, mortem asciscant : 
ne dum ab alis incaute videntur et audiuntur, 
ipsos, quamvis ignoranter, occidant. Quod sspe 
coutigisse cognovimus, illo suggerente et iosidiante, 
de quo scriptum est : Sedet in insidiis cum diviti- 
bus in occultis, ut interficiat innocentem (Psal. x, 
8) De aliis vero, que vel aliquando ante votum, 
vel post sola voluntate lapse sunt; mihi videtur, 
sine prejudicio cujuslibet melioris seutentise, quod 
virginitatis coronam non amittant, si tamen citius 
ad votum redierunt, et iu eo fideliter permanse- 
runt; sed tamen corong meritum pulo aliqualiter 
immiuuendum secundum mutationem voluntaus, ut 
si qua longo tempore, vel firma voluntate perstitit 
in voluntate frangendi votum virgiuitalis, tanjo 


me violari feceris, castitas mihi duplicabitur ad co- 
ronam. » Apud Sur. 13 Decemb. 
(44) Vide August. lib. 1 De civitate Dei, cap. 38. 


695 


VITIS MYSTICA. 


694 


minus habeat meriti ia corona. Integram vero om- Δ vero bona, gratie sponsi tui sunt. Gratulare ergo, 


nino coronam sslimo possessuras, qus ἃ primis 
annis suis virginitatem sponso suo Domino Jesu 
Vovere et conservare studuerunt, 


CAPUT XXIX. 


Quod flos lilii inclinatus ad terram doceat humili- 
tatem. 


98. Nec pretereundum, quod ipse flos lilii tam 
altus, tam candidus, tam jucundus, semper recli- 
natur 46 7 ad terram. Quid nobis per hoc aliud 
quam humilitas commendatur ? Caput enim incli- 
nare ad terram, est mentem nostram ad generatio- 
nem terrenam et fragilitatem de terra contractam 
inflectere, ne de nobis aliquid presumere omnino 
audeamus, dum nos lutum et cinerem esse conside- 
ramus. Nulli autem hzec virtus tam necessaria est, 
quam virginibus, ne in profundum superbie inci- 
daut dum suorum considerant excellentiam  meri- 
torum. Virgines enim Christi etiam adhuc in terra 
viventes, Angelorum ducunt vitam, cum tales sint, 
quales dixit Dominus homines futuros post resur- 
rectiouem : quia tune neque nubent, neque nuben- 
tur; sed erunt similes Angelis Dei in celo (Matth. 
xxii, 30). Non exspectant autem virgines Christi so- 
jummodo incorruptionem resurrectionis, sed in prie- 
senti etiam vivunt incorrupte, vitam sine dubio 
angelicam zemulantes. Ne igitur e tam sublimi gra- 
du, quem non ex przcepto cujusquam, sed propria 
voluntate viriliter ascenderunt, viliter, per super- 
biam decidant; inclinentur ad terram, sicut flos lilii: 
recordentur quoniam pulvis sunt, et quod dies 
earum sicut fenum : et nondum estiment se ad im- 
mortalitatis beatitudinem resurrexisse, sed adhuc 
illo earneo pariete circumdatas, qui inter ipsos 
dividit et dilectum Jesum. Caveant illum ast;tum 
serpentem ipsis multinliciter insidiantem, ne sedu- 
cat eas ad presumendum aliquid de se: quatenus 
existiment bonnm quod habent, non habere se a 
Deo, sed a propria virtnte; vel credant sibi pro 
merilis suis traditum ; vel propter hoc quod a Deo 
acceperunt, singulariter credant se melio'es aliis, 
vel ut. putent se habere, quod non habent. Hz» sunt 
quatuor species jactantie, quibus ille nequissimus 
serpens etiam non raro bonos decipit. 

99. Et prima quidem specie decepti, qui non pu- 
tant quod habent a Deo accepisse, incidunt, quo 
nullum est majus, crimen ingratitudinis. Quid enim 
pejus, quam non recognoscere Deum esse largito- 
rem omnis boni ? Quod qui non agnoscat, quomodo 
grates deferet ei, ἃ quo nihil se sestimet accepisse? 
Et certe non pauci tales sunt, quos ex ipsorum 
, verbis potes agnoscere. Quid enim dicunt? Quare, 
inquiunt, non servasli castitatem tuam? quare non 
habes humilitatis el palientiz virtutem ? quare non 
babes orationis devotionem, et fluenta lacrymarum ? 
Quid putas eos cogitare qui hoc dicunt, nisi quod 
ipsi hoc habeant a se, et quilibet a 85 hoc possit 
habere? Non ita cogita tu, o virgo Christi, sed 
$Ccito te 8 te ipso nihil habere, nisi peccata : cetera 


id est, laetare simul et gratias age ei, a quo habes 
esse, el bene esse: et tanto magis dilige dilectum 
tuum, quanto pluribus et majoribus bonis suis suam 
erga te comprobat dilectionem. Imo et ipsa dona 
virtutum plus dilige, diligentiusque conserva, quia 
hoc ἃ tam dilecto et tam diligendo accipere ine- 
ruisti, quam $i propriis viribus hoc obtineres. [n 
retinendo datum diligenter, dantis dilecti sponsi tu 
dilectionem ostende; quia non debet dure vilia mu- 
nera dator tam pretiosus. 

100. Secundi vero, qui credunt se quidem acce- 
pisse, quod non habent, a Deo, sed tamen propter 
merita sua ; volunt benignum Dominum Jesum sua 
gratia spoliare. Cur propter merita tua accepisse 
te putas virtutem ? Dic mihi : Quis dedit tibi posse 
mereri? Quid enim habes quod non accepisti? Quid 


gloriaris, quasi non acceperis ? (I Cor. 1v, "). Εἰ 


tamen, si vis scire quomodo acceperis, audi eum- 
dem apostolum: Gratia, inquit, Dei salvi facti su- 
mus. Quod autem salvamur secundum opera nostra, 
non ex justificationibus nostris salvamur ; sed gra- 
tia datur pro gratia. Gratia enim Dei sumus in quod 
sumus, sive in habendis virtutibus, sive in ecelesti- 
bus obtinendis. 

101. Tertii vero, qui ex spirituali dono putant so 
aliis meliores, aliosque contemnunt tanquam vilio- : 
res se, peste illius Pharisei premuntur, qui etiam, 
cum acceptis virtutibus gratias ageret, peccavit, quia 
Publicanum contempsit (Luc. xvitt, 11). Sed, quia 
plurimi hac peste laborant, teutemus adjuvante 
Domino his aliquod medicamentum adhibere. Con- 
Ssiderandum puto. Is aliqua virtute spirituali caret : 
forsitan habet aliam similem isti, vel majorem hac, 
Ideo dicit Hieronymus : « Preclara est virginitas et 
pudicitie 46S virtus, si modo non aliis macula- 
rum lapsibus infirmatur. » Nam tanto majori stu- 
dio placendi opus est, quanto est major ille cui 
plaeendum est. Si enim virgo es, adhuc dubium 
tibi est ad quem gradum dignitatis virginalis ascen- 
deris. Non enim ejusdem meriti sunt omnes virgines. 
Quis euim sanctorum virorum similis tin castitate οἱ 
laude Joanni venit zquandus ? Qui: virginum femi- 
narum usque ad altitudinem dignitatis Marice Virginis 
altissim:e pervenit ? Non ergo exaltes super quem- 
quam, cujus mentem ignoras, ne sub omnibus 
cadas. Jtem, si tu forte dignitate virginitatis locum 
tenes infimum ; quomodo audebis te comparare ei, 
qui ig humilitate vel charitate, vel obedientia forte 
juxta summum gradum ascendit? Quid, si ille, cui 
te audes preferre, ad tantam perfectionem pervenit, 
ut non dubitet, imo, Deo teste, cui conscientia 
ipsius nota est, tota mente flagret calicem passionis 
pro Domino exhaurire? Sed hic fortassis dicis, quia 
et (ua conscientia testante, paratus sis ad tole- 
randum passionem. Ad quod respondemus, quod 
non sit quisquam, qui hujus virtulis constantiam 
in se veraciter possit agnoscere, nisi re ipsa 
atque ciaperientia doctrice didicerit. Quantos enim 


695 


VITIS MYSTICA. 


696 


putas in tormentorum acerbitate defecisse, qui se A me (Cantic. 1, T). Vide ergo quantum malum sit 


putabant usque ad mortem fortiter perseveraturos ὃ 
Non ergo te ipsum judices, qui te ipsum non 
agnoscis : cum perfectissimus omnium Paulus dicat : 
Sed neque me ipsum judico; qui autem me judicat, 
Dominus est. Alios quidem multo minus debes 
judicare, propter hoc quod ibidem subditur : Nolite 
ilaque ante tempus judicare, quoadusque veniat 
Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebra- 
rum, el manifestabit consilia cordium (1 Cor. 1v, 
3-5). Ubi sine dubio multi alii contra opinionem ho- 
minum, judicio Domini cuncta videntis preponentur, 
et postponentur, qui preponendi falso putabantur. 
Est autem adhuc radio valida, quee ab hac specie 
jactantie te avocet. Item enim habeto. Esto alius 
alio justior, alius alio sanctior sit ; idem tamen, 
nescit utrum odio an amore dignus sit. 

102. Hinc suam mentem exerceant optimi quique, 
et ad exemplum lilii timure et humilitate coacti in- 
clinabuntur ad terram ; cum habuerint in mente, 
quod nesciunt utrum amore an odio sint digni. Et 
vere nesciunt, el. ignorant quid superventura pariat 
dies, imo nec hora: quanto minus sciunt, qualis 
eorum finis futurus sit, vel eorum qui modo mali 
sunt ? Si Judam proditorem vidisses, cum adhuc 
erat discipulus, et inter summos, ejicientem ia no- 
mine benigni Jesu demonia, vidissesque Latronem 
postea cum Christo crucifixum, qui eateuus institis- 
set latrociniis et hoimnicidiis, non dubito, quin La- 


quevis ignorantia 469 sui, propter quam ab aman- 
tissimo sponso meretur repelli. Ád cognitionem igi- 
tur propriam redeamus, id est ad terram nostram, 
si volumus esse vera lilia, et ad sponsi admitti pre- 
sentiam. Nos ipsos jugiter introspiciamus, incessan- 
ter clamantes ad verum et benignum Jesum; ut 
mentis nostre oculos ad cognoscendum nos ipsos 
illuminare dignetur. 


CAPUT XXX. 


De numero foliorum nostri lilii, seu de tribus incom- 
modis vite prasentis, qua evadunt virgines; et 
totidem commodis vile future que exspectant. 


104. Nunc ad numerum foliorum ipsius floris, 
candidissimo flore nostro benigno Jesu nos illnmi- 
nante, animum intendamus. ln perfectis liliis ipse 
candidus flos plurimum sex foliis constat, per que 
sex causas intelligimus, qua ad virginitatis mundi- 
tiam debent animos virginum incitare, quarum tres 
ad vitam presentem, tres ad futuram pertinent. 
Tria sunt incommoda in presenti vita in conjuga- 
lis, propter qu& vitanda virginalis castitas est ap- 
petenda. Tria sunt quoque commoda future glorise, 
propter qu& acquirenda votiva virginitas est et con- 
servanda, Presentis vitee incommoda duo habemus 
ex maledictione, qua inflicta fuit primas parenti no- 
δι Evi post transgressionem peccati. Serpens 
enim tribus maledictionibus subjacuit, Eva duabus, 
Adaim uni. Serpenti enim dictum est a Domino : 


troni Discipulum pretulisses : et. tamen omnes sci- ἢ Supra pectus tuum gradieris, terram comedes, et 


mus, utri alter in fine prelatus sit. Tu ergo, si etiam 
ad tantam jam vite perfectionem pervenisti, ut mi- 
racula opereris; time, ne ad extremum cum ipso 
Juda deprehendaris reprobus. Si vero alium quem- 
quam pessimis operibus videas insudantem ; ne te 
illi preferas, quia nescis utrum exemplo Latronis ad 
ultimum convertatur, sicut scriplum est : Beatus 
vir cui non imputavit Dominus peccatum (Psal. 
ixxi, 2). Quod de illis commuuiter accipitur, qui 
post scelera sua ad Dominum a Domino convertuntur, 
qui considerst qualis quis moriatur. Nullum ergo 
el tu judicare presumas :nec te, licet optimum, cui- 
quam alteri, quamvis pessimo, praeferas; quia tuus 
et illius qualis futurus sit exitus, ignoras. Ad terram 
igitur cum lilii flore inclinare, id est considera fra- 
gilitatem tuam, in te, quia terra et cinis es : et quanto 
major es, humilia le in. omnibus, carnis munditiam 
virtute humilitatis incliaans. 

103. Quid autem vanius illis, qui se putabant ha- 
bere quod non habent? Sed certe hac peste omnium 
hominum genus fere laborat. Quis est enim qui se- 
ipsum perfecte cognoscat; nisi cui datum est ἃ l'a- 
tre luminum, a luce ver& qua illuminat omnem ho- 
minem ? E colo venit, Γνῶθι σεαυτόν id. cst Nosce 
te ipsum. Nam in Cautico canticorum ipsa sponsa 
que ad amplexus sponsi anhelabat, quae senserat 
unguenlorum illius fragrantiam, de ignorantia sui 
quodaminodo reprehensa est, dicente sponso: Si 
ignoras te,o pulcherrimainter mulieres, egredere a 


mulier conculcabit caput tuum. Eve autem dixit 
Deus : [n dolore paries, et sub potestate viri eris. 
Ade vero ait : [n sudore vultus tui comedes panem 
tuum (Gen. m, 14, 15, 16, 19). 

105. Maledicliones Eva, et per ipsam omnium 
mulierum nupiarum , du: sunt in present expres- 
828, scilicet quod in dolore pariunt filios, et sub 
potestate virorum sunt. Quis et quantus sit dolor 
parientium mulierum, nullus hominum novit, nisi 
qu& expert:e sunt. In Scripturis autem doloris hu- 
jus testimonium frequenter invenimus; quia, cum 
magnitudinem alicujus coloris volumus exprimere, 
ipsum mulieri parturienti comparare solemus. Hoc 
enim ipsum Dominus omnium dolorum cogbitor 
cum videret discipulos suos de morte sua nimium 
contristandos, ipsorum tristitiam mulieris partu- 
rientis tristitie voluit comparare, dicens : Mulier, 
cum parit, tristitiam habet, quia venil hora ejus : 
ita el vos nunc quidem tristitiam habetis (Joan. Xv1, 
21, 22). Similiter et beatus Paulus dicit volens 
ostendere dolorem eorum, qui in extremi judicii 
die imparati invenientur, ait: Cum autem dixerint, 
Pax et securitas,tunc repentinus superveniet eis ἐπ» 
Leritus, sicut dolor in utero habenti et non effugient 
(I Thess. v, 3). Sepius quoque in Prophetis et in 
aliis Scripturis de hujus doloris magnitudine inve- 
niuntur multa exempla. Sed, quia vivorum plura 
suppetunt testimonia, quz illud ad experienuiam co- 
gnoverunt, videtur in his non diutius immorandum. 


697 


VITIS MYSTICA. 


698 


Sed felices virgines, et vere prudentes, qus eriam À dedit? Certe si te millies posses rependere, quid es- 


preter commoda temporalia in spiritu Domino jungi 
vicinius elegerunt, spirituales fetus, id esi bona 
opera, multo melius, uberius et securius immortali 
sponso suo Jesu non singulis annorum spatiis, sed 
diebus singulis procreantes : amantes eum, in cujus 
thalamum castissimum duce pudicitia intraverunt, 
vel quem potius in sui cordis thalamum receperunt, 
ejus vocem organicam in preceptis suis et promis- 
sis premiorum colestium audierunt, et loquente 
sponso suo, ei per obedientiam responderunt; cujus 
amor castimoniam, cujus tactus munditiam, cujus 
nuptiie virgines faciunt et conservant. O vere felices, 
que tali viro non solum animi, sed etiam corporis 
munditiam consecraverunt | Cujus commercio sic in 
animo fecundantur, ut omnium virtutum matres efti- 
cianiur, quorum filii in domo coelesti eternaliter 
habitant, et semen operum ipsarum coram sponso 
suo in seculum dirigetur. 

106. Evadunt etiam virgines Christi naledictio- 
nem secundam Eve matris nostre, et per ipsam 
omnium maritatarum, scilicet quod sub viri mortalis 
potestate non sunt : et in hoc quantum bonum in- 
venias, quantum malum 4424€  effugias, diligentius 
intuere. Super quo Pauli apostoli sententiam audia- 
mus. Virgo, que innupta est, cogitat que sunt Dei, ut 
sit sancta corpore et spiritu. Que autem nupta est, 
cogitat que sunt mundi, quomodo placeat viro(I Cor. 
x, 34). Quid acquiritur ? Evaditur malum non modi- 


ses tu incomparatione Dei? Repende tamen quantam 
potes, repende te totam illi, qui te totam tibi et de- 
dit, et reddidit : et his non contentus, se quoque to- 
tum tibi dedit. Diliget bunc tantum te diligentem, 
et singularem dilectum ex tota anima tua, et ex toto 
corde tuo, et ex omnibus viribus tuis; quia et cor 
bone voluntatis, et animam rationabilem, et vires 
ad implenda qui bona sunt, ipse dedit tibi. Bene- 
dicat anima tua Domino, et noli oblivisci omnes re- 
tributiones ejus; et te dilectionis illius vinculis 
astringe, ut liberius vacare possis, et videre quam 
suavis est Dominus : quem, si recte gustaveris, ipso 
te trahente jam nequaquam ulterius sub alterius 
potestatem redigeris. Omnis enim sapiens ab illius 
se nollet absolvere servitio, cui servire regnare est. 
Quis aulem regnare nolit? Vis regnare feliciter? 
servi benigno Jesu, et regnabis; quia illi servire 
regnare est. Sic enim de sanctis legitur, quia cum 
Christo regnabunt in seternum (Apoc. xxu, 5). Quid 
est, regnabunt ? Reges erunt. Hoc enim et Aposto- 
lus ait : Heredes quidem erunt Dei, coheredes autem 
Christi (Rom, v, 17). Reges ergo vere erunt, hae- 
redes regni Dei, cohzeredes autem Regis. Felicissimee 
ergo virgines hujus solius jugo subjects, qui servos 
suos commutat in reges, quorum reguum non mu- 
tabitur in seternum ! 

107. Tertia causa appetende virginitatis est ca- 
rentia multiplicium anxietatum, que inenarrabiliter 


cum, sollicitudo mundana, quomodo viro placeat. C habetur circa pueros nutriendos. Quanta sit hiec an- 


Quantum putas animis virginalibus devotionis auge- 
ri, quod libere, q. ando volunt et quando debent, 
nulla impeuiente cura possunt orationibus czeterisque 
spiritualibus exercitiis vacare 7 Quantas habent con- 
jugate, religiose et Deo vacare volentes, molestias; 
cum ἃ propriis viris, quibus eas esse subjectas 
oportet, prohibentur? Est enim hoc maguum onus 
conjugii, cum mulieres viris talibus copulantur, qui 
& bonis earum moribus et bona conversatione discor- 
dent. Quantas putas esse conjugatas, qua supyliciis 
hoc emere vellent, quod a malorum potestate libe- 
rate, liberum Domino possent servitium exhibere ? 
Felices ergo virgines, 4188 sponsum suum Christum 
accipientes, illi se soli subjecerunt, cujus jugum 
suave est et onus leve; eique soli tota et integ:a 
mente placere desiderant, qui sane est speciosus 
forma pre filiis hominum non dividentes mentem 
suam, ita ut nec ex parte cupiant, et sollicite sint 
placere Deo, nec ex parte placere viro : sed se totas 
integras reddunt illi a quo receperunt ut essent, et 
receperunt ut bene essent; ipsum munere preterea 
sponsum suum gratuito acceperunt. Quid poteris 
largitori tuo digne rependere ? Dedit te tibi, quando 
te creavit, ut esses : reddidit te tibi, cum recreavit, 
ut bene esses : dedit in viaticum tibi, ne in via defi- 
cias, Corpus οἱ Sanguinem suum, se verum Deum, 
et hominem verum : et tu quid rependes ? Si pro eo 
quod dedit tibi, quando te creavit, vicem nequis re- 
pendere ; quid denique pro eo rependes, quod se tibi 


xielas, soli novere parentes. Secundum amorem 
enim quo afficiuntur circa filios, extenditur sollici- 
tudinis magnitudo, quem amorem exceptis paren- 
tibus nulli sciunt. Verum dixit, qui ait : 

Quis sit amor prolis, soli novere parentes. 

Unde nonnunquam sollicitadinem ipsam in tantum 
contingit extendi, ut omnes animi vires occupet, et 
omnibus postpositis solummodo filiorum mentionem 
habeant. Discurrit animus, οἱ vagatur, et percurrit 
mare et aridam : nil inexpertum relinquit, pluri- 
mumque et corpus miserorum parentum diverso 
labore atteritur, ut filiis pecunia et possessio com- 
paretur. Nec adhuc quiescitur, etiam pluribus quam 
necessitas exigat conquisitis ; quia occasione dile- 
ctionis filiorum subintrat avaritia, etc. 

Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia cres- 
cit. (jUVENAL, sat. &, vers, 139.) 

47 1 Et minus hanc optat cum non habet : con- 
sequenterque moriuntur in miseriis; nec possunt 
compati, nec volunt misereri, et se ipsos miserrimi 
parentes faciunt indignos ad misericordiam conse- 
quendam. Jam, ut puto, vides quantum malum facit 
sollicitudo circa filios habita, et ad quem finem ten- 
dil. Quantum autem putas anxietatis adjici eliam 
bonis parentibus, et maxime matribus , quze majori 
circa filios solent affectu moveri, cum vident vitam 
filiorum, virtutum tramite relicto, vagari per devia 
vidorum, cum diversis illos affici vident corporum 
infirmitetibus, cum denique tandem ad mortis vi- 


699 


VITIS MYSTICA. 


100 


dent Interium devenire? Quis in tantis miseriis & tatem 6orporis amiserunt, non quocunque ierit ; sed 


locus diving contemplationi relinquitur? Quomodo 
cor sur:um haberi potest ad Dominum, tentis gra- 
vitatibus oppressum ? O quam bea! virgines, qua- 
rum sponsus ultra mori non potest, quarum filii, id 
est virlutes, semper vivunt, imo et ipsas ad vitam 
perducunt; quarum animus non ad diversa terrena 
descendit, posteriorum oblitus! Portaat jam virgi- 
nes beate in mente sua ccelum cum gaudiis, quaa- 
tum hominis fas est, quod ipsas preterea est laturum, 
Jam vagantur per gaudia celestia, transeunt singu- 
latiter choros beatissimorum spirituum; singulorum 
chororum of(icia singularia spirituali mentis viv&a- 
citate perspiciunt, et singularium virginum gaudia 
sibi a rege εἰ a sponso preparata, libera mentis avi- 
ditate aegustant, nulla filiorum terrenorum sollici- 
tudine remorate. 


CAPUT XXXI. 


De tribus commodis futura vita, qua obtine- 

bunt virgines. 

108. Sequamur, et nos prosequamur in materie 
tractatu propositae tria commoda futurs vite, Chri- 
sti virginibus singulariter accessura. Beatissimus 
Joannes evangelista in Apocalypsi sua vidit duode- 
cies duodena millia sanctorum citharceedorum illi- 
batg virginitatis in corpore, viriditatis inviolatze iu 
corde, quod sequautur Agnum, sponsum virginum, 
quocunque ierit (Apoc. xiv 1-4). Ecce virginum 
premium singulare, per quod quartum folium floris 
lilii designatur; quia sequuntur Agnum quocunque 
ierit. Quo ire putamus hunc Agnum, quo nemo se- 
qui eum vel audeat, vel valeat nisi vos ? quo, inquam, 
putamus, eum ire? in quos saltus? jn qua prata? 
Illuc aestimo, ubi suut vera gaudia, non gaudia hujus 
inundi vana, insana, mendacia, nec gaudia qualia 
in ipso regno Dei cs&teris prestantur; sed a ceteris 
sorte distincta gaudia virginum Christi, de Christo , 
cum Christo, post Christum, per Clristum, gaudia 
propria virginum Christi. Non sunt. eadem non vir- 
ginum, id est eorum qui non sunt virgines, quamvis 
tamen sint Christi. Nam sunt aliis gaudia alia; sed 
nullis talia. Sequuntur Agnum quocunque ierit quia 


Agni caro utique virgo est. Hoc enim in se retinuit D 


cum esset in corpore, quod non abstulit Matri. Virgo 
enim ex Virgine conceptus es : el natus Virgo de 
Virgine, et post naüvitatem cum Virgine matre per- 
mansit Virgo, auctor et custos, et amator virgini- 
tatis ac remunerator largissimus Dominus Jesus 
Christus. Merito igitur eum sequuntur etiam in hac 
vita virginitate cordis et carnis, quocunque jerit. 
Quid est enim sequi, nisi imiteri? quia Christus 
passus esi pro nohis, relinquens vobis exemplum, si- 
cut ait apostolus Petrus, ut sequaminti vesligia ejus 
(1 Petr. τι. 21). Hunc in eoquisque sequitur, inquo 
imitatur, in quo multum ad imitandum propouitur 
omuibus, virginitas autem carnis non omnibus. 
Non enim habent quid faciant, ut virgines sint. 
Sequantur itaque Agnum ceteri fideles, qui virgini- 


quocunque ipsi poterunt. Possunt autem in omnibus 
virtutibus, nisi cum in decore virginitatis inceditur. 
Quomodo enim post eum ibunt itinere virginali, qui 
hic amiserunt, quod nullo modorecipiunt ? Vos ergo, 
O0 virgines ejus, ite post eum, qui propter hoc quo- 
cunque ierit, sequimini eum, tenendo perseveranter 
quod vovisüs, ardenter facite quod potestis, ne vir- 
ginitatis bonum vobis pereat, cui semel perditze, fa- 
cere nihil potestis, ut redeat. O quanta cum admi- 
ratione, quauto cum gaudio videbit 4299 vos cetera 
multitudo sanctorum, quz Agnum ad bec sequi nou 
potest ! Videbit, nec invidebit : et collzetando vobis, 
quod in se non habet, habebit in vobis. Aguus quippe 


B ille, quem vos quocunque ierit, sequimini, nec eos 


deserel, qui eum ndn valent sequi quo vos po- 
testis. Omnipotentem Agaum loquimur, qui vos 
pr&eibit, et ab eis non abibit, cum erit Deus omnia 
in omnibus; et qui miuus habebunt ἃ vobis, non 
horrebunt : ubi enim nulla invidentia est, concors 
est differentia. Preesumite itaque, confidite, robora- 
mini et permanete in eo quod vovistis, et reddite 
Domino Deo vestro vota perpetuz continentis, noa 
tantum propter erumnas presentis seculi vitandas, 
sed multo magis propter futuri sseculi delicias sin- 
gulares, quas nobis spiritualiter Agnus noster Chri- 
stus transiens ministrabit. 

109. Caveant autem virgines Christi, ne pueriliter 
intelligant : ita ut solam virginitatem credant sibi 
sufficere ad sequendum Agnum Dei, quocunque 
ierit; cum ipse Agrus non solum virginitatis se- 
mitam, imo etiam omnium virtulum viam incedat. 
Oportet ergo virginem Christi omnium virtutum iti- 
nere, eliam in hae vita, Aguum mansuetissimum 
imitari ; si vult illuc venire, uhi sine fine eum, quo- 
cunque ierit, sequetur. Quomodo enini posset sequi 
virgo superba Agnum in humilitatis via gradientem, 
δα quem nullo modo accedet ? quomodo mitissimum 
iracunda ? quomodo ferventem charitate invida? 
quomodo largissimum avara ? quomodo sobrium 
ebria? Ambulat in omni via omnium virtutum 
Agnus : ambulet sic et virgo cupiens Agnum imitari. 
Sit. mitis, sit humilis, sit charitate fervens, sit larga, 
sit alacris, sit sobria ; et imitabitur Agnum quocun- 
que ierit; denique merebitur ab ipso sponso 300 
audire : Quam pulchri sunt gressus tui in calcea- 
mentis tuis, filia principis ! (Cantic. vit, 4.) Specialis 
filia Dei principis, el domina regum universze terra 
erit anima virginalis, cujus gressus commendantur 
in calceamentis. Per caleeamenta autem accipimus 
exempla mortuorum; quia calceamenta fiunt de 
mortuis animalibus. Pulchri igitur sunt gressus vir- 
ginum in calceamentis, cum directe. sequuntur per 
viam virtutum omnium Agaum Christum pro ipsis 
mortuum, pro Agno paraim eliam ipse usque ad 
mortem et per mortem, si necesse est, sequi Agnum; 
in omni facto munientes pedes aífectuum suorum, 
exemplis optimi Agni Jesu Christi, adversus ser- 
pentem insidiantem calcaneo virginali, cum capul 


VITIS MYSTICA 


702 


ntis virginali pede ipsius Agni adjutorio con- À Eruntque sicut in cantico sponss dicitur, sicut vitta 


ur. 

. Quintum folium floris lilii quintam eausam 
181, propter quam virginitas est appetenda ; 
icilicet quia cantabunt canticum novum ante 
um Dei et Agni, quod preter virgines nemo 
dicere. O felices virgines, et cseteris feliciores 
es, qu& affertis ad illas Agni nuptias :eternales 
um novum, quod cantabitis in citharis vestris, 
tique tale, quale cantat universa terra, ut di- 
Gantate Domino canticum novum ; cantate 
10, omnis terra (Psal. xcv, 4) : sed tale, quale 
potest dicere, nisi vos. Audiet tamen, et de- 
itur omnis multitudo fidelium vestro proprio 
i excellenti dono. Vos autem quse et dicetis, et 


coccinea labia virginum, οἱ eloquium earum dulce 
(Cant. 1v, 3). Sicut enim vitta ooccinea sunt labia, 
quae semper verbis ardentis charitatis. abundant, 
quibus verbis motus et cogitationes carnales restrin- 
guntur. Per coccineum quippe colorem, charitas; 
per vittam, qua crines restringuolur, restrictio cogi- 
tationum carnalium, que per crines figurantur, ac- 
cipitur. Spousarum ergo Agui, hoc est virginum 
Christi, labia precipue decet esse sicut vitia cocci- 
nea, ut sermo earum semper charitate. ardeat, pas- 
sione Ágni οἱ spoasi rubeat, qui semper debet esse 
iu corde, semper sit in ore candidus et rubicundus 
dulcis Jesus. Nec timeo talibus de mendacio, quia 
mentiri omnino nolunt, cum de veritate loquuntur 


is, quia illud dicetur a vobis; felicius exsul- B dulcissimo Jesu. Scurriia vero, turpia, jocosa, et- 


, el jucundius regnabitis. Quis istam felicita- 
oterit explicare? imo quis humana mente con- 
tante exsultationis jubilumn ? Jam si omnes 
es canticum istud cantabunt, nunquid illa 
virginum primiceria non cantabit ? Cantabit 
» et tanto jucundius, quanto castior ceteris. 
;bitque toti choro in cantando exemplum, quas 
ginitatis amorem suo incitavit exemplo. Can- 
| ergo virgines in illa jucuuditate festiva can- 
suum in cor Agni virginis sponsi sui, ἃ quo 
3 canticum cantare possent, acceperunt. Quid 
1i? Nunquid et ipse Agnus non solum aliarum 
ium ccetum, sed euam ipsam Virginem Matrem 
superexcellens, a quo habeut non solum, ut 
rirgines, sed etiam sint; nunquid, inquam, 
IUS virginum virgo, virgo optinnus nou etiam 
jit ? Imo vero et ipse cantabit, ei jucundissima 
X Verbi Patris :&erni, cum omnibus, pre om- 
, et in omnibus 4238 audietur. O felicissi- 
canticum! 0 festivitatem  jucundissimam, 
iralione et fine carituram! Quis ad illud non 
34 ? quis laborare contemnat ut illuc perveniat, 
intarum virginum canticum novum audiat, ubi 
liter pre czetleris virginibus redundantem vo- 
latris Agni percipiat; ubi et ipsum Agnum 
num et dulcissimum melos, totum melleum 
| concinentem? Si enim eloquia Domini, teste 
isla, et in ipso corpore morus existentis uni- 
m tam dulcia sunt, ut mel et favum superent 
cxvir, 103) ; quanta putas ea dulcedine su- 
andare debere, ubi omnis mortalitas, omnis 
omnis dolor procul transierunt ; ubi amaritu- 
jullus relinquitur locus, sed omnes torrente 
atis divine potabuntur, inebriati ubertate 
| ejus? Maxima omnibus felicitas, canticum 
eum Agni dulcissimum audientibus : abun- 
r iamen virginibus Christi, cum ipso Ágno 
tibus. 
. Quanta sollicitudine merito-custodire debent 
88 ΟΓἂ sua, canticum solis virginibus cantan- 
tautare, et cum omui muuditia conservare, 
lum ab omni actu polluto, sed ad omni verbo 
080, turpi, scurrili, jocoso, imo et otioso? 


otiosa verba, verbis passionis convenire non pos- 
sunt. Quid enim utilius, quid amarius, quid decen- 
tius passione Jesu Christi ? 

444, Ο dulcissime atque amantissime Jesu, agne 
Immaculate, candide per innocentiam, rubicunde 
per sanguinem passionis, quam jucundum cogitare, 
quam salubre loqui de te ! Tu euim de te loquenti- 
bus presens, mentem dulciter accendis, informas 
verba, e£ omuium in te loquentium trahis affectus : 
curruntque in odore ungueuiorum tuorum, donec 
introdueantur a te, Rex regum, in cellaria tua, bi- 
bantque vinum dulcissime consolationis tue in ju- 
cunditate cordis sui, audiantque suavissimam vocem 
tuam dicentem, Bibite et inebriamini, charissimi 
(Cant. ui 4) ; sentiantque indignos amari a te gratis, 
amicissime et gratissime Jesu. Videsne igitur quor- 
sum tendant verba charilatis el passiouis benigni 
Jesu ? cujus nomen quod est super omne uomen, 
nulli potius nominandum, nullis dulcius sapiendum 
est, quam virginibus sacris, sponsis cjus : ut nun- 
quam ab earum ore recedat nomen dulcissimi Jesu, 
in quo ipsi Agno coclestis Patris cauticum novum 
80le cantabunt. Iucipite ergo quantum fas est, o 
virgines, frui sponso vestro. Ipsum semper in ore, 
semper in corde gesiantes : ut. fiant ei sicut villa 
coccinea labia vestra, et eloquium du'ce, ut digne 
habeamini postmodum osculari ab osculo oris ejus, 
et ab ipso introduci in coelestem thalamum. 

113. Sexta et ultima causa, propter quam virgi- 
nitas est appetenda , sexto fulio fluris lilii. desigua- 
tur. Ostenditur euiin nobis que sil heec causa testi- 
monio Isaie dicentis : Eunuchis id cst virginibus 
meis, daboin domo mea et in muro meo locuin nomi- 
natum mullo meliorem, quam filiorum alque filia- 
rum : tomen elernum dabo eis, quod nunquam de- 
ficiet (Isa. Lv1, 5). O subiiue meritum virginum ; 0 
gloriam excellentem, o premium spirituale! Legant 
et intelligant, memorizque commendent verbun hoc, 
verbum bonum et suavo virgines omnes ; pueri pa- 
riter et puellae gaudeant, et perseverauter currant, 
qui jam continentiam voverunt, donec comyrehen- 
dant. Audiant qui nondum vo«erunt ; et delecten- 
tur in altitudine preemiorum, ut voveant etiam ipsi 


103 


votum castitatis castissimo Jesu, ul semitam virgi- A 


nitatis 4: ὃ & altissimam et arctissimam apprehen- 
dant, per quam incedentes bravium accipiant nomi- 
nis sempiterni, et locum mnlto meliorem, quam qui 
filios et filias ex se genuerunt, incolere mereantur. 
Quid per hoc designantur nomen, quod Dominus 
promittit se suis daturum virginibus ? Utique gloria 
propria excellensque significatur, que erit virginibus 
non communis cum multis, quamvis in eodem regno 
constitutis. Nam ideo fortassis nomen dictum est, 
quod eos quibus datur, distinguit a cseteris, sicut 
homines propriis nominibus distinguuntur. Licet 
enim omnesad vitam slernam presdestinati in uno 
regno sint mansuri, et uno Deo fruituri ; tamen, si- 
cut ait Apostolus, ut stella differt a stella in. clari- 
tate, sic resurrectio mortuorum (I Cor. xv, 4, 42) : 
hsec sunt merita diversorum sanctorum. Nam sicut 
commune est omnibus sideribus esse in coelo, et 
tamen alia est gloria solis, alia lune, alia stellarum: 
sic in ipsa vita seterna distincte fulgebunt lumina 
meritorum.In domo autem Patris seeterni mansiones 
multe sunt (Joan. xiv, 2) : ubi non vivet alter al- 
tero prolixius, quia omnes habebunt vitam ster- 
nam. In multis autem habitationibus honoratur alius 
alio clarius. Quanta, putas, ibi gloria fulgebunt vir- 
gines Christi, cordis simul et mentis puritate Chris- 
tum sequentes ? Quis sauctorum clLorus melius 
lun: comparatur, quam virgines ? Sole sequentur 
solem justitia Christum ut Agnum Patris, quocun- 
que ierit : unde et sole illi similes sunt atque si- 
millimse. Honorabuntur ergo pre csteris in eodem 
regno existentibus splendore quidem excellentiori, 
sicut lunam videmus prse cseteris sideribus preemi- 
nere ; possidebuntque in domo Domini locum me- 
liorem multo quam ezterorum filiorum et filiarum, 
qui virginitatis merito non sunt insignes. 

115. Pergite itaque, sancti Dei pueri et puelle, 
mares el feminge, c&libes et innuptee ; pergite per- 
severanter usque in finem. Laudate Dominum dul- 
cius, quem cogitalis uberius : sperate felicius, cui 
servilis instantius : amate ardentius, cui placetis 
attentius. Non sint in vobis incentiva ulla vitiorum, 
sed totum hominem vestrum vestro sponso conse- 
crate simul et conservate specioso forma pre filiis 
hominum. Non conspiciatur in virgineo corpore ve- 
stro improbus vultus, non vagi oculi, non infrenis 
lingua, non petulans risus, non scurrilis jocus, non 
indecens habitus, non tumidus aut fluxus incessus, 
Jam non reddite malum pro malo, aut maledictum 
pro maledicto. Jam postremo ad illam dilectionis 
mensuram accedite, ut ad imitationem sponsi vestri 
ponatis animam pro fratribus vestris. Hec enim 
addito virginitati angelicam vitam Mhomiuibus, et 
coli mores exhibent terris. Sed quanto majores 
eslis, tanto humilitate vos jn omnibus, ut coram 
Deo invenialis gratiam, qui superbis resistit, qui se 
exaltantes humiliat, qui iuflatos per angustam por- 
tam non trajicit. Nulla sit superflua sollicitudo : ubi 
fervet charitas, non desit humilitas. 


VITIS MYSTICA. 


104 


115. Si ergo nuptias contempsistis filiorum homi- 
num, ex quibus filios hominis gigneretis; tanto mas- 
gis corde amate Filium hominis speciosum forma 
pre filis hominum. Inspicite pulchritudinem ama- 
loris vestri, et hoc ipsum quod in eo derident su- 
perbi, inspicite quam pulchrum sit interioribus lu- 
minibus. Inspicite vulnera pendentis, cicatrices re- 
surgenlis, sanguinem imnorientis, pretium et com- 
mercium redimentis. Hzc quanti valeant, cogitate : 
hec in statera charitatis appendite, οἱ quidquid 
amoris in nuptias vestras impendendum habetis, illi 
rependite, qui non pulchram carnem, sed interio- 
rem vestram pulchritudinem querit, qui vobis dedit 
potestatem filios Dei fieri. Videte autem quanta se- 
curitate amatis eum, cui displicere falsis suspicio- 
nibus non timetis. Vir et uxor invicem se amant, 
quia in se manifeste vident signa charitatis : ssepe 
tamen de se aliquid mali invicem suspicantur, quia 
su& occulta invicem non contuentur. Non ita est de 
amore vestro dulcissimo Jesu ac desiderabili, in 
quo nihil invenietis quod reprehendere possitis : nec 
vobis timendum est quod falso aliquid mali de vobis 
suspicetur, qui renes intuetur el corda. Si ergo ma- 
gnum amorem conjugibus deberetis, quantum amare 
debelis eum, propter quem conjuges habere no- 
luistis ? Totus vobis figatur in corde, qui pro vobis 
totus fixus est in cruce; 49 À semper habentes in 
mente, quantam vobis exhibuit charitatem. Qui vos 
sibi inviolatas tam in corpore quam in anima con- 


C servavit, quantam vobis et quam specialem gloriam 


preparavit, quas sic sublimavit ἢ Specialem, in- 
quam, gloriam, specialem coronam donavit vobis 
ia colis, quam nostri majores aureolam appellant, 
quam idcirco ab auro estimo nominatam, ut ipsum 
corone nomen qus& dabitur vobis in premium vire 
ginitatis, insinuet excellentiam glorie virginalis. 
Quid, inquam, dabitur sacris virginibus Christi? 
Ceteris sanctis ut preeemineaut, sicut aurum csetera 
metalla pr:ecellit. Dicit enim Isaias : In. die illa erit 
Dominus corona glorie, et sertum exsultationis 
residuo populi sui (Isa. xxvii, δ). Attende quod co- 
rona fit de auro et de lapidibus pretiosis ; sertum, 
de floribus, puta rosis, violis, et hujusmodi. Attende 


[) quàm magnum est ipsum Deum habere pro corona! 


et virgines non tantum habebunt Deum pro eorona, 
id quod est commune omnibus glorificatis ; sed ha- 
bebunt pro capillo florido exsultationis preerogati- 
vam spiritualis excellentie, quse in virginibus in 
patria coelesti apparebit. Quid autem est ille locus 
multo melior, quam filiorum Dei? quid illud nomen 
eternum ἢ quid aureola ἢ Magnum est valde, et in- 
explicabile inexpertis : et propterea cum magna avi- 
ditate currendum, eum magna fortitudine perseve- 
randum est eis, qui soli fruendo poterunt hoc expe- 
riri. Sed quia commemorando gratiam specialem 
virginibus a sponso suo gratis concessam, et gloriam 
specialem ab ipso quoque nihilominus in coelis vit- 
ginibus pre paratam, ad specialem dilectionem sponsi 
calestis benigni Jesu animos virginalis munditig, 


VITIS MYSTICA. 


706 


ipse virginitatis et dilectionis auctor largiri A subvenire : sufficitque Domino eor intuenti, si sola 


ius est, incitare curamus ; secundum ordinem 
[uendo, de dilectione proximi, sine qua Dei 
Ὁ non subsislit, pauca qua&remus adnectere, 
n his duobus mandatis tota lex pendet et Pro- 
(Matth. xxn, 40). 


CAPUT XXXII. 

t flosculis flavis in medio lilii, id est de dile- 
me proximi, et sez operibus misericordia. 

. Flosculi igitur aurei coloris numero sex qui 
lio floris albi in lilio consistunt, charitatem 
proximum habendam figurant: qus in sex 
us charitatis, qu& et opera misericordie no- 
tur, consistit, Charitas ergo qus otiosa esse 
otest, ubicunque est, se operibus ostendit. 
»eatus Gregorius dicit, « Probatio dilectionis, 
lio est operis. » (HowiL. 30 in Evang.) Et ille 
lis dilectus Domini Joannes ait : Qui habuerit 
ntiam hujus mundi, et viderit fratrem suum 
itlatem patientem, etclauserit viscera sua ab 
omodo charitas Dei manet in eo ? (I Joan. πὶ, 
ienim fratrem suum quem videt, non diligit ; 
quem non videt, quomodo posset diligere ἢ 
^. IV, 20. (Opera autem misericordie, quibus 
is Dei demonstratur, curavit ipsa Veritas ex- 
^, ostendens se de iis solos justos in die extremi 
laudaturum, et propter horum defectum repro- 
mnaturum, dicens : Cum venerit Filius homi- 
| sederit in sede majestatis sum, et. statuerit 


voluntas adsit, Nam et ipsam pro facto reputat vo- 
luntatiem. Nullus ergo se poterit excusare, quin 
omni petenti se tribuat, vel opere, vel voluntate. 
Non igitur se excusent qui dare non possunt. Tam 
enim afflicti, quam voluntaria paupertate coacti 
voluntatem dare tenentur. Examinet autem se qui 

libet, si hanc habeat voluntatem. Cum enim vides pau- 
perem, vel infirmum, vel peregrinum, et nulla compas- 
sione permotus tales pertransis, nec orationem, nec 
gemitum pro illo effundis ; nunquid dandi habes vo- 
luntatem ? Nequaquam. Si enim non dividis affectum 
charitatis cum proximo indigente, perinde est ac si 
non compatiaris patienti. Sienim non condoles cum 
dolente; quomodo substantiam exteriorem divide- 


B res? Si non das compassionis affectum, qui quo plus 


datur, plus abundat; quomodo terrenam subsian- 
liam dares, que divisa minuitur? Quoties ergo vi- 
demus aliquem indigentem, agnoscamus Christum 
jn illo; quia et ipse indigens, membrum Christi est. 
Non claudamus viscera compassionis nostre ab il- 
lo, et per hoc sciemus quia charitas Christi manet 
in nobis. Maxime virgines Christi intra albos flores 
munditie virginalis habeant hos aureos flo:culos 
charitalis, sine qua nulla est muuditia castitatis, 
nullus labor passionis, nulla scientie plenitudo ja- 
nuam vite ingreditur eterne. 

118. Nihilominus autem, imo et multo magis mi- 
serendum est miseris a via rect» fidei vel operum 


α dextris suis, et reprobos a sinistris, dicet (t fidei exorbitantibus, et in peccatorum sorde jacenti- 


ez his qui a dextris ejus erunt : Venite, bene- 
atris mei, percipite regnum quod vobis para- 
st. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare ; 
et dedistis mihi bibere : hospes fui, et colle- 
me: nudus, et cooperuistis me; infirmus, et 
ere ,etvisitastis me. Quiaquod uni ex minimis 
ecistis, mihi fecistis. Tunc dicet his qui a si- 
ες [te, maledicti, in ignem eternum. Esurivi 
et non dedistis mihi manducare ; sitivi, et non 
is mihi potum: hospes eram, etnon collegistis 
nÁirmus, et in carcere, et non visitastis me. 
uod non fecistis uni ex minimis meis, nec 
fecistis (Matth. xxv, 31-45). Ecce opera mise- 
ite ide charitatis radice procedentia. Conside- 
m est itaque, quante sint dignitatis, quae sola 
lricto examine laudari merentur; quorum di- 
in colore aureo flosculorum lilii designatur. 
ralet albi floris munditia, hoc est virginalis 
8, sine operibus charitatis. 
. Sed quid dicimus de his qui propter defe- 
4. 6 terrenz substantie hoc operibus implere 
0ssunt, sive adhuc in seculo commorentur, 
muntiantes seculo et omnibus que posside- 
nudum Christum nudi secuti sint? Nunquid 
Des reprobi erunt, qui Christo in operibus mi- 
rdi? ministrare non possunt ? Absit | Non enim 
entes, sed nolentes condemnabuntur. Nam vi- 
id est compassionem suam, non elaudit a 
no indigentiam patienti, qui si. posset, vellet 


bus, sive ipsi sua peccata agnoscant, sive non « οἱ 
frangendus est eis, id est, orationibus et lacrymis 
nostris ad misericordiam  incliuandus ille Panis 
colestis angelorum dulcis Jesus. Similiter et illi 
quibus dedit Dominus intellectum, panem sacre 
Scripture talibus frangent et apponent, orando Do- 
minum, ut oculos eorum aperire dignetur, ut eum 
agnoscant, et cordis palatum sanent, et gustent, et 
videant quoniam omnino suavis est Dominus: el 
ipsum in fractione panis, id est sacra Scriptura, 
agnoscant, quorum oculi intellectus ante tenebantur, 
ne eum cognoscerent, peccatorum sordibus super- 
jectis. Frangendus est penis consolationis his qui 
in pressuris sunt constituti, sive in languoribus 
corporis, sive onere paupertatis, vel in semetipsis, 
vel in amicis suis : ut secundum consilium Sapientis 
detur sieer& mcoreptibus, et vinum dulcis consola- 
tionis his qui amaro sunt animo (Prov. Xxxi, 6), 
divitem semper voluntatem habentes δὰ omnes; 
non solum ad amicos et domesticos fidei, verum 
etiam ad inimicos, ut simus filii Patris nostri qui in 
coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et 
malos, et pluit super justos et injustos (Ma/th. v, 
&5). Sedforte dicet aliquis : Quid deperit Deo meo, 
quod solem suum et pluviam suam tam malis quam 
bonis largitur ? Nibil inquam, imo et prodest, quia 
plerumque vincuntur mali multitudine bonitatis et 
benefieiorum Dei, et a pravis suis itineribus con- 
vertuntur, Et tu dic mihi : Quid deperit tibi, si eha- 


701 


VITIS MYSTICA. 


108 


ritatem tuam, qua quasi sol cseteras virtutes illumi- À 990 gloriam meam non quero (Joan. vm, 50); sed 


nat, et pluviam lacrymarum tuarum etiam cum ini- 
micis dividas orando et lacrymando pro illis, ut 
quandoque revertantur ad cor, et errores suos 
agnoscant, et charitatis unitatem recipiant ? O si 
scires bonitatem optimi Dei, et quam bonus est qui 
te monet orare pro persequentibus et calumnianti- 
bus te, et quantam mercedem talia orantibus pa- 
ret! certe jam dudum petivisses ab eo, οἱ dedisset 
tibi solem talis charitatis, et pluviam talium laery- 
marum; qui dat omnibus affluenter, et non impro- 
perat, apud quem fons est vitee, et. in cujus lumine 
videbitur lumen, lux vera, quse illuminat omnem 
hominem, dulcis Jesus. Ad cujus exemplum divide 
et tu charitatem tuam, divide lacrymas tuas, tam 
cum inimicis tuis, quam cum amicis; ut sis filius 
47 3. Patris tui ccelestis, et frater et imitator Domi- 
ni Jesu, qui super civitatem flevit peccatricem, pro 
occisoribus suis oravit, ut non perirent. 

119. Sed jam ad finem floris hujus attingamus. 
Flosculus in medio flosculorum aureorum prs&emi- 
nens, csteris omnibus longior, Divinitatem signat, 
quie est super omnia Deus benedictus in swcula. 
Amen. Habet autem hic flosculus caput unum tri- 
angulum, per quod Trinitas ipsa designatur. Unum 
enim caput diving substantie unitatem figurat : 
ires vero anguli eminentes, et se distincti, signant 
Trinitatis personas. Summus est hic flosculus in 
lilio virginali, quia virgo domini omnes cogitatio- 


honorifico Dominum meum, et ipse honorificabit 
me; quia ipse solus susceptor meus et gloria mea, 
qui exaltabit caput meum, dulcis Jesus. Si quis vir- 
ginum sic loquetur, sic aget; erit perfectum lilium, 
et florebit in eternum ante Dominum, et in Domino 
suo, etin sponso suo : et Dominus suus et sponsus 
suus florebit in ipso, qui in hortum Ecclesie suse 
descendit, ut talia lilia colligeret. 

120. Hzc autem per quemdam excessum de flore 
lilii spiritualis, quo precipue floret vitis et vita Do- 
minus Jesus, in gratiam virginum, ad quarum no- 
tiiam hunc tractatum credimus venturum, diligen- 
tius tractare studuimus; ut hic inveniant compen- 
diose et facilius memorie commendent, tanto avi- 
dius legendo, quanto brevius quod ab aliis sanctis 
Patribus diffusius est tractatum, et multis gravibus 
disputationibus aggravatum, quod propter difficul- 
tatem a simplicium virginum simplici intellectu non 
potest comprehendi. Nec timemus linguas detracto- 
rum, dicenüum nos uniformitatem materie non 
servasse, qui a tractatu Vitis in tractatum Lilii ce- 
ciderimus : qui pro certo sciamus, nos a charitate 
et benignitate Cnristi, nimirum virginum sponsi, 
excusandos, cui in hoc tractatu confitemur, sicut 
intelligimus, subservisse, in cujus manu sumus et 
nos, et sermones nostri, quem ut firmiter speramus, 
in hujus materige tractatu secuti sumus, non glo- 
riam doctorum, sed fructum discentium requiren- 


nes suas, omnem voluntatem suam, omnia verba ᾧ tes. Verumtamen, quantum intelligo, non magis flo- 


sua, omnia facta sua, omnem munditiam suam cor- 
poris οἱ cordis sui ad honorem Sponsi ccelestis de- 
bet referre : quia si gloriam propriam qussieril, 
Jampadem, id est purum corpus, non habebit; sed 
oleo letiti: spiritualis et igne charitatis carebit. 
Scimus autem, quod illis virginibus dicturus sit 
sponsus, 4118 lampades habebunt sine oleo, verbum 
horribile , non solum auditu, sed οἱ cogitatu, Ne- 
scio vos (Matth. xxv, 19.) O verbum asperum! Li- 
bera nos, Domine Jesu, dum adhuc tempus est li- 
berandi nos pauperes peccatores, a laqueo venan- 
tium, ne postmodum illud verbum asperum audia- 
mus. Scimus, quod adversarius noster serpens ille 
astutissimus innumerabiles et subtilissimos laqueos 


nobis obtendit ; ut quos a bonis operibus non potest D 


avertere, pravis suggestionibus de bonis saltem fa- 
ciat operibus gloriari. Et quomodo putas eum fre- 
mere, quomodo stridere dentibus suis, cum videt 
virgunculas teneras a primis infanti, su: rudimen- 
tis regnum mundi, et omnem ornatum se&culi con- 
temnere, et tam altam semitam virginitatis ascen- 
dere? Quantas illum putas insidias tendere nunc 
radici, nunc trunco, nunc foliis albis, nunc floscu- 
lis aureis lilii virginitatis, ut inducat eas ia aliquo 
bonorum operum quzrere gloriam propriam, ne ad 
virginitatis summi apicem pertingant? Sed virgo 
Christi semper respiciat in faciem sponsi sui, ut 
omnia faciat propter ipsum, omnia ad ipsum refe- 
Tat, in omnibus querat ipsum, dicens cum ipso: 


e 


ret ullo aliquo flore. Vitis nostra, non alterius ali- 
cujus floris tam attrahit fragrantiam, quam hujus 
lilii, id est virtutis virginalis, cujus amore tot ado- 
lescentulz attract, tam liberaliter currunt in odore 
unguentorum sponsi, voce simul et opere claman- 
tes: Trahe nos post te, in odore unguentorum tuo- 
rum curremus (Cant. 1, 3). Qnid enim amant tot 
virginum millia mundi illecebras spernentia ? quid, 
inquam, tam amant in sponso suo, cujus virtutis 
delectatione aitrahuntur, quam odorem lilii, id est 
amorem virginitatis? Licuorit 4 3 S ergo nobis hune 
florem potissimum in Vite nostra commendare, quo 
nullus pretiosior nec speciosior est in jpsa vite. 
Nunc autem ad alios compendiosius tractandos trana- 
camus. 


CAPUT XXXIII. 
De flore charitatis, seu rosa rubente et ardente. 


121. Floret in Vite nostra, benigno Jesu, bihil- 
omiuus rosa rubens et ardens : rubens sanguine 
passionis, ardens igne charitatis, roscida effusionc 
lacrymarum dulcissimi Jesu, Flevit enim et eontri- 
Siatus es( propter mc gaudium meum, imo gaudium 
Angelorum, Dominus Jesus, qui, ut ail Apostolus, 
tn diebus carnis suc offerens vota el supplicationes 
ad eum qui possit salvum facere eum a morle,cum 
clamore valido et lacrymis, exauditus est pro sua re- 
verentia (Hebr. v, ἢ). Audis, cor non earneum, sed 
lapideum, illum magnum Jesum et optimum in die- 


VITIS MYSTICA. 


110 


nis sue, quam pro me redimendo assumpse- A € sordidum abiuatur : qus virtus utraque in lacry- 


ymis immaduisse, et adhuc aridum per- 
? O cor durum! audis commoveri pro me 
mas illum, qui in :eernum stat et non com- 
ur; nec adhuc tu ad lacrymas commoveris ? 
et ignem charilatis et passionis sanguinem, 
calefias, si emolliaris, ut dulcissimo Jesu 
rymis suis et sanguinis effusione solas sal- 
"ymas rependas. Adhuc addam et malleum 
, et cuneos ferreos incutiam tibi, ut scinda- 
nsi tu, cor, sicut terra sine aqua, exaruis- 
que vel leviter posses emolliri solis perfu- 
xymis lacerymantis Jesu. Si autem a facie 
iniquitatum induratum es in rigorem la- 
ddo instrumenta fortia, malleum crucis, et 
elavorum ferreorum, ut illis tibi incussis 
is, et fontem lacrymarum salubrem effun- 


Quod sic nec adhuc commoveris, o cor du- 

imponitens, durius es silice, qui in deserto 

? bis percussus virga emisit aquas largissi- 
um. XX, 11) : presertim cum malleus crucis 

validior sit ad feriendum, quam virga Mov- 

68 clavi ferrei tibi incussi efficaciores esse 
| ad aquam lacrymarum eliciendàm, quam 
do virge Moysi geminata. Si vero et adhuc 
es inconcussum, eo quod in adamantis due 
sis conversum, qui solo hadi sanguine potest 
; affero tibi hiedi pariter et Agni incontami- 
(ümi, Jesu, sanguinem copiosum, calore in- 
abilis charitatis ferventem, qui sua fortitu- 
1m adamantinum parietem inimicitiarum po- 
nter Deum οἱ hominem, omnino comminuit 
olvit. Hic paries per tot annorum millia du- 
, Dec lege, nec Prophetis ipsum diversorum 
torum, commonitionum , et comminationum 

percutientibus aliqualiter fuerat comminu- 
id accedente sanguine hsedi et Agni nostri 
| Jesu, non tan'um perforatus, sed ct destru- 
it. Dicitur autem et honus Jesus, etsi purissi- 
sse hzedus, qui est immundum animal : quia 
| nostram gestabat, plenam in nobis immun- 
eccatorum; in ipso vero nihil ejusmodi ha- 
i, Propter eximiam vero munditiam Agnus 
ü non solum noa habet peccata, sed totius 
tulit peccata. 

Hujus ergo hzdi et agni copioso sanguine, o 
amantinuum, inungerc et immergere ; jace in 
t calefias, calefactum  emolliaris, emollitum 
mtem lacrymarum effundas. Copiosa autem 
opus est, ui reficiatur populus meus ct jue 
. Est autem populus meus, motus animi mei 
4163, querentes ea qua tantum spiritui meo 
iunt. Habeo et jumenta, nempe alias cogita- 
, 488 circa carnem occupantur, quie anime 
ur servitutem impendere, ut jumentum : quas 
ue cogitationes decet refici fonte lacrymarum 
via vite hujus deficiant, vel a recto itinere 
ent; ut quod bonum est in eis confortetur 


C 


mis invenitur. Queram ergo mihi,et utinam inve- 
niam, fontem lacrymarum in lacrymis, in cruce , in 
clavis, postremo et in sanguine rubicundi Jesu. Lc- 
gam ergo et intelligam, quantum ipse annuerit , ru- 
borem carnis et animse 49 9 dilecti ex dilecto aman- 
tissimi Jesu. Rubuit enim in utroque , id est tam in 
corpore quam in anima : in carne ex natura, quia 
naturaliter omnis caro rubea est; nec minus san- 
guine passionis , quo carnem suam charitate nostra 
compellente tam crebro tamque copiose perfudit : 
quas sacratissimi sanguinis effusiones in superiori- 
bus frequenter meminimus nos explicasse . In his 
igitur minime immorandum, ue lectori fastidium ge- 
neretur. 

124. Sed quis , nisi totus caro et sanguis, et qu 
in se nihil habeat spirituale, sanguinem istum fasti- 
diat ? Quis volens se de sanguinibus contractis li- 
berari, istum purissimum  saluberrimumque san- 
guinem Jesu purissimi nou affectet? Quis semel isto 
dulcissimo sanguine inebriatus, quem paravit in 
dulcedine sua pauperi Deus , non magis ac magis 
siliat, audiens veram vocem Sapientie Dei , Unige- 
niti Patris, optimi Jesu dicentis : Qut edunt me,ad- 
huc esurient : et qui bibunt me, adhuc itient (Eccli. 
xxiv, 29.) Si verum est, imo quia verum est hu- 
mano sanguini pre ceteris tantam naturaliter in- 
esse dulcedinem, ut cum a bestia qualibet semel 
gustatus fuerit, illum de cetero semper gustare de- 
sideret, ita ut aliis animalibus postpositis, sanguini 
insdientur humano, et in mortem suam ruant pro 
illo acquirendo : quantum iu se credis habere dul- 
cedinis sanguinem Filii hominis Jesu Christi ? Ecce 
sitiunt irrationales bestie sanguinem hominis , et 
non sitiam ego sanguinem Filii Dei ? Bestire quanto 
plus gustaverint, tanto plus sitiunt sanguinem hu- 
manum : et ego fastidiam sanguinem Dei et hominis 
benigni Jesu ? Bestis ruunt in mortem suam , dul- 
cedine sanguinis humani attract : ego non festi- 
naho ad vitam meam, et sanguinem rubicuudi Jesu 
et candidi ? Imo vere festinabo, einam et bibam. 
Emam absque argento et absque ulla commutauone 
vinum et mel : que nobis Sapientia Partis altissimi 
benignius miscuit iu cratere cordis sui , nimirum 
sanguinem suum , pretium viue nostre. Properate 
mecum , qui diligitis Dominum : emite non corru- 
püibilibus auro et. argento, sed commutatione mo- 
rum et conversationis vestre viuum et lac , sangui- 
nem illum dico purissimum, pretiosissimum ; ine- 
briantem perfectos, ut vinum ; ut lac, parvulos nu- 
trientem, Si perfectus , si fortis es , vinum est tibi 
sanguis iste , sanguis meracissimus. Si adhuc iufir- 
mus es et cui opus sit Iacte, lac est tibi ad nutrien- 
dum te . Bibe ergo sanguinem hunc meracissimum , 
fide, memoria, et intuitu spirituali, Ecce sub com- 
pendio, iterumque reduco tibi multiplicem sangui- 
nis effusionem largissimi Jesu, qua rosam passionis 
et charitatis sue rubricavit. Charitatia quidem il- 
lius ardorem humanus comprehendere non suflicit 


711 


VITIS MYSTICA. 


1712 


intellectus, nisi quantum ex passione ipsius, quz A 6),crucem quam imperii nomine significavit nalivitati 


cunctis apparuit comprehendit. 
CAPUT XXXIV. 
De rosa charitatis. 

195. Verumtamen prius de rosa charitatis , quam 
de rosa passionis videamus. Árdorem rose charita- 
tis perpendemus, si diligenter videamus, quis, qua- 
lis, quantum , quare amaverit amator misericors et 
mirabilis . Amator noster est. ille, quo nihil majus , 
nihil ditius, nihil fortius ; cui omnis spiritus confi- 
tetur, quoniam Deus meus es tu,quia bonorum meo- 
rum non eges (Psal. xv, 2). In hoc brevi versu com- 
prehenditur, quis amator noster sit, quis Deus ; et 
quare amaverit, ex verbo sequenti elicitur : videlicet 
non ideo amavit nos, ut aliquid nostri acciperet,qui 
bonorum nostrorum non eget ; sed gratuita gratia 
sua. Quod si etianr in nobis esset aliquid boni quod 
ille appeteret, non hoc a nobis, sed ab illo habere- 
mus . Qualiter autem amaverit nos amalor noster , 
expopil ille qui ait : Cum adhuc inimici essemus, 
reconciliati sumus Deo (Rom. v, 10). Justus enim 
injustos, solus bonus et pius peccatores et impios 
adamavit. O quanta dignatio! Jam vero quantum 
amaverit, videamus. Quis hoc sutficienter dicat ? 

480 CAPUT XXXV. 
De rosa Passionis. 

126. Ecce in expositione hujus verbi necessarium 
habemus rosam passionis rosse charitatis conjun- 
gere ; ut rosa charitatis in passione rubescat, et rosa 
passionis igne charitatis ardescat. Tantum énim 
dilexit nos dilector noster, ut charitatis ardore co- 
gente ruborem passionis incideret , traderetque in 
"mortem animam suam , mortem autem crucis , non 
breviter transeuntis, sed a principio ortus sui usque 
in finem morüis durissime pedurantis. Sicut ete- 
nim superius vestree commendavimus charitati, crux 
optimi Jesu Christi non tantum fuit unius diei ; sed 
tota vita illius crux fuit et martyrium. Omnia eryo 
quicunque passus cst Dominus in diebus carnis 
sus , ad ruborem utique passionis , pertinent rose 
passionis quamvis effusionibus crebris sacratissimi 
sanguinis ipsius spccialiter fuerit rubricata. Sed 
quia omnia qui passus est enumerare non possu- 
mus, sanguinis effusiones salutiferas nos non pigeat 
iterare; ut quz jugiler sunt. memoranda, tenaci me- 
morie arctius imprimantur. 


CAPUT XXXVI. 
De septem e[fusionibus sanguinis Vilis nostra Jesu 
Christi. 

121. Primam sanguinis effusionem legimus in cir- 
cumcisione, quando nomen ejus vocatum est Jesus, 
jam tunc mysterio hoc significante, quod effusione 
sanguinis sui futurus nobis esset verus Jesus, id est 
Salvator. Audiant οἱ intelligant tam pueri teneri, 
quam puellz; et frequenter eorum mentibus inculce- 
lur maturum martyrium innocentis Jesu . Unde et 
Isaias de nativitate ejusdem Jesu Christi loquens, 
Puer inquit, natus est nobis, et filius datus est no- 
bis : cuius imperium super humerum ejus(Isai. 1x, 


statim adjungens ; quia profecto a nativitatis exordio 
passio crucis simul exorta est. Non modicum enim 
pertinet δὰ commendationem rubicunde passionis, 
quod Salvator noster in alieno loco, in media hieme, 
in inedio noctis, in stabulo diversorii ex matre pau- 
percula natus est, licet ibi sanguis ejus effusus non 
fuerit, quod tam parvo temporis intervallo, id est, 
septem dierum spatio secutum est. O quanta chari- 
tas! o quanta commendatio charitatis! Vix natus 
est cceli gloria, cceli divitis, cceli delicie, dulcis Je- 
sus; et ecce recenti ortui crucis ignominia, crucis 
dolor, crucis paupertas copulatur : sed redemit mi- 
seriam crucis, imperii nomen verum. Cruce etenim 
totum mundum simul et inferos subjugavit, qui 
regnavit a ligno fortis Jesus. Propter enim crucem, 
ad quam humiliavit se ipsum factus obediens, exal- 
tavit illum Deus Paler, et dedit illi nomen, quod est 
super omne nomen; ut in nomine Jesu omne genu 
flectatur, coelestium , terrestrium, et infernorum 
(Philipp. n, 8-10). Bene ergo in prima effusione 
sanguinis Agni purissimi aptatum est ei hoc nomen 
Jesus, eo quod jam tunc pro salute nostra sanguinem 
fundere inciperet, qui in completione salutis nostre 
totus erat effundendus. 
CAPUT XXXVII. 
De secunda effusione sanguinis. 

128. Secunda sauguinis effusio Jesu Christi, qua 

passionis rosa coloratur, invenitur in sudore san- 


Ὁ guineo orantis et agonizantis benigni Jesu. Ita enim 


ait evangelista : Et factus in agonia prolizius ora- 
bat : et factus est sudor ejus. sicut gutia sanguinis 
decurrentis in terram. Ut cessent omnes ceeteree san- 
guinis purissimi effusiones, nunquid hec sola non 
poterit rosam nostram sufficienter rubricare Ὁ Vere 
potest conscindere cor meum miserum, et sangui- 
neis lacrymis madefacere : quia ecce Creator meus 
pro me sanguineo cruore perfunditur; nec levi qui- 
dem, sed decurrente in terram. Ys misero cordi! 
quod tali οἱ tanto sudore non madescit perfusum. 
Inspice tribulationem ipsius mitissimi cordis, qua 
angebatur, 48 ΗΕ cum toto corpore ex omai parte 
sanguineus sudor manaret. Neque enim corpus ex- 
trinsecus tanto talique sudore deflueret, si cor intrin- 
secus nullius doloris molestia frangeretur, Comníri- 
tum est cor meum in me ipso, ait propheta (Jerem. 
xxi, 9). Scisso igitur corde interius, scissa est et 
exlerius pellis nostri Salomonis : effusus est sudor 
sanguineus super terram. Rubricata est rosa passio- 
nis et charitatis Christi rubicundi Jesu. Ecce quam 
rubicundus, et quam totus rubicundus. Nec vacat a 
mysterio istasanguiuis Jesu effusio generalis. Suda- 
vit enim tolo corpore sanguinem, qui nostras vene- 
rat tollere infirmitates ex carne nostra et sanguine 
coniractas; ut ad convalescentiam et sanitatem to- 
tius corporis spiritualis, sive Ecclesie suíficeret 
sudor sanguineus ab omni parle corporis, capitis 
scilicet nostri Domini Jesu Christi effusus. Liberati 
ergo sumus de sanguinibus; Deo gratia sit, auctori 


VITIS MYSTICA. 


71& 


8 nostre benigno Jesu, qui suum pro nobis A nostri; et boni bellatores simus sequendo vestigia 


ünem liberalissime effudit. Vel hoc certe signi- 
it sudor sanguineus a toto corpore capitis nos- 
fusus, quia in toto corpore suo spirituali, quod 
sclesia, sanguis erat martyrum effundendus, 
vlesia rubricanda. 


CAPUT XXXVIII. 


De tertia sanguinis effusione. 

). Tertia sanguinis effusio fuit iu vellicatione 
"um, cujus testimonium habemus in propheta, 
te ex persona ipsius crucifixi : Corpus meum 
erculientibus, et genas meas vellentibus (Isai. 
Quod quidam exponunt de laceratione maxil- 
|! facta cum unguibus impiorum Judseorum; 
m autem de evulsione barbe Domini. Potest 
ique fuisse verum. Credo non sine aliqua san- 
; effusione id peractum. Video ergo sacrilegas 
s impiissimz:? gentis non saturatas colaphis et 
, et consputione desiderabilis vultus Christi : 
tiam ad genarum ipsius vellicationem exar- 
el à vultu quoque dulcissimo ad rubricatio- 
rosse nostre sanguinem elicuisse. Video Agni 
immaculati patientiam admirabilem οἱ imitan- 
per quam genas pudicissimas impudicissimo- 
inguibus lacerandas cum omni mansuetudine 
lit; ut patienter sufferamus, si aliquando no- 
faciem operiat confusio propter ipsum, imo et 
is nos cedat in faciem verbis et factis propter 
m Jesum. 


CAPUT XXXIX. 


De quarta effusione sanguinis 

) Quartam sanguinis purissimi effusionem in 
ἃ invenire possumus, in corona spinea, non 
t leviter imposita, sed valide impressa capiti 
isimo capitis mei dulcis Jesu. Satis enim con- 
veritati, ul qui oderant veritatem, non solum 
Ibrium illius, sed supplicium requirant. Nec 
uto quidem rivos sanguinis defuisse, qui a ca- 
rrisorie et iuvide coronati defluerent in collum 
et in faciem dulcis Jesu; quia suo noluissent 
iato poenam simul cum irrisionibus irrogare, 
us de aliis ramis vel virgulis arbotis alicujus 
'rant plexuise coronam : sed ut morum suo- 
aculeos demonsirarent, nunc gloria et honore 
iatum , tunc spinarum aculeis coronaverunt 
m mitissimum dulcem Jesum. Et licet in irri- 
coronent, tamen ignorantes et irrideutes co- 
um regem fatentur, quia regum esi coronari. 
aatus ergo rex esse a nescientibus demonstra- 
ἢ spinis vero coronantium malitia aperitur. 
liter autem docemur imitari caput nostrum, 
n et ducem nostrum dulcem Jesum. Si autem 
rum quorumlibet perversitate compungimur οἱ 
mur : cum caput nostrum ita compunctum, 
risum conspexerimus, non murmuremus, non 
sitremus; pauca quz nobis in vita presenti et 
inferuntur, cum omni z:quanimitate et patien- 
ferendo, ut digni simus esse membra capitis 


PATROL. CLXXXIV. 


signiferi nostri. 
4899 CAPUT XL. 
De quinta effusione sanguinis. 

131. Quinta rubricatio rose iuvenitur in crudeli 
flagellatione mansuetissimi Agni rosei Jesu. O cum 
quanta quantitate putas illum sanctissimum sangui- 
nem e conscisso corpore et flagellato distillasse iu 
terram ! O quanta putas. szvitia impiorum fremen- 
tium, quanto fremitu sevientium flagellatum putas 
fuisse dulcem Jesum, qui venerat ut nos a flagellis 
liberaret ternis! « Sine causa, » inquit, « flagellis 
ceciderunt me. » (Respons. Offic. Eccles. in Passione.) 
Vere sine causa, nisi forte miserrimi et perversi 
bona opera tua poenis digna judicarent, qui verita- 
tem tuam in mendacio detinuerunt. Sed et hic mo- 
raliter erudimur, ut flagella benignissimi Patris no- 
stri discamus &quanimiter tolerare, qui pessimorum 
flagella pro nobis indignis tam patienter sustinuit 
dulcis Jesus. Quis enim flagella non sufferret homo 
ia flagella paratus, ad laborem natus, in peccatis 
nutritus et conversatus, hereditati coelestis aulae 
destinatus, que? non nisi mundos recepit ; cum vi- 
deat Regem omnium regum, et Dominum dominan- 
tium dulcem Jesum, qui peccatum non fecit, ei in 
cujus ore non est dolus inventus, tam gravibus fla- 
gellationibus esse contritum? Audi, o homo stulte et 
insipiens, et erudire, et nou solum non refuge, sed 
etiam apprehende disciplinam, ne forte quandoque 


C pereas de via justa, Domino tibi irascente; qui pro- 


prio Filio suo non pepercit, sed propter te tradidit 
flagellandum (Rom. vir, 32). Non pepercit Filio suo 
naturali, consubstantiali sibi, et costerno, et im- 
passibili, quin pro salute tua ipsum faceret nasci in 
tempore, et passibilem ; et flagellis contereret, sicut 
scriptum est : Dominus voluit eum conterere in in- 
firmitate (Isai tni, 10). Et quomodo parcet tibi filio 
adoptivo, cum sensus tui proni sint in malum? 
Quin in chamo et freno maxillas tuas constringet, 
ut saltem vexatio det tibi intellectum : quatenus ad 
ipsum approximare cogaris, qui licet moleste, salu- 
briter tamen flagellat omnem filium quem recipit 
(Hebr. xni, 6). 
CAPUT XLI. 
De sexta et septima effusione sanguinis. 

139. Sexta effusio sanguinis, que cosam passio- 
nis rubricavit, in fossione clavorum copiosissime 
invenitur. Quis enim de fossis, imo et de perfossis 
manibus pedibusque innocentis Jesu copiam sacrati 
sanguinis dubitet effluxisse ? In torrentibus hujus 
sanguinis rosa nostra purpurata est; quia vere hic 
ardentissima charitas, hic rübicundissima passio in- 
venitur. In hac magnitudiae passionis magnitudo 
considerelur charitatis : ardorem, ross charitatis, 
ruborem considera passionis. Quis unquam tam 
gravia, tam pudenda passus fuit ? Deus est qui pati- 
tur, nec in aliquo sibi durum torcular passionis 
alleviat, qui servis suis vel omnino auferre, vel 8]- 
leviare, vel breviare vires tormentorum consuevit, 


29 


715 


Non pepercit sibi qui suis parcere novit. Hujus rei 
evidentiam vides in Evangelio Joannis, ubi cum ab 
his qui ad ipsum veuerant capiendum, ei diceretur, 
quod ipsum qusrerent, subjunxit: Ego sum, quem 
quseritis. δὲ ergo me quaritis,sinite hos abiret (Joan. 
xvi, 8). O ardor verissimz charitatis! Manifestat 
el tradit se charitas ipsa sevientibus inimicis, non 
parcens sibi, rogatque pro suis, ut parcatur illis. 
Captus ergo post plurimas illusiones tam Jud:eorum, 
quam Gentium, post sanguinis plures effusiones, 
clavis immitibus, manibus simul et pedibus perfo- 
ratur et configitur ligno crucis Salvator noster, mi- 
tissimus Jesus, [ntuere et respice rosam passionis 
sanguinee, quomodo rubet in indicium ardentis- 
sima charitatis. Contendunt passio et charitas : illa, 
ut plus ardeat ; ista, αἱ plus rubeat. Sed mirabili- 
ter per ardorem charitatis fit. passio rubea, quia si 
non diligeret, non pateretur : et in passionis rubore, 
maxima et incomparabilis ostenditur charitas. Sicut 
enim rosa per frigus noctis clausa, solis ardore 
surgente tota aperitur, et foliis expansis in rubore 
demonstrat ardorem jucundum : ita flos coeli deli- 
ciosus, optimus Jesus-Christus, qui multo tempore 
a peccato primi hominis, quasi in frigore 4833 no- 
ctis clausus fuit peccatoribus, nondum plenitudiuem 
impendens; tandem plenitudine temporis accedente, 
radiis scilicet ardentis charitatis, in omni corporis 
sui parte apertus est, et rose charitatis ardor in 
rubore sanguinis effusi refulsit. Vide ergo quomodo 
hoc flore rose floruerit optima "Vitis nostra, rubi- 
cundus Jesus. Vide totum corpus, sicubi rosse san- 
guineg florem non invenias. Iaspice manum unam 
et alterar, si florem ross invenias in utraque. [n- 
spice pedem et unum et alterum: numquid non 
rosci ? 

133. [nspice lateris aperturam, quia nec illa caret 
rosa, quamvis ipsa subrubea sit propler mixturam 
&qua& : quia, sicut narrat evangelista, Cum unus mi- 
litum lancea latus ejus perforassel, exivit sanguis 
et aqua (Joan. xix, 34). Ipse est enim qui venit per 
aquam, et non per aquam solum, sed per aquam et 
sanguinem optimus Jesus Christus. O suavissime 
universorum Domine et Salvator bone Jesu, quales 
tibi condignas gratiarum referre potero actiones ; 
qui a principio ortus tui, usque ad mortem durissi- 
mam, imo ct post mortem, pro me pretiosissimum 
sanguinem tuum effudisti, qui ardorem excellentis- 
sime charitatis tue tam crebis sanguinis tui effu- 
sionibus manifestare curasti ? O quam multo numero 
foliorum multiplicata et exornata est rosa tua | Quis 
omnia ista enumeret ἢ Numera guttas ssngniuis ef- 
fusi de dulcissimo corpore dulcissimi Jesu, et habe- 
bis passionis charitativee folia enumerata. Singule 
enim gutt:? sanguinis sui, folia sunt rose sanguinesze 
passionis ipsius. Sed ideo ad alia transeamus, quia 
septimam sanguinis dominici effusionem jam brevi- 
ter diximus, cum de apertura lateris doceremus, 
unde exivit sanguis et aqua, per qu& Baptismatis 
&ccepimus sacramentum. 


VITIS MYSTICA. 


716 


CAPUT XLII. 
De croco abstinentiam vitis nostra. 

434, Crocum etiam abstinenüz in nostra vite, 
dulcissimo Jesu Christo sentimus floruisse. Qui non 
propterea abstinens fuerit, ut castigaret corpus 
suum, et in servitutem redigeret, ne forte reprobus 
efficeretur; sed ut nobis formam daret et documen- 
tum abstinentie : sicut in circumcisione et bapti- 
smo, 4:8 non ad emundationem suam accepit, qui 
semper fuit mundissimus et omnium emundator , 
sed ut obedientie nobis formam justitizeque donaret, 
Sine dubio virtutem habuit abstinenti:s. Rex virtu- 
tum, et pre omnibus sanctis preteritis et futuris 
excellentius semetipsum macerans, non necessitate, 
sed voluntate. Sed objicitur nobis sententia de ver- 
bis ipsius Domini Salvatoris de se dicentis, Venit 
ad Judaeos Joannes Baptista non manducans, neque 
bibens, et dixistis : De monium habet ; tem, Venit 
Filius hominis manducans et bibens et dicitis : Ecce 
homo vorax el vinarius, amicus publicanorum et 
peccatorum (Matth. xi, 18, 19). Ecce testimonium 
Veritatis, quod Joannes noo manducavit neque bibit : 
et quod ipse Jesus et manducavit et bibit, Nunquid 
ergo Joannes in abstinentie virtute precellit no- 
strum dilectum Jesum? Nequaquam. 

135. Sed notandum quod duplex est abstinen- 
tig virlus, Una intus in mente, altera foris ia a&ctu. 
Et ea quidem que in mente est, semper est ha- 
benda : ea vero qus est in actu, rerum ac tempo- 


C rum qualitate mauifestanda est. Bene autem Joan- 


nes, qui purus homo erat, abstinenüiam tam in 
mente quam in corpore exercebat, ne forte conta- 
minaretur : sed hono noster verus Jesus, qui 
maculari non poterat, cibis οἱ potibus pro tem- 
pore utebatur, ut convescentes sibi ad virtutem 
attraheret  abstinentie, cs&terasque virtutes. Nec 
credas ullo modo majorem esse virtutem omnino 
abstinere a cibis, quam ipsis cibariis uti moderate. 
Difticillimum est enim in cibariis modum servare 
omnimodum, ita ut ulira quam naturce potest suf- 
ficere, nihil sumatur, nec ipsi nature aliquid de 
necessariis subtrahatur. Si ergo contingat ali- 
quem habere virtutem abstineati&e. cum Joanne, sci- 
licet ut ipsam mente et opere exerceat , non con- 
demnet eum qui abstinet cum perfectissio Jesu, 
id est, qui abstinentiam, prout tempor& exigunt 
et persone, pro utilitate, vel propriis corporis, vel 
proximi 484 nunc intendit, nunc remittit, ob- 
servans tamen in omnibus omnia que circa vir- 
tutem abstinentie suut servanda, ut. semper viti. 
abstinenti& oppositi, id est gule , crimen evitet 
Cujus vitii abusiones hoc versu notantur : 
Praepropere, laute, nimis, ardenter, studiose. 

Prepropere enim comedunt ct bibunt, qui tempus 
comedendi przveniupt, sola voluptate, non necessi- 
tate coacti. Legimus in Vita Patrum de sanctis 
Patribus, qui hospitum spiritualium charitate de- 
vincti, tempus consuetum ciborum anticipaverunt ; 
sed comedendo in charitate, se nequaquam solvisse 


717 


VITIS MYSTICA. 


8 


jejunium zstimabant ; ita αἱ etiam aliqui post ta- A hominis (Eccli. xxix, 28). Nec adhuc conteruntur 


lem refectiunculam Missarum celebrare solemnia 
non timerent : quod quamvis nobis non conveniat 
trahere in exemplum, ut similiter faciamus, quo- 
niam quidem ab eorum perfectione nos nimium se- 
paramur, eos tamen sine peccato talia fecisse cou- 
fidimus, quee nequaquam nisi Spiritu sancto ipsis 
veraciter revelante fecissent. Laute comedunt, qui 
delicaiis utuntur cibariis sola delectatioue attracti : 
q-ibus non sufficit naturalis sapor carnium, sive 
piscium, quem Creator illis imposuit; sed modis 
nature contemptis quzsrunt adulterinos sapores 
piperis et salsamentorum variorum, ut sibi appe- 
titum faciant comedendi, non metuentes optimum 
hominum Creatorem vituperare in creaturis, dum 
alios illis sapores ipsi faciunt, quam Creator nature 
earum praestiterit. O quantum hujusmodi alienos 
sapores homo Christianus vitare deberet, si adver- 
teret dulcissimum et sapientissimum Dominum 
suum fecisse omnia bona valde, cujus creaturas 
vere bonas nullus nisi malus altera"e consuevit! 
Consuevit dico, quia quandoque lautioribus uti ci- 
bariis pro infirmitate corporis repellenda, palato non 
alludente, sed renitqgte cibariis; nulla vel parva 
culpa est. 

136. Ad eorum igitur confusionem, quorum, ut 
Apostolus ait, deus venter est, et gloria in confu- 
sione eorum (Philipp. n1, 19,18), quos idem asserit 
flendo iuimicos esse crucis Christi, et imitatores il- 


bac confusione durissima frontes voratorum tam 
ipsius Veritatis verissimi Jesu, quam Apostolis 
ejus, imo ne gentilis quidem hominis reprehensione 
et eruditione percusse, et dicunt, Christiani su- 
mus : non tamen recipiunt vocem Christi in Apo- 
stolo loquentis et monentis, Curam carnis ne fece- 
riis in desideriis (Rom. xin, 14). Unde frequeuter 
evenit, ut cum adhuc esci eorum sint in ore eo- 
rum, ira Dei, ascendat super eos (Psal Lxxvi, 30, 
31): et qui deduxerunt in pessimis terminis dies 
suos, in puncto ad infernum descendunt; ubi ver- 
mis comedens ipsos non moritur, et ignis non ex- 
Stinguitur, pro deliciis brevibus mala recipientes 
sempiterna. 

137. Nimis comedere quid sit, omnibus notum 
est. δ Nimis enim comedit, qui ultra quam 
nature sus sustentandzs possit sufficere, sumit ali- 
menta, maxime si hoc scienter fecerit. Evenit enim 
non raro, ut homo suis laboribus consideratis plus 
vilium sumat alimentorum, ut in labore possit sub- 
sistere, et timore deficiendi cogente mensuram re- 
fectionis excedat, a quo peccato vix credo" aliquem 
esse immunem. Sed talia peccata crebris confessio- 
nibus, intermixtis voluntariis abstinentiis, statim ut 
deprehenduntur, purganda sunt. In nullo autem 
genere ciborum illud vitium superfluitatis ciborum 
et potuum excusatur. Cum etiam legatur, quod pec- 
catum Sodoma fuit abundantia panis (Exech. xvi, 


lius pauperrimi et miserrimi divitis; qui epulaba- (? 49), et diabolus tentaturus Dominum non de alio 


tur non aliquando pro sanitatis remedio, sed pro 
voluptate quotidie splendide ; propler quod nec 
guttam aquee, cum in inferno sepultus esset, me- 
ruit impetrare, ut refrigeraretur lingua ejus ardens 
profecto iu flamma (Luc. xvi, 19-26), qu& alienis 
semper et superfluis fuerat saporibus delectata : nec 
naturali aque frigore meruit refoveri, qui in volu- 
ptalibus suis nature saporem adulteraverat : ad ho- 
rum, inquam, confusionem gentilis hominis me- 
morare sententiam non gravabor, ut  erubescat 
nomine christianus, cum a meliore se ipsum igno- 
ranie docetur, qui neque creaturas per Creatorem 
venerari sciebat, nec asperos sciebat pati sapores 
pro Christo, quem vel nescivit, vel non credidit 
pro se in crucis patibulo vinum myrrhatum bibisse 
cum felle mixtum : sed soli nature consentiens 
contra voluptuosos exclamat : 


0 prodiga rerum 
Luxuries, nunquam parvo contenta paratu, 
Et quesitorum terra pelagoque ciborum 
Ambitiosa fames, et lautet gloria mensa ! 
Discite, quam parvo liceat producere vitam, 
Et quantum natura petat. Non erigit agros 
Nobilis ignoto diffusus consule Bacchus, 
Non auro gemmisque bibunt ; sed gurgite puro 
Vita redit : satis est. populis fluviusque Ceresque. 


(Luca. Pharsal. lib. tv, vers. 375-381.) 


id est, aqua et panis. Hec satis concordant cum 
illa usitata sententia et. vera: Panis et aqua vita 


aliquo quam de pane tentavit (Mazth. 1v, 3), sciens 
profecto in nimio sumptu panis peccatum non 
deesse, qui primos parentes, et per ipsos omnes 
homines unius pomi comestione decepit: quamvis 
non ita facile in cibis vilibus mensura excedatur, 
ubi sapor non decipitur, sicutin cibariis laute pree- 
paratis et saporibus alteratis. ΄ 

138. Ardenter comedere, est cibos vel potus 
cum nimio desiderio sumere, quod tam in vilibus, 
quam in delicatis potest cibariis evenire. Cujus rei 
exemplum habemus in Esau, qui vilis cibi dele- 
ctaüopne attractus, ultro vendidit Primogenita sua. 
Ita enim habet Genesis, quia veniente Esau de 
agro vidit Jacob fratrem suum coquentem lenticu- 
lam : cui dixit, Da mihi de coctione iua hac rufa, 
quia oppido lassus sum. Et facia pactione cum Ja- 
cob de venditione primogenitocum, comedit in vo- 
racitate coctionem nimis desideratam, et dignita- 
tem primogenitorum amisit: quia enim nimium 
ardenter desiderabat lenticulam. En, inquit, morior ; 
quid mihi proderunl primogenita ? (Gen. xxv, 29- 
32.) Non est dubium quin ardenter comederit ac- 
ceptum, quod tam ardenter fuerat desideratum. 
Miserere, Domine misericordissime Jesu, mihi mi- 
Serrimo peccatori, qui nullam diem sine peccato 
hujusmodi me sentio prsterire ; ne per talem ex- 
cessum, fidei tum qua tibi genitus sum, merear 
perdere dignitatem. E contra et sanctissimos Eliam 
et Joennem Baptistam carnibus nullis usos fuisse 


119 


VITIS MYSTICA. 


720 


accepimus, et per sobrietatem temperantite eos nul- ἢ Cibiet potus : sed etiam somni et lascivis, et. vesti- 


Jum ex hoc omoaino meritum perdidisse. 

139. Studiose comedere est in cibis vel in po- 
übus nimis diu immorari. De hoc expertis loqui- 
mur, et utioam non essemus «xperli, nec urquam 
experturi. Frequenter solet accidere, quod sumptis 
cibariis quae secundum consuetudinem necessitali 
sumentis possent el deberent suíficere, quedam 
surgat nova delectstio, quee facit hominem impro- 
vidum, ei insidias diaboli non caventem illi cibo 
eum tanto studio inhserere, tanquam nihil aate 
comederit, vel intra multos dies post hoc nil sit 
sumpturus ciborum. Αἱ qui gule speciem ia se de- 
prehendunt , auxiliante Deo huic facile possunt 
resistere, quia impetus ejus non longius durat, 
quem dum a mensa surgatur et illius quod tanto 
studio desideratur memoria subducatur. Sunt au- 
tem plu rimi, qui tale studium comedendi, nec pec- 
catum existimant, nec etiam cuiquam suggerenti 
esse peccatum, fidem adhibent, habentes in con- 
suetudine damnabili, nulli desiderio resistere, quod 
possit & natura aliqua obumbraltione defendi : nec 
ponunt aliquam metam desiderio comedendi, donec 
tempore deficiant fatigati. Sed christianus homo 
comedit ut vivat, non vivit ut. comedat, sicut qui- 
dam ait. Ideoque et illud bene de inutilibus et vo- 
racibus : 

Nos numerus sumus, οἰ fruges consumere nati, 
(HonaT. Epist. lib. 1, ep. 2, vers. 27.) 


mentorum, et aliorum quorumlibet commodorum, 
qui corpori superflue tribuuntur; vel balneorum, 
ungucntorum, musicorum iostrumenlorum, et can- 
Hilenarum, et ceterorum bhujusmodi, que sensus 
humauos corrumpunt animumque subvertunt. Quod 
autem qusdam folia rubei sunt coloris, signat cha- 
ritatem semper debere immixtam esse operibus ab- 
Sinentig ; quia si quis sine charitate corpus suum 
ita tradat, ut ardeat, nihil ei prodest (I Cor. xni, 3). 
Quosdameniin esse qui non propter charitatem Dei, 
Sed propter vanam gloriam se macerant abstinendo, 
ostendit ipsa veritas Dominus Jesus dicens discipu- 
lis suis : Cum jejunatis, nolite fieri sicut hypocritae 
tristes, qui exterminant facies suas,ut videantur ab 
hominibus jejunantes. Amen dico vobis, receperunt 
mercedem suam Matth. vi, 16). Quare? Quia non 
sunt verus crocus, qui carent rubris foliis charitatis, 
sine qua nullum opus perfectum est. Ipsa enim est 
virtus, de qua dicitur : Qui habet unam, habet om- 
nes, et quam qui non habet, illud quod habet aufe- 
retur ab eo. 
CAPUT ΧΕΙ. 
De odore florugs Vitis. 

141. Jam ad odorem florum Vitis nostre acceda- 
mu$, rogantes ipsum dulcissimum Jesum, ut su 
odoris dulcissimi fragrantia corda nostra dignetur 
aspirare, ut de ipso dulcia et sentire et dicere valea- 
mus, Quid autem dicere de hoc odore poterimus ? 


Christianus autem non sic : sed semper ita surgat ἢ Mirabilis, et supra quam potest credi aut. cogitari, 


de mensa, ut adhuc habeat appetitum plura sumendi, 
et eum qui adhuc esset. implendus cibariis, Domino 
Jesu pro grato munere conferat appetitum, qui pro 
nostra salute ssepius esurire voluit et sitire. His et 
aliis similibus rationibus unus aliquis inductus tanta 
se abstinentia macerat, ut nimia consumptus inedia 
in languores incidat diuturnos; ut nec sibi, nec aliis 
valeat omnino prodesse, imo fiat etiam cmnibus 
gravis, qui si gravarentur, ipse potius alleviare de- 
beret. Quis ista docet? quis ista sapiens faciet? Igno- 
rant tales, quod 

Virtus est medium vitiorum, el utrinque reductum. 

(Honar. Ibid. ep. 18, vers. 9.) 

Est enim quoddam medium inter nimis comedere , 
et niuiis abstinere; et illud medium est virtus : hoc 
est tantam 486 sumere alimentorum, ne nimis 
debilitetur natura ; nec tantum, ut vitia vegetentur, 
Quod si omnino tale medium servare non potest, 
tamen hoc cavere potest, ne nimis a medio receda- 
tur : id est, ut ille qui minus comedit quam debeat, 
non nimis abstineat ; ut ille, qui comedendi mensu- 
ram excedit eam non nimis excedat, ut corpus 
non nutriatur vitiis, sed virtutibus conservetur. 

1&0. Quare autem flos croci abstinentiam signat, 
color ipsius ostendit : facit enim suos cultores ab- 
stinentia croceos, flori croci assimiles. Non enim 
potest facies esse rubicunda cum stomacho absti- 
nentie, Multitudo autem florum croci multas spe- 
cies designat. Non enim est abstinentia solummodo 


insstimabilis est iste odor vilis nostra, Floruerunt 
et ulii sancti palmites, in quibus ipse profecto floruit ; 
sed certissimi viri illi soli capiti nostro optimo Jesa 
clamabant, nempe illa spiritaalis sponsa, Meliora 
sunt ubera tua vino; fragrantia unguentis optimis. 
Oleum effusum nomen tuum ; idco adolescentule di- 
lexerunt te. Trahe me post te; curremus in odorem 
unguentorum tuorum Cant. 1, 1-3). Non est mirum 
si odor est ineestimabilis nimis, qui de hac Vite nostra 
florente procedit, si nomina ejus diligentius atten- 
damus, qu& suut Jesus, Christus, Nazarenus. Jesus 
aulem, ut scitis, Salutaris vel Salvator interpreta- 
tur; de quo Psalmus, Converte nos, Deus, salutaris 
noster Psal. Lxxxiv, 3) : et iterum, Salvasti nos de 
affligentibus nos (Psal. xvm, 8). Quis autem in affli- 
ctione positus salvari nolit? Si vis salvari et attrahi 
odore hujus nominis salutaris, quod effusum est 
sicut oleum, incipe delectari in dulcissimo Jesu, et 
confidenter require iu vero salutari salutem, non 
imitando illos qui leetantur cum malefecerint, et ex- 
sultant in rebus pessimis (Prov. i, 14), in quibus 
salutem suam constare putani; sed potius eam, cu- 
jus spiritus exsultavit in Deo salutari suo (Luc. 1, 
41), que nominis hujus salutaris odorem tanto sua- 
vius attraxerat, perfectiusque senserat, quanto illi 
fide; spe, et charitate vicinior fuerat, que ipsum de 
suis visceribus genuerat, nempe verum et perfectum 
Deum et hominem, salutarem Jesum. Non ignorabat 
enim qualiter sine omni carnali concupiscentia con- 


721 


VITIS MYSTICA. 


722 


ceptus, qualiter sine omni dolore ex ipsa natus ; quo- A ibus conficitur. Quid ergo mirum, si hec Vitis ad- 


modo a psstoribus predicatus, quomodo a Magis 
adoratus, quomodo virgineo lacte suo nutritus, quo- 
modo ἃ Simeone el Ánna commendatus. Noverat, 
inquam, h&c omnia, et multo plura virgo illa fide- 
lissima, et perfectissima fide salutarem veri salutaris 
sequebatur odorem. Nec poterat non sperare in 
eum, quem fide perfectissima cognoscebat et posse, 
et scire, el velle salvare omnes desiderantes salutem, 
Quantum enim quis eredit, tantum 487 sperat : 
quantum sperat, tantum amat. Quanto ergo hsec 
optima Mater perfectior fuit ia fide, tanto in spe 
fortior et in charitate ferveutior , omnem cogitatum 
suum jactans in eum. 

142. Oleum enim effusum est nomen tuum.Quare ? 
Quia oleo nutriuntur infirmi, pascuntur famelici, 
lumina reparantur. Quis enim tam infirmus, qui hoc 
oleo salutari, nomine scilicet salutiferi Jesu, curatus 
non fuerit, dummodo velit curari ? Ita enim ait ipse 
Salvator cuidam languenti, qui jacebat ad piscinam 
probaticam : Vis salvus fieri ? Et ille : Domine, ho- 
ninem non habeo, ut cum mota fuerit aqua, mittat 
me in piscinam (Joan. v, 6, I). Stulte, ecce oleum 
salutiferum salutaris Jesu, cujus nomen est sicut 
oleum effusum. Quid tibi cum aqua ? Si vis recipere 
salutem, ecce fons olei misericordie, in quo te nul- 
lus prohibet baptizari, eujus nomen est effusum 
oleum, id est omnibus gentibus manifestum, quo 
oleo uncti infirmi sanantur. Quomodo cum audis et 


mirabilem dedit odorem, 40: et uncta est, et florens? 
Nazarenus enim Florens interpretatur. 

464. Vitis nostra Jesus Christus Nazarenus, id 
est salutaris, uncta et florens, qui non attraheret 
omnes, qui salutem, gloriam, divitias vel delicias 
concupiscunt ? Venient omnes ad Vitam hanc. Dabit 
enim Jesus salutem, quia salutaris est : dabit Chri- 
stus regnum, in quo gloria cum diviliis habetur, 
quia unctus est, quod proprie ad reges pertinet : da. 
bit Nazarenus delicias, quia florens est. Quid enim 
jucundius flore? Multi autem, imo omnes, id est 
omnium virtutum flores in nostro Nazareno sunt, 
quarum delectabili odore totum mundum traxit post 
se. Nam qui veniunt ad ipsum propter humilitatem, 
viole ejus sequuntur odorem; qui propter castita- 
tem, lilii ; qui propter charitatem passionis, rose; 
qui propter abstinentiam, croci sequuntur odorem. 
His ergo virtutibus optimi Jesu Christi ubique pree- 
dicatores tanquam quodam pretioso unguento effuso 
extraxerunt odorem ejus, et adolescentule odore 
ejus mirifico delectatz? cucurrerunt post unctum Je- 
sum. Et adhuc nimirum currunt clamantes in toto 
corde suo, Trahe me post te, ut curramus in odore 
unguentorum tuorum ; scientes quod neque volentis, 
neque currentis, sed solius Dei miserentis est. Su- 
perat autem omnes odores omnium virtutum uncti 
Jesu odor crucifixi, ubi perfectio precipue efflore- 
bat, et de floribus vulnerum suorum insstimabilem 


intelligis supereminentem misericordiam optimi Jesu δ odorem effundit. Fracto enim alabastro mundissimi 


(qui propter te redimendum de sinu Patris descendit 
ad terras, te misericordissima passione redemit), 
non oboritur tibi certa spes, quod te redemptum 
tanto pretio nolit perdere, quem de coelo venit redi- 
mere ? Jam ergo sic cogitanti, sic speranti oleum no- 
minis Jesu tibi effusum est. Unge te, ut saneris; id 
est spera in misericordia Salvatoris, qui salvat om- 
Des sperantes in se. 

143. Nihilominus autem et oleum hoc pascit te, 
si famelicus es, si esuris, verbum est. In hoc verbo 
Dei optimi Jesu invenis quod te satiet, si dictis et 
factis ejus aurem cordis tui velis inclinare. Sanat 
enim animam esurientem quidquid dixit vel fecit 
dulcis Jesus. Quod si esuris et sitis justitiam, sana- 
bit te verbum oris ejus, qui dixit : Beati qui esuriunt 
el sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur 
(Matth. v, 6). Addet quoque ignem ad oleum : quod 
huic nomini Jesu optime convenit ; quia hujus nomi- 
nis virtute fides confirmatur, charitas exardescit. Pauci 
enim fidem habuerunt ante hujus olei effusionem, 
id est ante praedicationem nominis tui, o bone Jesu: 
pauci igniceulo charitatis arserunt. Sed ecce illa ef- 
fusione, quanti fide illuminati ? quanti charitate con- 
flagrarunt ? Dedit odorem, id est bonam famam, 
oleum nominis tui effusum, oleum Jesu, et patuit te 
esse etiam Christum, id est unctum. Sic enim ait 
Psalmus de te : Unzit te, Deus, Deus tuus oleo lati- 
tie pra consortibus tuis(Psal. xy1v,8). Ergo etoleum 
unguentum est, quia unguentum de oleo et aroma- 


corporis virginalis dulcis Jesu effusum est unguen- 
tum sacratissimi sanguinis. Ipsa quoque anima, in 
qua sine dubio redolebat unguentum spiritus septi- 
formis, emissa, dilatatus et dispersus est odor Vitis 
nostre florentis non per terras solum, sed et per 
488 inferos; et suscitati sunt mortui, qui tam ad 
vitam corporis quidem, quam ad vitam anim: quo- 
tidie suscitantur, quia domus Christi, id est Ecclesia, 
impleta est ex odore unguenti nostre Vitis precipue 
in passione florentis. Conscissus est. saccus corporis 
Domini Jesu, ceciderunt grana sanguinearum gutta- 
rum, qua adhuc a fidelibus mente colligi possunt, et 
ab accedentibus ad crucem fideliter ac devote colli- 
guntur. Pretiosissimus vero thesaurus et incompa- 
rabilis, gutt:» sunt sanguinis Jesu Christi. 

445. Accede huc, ofidelis anima, et collige tibi 
reliquas epularum sponsi tui; micas gratissimas, 
folia rosarum. Ecce in quanta multitudine distillant 
de manibus simul et pedibus, necnon et de latere 
dulcissimi crucifixi Christi Jesu. Non est morbus 
anims, cui his floribus mederi non possis. Collige 
tantum folia florum florentis Jesu , stillas sanguinis 
rubicundi : et tanquam pilulas, sine quibus esse no- 
lo, in cubiculo cordis tui reconde. Erit tibi illarum 
sapor et odor in medicinam salubrem, morbos, si 
qui fuerint, repellentem venturosque caventem. 
Vide tantum, ne unquam sine illis esse velis, quse 
vere nomeu habent, quolibet fideli dicente, sine 
quibus esse nolo. Hauri ergo toto cordis tui affectu 


723 


VITIS MYSTICA. 


724 


odorem Vitis vere Jesu Christi Nazareni, et dele- & Aaron, id est non solum Christi Apostolis datum 


ctare in illo, sicut Pater ccelestis in illo delectatus 
fuit, ut vere dicere potuerit : Ecce odor filii mei sic- 
ut odor agri pleni, cui benedixit Dominus (Gen. 
xxvii, 27). Vere pleni, in quo habitat omnis pleni- 
tudo divinitatis, in quo omnes thesauri sapientis et 
scientie reconditi sunt (Coloss. m, 9, 3). 

446. Est autem adhuc causa, quare tanto Cruci- 
fixus odore fragraverit. Modicus vel nullus est odor 
corporis cujuslibet animalis viventis : sed cum igni 
caro apposita fuerit, quam suavis, quam delectabilis 
inde procedat odoris fragrantia, nullus ignorat. At- 
tendamus ergo, quis et quantus ignis corpori nostre 
Vitis appositus fuerit. Flagrabat interius incendio 
charitatis immensa, exterius passionis ardore veris- 
simum, et gratissimun, et saluberrimum holocau- 
stum in ara crucis crucifixus Jesus. Quod holocsu- 
stum simile isti ? Nullum vero, quia nullum sic to- 
tum incensum dicitur : οἱ si istud dicebatur vere 
holocaustum, quod totum ardebat, cum tamen ibi 
arderet sola caro ; quanto verius nostra victima di- 
cetur holocaustum, quod intus et foris ineompara- 
biliter ardebat ἢ Ardebat οἱ totus Laurentius, Viu- 
centius, aliique quam plurimi, sed nihil ad hunc. 
Quis enim ardori fornacis crucis aliquod audeat 
supplicium comparare? De quo superius nos multa 
meminimus posuisse exempla. De holocausto igitur 
nostro crucifixo Jesu incomparabiliter ardente in- 
estimabilis nimis odor processit : odoratusque est 


unguentum hoc, quod liquefactum fuit igne passio- 
nis Christi, ut daret odorem bong opinionis per 
omnem terram 489; sed quod descendit in oram 
vestimenti (Psal. cxxxxr, 2), id est in infima mem- 
bra Ecclesie, qus est tanquam Christi vestimen- 
tum. Quod ita impletum est et adhuc impletur, ut 
etiam in nationes Spiritus sancti gratia diffundatur 
(Act. x, 45), et sentiant Christi odorem spiritualis un- 
guenti de summo capite omnium defluentem, quo 
munde fiant adolescentule, ut attrahant. et diligant 
Unctum nostrum, et currant in odore unguentorum 
illius. 

148. Nec mirum si vehementer delectentur duplici 
odore Vitis nostre : uno qui ex unguentis, altero 
qui ex floribus procedit. Odoratur enim et odora- 
tum sequuntur Jesum, imitantes bestiam quamdam, 
qua& odore cocti panis et recentis ita delectatur, ut 
ubicumque illum senserit, ilum sequatur etiam 
usque ad interitum, Ecce ipso teste panis vivus, qui 
de calo descendit (Joan. vi, 33, 41, 51), decoctus 
duplici igne charitatis et passionis, odorem suum 
longe lateque dispergit. Quis huuc non sequatur? 
Sequitur irrationalis besiia odorem panis cocti et 
consumendi : non sequetur homo rationalis odorem 
panis bis cocti Angelorum ? Imo stuliior est quam 
bestia, qui illius odoriferi panis odorem non intel- 
ligit et honorem, Sed preterire non possumus, quod 
transituri mare panem bis coctum necessarium ha- 


Dominus Deus Pater odorem suavitatis, et benedixit D bent. Quicumque ergo se in hoc mari magno hujus 


nobis, avertitque iram indignationis sus longe a 
nobis, pace integre reformata, et sanguine rubi- 
cundi Jesu tam nostro, quam ipsius participe pacis 
seelernse obside existente. Odoraxerunt et alii plures 
ab oriente et occidente, ab aquilone et meridiano 
accurrentes, et ad hoc dulcissimi odoris corpus flo- 
ridum congregati, ut de eo se satient, illo tamen 
integro permanente, impleverunt ipsius dulcissimi 
Jesu verbum dicentis : Ubi fuerit corpus, ibi congre- 
gabuntur et aquile (Luc. xvii, 37). Sed jam non cru- 
da caro ista comeditur, optime percocta cum sit 
duplici igne charitatis et passionis. Unde tam de- 
lectabili odore incbriati non solum viri natura for- 


tiores, sed et virgunculee tenerrimse currunt toto ἢ 


cordis affectu, omnibus viribus animi ad delicias 
crucis, hausturi delicias cordis sui, quantum in 
presenti vita licet unguentorum defluenüum lar- 
giter ab holocausto nostro tam validis ignibus ar- 
dente. 

4&1. Non parum enim delicatum ardentis corpo- 
ris adauxit odorem spiritualium unguentorum odor, 
id est gratuitorum collatio, quse post pasionem ἃ 
Domino Jesu Apostolis sunt collata. Ante passionem 
enim Spiritus nondum erat datus quia Jesu nondum 
erat glorificatus (Joan. vit, 39) : humiliato autem et 
exaltato pio Jesu, defluxit unguentum Spiritus san- 
cti a capite, id est a Christo, id est uncto, in barbam, 
id est in eos qui viriliter egerunt et confortati sunt, 
ut superarent in Domino : et non solum íu barbam 


seculi esse cognoverit, quod quia spatiosum est, 
cito transire non potest ; et propter reptilia quorum 
non est numerus, periculosum est, quia et ventis 
el tempestatibus saevit; si securus vult esse, ha- 
beat hunc panem coctum fortissimum Jesum in nave 
crucis sug, quem comedat, quem adoret, quo refi- 
ciatur, quo consoletur, quo, ut breviter dicam, ab 
omnibus periculis eruatur. Si. enim, ul ait Psalmus, 
illic naves pertransibunt (Psal. cnt, 26), id est ho- 
mines in crucibus suis Jesum sequentur ; 4188 navis 
potius pertransivit, quam navis crucifixi Jesu ? Se- 
cundum vero Pauli sententiam dicentis, Quia Chri- 
sto confixus sum cruci (Galat. n, 19), crucifigamur 
et nos cum Christo, crucem ejus, imo ipsum in 
cruce indeficienti cordis affectu amplexemur, in vivi- 
fico odore delectemur ardentis Jesu, qui de se di- 
cit : Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odorls et 
flores mei fructus honoris et honestatis, cujus spiri- 
tus est super mel dulcis. Ejus, inquam, odore dele- 
ctemur, unguentis charismatum ejus foveamur, pa- 
ne celesti, id est corpore suo purissimo, conforte- 
mur: ut corpus ejus edentes, sanguinemque pro 
salute nostra effusum in nostram salutem bibentes, 
gustare possimus, et videre liceat per speciem in 
enigmate, quia suavissimus est Dominus ; ut etiam 
ipsius promissio perficiatur in nobis, quantum in 
presenti vita fas est, qui dicit, Qui edunt me, 
adhuc esurient : et qui bibunt me, adhuc sitient 


'(Eccli. xx1v, 23, 27, 29). 


125 


CAPUT XLIV 
Quod flores inveniendi sunt in Vite nostra. 

149. Postremo videamus, quia flores et visum de- 
lectant et odoratum. Licet comedi non soleant, su- 
guntur tamen ab apibus, et de liquore e floribus 
expresso dulcissima sibi mella conficiunt. Apes eju- 
modi, ut puto, sunt illi qui pennis contemplationis 
elevari sciunt et possunt, suaque ipsorum possunt 
alvearia, hoc est corporis curam, relinquere, et ad 
hortum deliciarum transvolare, in quo omnium 
florum divitias et divites delicias inveniunt. Hortus 
enim iste paradisus est. Ita habes enim in Cantico 
amoris : Emissiones tuc, o virgo Maria fecundissi- 
ma, paradisus (Cantic. 1v, 13). Processit enim hic 
paradisus ab utero virginali, omni flore, omnique 
fructu refertus, sed fruciüibus interim dilatis. Flores 
istius paradisi videamus, legamus, vel potius suga- 
mus. Convenit enim ut tales modo apes simus, quz 
sciant sugere mel de petra. Idem enim est hortus et 
Petra, id est Christus. Si ergo flores querendi sunt, 
ubi potius quzrentur, ubi promptius invenientur, 
quam in dulcissimo Christo? Manifesti sunt flores 
virtutum et vulnerum ejus. Stat ecce expansis mani- 
bus, nudo corpore, manibus simul et pedibus per- 
foratis. capite inclinato. Conforiare nunc et elevare, 
anima mea misera et infirma, et alis fidei et spei ad 
hunc hortum charitatis enitere, et totum mentis in- 
tuitum per varia dispersum in unum collige, ac apum 
sedulitatem imitans 4999 ad conficiendum tibi mel 
devotionis. ad paradisum charitatis ascende, acce- 
dens ad cor altum ; quia ecce quem queris, exalta- 
tus est, et humiliatus. Non enim elevatus est in 
crucem, ut se difficilem preberet accedere ad eum 
volentibus : sed magis, ut omnibus posset paratior 
inveniri, 

150. Aecedens ergo cum fiducia ad hunc paradi- 
sum in extensione brachiorum cognosce, suscipe affe- 
ctum paratum ad tuos, et te ad suos invitantis 
amplexus, et quodammodo miserabiliter misericor- 
diterque clamantis : Revertere, revertere, ut intuea- 
mur te (Cantic. νι, 19). Revertere, a mala voluntate 
ἃ malis factis, ab obstinatione, a desperatiune. Re- 
vertere, inquam, ad me, qus a me aversa fuisti, ut 
intueamur te intuitu gratie, quo mulierem pecca- 
tricem, Petrum et Latronem respexi. Lege me li- 
brum vitz? scriptum intus et foris, et lectum intel- 
lige. Collige tibi flores meos sanguineos, ut para- 
disi illius possis januam introire, ante cujus fores 
Cherubim collocatus est cum gladio flammeo ac ver- 
satili. Valet enim scientia, quam ex me plenarie di- 
scere potes ad admovendum impedimentum Che- 
rubim. Flores ergo sanguinis mei, gladii versatilis 
flammas .horrendas ac tibi formidabiles exirahant. 
Intra ergo, o anima, paradisum omnibus paradisis 
meliorem, nunc solo cogitationis quo potes affectu ; 
ut postmodum anima et corpore et terrestrem, et 
ccelestem paradisum valeas introire. 

151. Nec breviter amplexandus est hic paradisus, 
sed volandum est per singulos istius paradisi flores, 


VITIS MYSTICA. 


126 


et singulorum florum folia sunt sugenda : nunc ad 
dexteram, nunc ad sinistram rivulos et guttas san- 
guinis spargentem propius et interius accedendum. 
Undelibet quaerenda devotio et gratia lacrymosse 
compunctionis : utrinque considerandum, quam 
immites fixure clavorum, quam amara venarum 
ossiumque perfractio in manibus illius, qui coelum 
fabricavit et terram, qui operatus est salutem in 
medio terre, et inter horum considerationem fre- 
quenter repetendum. Redde mihi letitiam salutaris 
tui (Psal. L, 44), ad imitationem apis que inter vo- 
landum semper quemdam sonum habet, nec conti- 
cescit donec inter florem intraverit; ubi mellis op- 
tali dulcedioem colligit, et exsugit. O quam felix 
eris, si postquam intra florentis paradisi nostri flo- 
res sanguineos, vulnera dico, fueris intromissus; 
ab hujus mundi strepitu et tentationum incursi- 
bus, per dimidiam saltem horam omnino valeas li- 
berari, et soli ei, ad quem introisti, vacans, gu- 
Stare, et intelligere possis, quam bonus, quam 
dulcis est Dominus. Sic lustrandi sunt et pedes non 
minus sanguinis habentes; non minus quam ma- 
nus, perfossi et ipsi et perfracti, sanguineis manan- 
tes guttis. 

452. Tandem accedendum est ad cor humilimum 
altissimi Jesu per januam lateris lanceati. Ibi procul 
dubio thesaurus ineffabilis desiderabilis charitatis 
latet : ibi nova devotio invenitur, inde lacrymarum 
gratia extrahitur, dicitur mansuetudo, patientia in 


C adversis, compassio in affliciis. Preecipue cor con- 


tritum et humiliatum ibi invenitur. Ipse Jesus com- 
plexus tuos desiderat, talis ut com,lectatur, exspe- 
οἰδι. Caput floridum multis spinarum aculeis con- 
fixum ad te inclinat, ut ad pacis osculum te invitet, 
tanquam dicat tibi : Ecce quomod» configuratus sum, 
quomodo confossus, quomodo mactatus, ut te pos- 
sim ponere super humeros meos, qus& aberraveras, 
ovis mea, et ad pascua reducere paradisi. Redde vi- 
cem, et super vulnera mea misericordia commovere, 
ei pone metalem, qualem nunc vides, u£ signaculum 
super cor (uum, ut signaculum super brachium 
tuum (Cantic. viri, 6); ut in omnibus cogitationibus 
cordis tui, in omnibus operibus brachii tui mihi tali- 
ter, ut vides, signato possis similis inveniri. Confor- 
maveram te imagini divinitatis mez cum te crearem : 
conformatus sum imagini humauitatis tuse, ut le 
reformarem. Tu ergo qui non retinuisti formam 
divinitatis meze tibi impressam in tua formatione, 
retine saltein formam humanitatis tuze mihi impres- 
sam in tua recrealione : id est, si non retines qua- 
lem te ereavi, retine saltem qualem te recreavi. Si 
non capis quantas virtutum divitias tibi dederim te 
creando : cape saltem, quantas in humanitate tua 
miserias propter te acceperim recreando ; 898 et 


.ad poliores, quam ad quas te formaveram, delicias 


reformando. Nam propterea homo visibilis factus 
sum, αἱ a te visus amarer, qui in deitate mea in- 
visibilis non amabat. Da te ergo premium incar- 
nationi et passioni mes, pro quo incarnatus simul 


12] 


VITIS NYSTICA. 


ΤᾺ 


et passus dedi me. O dulciscime atque amautissime A Per lignum intelligitur; ita tamen si sit in eo li- 


Jesu, Pater luminum, a quo est omne datum opti- 
mum, et omne donum perfectum, misericorditer 
respice humiliter tibi confitentes, et vere sentientes 
quia sine te nihil possumus facere : οἱ qui dedisti 
te pro nobis io pretium, da, licet tanto pretio mi- 
nus simus digni, ut tue gratire tam integri reddamur, 
ut conformati imagini passionis tue, ad cam quoque 
quam peccando amisimus, tue divinitatis imaginem 
reformemur. 

153. Nec pretereundum est, quod apes de liquore 
florum collecto favum conficiunt, id est ceram in se 
mel continentem. Quid est hoc? Per ceram, tenacem 
memoriam accipe, quz: apta est ad recipiendum for- 
mam sigilli, et ad nutriendum ignem, si tamen in 
ea sit linum (al. lignum) : qua& cera mel in se con- 
tinet dulcissimum, mundificativum, descensivum. 
Nos vero si vere spirituales apes sumus, de floribus 
nostri paradisi Nazareni, id est horti florentis flo- 
ridissimi Christi, nobis memoriam componamus 
tenacem, qui non qualibet tentatione dissolvatur, 
sed apta sit illa memoria recipere impressionem 
sigili, id est crucifixi Jesu, ut illum semper in 
memoria habeamus, qui dicit, Pone me sicut signa- 
culum. Signaculum enim regium Crux est, quam 
.8i in cordiis nostri memoria porlaverimus, tanti re- 
gionem Regis, que finem non habel, secure pote- 
rimus transire. Habet hoc sigillum imaginem cru- 
cifixi Jesu in ipso sigillo crucis multis fossuris ef- 
fossam et expressam, sicut in sigillis imago regum 
exprimitur fodiendo. Habet οἱ superscriptionem ti- 
tulum a Pilato conscriptum, Jesus Nazarenus Rex 
Judeorum (Joan. xix, 19). Hujus superscriptionis 
significationem spiritualem consequetur, si quis 
hoc sigillum crucis gestare curaverit tenaci me- 
morie impressum ; habebit Jesum, id est salutem, 
quod primum est in superscriptione. Salus autem, 
qui& ab omnibus sang? mentis appetitur, in tribus 
consistit, ut que ia tribus dictionibus exprimitur. 
In hac dictione, Nazarenus, quod interpretatur Flo- 
rens, voluptatem sive delectationem intellige, quia 
florum pulchritudo delectat. Unde in libro Sapientize 
luxuriosorum voluptas exprimitur his dictis: Nul- 
lum pratum sitquod non pertranseat voluptas nostra. 
Coronemus nos rosis, antequam marcescant (Sap. 11, 
8). In hac dictione, Rez, divitie exprimuntur. Reges 
enim divites esse solent super omnes quos regunt. 
Iu hac dictione, Judeorum, gloria accipitur; quia 
uno modo Judeus Glorians interpretatur. Poriitor 
ergo voluntarius sigilli regis nostri crucifixi Jesu fru- 
cium superscriptionis consequetur, ut sit salvus, 
scilicet ut voluptatem consequatur, sempiternam, 
torrente voluptatis summi Regis potatus, sternas 
quoque divitias thesaurizet in optimo Jesu, in quo 
sunt omnes thesauri sapienliz? et scientiz reconditi : 
in ipso quoque glorietur sine termino, qui excelsus 
est super omnes gentes, el cujus gloria super coelos, 
llluminat quoque domum cordis nostri, et fovet in 
eo ignem charitatie divinse. Cera tenacis memorie 


C 


num, id est exercitium spiritualis laboris, quod per 
linum intelligitur, sumptum de lino, quod multis la- 
boribus conteri solet, ut ad utilitatem aliquam per- 
ducatur. 

154. Si ergo in memoria nostra passionis Christi 
laborem habemus, potes accendi et ardere charitas 
[al. proprietas] ejus in nobis, qui illuminat tenebras 
ignorantie nostre, et accendit frigus tarditatis no- 
sire ut οἱ nos parati simus pali pro illo, et cum 
illo, qui prior pro nohis passus est. In tali cera me- 
moris nostre debet esse mel, id est, delectatio de 
recordatione Crucis, que est mel dulcissimum. 
Quid tam amarum, quod in recordatione vivifice 
passionis non possit dulcescere ? Certe legimus He- 
breos cum exissent de /Egypto, venisse ad aquam 
amarissimam, quam nullus gustare poterat : cui 
cum Moyses lignum injecisset, dulcorata est (Exod. 
xv, 23-25), sic ut eam delectabiliter biberent. Quid 
apertius per aquam amaram, quam cujuslibet ad- 
versitatis amaritudo signatur ? cui cum lignum Cru- 
cis injicitur, id 4949 est, cum passio dulcis Jesu 
consideratur, necesse est omnem passionem Mho- 
minis levem videri respectu passionis dominice 
quam pro hominibus voluit sustinere Deus et homo, 
mediator Dei et hominum Dominus Jesus. Est et 
mel mundificativum, qua vere nihil est quod ita 
ab omnium vitiorum impulsu et contagiones cogi- 
tationem nostram purificel et in puritate conser- 
vet, sicut jugis memoria crucis οἱ passionis Domi- 
ni Jesu. 

155. Est et mel descensivum, quia contra aliorum 
liquorum consuetudinem naturalem, quod in melle 
est purissimum, ad ima descendit, fzeculentum vero 
ascendit, Quid per talem descensum, nisi virtus hu» 
militatis designatnr ? Quz profecto virtus in pas- 
sionis dominice memoria acquiritur et conser- 
vatur; quia non potest quis non bumiliari, cum 
recordatur pro se humiliatum Dominum majestatis. 
Indignum quippe esset hominem, lutum et cinerem, 
per sui elevationem illuc ascendere, ubi angelus 
perfectissimus in otnni scientia et decore, quia hu- 
militate caruit, non potuit remanere. Colligamus 
ergo nobis in floribus Vitis nostre Domini Jesu t&- 
lem memoriam, talem delectationem, ut stigmata 
Crucifixi nostri in memoria jugiter retinentes, 
ita in ipso, qui solus est dulcis, delectemur, ut 
omnes per ipsum presentis vite amaritudines su- 
peremus, mundemur ab omni delicto, et in honis 
operibus jugiter per humilitatis custodiam consere 
vemur. 

CATUT LXV. 
De odore florum Vitis. 

456. Superest ut dulci Jesu adjuvante dicamus, 
quid sit quod per odorem florum vitis omnia vene- 
nata prsecipue effugentur. Cujus rei ratio citius in- 
venitur, si quid serpentes significant, agnoscalur. 
Quod autem de serpentibus dicitur, de aliis quoque 
venenosis reptilibus accipiatur. Quid autem melius 


729 


VITIS MYSTICA. 


730 


per serpentes, quam diabolicas suggestiones accipia- A ràmur? Prorsus an exaltatum in cruce benignum 


mus? Ad similitudinem enim serpentum reptant oc- 
culte per mentes hominum; sed subito, nisi agno- 
Scantur, morsus mortales incautis affigunt : quod 
pasfiguratum accipimus in filiis Israel in deserto a 
serpentibus miserabiliter interemptis (Num. xxi, 6). 
Hujus interemptionis causam ponit Apostolus di- 
cens : Neque tentemus Deum, sicut quidam eorum 
tentaverunt,et a serpentibus perierunt (I Cor. x, 9). 
Quid estautem tentare Deum? Non credere Domino. 
[ncredulitatis namque vilio urgebantur, eoque a ser- 
peutibus occisi sunt. Quid est autem desertum, in 
quo occisi sunt, nisi hic mundus, in quo vagamur, 
per Baptismum tanquam Rubrum transeuntes rare, 
liberati per nostrum legislatorem Dominum Jesum a 
servitute /Egyptiaca, qua ante Baptismi gratiam pre- 
mebamur ? 

157. Si autem diligentius consideremus, cuncta 
pene vitia ex incredulitatis vitio inveniemus oriri. 
Quis enim vanam mundi gloriam quzreret, si. per- 
fecte crederet aliam esse futuram in ccelis immar- 
cessibilem, quam oculus non vidit, nec auris audi- 
vit, nec in cor hominis ascenderunt, quz humilibus 
conservantur? Putasne, huic glorie mundane tam 
incerle, quam transitorizte animum inclinaret ἢ Ne- 
quaquam. Sed quod tales asserunt se Deo credere, 
provenit ex quadam consuetudine, quia totum pene 
mundum tali vident et audiunt fide teneri. Quod si 
infidelium numerus excresceret, et nomen Christi 
non possent sine poena, vel sine timore confiteri ; ci- 
tius audires eos quod corde gerunt, lingua propa- 
lare et verbis etiam abjurare eum, quem factis de- 
negare non timent. Simile est deavaris, qui coelestes 
non curant divitias ; et de invidis, qui charitatis lau- 
dem el premium non attendunt ; et de iracundis, 
qui in patientia animas suas non possident ; et de 
acediosis, qui pro salerno commodo labores subire 
refugiunt temporales ; et de luxuriosis, qui ccelesti- 
bus voluptatibus mentis oculum non intendunt, et 
de gulosis, qui panem illum delicatissimum angelo- 
rum suis epulis terrenis postponunt : quia si ea que 
futura promittuntur, vere crederent, nequaquam 
terrenis tam ardenter inhiarent. Propter ergo incre- 
dulitatem suam dantur, non. solum vulnerandi per 
tentationes, sed etiam 4993 occidendiper veneni sui 
infusionem serpentibus ignitis, id est, dzmonibus 
illius maximi et tortuosi serpentis primi perversoris 
ministris, qui illos secum pervertunt, et incendiis 
eeternis addicmnt, quos in hac vita incendio suarum 
pravarum snggestionum corrumpunt. 

158. Sed remedium attendamus, per quod vitium 
incredulitatis correctum est. Dixit Dominus ad Moy- 
sen : Fac serpentem aeneum, et pone in ligno erecto; 
quem quiintuitifuerint, a serpentium morsibus sa- 
nabantur (Num. xxt, 8). Cujus serpentis mysterium 
ipse Dominus Jesus curavit exponere, dicens : Sicut 
Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita ezaltari 
oportet Filium hominis ; ul omnis quicredit inillum, 
non pereat (Joan. m, 14, 15). Videsne, quorsum fe- 


Jesum, qui optime serpenti :&eneo el. exaltato compa- 
ratur. Serpens enim dicitur morlifer, quia per sug- 
gestionem serpentis mors intravit in orbem. /Eneus 
vero, quia charitatis simul et passionibus ignibus con- 
flatus, passionis sanguine rubricatus, ad modum ris 
in resurrecüione induratus est, quia ultra non mori- 
tur. Exaltatio autem serpentis exaltationem cruci- 
fixi Jesus figurat. Hic est serpens, quem increduli a 
malignis spiritibus vulnerati, ad crudelitatem con- 
versi, si volunt salvari, respicere commonentur. Est 
enim serpens iste de virga Moysi transformatus. Per 
virgam, que est iasigne regium, Deum intellige : 
per serpentem vero, cujus suggestione primi paren- 
tes moriui sunt, hominem mortalem accipe. Mutata 
est virga in serpentem, quando Verbum caro factum 
est, assumens quod non erat, id est humanitatem, ma- 
nens quod crat, id est Deus. Sicut ergo factus ser- 
peus Magorum JEgyptiorum serpentes devoravit 
(Exod. vu, 10, 12) : sic Deus factus homo inimico- 
rum suggerentium peccata, et fraudes evacuavit, 
maxime tamen cum essct exaltatus in cruce, cum 
sanguinis sui flores ostenderet, et florum, scili- 
cet virlutum suarum odorem per totum mundum ef- 


. funderet, et corda quibuscunque vitiis vulnerata sa- 


C 


naret. 

159. Respiciamus igitur et nos in faciem serpen- 
tis senei elevati, Christi, si volumus a pravorum dz- 
monum suggestionibus serpentinis liberari. Respi- 
cere aulem, fide in ipsum tendere est: quod nou 
infirma, sed forti οἱ perfecta fide completur. Sunt 
autem qui quidem ore confitentur quoniam chri- 
stiani sunt, factis autem negant: quos non puto 
fide tendere ia crucifixüm pium Jesum. Ut autem hoc 
per similitudinem aliquo modo ostendamus : similis 
est enim fides vino, quod tantum colorem habet vini, 
sed a sapore veri vini et viribus est alienum . cujus- 
modi vinum non credo fideliter Deo acceptum, sed 
quale in Cantico canticorum laudatur, ubi ipse spon- 
sus ad sponsam ait, Gu£tur tuum, sicuLvinum opti- 
num. Et illa statim respondet, Dignum dilecto meo hd 
potandum, et dentibus ejus ad ruminandum (Cant. 
vit, 9): et post pauca, Dabo, inquit, tibi vinum con- 
ditum et mistum malorum granatorum meorum 
(Cant. viii, 2). Ecce quale vinum erit placens dilecto, 
et quod in amorem nostri illum accendat. Est namque 
vinum optimum fides perfecta, cordis sententia, et 
oris confessione pariter concordante. Et quod subdi- 
tur, Dabo tibi vinum conditum, fides bonis virtutum 
operibus condita et exercitata intelligitur. Tali fide 
lenditur et iatenditur in pium Deum, non fide ficta, 
operibusque carente, siae quibus fides mortua est. 
Demus ergo dilecto nostro pio Deo vinum optimum 
fidei perfecte, et vinum diversis aromatibus virlu- 
tum saporosum : et sic intueamur in faciem ejus, 
pro nobis ad similitudinem serpentis zenei in cruce 
suspensi. Et quoties alicujus serpentinz tentationis 
morsu nos cognoverimus vulneratos, ad crucem cur- 
ramus, et ad thronum crucis quandoque ignominis, 


791 


VITIS MYSTICA. 


192 


nunc summ: glorie accedamus; et fide, οἱ spe, et A passionis extrinsecus igne, ut fructum nostrz re- 


charitate in liberatorem piissimum intendentes, per 
mortem nostri Serpentis, qui mortem antiqui ser- 
pentis occidit, a serpentum morsibus petemus ac po- 
terimus liberari. - 


494 CAPUT XLVI. 
De fructu Vilis nostre, seu Christi, pro nobis passi 
et crucifizi.. 

160. Quia docente et ducente, ut spero, nos pari- 
ler pio Jesu, duce optimo et doctore, prolixiorem 
multo quam speravimus, sermonem habuimus de 
floribus Vitis nostre; nunc eodem nos adjuvante, 
qui usque in finem diligit οἱ dirigit suos, in. cujus 
manu sumus et nos, et sermones nostri; ad fructum 
ejusdem vitis animum acclinemus, florum dispen- 
dium fructuum compendio redempturi. Confortata 
est enim scientia fructus Vitis nostre hujus, et non 
potest ad eam nostri ingenioli tarditas elevari. Ut 
ergo omnes abscindamus ambages, si fructns per- 
quiramus, precipue redemptio est plantata in terra 
benedicta, in Virgine virginum Maria. Illa Vitis vera, 
dulcis Jesus, apparuit in nativitate, pr&cisa in cir- 
cumcisione, circumfossa in insidiis, perfossa clavis, 
ligata vinculis multiplicibus, fronduit in virtutibus, 
fructificavit in passione; et redemit hominem, quem 
alio modo redimi non conveniebat, Sed dicis : Quo- 
modo dicitur in passione fructificasse, qui paulo 
ante dictus est in nativitate [fort. passione] floruisse ἢ 
Nunquid idem sunt flores et fructus ? An ita subito 


demptionis sine mora produceret. Productus est 
ergo botrus ille optabilis cunctis Patriarchis et Pro- 
phetis aliiaque justis, scilicet redemptio nostra : 
quem íructum Ecclesia non solum ex his qui sunt 
sub tempore gratie, sed a mundi principio juste 
congregata, dulcem sibi fore gratulatur, dicens de 
sponso in Cantico amoris, Sub umbra illius, quem 
desiderabam, sedi; et fructus ejus dulcis gutturi 
meo (Cantic. τι, 3). 

162. Quid mirum, si redemptio justorum ἃ dia- 
bolica tyrannide, a tenebris et umbra mortis, a 
carcere infernali, quo inclusi tenebantur, reductio 
in paradisum, Angelorum custodis deputatur ? Quid 
mirum, presentiam Christi fuisse delectabilem at- 
que votivam, tanto tempore exspectati ac desidera- 
ti ? In afflictis enim rebus constitutis tanto solet esse 
gratior liberatoris adventus, quanto fuerit diutur- 
nior afflictio. Quanto enim tempore primus Abel 
justus, primus martyr, qui sua passione primus li- 
beratorem  przefiguravit, exspectaveral ? Quamdiu 
ipse Adam et Eva parentes nostri, adhuc etiam in 
inferno paradisi gaudia ad memoriam invicem re- 
vocantes, istam redemptionem siliverant cum aliis 
sanctis et justis, qui se liberandos sperabant ? Quanto 
putas eos exullasse tripudio, cum ille crucifixus 
adveniret, Angelis precedentibus et clamantibus : 
Tolliteportas principes vestras ; etelevamini, 895 
porta cternales, et introibitrez glorie? (Psal. xxm, 


sine intervallo temporis fructus suum florem secutus (? 7, 9,) Quanta putas eos alacritate concinuisse, et 


681 Non enim id videmus fieri in rerum naturis : 
precedunt enim flores, et intercedit mutti temporis 
intervallum, ut fructus ad maturitatem  perducatur. 
Quod nos verum quidem esse fatemur ; verum ea 
qu& habemus pre manibus, non tantum humana, 
sed et divina sunt; unde non sequuntur rerum na- 
turas in omnibus, sed nature magis suum sequuntur 
&uctorem. 

161. Quod videlicet apertius intelliges, si dili- 
geutius volueris intueri in omni arborum genere, in 
ortu frucius florem decidere et perire ; in homini- 
bus quo ;ue et fere cunctis animantibus fructus fo- 
liorum florem virginitatis abscindit. Non sic erat iu 
nativitate Vitis nostree. Beatissima enim Mater illius 
fructum quidem protulit benedictum non amisso virgig 
nitatis flore, imo magis per partum mirabilem et mun- 
dissimum est decorata; ubi lex, ubi jura naturs& 
abscissa sunt. Non est igitur magnum, si sine tem- 
poris inervallo flores Vitis nostre non pereuntes 
fructus saluberrimus consecutus est. Protulit eum 
Mater pulcherrima flore virginali noa perdito, pro- 
tulit. et ipse fructus redemptionis nostre floribus 
virlutum non marcescentibus. Nec tamen caret ra- 
tione maturitas fructus accelerata. Patet enim quia 
secundum augmentum et diminutionem caloris, ma- 
turitas fruclus vel accelerat, vel tardat. Vide ergo 
magnitudinem caloris, imo fervoris in patiente pio 
Jesu, et non miraberis fructus sui accelerationem. 
Ardebat incomprrabiliter [charitatis intrinsecus, et 


consonis jubilis in communem lititiam prosiluisse 
ac dixisse : « Advenistidesiderabilis, quem exspecta- 
bamus in tenebris, ut educeres vinctos de claustris. 
Te nostra vocabant suspiria, te larga re4uirebant 
lamenta. Tu factus es spes de-iderantibus, magna 
consolatio in eternum? » (Eccles. Offic. Pasch.). O 
quam dulcis fructus redemptionis his, qui in tanta 
et tam amara servitute fuerant constituti ! Hic est 
fructus, de quo sponsus loquitur in Cantico amoris : 
Dixi, Ascendam in palmam, et apprehendam fructus 
ejus (Cantic vit, 8). Quid est in palmam ? In cru- 
cem ejus, cujus una pars de arbore palma dicitur 
facia fuisse. 

163. De quatuor enim generibus arborum faeta 
fuisse refertur: de cypresso, de cedro, de oliva, de 
palmis. Cypressus in profundo, cedrus' in longo, 
oliva in alto, palma in lato. Unde dicit Apostolus: 
Ut possimus comprehendere cum omnibus sanctis, 
qu sit latitudo, longitudo, sublimitas et profundum 
(Ephes. imi, 18). Profundum vero in cruce vocatur 
illud lignum, quod infixum erat terrse: in quo sta- 
bat liguum erectum et cui dorsum crucifixi Domini 
applicandum fuerat, quod est crucis longitudo. Li 
gnum vero ex transverso illi appositum, cui manus 
erant affixe, latitudo crucis nominatur. Illud au- 
tem, quod a Pilato fuit appositum, in quo titulus 
triumphalis fuit scriptus, altitudo nuncupatur. Ha- 
bent autem horum ligaorum sing'"la suas mysticas 
significationes secundum naturas suas. Cypressus 


VITIS NYSTICA. 


194 


morem sive humilitatem significat, ubi est [| cebat, in ligno quoque vinceretur (Prefat. Misse de 


Fucis, per quam non solum situs humilis, 
ura ejus exprimitur : quia, ut dicitur, fugat 
erpentes, id est diabolos, quorum proprius 
er superbia ab humilitatis virtute fugatur. 
arbor longitudine prestans aliis arboribus, 
linem crucis, id est, perseverantiam signifi- 
8 patentiam. Naturali enim sua virtute ap- 
ir, quia 681 valde durabilis et corrumpi ex 
non potest. Oliva vero arbor oleum effun- 
er quam misericordim opera significantur, 
em siguificat, quz: arbor bene latitudinem 
rucis : quia lata est charitas, quse etiam ad 
8 extendi pricipitur. Palma porro arbor vi- 
significans, altitudinem crucis optime signi- 


em de supernis habendam, non ad infima B 


:ndam. Hzc arbor habet in se titulum trium- 
scriptum, in quo invenitur fructus crucis. 
'nim dictio est Jesus, per quam intelli- 
alvatio, que idem est quod redemptio. Ecce 
crucis. Propterea enim Christus crucifixus 
redim?ret hominem. Quod autem ait, Ascen- 
? palmam, a parte crucis totam crucem signi- 
Et bene per palmam, in qua titulus signum 
tionis, qu:e fructus crucis est, invenitur. 

Sed dicet aliquis: Dieturus eras de fructu 
'& dicis de fructu palms. Qu: concordia est 
paliize? Ad quod ego : Palma erucem, vitis 
jnificat. Crucifixum. Dic igitur, Numquid di- 


cruce) Quare autem per hominem qui erat Deus, et 
non per simplicem hominem, satis manifestum est ; 
quia omnes homines peccato erant obnoxii, et non 
poterat quisquam aliorum solvere vincula, qui se 
ipsum solvere non valebat. Christus enim fortis, qui 
originali peccato nihil debebat, eo quod singulari 
privilegio nascendi sine omoi carnali concupiscentia 
conceptus erat, qui solus est inter mortuos liber, 
Soius ἃ morte poterat mortuos liberare , sicut ait 
Apostolus : Non habebat necesse pro se offerre sa- 
erificium, quemadmodum alii sacerdotes, tam pro 
sua, quam pro populi ignorantia (Hebr. vn, 27). 
166. Si autem quzritur, quare Deus potius per 
se, quam per aliquam aliam creaturam hominem 
voluerit liberare, possumus hoc quidem charitati 
ejus imputare , quam ut nobis commendaret, non 
solum incarnatus, sed et mortuus esl pro nobis. 
Tradidit nihilominus per hoc formam charitatis , ut 
parati simus cum necessitas exegerit, pro fratribus 
nostris animas nostras ponere, cum Regem nostrum 
pro nobis animam posuisse videmus. Est et adbuc 
alia rationabilis causa , quare per Dominum 
redempti sumus : scilicet quia nequaquam decuit 
uos per alium reformari, quam per eum, per quem 
formati eramus. Plus enim excitat nos ad charita- 
tem reformatio, sicut ssepius supra dictum est, 
quam formatio. Si ergo per alium, quam per ipsum 
per quem sumus formati, formati essemus, plus re- 


est fruetus. crucis, et crucifixi? Non puto. (δ formatori nostro, quam formatori deberemus; el 


idem est fructus et palms, et vitis. Ascen- 
in palmam, apprehendit fructus palms, non 
lma habuit ex se, sed ex vite in palmam ex- 
Quare ergo dicit ipsa Vitis, apprehendam 
ejus, et non potius dicit Meos; cum palma 
1 habuerit ἃ vite, non vitis a palma? Christus 
ouit hune fructum sine palma, imo et per 
i, id est per crucem ; quia si Chri-tus cruci- 
in essel, non fuissel secuta redemptio. Ap- 
lit ergo Christus fructum crucis, illum pro- 
uem ipse per crucem fuerat operatus. 
Sed habet hic botrus grana multa, scilicet 
)nem Scripture, victoriam de diabolo, resur- 
s gloriam, ascensionis mirabilem elevatio- 
lonorum Spiritus sancti missionem. De im- 
' Scripture ipse Dominus testimonium per- 
icens Petro : Calicem quem dedit mihi Pater, 
!' ut bibam illum ? Joan. xvut, 11.) Quomodo 
iplebuntur. Scriptura, quia sic oportet fieri? 
xxvi, 94.) Et in alio loco: Nonne oportet 
erí omnia, que scripta sunt in Lege, el Pro- 
et Psalmis de me? (Luc. xxiv, &4.) Victoria 
910, etsi alio modo potuit, tamen alio modo 
non debuit. Multum enim desipit, qui sa- 
n Dei et Domini aliud aliquid putat, nisi id 
«estantissimum 41996 fuit, ordinasse. Neces- 
fuit eum per hominem vinci et per lignum, 
^inem vicerat per lignum : ut unde mors 
ir, inde vita resurgeret; et qui in ligno vin- 


sic plus diligeremus creaturam quam Creatorem , 
quod esset inconveniens. Ut ergo incitaret nos ad 
diligendum ipsum ex toto corde, ex tota anima,et ex 
omnibus viribus nostris ; impendit nobis quidquid 
debuit creando et recreando nos optimus Deus , cu- 
jus beueficiis non communicat alienus. 

167. Fructum igitur redemptionis nostre toto 
desiderio complectamur , et sepius, imo sine in- 
termissione ad memoriam revocantes latentem in 
ipso dulcedinem, lingua intellectus nostri degu- 
stemus, et in vase memoriz nostrse recondamussan- 
guiaem hujus uve meracissimum , sanguinem, in- 
quam, rubicuadi Jesu ; quia factus est nobis re- 
demptio, quia per ipsum salvati et liberali sumus. 
His floribus, hoc fructu, quo redempta est a tyran- 
nide demoniaca, jugiter reficienda est fidelis anima 
ne in hoc tzdioso deserto deficiat, in quo sine 
requie, sine intermission? laborat , suspirans ad 
illam terram lacte et melle manantem , et cum 
sponsa proclamans : Fulcite me floribus. stipate me 
malis, quia amore langueo (Cantic. n, 5). Non igno- 
rat ipsa, quis et qualis fuerit fructus vitis ligni vitze 
Jesu Christi. Nonnunquam enim lectum conscien- 
tie sum floribus virtutum et passionis sponsi sui 
resperserat, qui eidem in eodem Cantico amoris 
proclamat: Lectulus noster floridus (Cantic. 1, 15); 
non de alienis, sed de tuis floribus, dulcis Jesu, Veni 
ergo et agnosce tuos flores : requiesce in lectulo tuis 
floribus adornato. His ergo floribus petit a sociis 


735 


VITIS MYSTICA. 


736 


sponsi, ab annuntiatoribus verbi Dei se sponsa ful- A Merito ergo leva sponsi sub capite sponse, super 


ciri ; sciens profecto quid virtutis habeant, qualem 
effectum operentur in ipsa tales flores per ministrum 
verbi ad memoriam revocati; quantum ipsam in ten- 
tationibus et periculis presectis vite confortent, 
quantum ad superne patrise desiderium accendant. 
Nec dubito quin eadem sponsa in hortum sanctarum 
Scriplurarnm sui sponsi quandoque fuerit introdu- 
cta,ubi procul dubio Jignum vite. Vitem veram inve- 
nit, cujus alacriter fructum apprehendit, volvens in 
mente sua et revolvens et intuens diligenter ac per- 
spicaciler, qualem ex ardore dilecti sui, imo ex ipso 
dilecto fuerit fructum consecuta : sensitque infalli- 
biter, quantum amoris eidebeat, quantum ad omnia 
pericula sustinenda merito debeat confortari gustato 
spiritu fructuosissimo , quem ex arbore tam di- 
lecta suscepit. Optat ergo sibi sepius ad memoriam 
revocari hos flores et hunc fructum : quia et illis ful- 
ciri, ne cadat ; et his stipari , ne aliquo modo mo- 
vealur, exorat : sciens nimirum quid virium habeant 
et illorum odor, et hujus sapor. 

168. Quod autem addit, Quia amore langueo,quid 
est, 497 nisi quod sponsa desiderio superne pa- 
lrie accensa dilationem diuturnam non patitur? 
Unde in eodem : Filie Jerasalem, nuntiate dilecto 
quia amore langueo (Cant. v, 8). Quis est amor iste 
tam validus, et languorem inducens ? Numquid non 
est amor, de quo scriptum est : Fortis est. ut mors 
dilectio? (Cant. vun, 6). Qualis est ista fortitudo,quze 


quam videlicet caput suum inclinata sustentet, id 
est, mentis sux intentione iucurvetur, ne inclinetur 
ad carnalia et secularia desideria: quia corpus 
quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit 
terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. 
xi, 15). Idem ergo per flores et fructum nostre Vi- 
tis, et per lievam ipsius sponsi figuratur : languoris 
autem sanatio per dexteram cjus. 

169. Per hos ergo flores et fructum Vitis nostre 
petunt se fulciri, nec aliena dilectione gloriantur se 
sustentari, qui spem et fiduciam suam non in rebus 
caducis posuerunt: sed illa tantum anima, que 
modo pro amore et desiderio dilecti corporalibus et 
mundanis curis languet, imo et moritur, cui et di- 
citur,Qua est ista qua ascendit de deserto deliciis 
affluens, innixa super dilectum suum ἢ (Cant. viui,5.) 
De deserto quippe hujus mundi ascendit, quz cor 
suum cum corde dilecti in ea charitate connexuit, 
quarens ea quz sursum sunt, non quse super 
terram. Unde deliciis virtutum affluit, tanquam 
unguento delibuta diversorum aromatum, que de 
dilecti paradiso collegit, sequens eum qui pro ea pas- 
sus suum ipsi reliquit exemplum. Unde et bene di- 
citur, Innixa super dilectum suum, nonsuper homi- 
nem; quia maledictus bomo qui confidit in bomine, 
et ponit carnem brachium suum (Jerem. xvi, 5) : 
nec super aliquas res terrenas, 4.88 omnia reputa- 
vit quasi stercora, ut Christum lucerifaceret. Talis 


infirmitatem inducit ? Respondeant illi qui in libro Ὁ ergo anima, quee nunc floribus οἱ fructu Vitis verse 


experientie hujus questionis solutionem perlege- 
. runt. Experienti: dixi. Et quare non sapientis, quae 
ἃ sapore dicta est? Qui ergo in libro sapienti: le- 
gerunt, id est, qui saporem internum experti sunt, 
dicant et doceant nos, quis sit iste amor, qui cum 
sit fortis ut. mors, facit amantes languere usque ad 
mortem : quia in morte hujus corporis, et non ante 
sanantur . Possent quidem medio tempore , dum in 
vita hac mortali sive in hac morte vitali degunt, di- 
lecti ac desiderabilis floribus et fructibus consolari, 
at non satiari, donec veniat dies, quem cum Pro- 
phieta desiderant dicentes, Satiabor cum apparuerit 
gloria tua (Psal. xvi, 15); et in alio loco: Adimple- 
bis me jucunditate cum vultu tuo : delectationes in 
dextera tua usque in finem (Psal. xv, 14). De qua 
dextera alias legitur : Leva ejus sub capite meo, et 
dextera illius amplexabitur me (Cant.u, 6).Et vide 
quam bene ista auctoritas cum superiorib:s concor- 
dat : ut leva dilecti appelletur recordatio illius cha- 
ritalis, qua nulla major est, quam ea qua posuit 
animam suam pro amicis suis . In dextera vero 
beata Dei visio, quam promi-it amicis suis, et gau- 
dium de presentia diving majestatis. Merito illa 
Dei et deifica visio, illa diving presentis insstima- 
bilis dilectio in dextera deputatur, de qua delecta- 
biliter canitur : Delectationes in dextera tua usque 
in finem . Merito in leva memorialis illa et semper 
memoranda dilectio collocatur ; ut, donec transeat 
jniquitas, super eam sponsa requiescat et recumbat. 


sponsi sui fulcitur, que modo pre amore illius lan- 
guet usque ad mortem, dicens cum Job, Desperavi, 
nequaquam jam ultra vivam (Job, vu, 16), talis, in- 
quam, post bzec sponsa dulcissima dextera ineffabi- 
liter amplexari, et fructu :eternze jucunditatis satii:- 
ri merebitur, languore non solum sanato, sed et 
aucto. Sanabitur enim languor intolerabilis deside- 
rii in perfruitione jucundissima dilecti desiderati; 
non tamen auferetur, imo augebitur idem deside- 
rium ; sed tunc non erit languor, sed depulsio fasti- 
dii, cum desiderans plenissime satiabitur desiderato, 
et satiatus discel in satietate desiderare mutua et 
interminabili et inexplicabili generatione, desiderio 
generante saletatem, et satietate desiderium pa- 
riente, Sed jam revertamur ad uvam. 

170. Est tertium granum in botro redemptionis 
nostre, dominica resurrectio, quis quantum habuit 
habeatque dulcedinis, quis explicet ? Ponat aliquis 
tamen, si quis potest, in corde suo magpitudiném 
ineffabilem illius beatissime et 49$ tristissime 
passionis : videat quanto desperationis moerore iila 
dilectorum passi Jesu corda percussa fueruut : vi. 
deat illarum fidelium mulierum lamentationes, qu& 
dulcissimum Jesum ad passionis locura euntem, 
cum sibi crucem bajularet, et cum dulcissimam ani- 
mam exspiraret, non deseruerunt. Videat precipue 
illam tunc spectantem mulierculam, nunc vero 
mundi dominam Matrem Domini, quam acutus do- 
loris gladius animam ejus pertransierit. Videat to- 


131 


VITIS MYSTICA. 


198 


tius mundi machinam fabricatori suo compatien- αὶ ctorum mereamur introduci, quo ipse Christus caput 


tem, tetra caligine involutam. Videat, inquam, 
hac, et tante turbationi serenitatem tertie diei, et 
insperatam l:etitiam letissimse resurrectionis anne- 
clat recogitetque propensius, cum quanta exsulta- 
tione susceperint Dominum a mortuis resurgentem, 
quem cum ingenli tristitia videraut morientem. 
Vide cum quanta jucunditate recompensaverit in 
resurrectione discipulis suis tristitiam illam, et san- 
etissimam extrem: comestionis sug coenam, in qua 
dixit : Non bibam amodo de generatione vitis, donec 
bibam illam vobiscum novam (Matth. xxvi, 29). Ecco 
jam nuuc resurrexit in gloria Vitis vera : comedit- 
que et bibit cum eisdem discipulis cum gaudio ma- 
ximo procul dubio, seque dubitantibus aliquibus 
videndum pariter et tangendum exhibuit. 

174. Nec. pulet quisquam, quod resurrexerit ad 
gaudium solis discipulis : imo et resurrexit nobis et 
toti mundo, beatificans omnes, qui quamvis non 
videaut, credunt tamen ipsum passum fuisse pro- 
pter delicta nostra, et resurrexisse propter justifi. 
cationem nostram (Rom. iv, 25); quibus docemur, 
quoniam si socii fuerimus passionis, erimus et re- 
surrectionis ; et ut non dubitemus mortalia corpora 
nostra resurrectionis gloria sublimanda, cum caput 
nostrum morie turpissima condemnatum resurre- 
xisse credamus. Nam sicut in Ádam omnes moriun- 
. tur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Primitise 
enim dormientium Christus : deinde hi qui sunt 


nostrum praecessit, 

173. Quintum botri nostri granum;missio Spiritus 
sancti est. Quis vinum jucundissimum hujus grani 
valeat explicare? Vinum, inquam, et, si magis pla- 
cet, mustum. Mox enim accepto ab Apostolis et aliis 
qui cum eis erant exspectantibus. Spiritu sancto 
inebriati sunt, eructaverunt verbum bonum, loque- 
bantur variis linguis magnalia Dei. Ante timore 
absconditi, nunc cucurreruat foras : non jam ti- 
muerunt aquam populi frementis, charitatis igne 
succensi. Tunc pro certo experientes verum esse, 
quod scriptum est: Aquae multe non potuerunt 
exstinguere charitatem, et flumina non obruerunt 
illam (Cant. vni, 7). Irruerunt enim in eos flumina 
potestatum, fluxerunt aqui populoss multitudinis : 
flaverunt venti ac procelle comminationum, 499 
verborum; et ignis charitatis non est exstinctus, 
imo etiam auctus est. Ibant enim Apostoli gauden- 
tes conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt 
pro nomine Christi contumeliam pati (Acf. v, 41). 
Est autem auctus ignis charitatis, pluribus per eo- 
rum predicationem accensis, et eadem, qua ipsi 
ardebant, jucunditate succensis. Sed quid aiebant 
Judei omnium bonorum increduli ? Musio, in- 
quiunt, pleni sunt, (Act. τι, 13). Mentientes et igno- 
rantes verum dixeruut. Musto quippe illo nobilissi- 
mo charitatis Dei, imo charitate Deo repleti erant, 
inflammante ad amorem, et confortante ipsos con- 


Chrisi, in adventu ejus (I Cor. xv, 22,,23), qui ad C tra timorem. Unde sieut mustum non patitur se 


exemplum Christi resurgentis, ad gloriam ultra non 
morituri resurgent. 
412. Est et ascensio granum in botro redemptio- 
nis per passionem facte; dulce quidem granum, 
plurimum in se continens dulcedinis, faciens gau- 
dium celis et terris. Quis enim dubitet gaudium 
magnum factum discipulis, cum eum ut hominem 
viderent coelestia penetrantem ? Stabant animis simul 
et cordibus iu coelum ereclis, animi sui gaudium 
non capientes : sed in voce jubilationis eunti Domi- 
no gratulantes. Exsultavit procul dubio et ccelum : 
ones videlicet Àngelorum chori purpurato suo Do- 
mino nostre carnis trabea occurrentes, et summa 
cum laude summum suscipieutes victorem. Quod si 
in uniusjusti sine martyris animse adventu omnis 
Angelorum exsultat chorus; quantum putas in sin- 
gularis sui Imperatoris adventu omnium ordinum 
spiritus exsultasse ? Humano igitur intellectu ad hu- 
jus laudis et gaudii magnitudinem succumbente, 
gaudeamus et nos, dulcedinem hujus grani recolen- 
dam admirando, diligendo sugamus, exsullantes in 
Spiritu sancto pro eo quod carnis nostre portio in 
dulcissimo Domino in summo Trinitatis throno 
excellentissime sit collocata; intendentes animos 
nostros, quantum possumus, post ipsum et in ipsum, 
ipsi in humilitatis spiritu supplicantes, quatenus nos 
post se trahere digaetur, ut in odore unguentorum 
ipsius currentes, in illa cellaria, in illam supremam 
apothecam aromatum, in illa interiora Sancla san- 


conüneri a vase, nisi foramen habest, unde pro- 
rumpat, sic ab istorum corde per ora eorum se 
mustum Spiritus Sancti manifestavit, loquentia ma- 
gnalia Dei cum mirabili eloquentia. Non enim 
impedit, sed expedit liogusm haustus musti hujus : 
ut illud poeticum verum inveniatur. 
Fecundi calices quem non fecere disertum ? 
(HonaT. Epist, lib. 1. epist. 5, vers. 19.) 

Fecundus vero calix Domini et preclarus inebriave- 
rat eos ; quia, sicut ait apostolus, charitas Dei dif- 
fusa erat in cordibus eorum (Rom. v, 5). Sed viden- 
tur verbis nostris verba Petri contraria, qui haustu 
novi musti audax factus, jam non solum non timuit 
verba mulieris cujusquam, ut ante; sed nec verba 
principum. Hic ergo objiciens se in medium dixit, 
discipulos ebrios nona vino. Sed audiamus verba 
ipsius optime distincta. Non enim, inquit, sicut vos 
estimatis, hi ebrii sunt (Act. n, 15). Non enim 
musto terreno ebrii sunt, sicut vos putatis, sed coe 
lesti Spiritu. Hauriamus igitur et nos, charissimi, 
de vino jucundissimo grani hujus. Quodsi vel in 
quo bauriamus, scilicet vas intellectus, non habe- 
mus ; curramus cum plena fiducia ad siagularem 
nostrum ac providum conditorem, cujus figmentum 
sumus, oremusque ul vas formet in anima nostra 
hujus dulcissimi musti capax : ut nostro consolatore, 
Spiritu grati:e septiformis accepto, multiformes ten- 
tatoris adversarii nostri laqueos evadamus, et pedes 
alfectuum nostrorum in compedes sapieniite injicia- 


739 


VITIS MYSTICA. 


740 


mus ; ut cum ipsa sapientia colligati vinculis chari- A celebrabuntur. Bibeturque in summa letitia cordis 


tatis indesinenter et indefesse curramus post illum, 
donec et saporis ipsius plenitudinem attingamus, 
ubi jam non per speculum et in enigmale, sed facie 
ad faciem Regem nostrum in decore videamus, etl 
sicul sumus cognili, cognoscamus. 

174. Hic enim advertendum puto, quod Vitis 
noswse fructus et comeditur, et bibitur. Masticatur 
enim uva, bibitur vero vinum quod in uva contine- 
tur, etin utroque usu jucunditas est: sed in vino 
et jucuuditas et utilitas prolixior est, quod ad boiri 
hujus, de quo locuti sumus, fruitionem mihi per- 
tinere videtur. In presenti. enim vita hunc botrum 
masticamus, cum suavitatem, jucunditatem, et uti- 
litatem nostre redemptionis dentibus iniellectus 
nostri discutimus ; cum resurreclionis potenüam, 
ascensionis gloriam, et adventus Spiri.us saneti uli- 
litatem in cordis nostri consideratione versamus 
tanquam uvas in ore, fitque de his nonnunquam ali- 
qua letitia cordi nostro. Erit autem plena, post- 
quam cessaverit tempus, id est mutabililas tempo- 
rum, quando hac jam non comedemus, sed bibemus, 
inssstimabilem de his perpetuam leetitiam congsecuti, 
In comedendo enim aliquis labor est: quod vero 
bibitur, sine labore recipitur. Unde per comestionem 


delectatio quecumque, vel qualiscumque, vel quan- 


tacumque sine corpore non percipitur ; sed semper 
aggravut animam. Per potum vero sine labore accep- 
tum, illius loci et temporis gaudia significantur, ubi 


omnium clamantium Domino, et dicentium : Tu bo- 
tum vinum servasti usque adhuc (Joan. ut, 40). Nos 
autem dicimus banc letitiam per cibum significari, 
cum scriptum sit. Ut edatis et bibatis super mensam 
meam in regno meo (Luc. xxi, 30) : licet expositio 
praecedentis aucioritatis eliam in hac possit locum 
obtinere. Si vero asserat aliquis indignum fore, ut 
tanta Vitis tantum laborata et laborans, unum 
tantum botrum produxerit ; potest, si vult, ea que 
nos grana appellamus, botros appellare, et singulis 
aliquam granorum multitudinem adjungere. 

416. Verumtamen non irrationabiliter in praesenti 
botros Vitis innumeros inveniemus, si omnes eccle- 
sias, omnia monasteria, omnes congregationes, que 
in universa Ecclesia sunt, volumus intueri. Hos enim 
botros quis produxit, nisi Vitis nostra ? Nam et 
Christus et Ecclesia vitis una sunt, sicul unum cor-" 
pus; singulee congregationes, singuli botri ; grana 
vero singularitatem exprimunt personarum, et nou 
inconvenienter, ut mihi videtur. Nam per exteriorem 
folliculum grani sive uv& corpus exprimitur, per 
nucleos ossa ; per liquorem anima figuratur, vel 
sanguis, qui est sedes animse. In morte hominis 
anima a corpore, tanquam vinum de acino, expri- 
mitur : οἱ dignum fuerit, in regale defertur ceila- 
rium paradisi celestis, ut gaudium fiat Regi cc- 
lesi, et convivis suis beatis, qui ad nupias 
Agni vocati sunt et perveniunt. Bibit enim et ipie 


el quando jam non eritluctus, neque clamor, sed ( Sponsus vinum proprium de vite sua et vinea 


nec ullus dolor, quoniam bsc omnia transierunt. Et 
ipse ab seterno stabilis, qui pro nobis, ne velut 
umbra tranüsiremus, transiens factus fuit, ministra- 
bit nobis. Ibi etiam tunc jam non cum labore ti- 


more et impedimenio corporis mortis hujus come- 


demus : sed cum magna jucunditate bibemus vinum 
redemptionis nostre, et secundam naluram nobile 
vinum quanto plus biberimus, licet saturemur, tanto 
plus sitiemus, admirantes et laudantes sine termino 
O00 et sine intermissione bonitatem admirabilem 
Redemptoris nostri, quam in fructum redemptionis 
nostre circa nos voluit exhibere. 

415. Et vide, si non ista differentia cibi et potus 
nobis in verbis sponsi in Cantico amoris commen- 
datur, cum ait : Comedite, amici, et bibite ; el ine- 
briamini, charissimi (Cantic. v, 1). Preemonet enim 
comedere, quod utique ad presentem vitam pertinet, 
in qua, sicut diximus, contemplatio labori actionis 
admixia est. In futura vero vita, que omni actione 
caret, gaudio tanquam poculo perfruemur. Bibemus 
enim et inebriabimur ab ubertate domus Dei, etl 
torrente voluptatis ejus potabimur, jam nos tunc 
esse Regis οἱ Sponsi nostri charissimos liquido co- 
gnoscentes, cum aqua omnis laboris et actionis ter- 
rene in viuum divine coutemplationis commutabi- 
tur, implebunturque omnes hydrie usque ad 
summum, Omnes enim implebuntur in bonis domus 
Domini ; cum ille desiderabiles nuptie Sponsi, id 
en Christi, et Sponse, in est universalis Ecclesie, 


sua, Ecclesia scilicet, cujus et ipse caput est. Bibit 
etipse sangninem uvarum meracissimum, scilicel 
ainimas sanctorum expressas, et separatas ab acinis 
in torculari crucis, in labore el siti, in (rigore et 
nuditate, in vigiliis multis, et aliis exerciüis spiri- 
tualibus. Bibet has, id est, sibi delectabiliter incor- 
porabit, faciens ut unus spiritus secum effecti, cum 
ipso et in ipso a cunctis de cetero laboribus re- 
quiescant. Timeant et caveant sibi illa putrida grana, 
fratres falsos, perversos christianos dico, qui in se 
vinum non conünent, sed venenum ; qui in torcu- 
lari crucis premi nolunt, etin labore hominum non 
sunt. Caveant, inquam dum tempus est, ne porcis, 
id est diabolis, devorandi projiciantur quia in cel- 
laria regia non nisi per torcular crucis iler est. 
4T1. Restabat nobis dicere de secundis floribus 
Vitis nostre, et de fructibus illorum, secundum 


. quod scriptum est, Et refloruitcaro mea (Psal. xxvu 


1) quod de resurrectione dici nullus est qui ambigat, 
cujus fructus erit gloria resurreciionis secunde : 
sed nos magis legentem vclentes siüientem relin- 
quere, quam fastidientem, hic huic sermoni termi- 
num imponimus, parati emendare, demere, et mu- 
tare, sicubi contra fidem, et contra sacras Scripturas 
aliquid diximus ; in omnibus gratias humiliter agen- 
tes ei qui gratuita gratia sua nos edocuit, qui aperit 
os mutorum, et linguas iufantium disertas facit ; no- 
mini cujus novum principium opusculi hujus finem- 
que consecramus optimo et dulcissimo Jesu. Ámen. 


741 


MBDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRBCT. DOMINI. 


t 742 





MEDITATIO 
IN PASSIONEM ET RESURRECTIONEM DOMINI. 





Prodiit in priori editione ex codice eruditi viri Leonorii Foy, insignis eccleswe Bellovacensis canonici, 
in quosicut et. in Victorino Parisiensi auctorem prafert S. Bernardum. Carolus Sacci, doctor Parisien- 
sis seculo decimo quinto, Bernardo tribuit librum de Pussione et. Resurrectione Domini, qui non alius 
ab isto videtur esse. Quanquam hunc non esse Bernardi satis arguit, prater alia, stili dissimilitudo. 


501 CAPUT I. 

De Christi ingressu triumphali in Jerusalem. 

4. Noli timere, filia Sion : ecce Rex tuus venit tibi 
mansuetus, et sedens super pullum filium subjuga- 
lis (Joan. xu, 15). Veni, Domine Jesu, veni, deside- 
rate cunctis gentibus, quia dormitavit anima mea prae 
tzedio mortis tuse, et oculi mei languerunt pre ino- 
pia luminis tui. Orire, sol amabilis, ut exeat homo 
ad opus suum, et ad operationem suam usque ad 
vesperam, et operetur non cibum qui perit, sed qui 
permanet in vitam eternam. Noli timere, filia Sion. 
Timere pusillorum est. Ideo adhuc filia, quia times; 
id est, nondum Jerusàlem, sed filia Sion, id est spe- 
cule. Ergo disce speculari. Noli timere, quia timor 
oculum turbat. Hilaris pupilla lucide speculatur. Fi- 
des pupilla est oculi tui. Quomodo pupilla oculi 
subtilissima est, et nisi impigre ac sollicite custo- 
diatur ἃ palpebris, levissimi ac tenuissimi pulveris 
tactu confunditur : sic acies fidei, nisi pervigilem 
semper habeat custodiam, nihil citius conturbatur. 
Sed noli timere, filia Sion : ecce Rex tuus venit tibi. 
Oritur tibi sol, qui te et custodiat οἱ illuminet, et 
perducat te ubi pulvis non est. Venit tibi mansue- 
tus. Qualis ipse est, talem te esse vult. Mansuesce 
jugum ejus portare, ut sedeat super le asinam 
suam, et pullum filium subjugalis. Et quse est haec 
asina? Ipsa que caro vocatur et mulier et virago, 
quia de viro sumpta est. Et quis est pullus ejus? 
Masculus vir. Et quomodo pullus ejus est ? Quia 
non prius quod spirituale sed quod animale est ; 
deinde id quod spirituale (I Cor. xv, &6). Sedet 
prius Rex mansuetus super asinam, postea super 
pullum. Prius caro domatur, ut jugo habilis sit : 
deinde nascitur pullus, οἱ nutritur, et roboratur, ut 
sessorem suum porlare possit. Et quare fllius sub- 
jugalis ? Quia sub viro est mulier, δὲ mulieris caput 
est vir. Et tamen est filius subjugalis, quia per 
mulierem vir, sed in dolore pariet. Sedeat auper 
utrumque Rex mansuetus, faciens pacem, ne hsec 
sibi invicem adversentur. 

2. Venit tibi, et tu noa vadis ei. Egredere de terra 
carnis tua, el de cognatione mentis tus, et de do- 
mo, id est memoria, patris tui. Pater tuus Amor- 
rheus, et mater tua Cethea. Hujus patris oblivi- 
scere, et tunc concupiscet Rex decorem tuum. Decor 


A magnus est, si audis, et vides, et inclinas au- 


rem tuam, Audis per obedientiam, vides per intelli- 
gentiam, inclinas aurem tuam per humilitatem. Hic 
decor, hzc omnis gloria ab intus est in fimbriis au- 
reis (Psal. χων, 11, 12, 14), hunc decorem tuum 
Rex mansuetus concupiscit.-Egredere ergo de civi-- 
tate; quia vidi, inquil, iniquitatem et contradictio- 
nem in civitate (Psal. Liv, 40). Egredere cum pueris 
Hebreis, qui transeuat simpliciter in occursum Do- 
mini. Sterne in via ramos olivarum, ut opera mise- 
ricordi pedibus ejus accommodes. Accipe frondes 
palmarum, ut triumphes de principibus tenebra- 
rum. Nihil in te resideat, quod in occursum ejus 
non prodeat; quia nec una ungula in Egypto Pha- 
raoni relinquenda est. Manus, cor et lingua conci- 
nant, Hosanna in excelsis (Matth. xxi, 9). 
CAPUT II. 
De oratione et sudore in horto, ac somno 
discipulorum. 

3. Videns vidisti, Domine, afflictionem populi tui 
qui est ia Egypto, et inclinasti coelos tuos, et 609 
descendisti liberare nos. Indulta est et mihi, Domi- 
ne, modica quies ab operibus tenebrarum durissi- 
mis, quibus mentem meam vebementer affligebat 
importunus exactor Pharaonis; et sabbati tui pre- 
paratio jam leetificavit animam meam. Verumtamen 
nondum usque ad speculum perveni, ubi plenius 
intelligam pustulas et nevos qui maculant faciem 
meam, que& valde displicent in oculis tuis : quoniam 
etsi lavero me nitro. et multiplicavero mihi herbam 
borith, maculata sum iniquitate mea. Et nunc, Do- 
mine, passionis, (uz dies urgere nos deberent magis 
quam prepositi Pharaonis; quoniam in operibus 
tuis justitia est, et pax, et gaudium in Spiritu 
sancto. Nos autem dormitamus, te, Doniine, pro no- 
bis orante, quia oculi nostri tepore nostro gravati 
sunt. Suscita nos ut. vigilemus et oremus ne inci- 
damus in tentationem, quoniam tribulatio valde no- 
bis proxima est Quam cito clauditur oculus ne te 
videat, collabitur pes noster in hoc mare magnum 
et spatiosum manibus, ubi sunt reptilia quorum 
non est numerus | qu& somniorum suorum phan- 
tasiis intentam ludificant animam, et trahunt in cor 
maris, unde non facilis ad superiora reditus est, 
nisi tu emittas manum tuam de alto, et liberes nos 


743 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


ἬΙ 


de aquis multis. Suscita nos, Domine, ut tecum vel & tandem, miserabilis anima, si non amore, 48] 6) 
q , 


una hora vigilemus et. oremus. Quin autem est. qui 
tecum una hora vigilet? Avulsus enim es ἃ nobis 
quantum jactus est lapidis, et agonizas prolixius, 
ita ut gutta sanguinis tui decurrat in terram. Longe, 
longe a nobis avulsus es, quia lapis abscissus est 
de monte sine manibus, el jactus est lapis, et per- 
cussit in froute Goliam, et statuam in pedibus. 

— &. Iste est jactus tuus longe a nobis : quia eliam 
usque ad interiora velaminis precursor introisti 
pro nobis, ubi semper interpellas patrem. Sed uti- 
nam gutia sanguinis, qui de agone tuo decurrit, 
usque ad terram nostram decurrat, et. aperiat os 
suum, et bibat illum, et clamet ad te, et tecum ad 
Patrem, melius quam sanguis Abel. Quis autem est, 
Domine, qui tecum una hora vigilet? Etiam in ccelo 
non est factum silentium , nisi quasi media hora : 
quanto minus in terra vigilabimus tecum una hora? 
Quoties et quoties redis ad nos, et invenis nos dor- 
mientes! et tamen benigne suscitas nos, et iterum 
abis secundo et tertio eumdem sermonem dicens. 
Statim autem ut recesseris, iterum somnus occupat 
nos, nec vigilare possumus, nisi quamdiu nobiscum 
es, et suscilas nos. Venis in secunda et tertia vigi- 
lia : sed beatus ille servus, quem tune inveneris 
vigilantem. Jam prims et quarte nulla mentio fit ; 
quia nec primzeva stas sensum recipit vigilandi, 
nec ultima spem prolixius dormiendi, Et quid est, 
Domine, quod tertio rediens copiam dormiendi 
prestas? Dormite jam, inquit, et requiescite. Nun- 
quid alium coucedis somnum ubi requiesccrent, et 
alium prohibes in quo oculi gravantur? Ita est. Qui 
enim vigilat in te, suaviter dormit et silet et somno 
suo requiescit : qui autem dormit a te, sicul ebrius 
nocte nesciens graviter agitatur. Tristis, inquit, 
anima mea usque ad morlem (Marc. xiv, 41. 34). 
Anima iristis est qu& exspectat mortis tribulatio- 
nem. Quis enim sciat utrum ad sinistram, an. ad 
dexteram eat? Quis sciat quomodo respondeat ad 
arguentem se, quaudo Judex sicut parturiens loque- 


C 


tur? Ideo tristis anima similis fiat pelicano solitu- - 


dinis, qua audit civitatem, et conventicula eorum 
de sanguinibus, et macie solitudinis pallet : aut sicut 
nycticorax in parietinis Scripture qusrat sibi escam 
tota nocte, et evolent in $08 passerem super tec- 
tum vigilantem, et canentem quando fur veniat. 

5. Vel Judam non videtis , quomodo non dormit? 
Quam pervigiles habet oculos avaritia! quomodo 
circuit orbem terre! non cessat manus ejus, non 
cessat pes, οἱ coacervat sibi iram in die irz. Et ta- 
men dormit Simon, dormit Jacobus et Joannes. 
Quare ? Quia non attendunt quid post paululum fu- 
turum sit. Periculi magnitudo somnum fugat. Nun- 
quid dormivit Petrus in atrio? nunquid dormierunt 
qui relicto eo fugerunt? nunquid dormivit adole- 
scens, quando tenuerunt eum, et ille relicta sindone 
nudus profugit! Et tamen írigus erat, quia stabat 
Petrus, et calefaciebat se. Magnitudo periculi som- 
pum, et frigus, et famem facit oblivisci. Evigila 


limore. Cogita sallem cruciatum, quem jam pds- 
sura es in morte. Certe nulla crux durior est quam 
mors, Mors, inquam, ipsa est durissima crux, que 
tibi paratur; ad quam quotidie tu festinas, et^ non 
attendis. Vide quomodo te mors crucifigit. Corpus 
rigescil, crura distenduntur, manus et brachia deci- 
dunt, pectus anhelat, cervix languescit, labia spu- 
mant, oculi stupescunt, facies exsudat, vultus hor- 
rescit, et. velut testa pallescit : ista crux manet te. 
Nescio utrum in lectulo molli, an in cruce rigidá 
suavius moriatur, nisi quod crux citius dolorem 
abscidit. Quae videmus et sentimus levia sunt ad ea 
quae iutus anima jam pregustat. Nam sensus a 
corpore cito recedit : animam sua mors semper co- 
mitatur. 
CAPUT ΠῚ. 

De hominum duritia erga Christi passionem. 

6. Cum ambularent animalia, ambulabant pariter 
ei rota juxta ea (Exech. 1, 19). Si vita nostra profi- 
ceret, rota sancte Scriptura nobiscum pariter ambü- 
laret : sed quia per paludes οἱ saxa pedibus euntes 
ofiendimus, vix rota» nos sequuntur. Passio Domini 
celebratur, et nos voluptati operam damus. Clamat 
nobis de cruce : 0 vos omnes qué transitis per viaa, 
attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus 
(Thren. 1, 12) ; et nemo est qui audiat, nemo qui con- 
soletur, nemo qui respondeat. Sitio, inquit (Joan. 
xix, 28), Domine, quid sitis? Ergone te plus cruciat 
sitis, quam crux ? De cruce siles, et de siti clamas. 
Sitio. Quid ? Vestram fidem, vestram salutem, ves- 
trum gaudium ; plus animarum vestrarum, quam eor- 
poris mei cruciatus me tenet. Ο vos omnes qui transi- 
tis, attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus. 
Attendite dolorem meum, ut in dolore meo videatis 
dolorem vestrum. Dolor meus imago vestri doloris 
est. Quod attenditis in corpore meo, attendite et 
videte si similis dolor non est in corde vestro. 
Transitis a vobis ad me : retransite a me in vos, et 
videte si non est similis dolor in vobis, sicut dolor 
meus. Nolite flere super me,sed super vos ipsas flete, 
filie Jerusalem (Luc. xxm, 28). Vester ille dolor 
quem transitis, et. non attenditis, magis est flendus 
quam dolor meus. Propter scelus enim vestrum 
percussus sum, Hac nobis de cruce tua clamas, o 
benigne Jesu, et si non verbis, tamen ipsa re. Quid 
tibi respondeam, quid loquar, aut quid retribuam? 
Fecisti ergo de corpore tuo speculum animze mese. 
Nesciebam contumelias, et terrores, et colaphizan- 
tem me incessanter satanam, nisi viderem artem me- 
dicing tus similia similibus curantem, et appendere 
in statera hinc calamitatem tuam, illinc iniquitatem 
meam. Dedisti corpus tuum perculientibus, et genas 
tuas vellentibus ; faciem tuam non avertisti a con- 
spuentibus in te, ut alape tu: alapas meas remo- 
veant, et flagella flagellis expientur, et opprobria 
exprobrantium quz ceciderunt super te, auferant & 
me opprobrium sempiternum. Hzc sunt linteamina - 
mundissima carnis tuz&, quibus vulnera mea alli- 


145 


gasti, o Samaritane misericors, ut imponeres me 
super jumentum tuum, et perduceres in stabulum: 
quoniam vere languores nostros ipsos tulisti, et do- 
lores nostros ipse portasti, cujus livore sanati su- 
mus, 
504 CAPUT IV. 

De Ghristi colaphizatione et Petri negatione. 

1. in domo ergo Principis sacerdotum velata fa- 
cie colapbizatur Christus : quia in domo conscientiae 
csecata mente colaphizatur christianus. Quod enim 
Christus in publico, ego patior in occulto ; et quod 
ille foris a rninistris Caiphg, ego intus ἃ nequitiis 
satane : quia supra dorsum meum fabricaverunt 
peccatores, faciem mihi velaveruni, faciem meam in 
terra defixerunt, et dorsum meum incudem suam 
fecerunt, et super dorsum meum fabricaverunt. Sed 
adhuc intra domum contineor, ubi puella et mori- 
tur, οἱ suscitatur. Nam et ibidem Petrus negavit. 
0 homo non sum (Luc. xxi, 58). Hominem attendo, 
non Deum ; hominem timeo, non Deum, cujus veri- 
tatem nego. Nonne tibi Petrus in his verbis velatam 
faciem habuisse videlur? unde et tertio colaphizatus 
esti, quia Lerlio negavit. Et Paulus tertio rogavit 
Deum, ut auferret a se angelum satang, qui eum 
colaphizabat (I Cor. xii, 8). Uterque ergo, aposto- 
lus colaphizatus est, uterque ter naufragium passus 
est; ille intus, iste foris. Voluissel satanas, si tamen 
licuisset ei, tamdiu Petrum colaphizando cribrare 
sicut triticum, donec omnem ab eo fidei medullam 


excussisset, Sed ego, inquit, Petre, rogavi pro te, C 


ut non deficiat ides tua: unde respexit eum Chri- 
sius, et egressus foras flevit amare. Tamdiu faciem 
habuit velatam Peirus, donec respexit eum Chri- 
stus. Sed nunquid non etiam prius negantem respi- 
ciebai? Etiam ; sed Petrus respicientem se Christum 
non respiciebat, quia velatam faciem habebat. Unde 
bene alius evangelista: Et recordatus est, inquit, 
Petrus (Luc. xxn, 32, 61, 62). Recordatio Petri, re- 
specius fuit Christi. Ergo cum peccatum recordaris, 
a Christo videris, imo sublato velamine Christum 
vides. Et egressus foras. Propterea negabat, quia 
intus esse volebat. Et tamen quando negavit, foras 
egressus est. Unde foras? De domo Christi, de 
domo fidelium : at ubi de domo Caiphee foras egres- 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURREOT. DOMINI. 


746 


CAPUT VY. 


De Pilati interrogatione, Christi flagellatione, 
ac militum tllusione. 


8. Mane autem facto, vinctus ducitur ad Pilatum. 
Quandiu culpa latet, nox esi; at ubi coeperit inno- 
tescere, mane fit. Tunc jam ligatur a principibus 88" 
cerdotum, et traditur Pilato boc est principi tene- 
brarum, sicut et Apostolus jubet hujusmodi tradere 
satane in interitum carnis (I Cor. v, 5). Effertur 
adolescens de domo ad portam civitatis ad Pilatum, 
ubi sedet Pilatus pro tribunali. In porta enim judi-. 
cium fieri solebat. Pilatus autem apprehensum fla- 
gellavit. Sepe dum culpa retegitur, per. impuden- 
tiam peccatorum effrenatur. Arguuntur flagitia, plagme 
multiplicantur. Multa enim flagella peccatoris (Psal. 
xxxi, 10). His flagellis et Pharao ce debat filios 
Israel. 

9. Post hzc traditur militibus ad illudendum. Ipsa 
est nequitia spiritualis militie. Vide ordinem mi- 
serie. À principibus sacerdotum traditur principi 
tenebrarum, qui flagellis suis sibi mancipatum, mi- 
litibus suis exposuit altius illudendum, et postea no- 
vissime crucifigendum. G8 Post crucem enim non 
restat supplicium, quia peccatum morte terminatur : 
sed vicina jam morte, majori demonum ludibrio 
peccator agitatur. Exuentes quippe eum veste totius 
christiani decoris, quasi pro regio decore chlamydem 
ei coccineam, hoc est vestimentum mixtum san- 
guine, circumdant, cum propter crudelem vitse suse 
sanguinolentiam.& plerisque et honoratur, et cir- 
cumdatur. Unde et plectentes coronam de spinis po- 
nunt super caput ejus, cum de rapina pauperum 
spineas ei divitias coacervantes, caput ejus ad re- 
gnum elationis efferunt. Vindicat enim sibi pecunia, 
quod Sapientia dicere solet : Per me reges regnant, et 
conditores legum justa decernunt (Prov. vui, 15). 
Ubi pecunia, ibi rex, ibi lex ibi, clientum copia. Unde 
et arundinem in dextera ejus ponunt. Potestas enim 
et regnum impiorum arundo est vento agitata : re- 
gnum autem Christi, virga ferrea. Et bene arunde 
in dextera ponitur, quia dextera eorum dextera ἰηΐ- 
quitalis. Jam quod sequitur luce clarius est, quia 
genu flexo, talibus illuditur potius quam servitur. 
Ave, Rez Judeorum (Matth. xxvi, 29). Εἰ exs- 


sus est, in domum Christi intromissus est. Quanti [) Puentes in eum laudibus supervacuis (laudatur 


sunt hodie qui dicunt, Nos sumus de domo Christi, 
nos sumus de domo Ecclesie : et sunt de domo 
Caiphse, hoc est hypocrisis! Quod Petrus ne- 
gando, hoc isti faciunt affirmaudo: sed nisi confi- 
tendo foras exeant et amare fleant, non intrant Ec- 
clesiam Dei. Amaritudo fletuum velamen diluit ocu- 
lorum. In domo ergo Caiphe colaphizatur Christus, 
quia in domo Caiphe colaphizatus est Petrus: et 
quod Petrus a satana intus passus est, hoc Christus 
a ministris satane foris pertulit, Attende ergo, et 
vide si est dolor sicut dolor meus. Vides quis gra- 
viora pertulit opprobria, Christus foris in corpore, 
an Petrus intus in pectore. Sed jam ad Pilatum 
. eatur. 

PaTRoL. CLXXXIV. 


enim peccator ia desideriis animte suse , et iniquus 
benedicitur [Psal. x, 3]) acceperunt arundinem, et 
percutiebant caput ejus. À talibus enim rectoribus 
milites eorum potestatem accipiunt nocendi et devo- 
randi pauperes : quod totum tamen redundat in caput 
ejus, cujus aucloritate se tuentur. Hic terüia mors 
est, quando sedet fetens in cathedra pestilentie. His 
mortibus infelix anima ante extremam crucem mor- 
tis afficitur, el, quod.miserabilius est, talibus oppro- 
briis quasi pro magois honoribus delectatur ; et talis 
quolidie ducitur ad crucem, bejulans ipse sibi sup- 
plicium. 

10. Sed quid est, quod post illusionem chlamyde 
exuitur, el suis vestimentis reinduitur ; nisi quod 

24 


741 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


748 


sepe superbus Adam cum per dolorem carnis con- Δ 7" mendicans foris alimoniam carnis mes, sreas 


finia mortis ingreditur, deposita elatione ad putredi- 
nis sus& considerationem revertitur, ubi videlicet 
vel miseratione divina poenitentie fructus invenit, 
vel per tremendum judicium duplicicontritione con- 
teritur ὃ Sic Herodes, cum veste regia prefulgidus 
plus quam decuit ἃ populo acclamaretur , mox 
percussus ab angelo, exutus chlamyde, vestem suam 
reinduit, et consumptus a vermibus exspiravit. Re- 
ctene illusus est ? Ave, Rex Judeorum. Quid super- 
bis, terra et cinis? quid veste nitida gloriaris? Sub- 
ter te sternetur tinea, et operimentum tuum ver- 
mes (Isa. 1v, 11). Hec (ua vestis est. Illuserunt 
tibi qui te chlamyde cocciaea cireumdederunt. Sic 
Antiochus, et dominici natalis hostis Herodes, alie- 
nis vestibus depositis, in suis vestibus, id est vermi- 
bus, exspirarunt. | 
CAPUT VI. 

De Latronis confessione, et. elogio sancta crucis. 

11. Redi ad cor tuum tandem aliquando, redi, 
veius Adam, vide ubi et quomodo te requisivit et 
invenit novus Adam. Ostendit tibi ia corpore suo 
ignominias anims tuse, Non satis fuit, quod per co- 
laphos, flagella, et nova irrisionum genera post te 
fugientem clamitans et miserans pereucurrit , et 
usque ad novissimum crucis supplicium, jamjam 
efflantem consecutus invenit et apprehendit. Quis 
enim latro ille nisi Adam fuit, qui ex quo primum 
in paradiso sui ipsius homicidium perpetravit, tam- 


et falsas imagines hominum, ubi coacervem mihi 
talentum iniquitatis, fasciculos deprimentes. Et ecce 
hora orationis nona est. Áscendunt Petrus et Joan- 
nes apostoli tui, ut orent ad templum sanctum 
luum : ego autem hsreo terre et luto, terrena et 
vana sapiens; et aliis introeuntibus, ego foris rema- 
neo, non querens cum eis ea quis Patris tui sunt, ' 
sed qus primi parentes mei, qui me hinc quotidie 
foras ponunt, male concupierunt. Et ecce jam hora 
orationis nona est. Inclinata est dies, prope est 
n0x: cum surrexero mane diluculo, de his quee 
nunc mendico, nihil in manibus meis reperiam. Ho- 
ra, inquam, orationis nona est. Orasti enim hac ho- 
ra pendens in cruce, orasti inclinato capite clamans 
voce magna, et exspirasti. Orasti inclinato eapite in 
Spiritu humilitatis, clamans voce magna altissimo 
et secretissimo affectu paterne et nostre charitatis. 
In illo, Domine, clamore valido exspirasti, et eum- 
dem quem de nobis tunc habebas compassionis ani- 
mum tecum portasti: et credo, Domine, quia te- 
eum adhuc reservas, quia charitas tua refrigescere 
nescit. Erat autem hora orationis nona. Et quere 
nona ? Quia circa horam nonam tenebre factze sunt 
(Matth. xxvri, 45). Repellendus erat horror tenebra- 
rum, qui universam operuerat terram; repellenda 
caligo populorum, quae ex tunc coeperat abundare, 
ex quo coepisti ad auram post meridiem deambu- 
jare. Ex tunc non cessasti clamans, Ubi es, Adam? 


diu a Christo fugit reus et abscondit se, donec in C (Gen. m, 9.) sequens post tergum fugientis et ab- 


crucis articulo novissime consumptus et comprehen- 
Sus, fugere et latere ultra non potuit ? Ibi compre- 
hensus a te, bone Jesu, conversus est, culpam suam 
confessus est, poenam libenter amplexus est. Tu 
enim admonebas ne pati abhorreret, quod te quo- 
que secum pati videret. Ille ergo tibi de toto hoc 
mundo solus et unus adhasit ; et ideo solus de mun- 
do toto hoc tecum in paradisum intravit : ubi etiam 
firmiter non jam custos paradisi, sed civis et dome- 
siicus Dei collocatus est, ut amplius inde cadere 
non possit. O beatissimum latronem, imo non la- 
tronem, sed martyrem et confessorem! Necessitatem 
enim verlit in voluntatem, et poenam commutavit 
in gloriam, et crucem in triumphum. In te, beatis- 
sime et confessor οἱ martyr, de totius mundi sterili- 
tate, $06 fidei reliquias collegit Christus. Tu fu- 
gientibus discipulis et Petro negante , socius οἱ co- 
mes passionis ejus fieri gavisus es, Tu Petrus in 
cruce fuisti, et Petrus in domo Caiphee latro ; tamdiu 
enim Petrus latro fuit, quamdiu intus latitans Chri- 
stum foris negavit : ideo et Petrum precessisti in 
paradisum, quia qui te in cruce complexus est dux 
et rector tuus,eadem die qua ipse ingressus est, 
fidelem et gloriosum militem secum te pariter intro- 
duxit. 

42. Egcnus et. pauper ego sum, Domine, el clau- 
dus ex utero matris meg ; et ecce sedeo ad portam 
templi tui qus dicitur Speciosa , non valens, nec 
volens introire ; quin pouus egestate bonorum tuo- 


scondentis se, quantum in ipso fuit. Et emissus 
est de paradiso voluptatis, et pervenit usque ad con- 
dignum sus cruciatum iniquitatis. Sed nos, inquit, 
digna factis recipimus : hic autem. quid fecit? O 
Adam, quam sero in hsec verba prorupisti!' modo 
primum te inveni. Amen dico tibi, hodie mecum eris 
in paradiso (Luc. xxii, 41, 43). Ideo hora orationis 
est nona, Nona oravit, nam undecima paradisurh 
intravit. Propterea et non introibat claudus in tem- 
plum, quia nondum usque ad decimam generatio- 
nem venerat: sed Petrus ad eum : In. nomine, in- 
quit, Jesu Christi, surge et ambula (Act. m). Vere 
vos estis montes, ad quos levavi oculos meos, unde 
veniet auxilium mihi. Sed auxilium meum a Domi- 
no, quia in nomine Jesu Christi, surge et ambula. Tn 
verbo Christi laxas rete, in verbo Christi. claudum 
levas,in verbo Christi solidantur bases ejus et plan- 
te. Que sunt bases ejus? Fides et timor. Ei que 
plante ? Spes et charitas. Idem bene Petrus etJoan- 
nes simul ascendebant, quorum alter fidei, alter 
charitatis insigne ferebant, Ascendebant ad templum 
tuum, Domine, tecum oraturi, ut et ipsi tecum si- 
mul introeant in paradisum saneiuarü tui : quia 
scissum est in morte tua velamentum, quod 
erat super faciem Moysi. Sed nolunt introire soli, 
quia nec tu, Domine, solus paradisum introisti. 
Tu latronem, isti claudum introducunt : sed neque 
jam latro in paradiso est, neque claudus in templo. 
Quomodo enim claudus qui stat et ambulat, exsilit, 


149 


MBDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


790 


et Deum laudat? Aut quomodo latro, qui cum Chri- A Qui hunc sermonem. erubuerit, huuc tu erubesces. 


sto in paradiso? Non enim habitat juxta te malignus 
(Psal. v, 6). Latro fuerat quando latebat ante con- 
fessionem, justus autem post orationem. Quid enim 
oravit? Memento mei, Domine, dum veneris in re- 
gnum tuum (Luc. xxm, 42). 
13. O magna fides, o magna spes, o magna cha- 
ritas! Orat pro futuris, non pro presentibus. Non 
vult de eruce deponi, sed in Christi regno reponi. 
Quid enim aliud est dicere, quam, Cupio dissolvi 
'et esse cum Christo? Nescio quid Paulus magis isto 
latrone cupierit. Memento mei. O cor contritum et 
humiliatum! Quid minus vel humilius potuit orari, 
quam ut vel sui memor esset? 904 Memento mei. 
Cujus mei? Mei, inquam, tam indigni, tam peccato- 
ris. Iniquitatem meam ego agnosco, et peccatum 
meum contra me est; confundor oculos meos ad te 
levare. Tibi soli peccavi; tu solus potes me a pec- 
cato meo mundare. Malum coram te feci, cum me 
lbi celare volui. Latro sum anime mez : homici- 
dium quod feci, volui occultare, sed malum coram 
te feci. Memento mei, miserere mei. Merito in hanc 
miseriam deveni, qui tuam beatitudinem deserui. 
Dives eram, et ecce quam pauper factus sum. De 
omni ligno paradisi poteram comedere et delectari, 
et ecce crucior el morior in hoc ligno. Memento 
mei. Tui oblitus eram, sed tu cum iratus fueris, 
misericordie memor eris. Miserere mei secundum 
magnam misericordiam tuam. Video in te magnam 
et tuam, hoc est competentem tibi, misericordiam, 
qu& (e mihi ad mei consimilem condescendere fecit 
miseriam, Ego autem digna factis ; tu vero quid fe- 
cisti? Video te mihi in pena similem, quem in actu 
vidco tam dissimilem. Non potuisti me longius se- 
qui. Unde venisti? A summo ccelo egressus es. De 
utero Virginis speciosus forma pre filiis hominum 
processisti, et mecum pendes in ligno! Quis te ad- 
duxit? Sola misericordia : secundum hanc magnam 
misericordiam, miserere mei, Deus. Deus es, non 
tantum homo. Deus es, ego homo, ego plasma 
tuum, quem fecisti ad imaginem et similitudinem 
tuam. Imaginis tu, Deus, miserere. Sed in quo 
agnoscam te misereri? In eo quia imaginem meam 
in te video, similem et eamdem mecum miseriam 
pati. Quid ergo restat, nisi ut sperem? De tanta mi- 
sericordia quis unquam potuit desperare? Ergo me- 
menío mei, cum veneris in regnum tuum. Vadis ad 
regnum tuum, implesti negotium tuum, ad hoc ve- 
nisi ut me reducas tecum. Tecum ire concupisto, 
et pro hoc amarissimam mortem non contremisco, 
nec erubesco. Quomodo enim contremiscerem, ubi 
te mecum viderem? Etiamsi ambulavero in medio 
umbre morlis, non timebo mala, quoniam tu me- 
cum es. Αἴ quomodo erubescerem, quod te Domi- 
' num cali portare viderem ? Quid enim te erubuerit 
et tuos sermones, hunc tu erubesces, cum veneris 
in majestate tua, οἱ Patris, et sanctorum angelorum. 
Qui non bajulat crucem suam, et sequitur me, not 
est me dignus (Luc. xiv, 27), hic est sermo tuus. 


* Qui enim erubescit crucem tuam, erubescit gloriam 


tuam. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Do- 
mini mei Jesu Christi. Crux gloria tua est, crux im- 
perium tuum est. Ecce imperium tuum super hu- 
merum tuum : portas crucem luam, portas portan- 
tem te. Qui portat crucem tuam, portat gloriam 
tuam. Qui gloriam tuam portat, portat te. Portan- 
tem autem tetu portas super humerum tuum, quia 
imperium tuum super humerum tuum. Ergo qui te 
portant, imperium tuum sunt : in ipsis enim tu reg- 
nas, o maxime Imperator. Sed quomodo, aut quo 
portas imperium tuum ? Super humerum tuum. Hu- 
merus tuus altus est, humerus tuus fortis est , hu- 
merus tuus perlingit usque ad Patris consessum, 
super omnem principatum et potestatem el virlutem. 
Illuc reducis ovem centesimam , illuc reducis ovem 
Joseph. 

14. Vade jam secura, ovis Joseph, Christus te 
portat super humerum suum : forlis est humerus 
ejus, noli timere. Altus est , noli ad ima respicere, 
quia nemo mittens manum suam ad aratrum, et 
aspiciens retro, aptus est regno Dei (Luc. ix, 62). 
Suave jugum super filios Adam a die nativitatis eo- 
rum, usque in diem reversionis in matrem omnium. 
Quandiu sum filius veteris Adam, grave jugum 
porto : si essem filius novi Adam,lege jugum porta- 
rem. Quod est onus grave ὃ Talentum plumbi. Et 
quod est onus leve ? Crux Christi. Illud, sicut scri- 


C ptum est, submergitur in aquis vehementibus(Exod. 


xv,10) : istud enatat super aquas. Mira res. Nihil for- 
midolosius homini, quam crucem pati. Sed quare ti- 
ment homines crucem ? Quia latrones sunt : si la- 
trones non essent, crucem non timerent. Ergo qui 
ümet, latro est. Quomodo, inquis, latro est ? Audi 
Christum. Vos autem, inquit, fecistis eam spelun- 
cam latronum (Matth. xxi, 43). Templum Dei san- 
cium est quod estis vos (I Cor. um, 4). Faciunt ergo 
homines se ipsos speluncam latronum. Jugulant ho- 
mines, et trahunt in speluncam suam. Quod enim 
majus homicidium, quam ut se ipsum 9608 interfi- 
ciat homo? vel quod gravius homicidium, corpus 
occidere an spirituin ? O quoties homo spiritum iri- 
terficit ! quot homicidia in semetipso perficit! Quo- 
ties voluntarie et ex studio peccatum perpetrat, quid 
aliud quam se ipsum jugulat? Omnis enim qui ac- 
ceperit gladium, gladio peribit (Matth. xxvi, 52). 
Gladius anims peccatum est, peccatum animi mors 
est. Qui hunc gladium manu proprie deliberationis 
accipit, hoc est, acceptum habet et gratum, pri- 
mus in se ipsum manum mittit , primus semetipsum 
interficit, Gladius, inquil, eorum intret in corda 
ipsorum (Psal. xxxvi, 15). Nec satis est semel occi- 
dere et quiescere : millies et millies crudeles manus 
in se convertunt, οἱ veloces sunt pedes eorum ad 
effundendum sanguinem suum, viri sanguinum et 
dolosi. Quomodo dolosi? Quia congerunt cadavera 
mortuorum in speluucam suam, et operiunt aggere 
terre, ne vel ipsi videant, vel ab aliis videantur. 


191 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


192 


Nolunt ipsi videre , ne horrorem vel putorem inge- [| dulcia poma de ligno vitee decerpit. In hac cruóé 


rant eis in faciem morticina fetentia : nolunt vi- 
deri, ne forte deprehensi tanquam latrones et homi- 
cid& ad horrenda supplicia pertrahantur. Quid au- 
tem in omnibus suppliciis tam horrendum quam 
crux ? Ideo timent crucem latrones , quia crux sce- 
lerum vindex esl, crux impiorum poena est, crux 
tequa lance judicat et remunerat hinc nocentes, illinc 
innocentes. Ideo crux impiis formidolosa, piis au- 
tem super omnia ligna paradisi gratiosa est. Nun- 
quid enim Christus crucem timuit? nunquid Petrus? 
nunquid Andreas? Imo et optavit. Exsultavit enim 
αἱ gigas ad currendam viam (Psal. xvim,6). Et desi- 
derio, inquit, desideravi hoc pascha manducare vo- 
biscum , antequam patiar (Luc. xxi, 15). Mandu- 
cavit pascha cum discipulis , manducavit pascha et 
cum passus est, quando transivit ex hoc mundo 
ad Patrem, Ego, in4uit, habeo cibum manducare , 
quem vos nescitis: meus cibus est, ut faciam volun- 
tatem Patris mei (Joan. 1v,32, 34), et voluntas Pa- 
tris est ut calicem ejus bibam. 

15. Ergo incruce manducavit et bibit, et inebria- 
tus est el dormivit, et ri:it verenda ejus maledictus 
Cham. Filii autem revertentes altissimi soporis 
mysterium pallio contexerunt. Immisit quippe Do- 
minus soporem in Adam, et tulit unam de costis 
ejus, et xdificavit in. mulierem, et adduxit eam ad 
Ádam. Manifesta res est, quia dormitavit et sopora- 
tus est Christus, et de latere ejus quotidie zdifica- 


tur, et pascitur, et nutritur Ecclesia, et adducitur a C 


fiuibus terre, ut assistat regina a dextris ejus in 
vestitu deaurato, circumdata varietate. In cruce ergo 
pascha manducavit, quia ascendit in palmam,etcolle- 
git fructus ejus. Cum exaltatus fuero,0mnia traham 
ad me(Joan.x11,32).Que& omnia?Colum,terram,etin- 
feros. Traxit ad se Patrem,quia clamor ejusintroivit 
in conspectu ejus in aures ejus : et contremuitterra, 
et petr& scissee sunt el monumenta aperta sunt, quia 
vocem Filii Dei audierunt. Sic mediator Dei et ho- 
minum homo Christus Jesus, medius inter coelum 
et terram, pascha manducabat, οἱ fructus arboris 
undique colligebat, quos in corpus suum trajicie- 
bat, quia confluebant omnia ad arborem vitze , quee 
erat in medio paradisi. Restinc:a enim erat framea 
que viam intercluserat. Quis ergo amplius crucem 
timeat ? Vere qui crucem timet, ipse sibi testis est 
quod adhuc latro est. In. cruce enim pendet omnis 
fructus vite, quia ipsa esL arbor vite , quee 681 in 
medio paradisi : ipsa est altitudo ct latitudo, subli- 
mitas el profundum : ipsa bonos colligit et remune- 
rat, ipsa malos disperdit et condemnat : ipsa est 
m)cstorum consolatio, esurientium refectio, perfe- 
ctorum gloriatio. Cireuire possum, Domine, coelum 
et terram, mare et aridam, et nusquam te inveniam 
nisi in cruce; ibi dormis, ibi pascis, ibi cubas in 
meridie. Crux enim tua fides est, cujus latitudo cha- 
ritas, longitudo longanimitas, a!titudo spes, profun- 
dum timor. In hac cruce te invenit quicunque te in- 
venit. ἴῃ hac cruce anima suspenditur a terra, et 


Domino suo adherens dulciter decantat : Susceptor 
meus es Lu,g'oria mea etexaltans caput mevm(Psal. 
ni, 4). Nullus ergo te quierit, nullus te invenit nisi 
crucifixus.O gloriosa crux! radicare in me, ut ascen- 
dam in te. | 
509 CAPUT VII. 
De Jude peccato et desperatione. 

46. Sed ubi crucifixerunt. eum? In Calvarie loco. 
Beatus vere locus, in. quo figitur crux; bona calvi- 
ties, que tali fronde vestitur. Ad hanc calvitiem 
Eliseus ascendebat... Ascende, calve; ascende, calve 
(IV Reg. n, 23). Vide si non calvus est et noster 
Eliseeus. Filius, inquit, hominis non habet ubi caput 
suum reclinet (Luc. 1x, 58). Ecce quam calvus est 


B qui non habet ubi caput reclinet : calvus est, quia 


regnum ejus non est de hoc mundo; calvus est 
noster Eliseus, quia discipuli ejus, relicto eo om- 
nes fugerunt. Quid enim discipuli nisi capilli capi- 
tis, qui omnes numerati sunt? Ergo in Calvarie 
loco vexillum crucis erigitur. Pro eo, inquit, quod 
ambulaverunt filie Sion extento collo et nutibus ocu- 
lorum, decalvabit Dominus verticem filiarum Sion 
(Isa. 11, 16, 17). Decalvet. Dominus verticem ca- 
pilli perambulantium in deliciis suis. Decalvet, 
inquam, verticem filiarum Sion, et faciat ibi Calva- 
rie locum, ut ibi figatur gloria Christ! crux, ubi se- 
dem sibi superbia locaverat. Dilata, inquit, calvitium 
iuwm sicut. aquila (Mich. 1. 16). Aquila decalvats 
perspicuo sole fruitur : sic anims calvities quanto 
dilatatur, tanto se purius in eam vera lux infundi. 
Qui autem sibi comam nutriunt, ceecitatis et gravi- 
tatis sibi damnationem acquirunt. - Propterea lueis 
hujus beate perdidit visionem Absalon, quia gra- 
vabat eum czsaries, οἱ nonnisi semel in anno ton- 
debatur, et crines suos ponderabat ducentis siclis 
pondere puhlico, unde et eodem crine suspensus ad 
arborem interiit. Absalon Patris pax ; ipse est et Ju- 
das, et quicunque in pace Christo est amaritudo 
amarissima, Ave, Rabbi (Matth. xxvi, &9), voce et 
o*culo Patri pacem ferebat. Ore suo benedicebant, 
et corde suo maledicebant. Homo, inquit, pacis mec, 
in quo sperabam, qui edebat panes meos (Psal. XL, 
10), etc. Unus est, et multi sunt. Écce Absalon, 
ecce Judas, ecce corpus satans. Sed quomodo co- 
mam nutriebat? Fur erat, et loculos habebat : ista 
eum cssaries gravabat ; ct semel in anno tonsus est, 
quando semel retulit triginta argenteos, et projeeit 
eos in templo, quos ponderavit ducentis siclis, qui 
numerus immundorum est, et hoc pondere publico, 
non pondere sanctuarii. Peenitentia enim ductus 
peccatum suum valde ponderavit. Peccavi, tradens 
sanguinem justum (Matth. xxvi. &). Singula verba 
plena sunt ponderibus, sed pondere publico, non 
pondere sanctuarii; quia plus erubuit infamiam quam 
conscientiam, plus sui nequitiam quam Dei miseri- 
cordiam ponderavit. Audi pondus sanctuarii. Peccavi, 
malum coram (e feci, dele iniquitatem eam, 
Hinc iniquitatem meam ego agnosco, illinc miseri- 


793 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


794 


cordiam tuam magnam attendo: Miserere mei, Deus A edificio Ezechieli prophete monstratum est (Ezech, 


(Psal. L, 1-6). Audi et pondus publicum. Major est, 
ait Cain, iniquitas mea, quam ut veniam merear 
(Gen. 1v, 13). Retulitergotriginta argenteos, et pro- 
jecit eos in templo. Vide quantum magni pendebat 
eos, Non projecit eos in sterquilinio, sed in templo; 
nimirum talibus semper diis templum suum devo- 
verat. Avaritia enim simulacrorum servilus est, et 
avaritia exczecat oculos sapientium. 

. 47. Ecce infelix. qualiter exceecatus est! imaluit 
se ipsum perdere, quam denarios perire ; denarios 
templo, se ipsum laqueo addixit : amabat heredes 
suos, qui eosdem denarios exinde colligerent, qui 
etiam reservant eos ia sua corbona. Projecit eos 
in templo, et abiens laqueo se suspendit. Jam qui- 
dem diu quod ἃ Christo abierat, et avaritiee laqueo 
86 suspenderat: sed quod fecerat in occulto, palam 
omnibus innotuit. Exterioris poene qualitas suppli- 
cii 1nodum aperuit ; quia per qu& peccaverit homo, 
per hec et punietur. Suspensus crepuit medius : 
plenus eral venter, οἱ ruptus est uter; crepuit me- 
dius, ubi sedes erat satan:. Crepuit ergo vas contu- 
melie, quia non erat de vasis figuli, que probantur 
in fornace. Propter quod in agro figuli, in sepultura 
peregrinorum sortem non habuit, sed velut testa 

crepitans per inane dissiliit. E£ diffusa sunt omnia 
- viscera ejus (Acl. 1, 18). Pecunia viscera sunt avari ; 
illa diffunduntur et perduntur, sed viri misericordie 
colliguntur. Pendet adhuc Judas et Absalon per co- 


XL, 13). Interim tamen et fenestram habes in arca, 
per quam dilectus mittit manum suam, et columbam 
suam excitat. Surge, inquiens, amica mea, speciosa 
mea, columba mea, et veni (Cantic. n, 13, 14). Et 
cum evolat post te, ut apprehendat te, tu effugis et 
ascendis super Cherubin, et volas super pennas 
ventorum; ut non inveniat pes columbse tute. soli- 
dum quid de te, ubi requiescat, nisi iterum ad ar- 
cam revertatur, et tu manu apprehensam iterum in 
sua mansiuncula reponas. Melius est enim in portu 
fidei interim prestolari et quiescere, quam te nimis 
et frustra insequendo, in aquas diluvii intransmea- 
biles decidere et submergi. Aque enim, quse ἃ 
dextro templi latere effluunt, mille passus mensura- 
le usque ad (alos veniunt, et post alios mille passus 
usque ad genua, iterumque post alios mille usque 
ad renes ascendunt. P'ost alios autem mille passus 
in tantum crescit et intumescit fluvius, ut transva- 
dari non possit, sed oporteat retro potius redire aa 
solidum ripe. Ideo sancta animalia ibant et reverte- 
bantur : columba quoque cum non inveniret ubi pes 
ejus requiesceret, ad arcam reversa est. Αἱ vero 
corvus semel emissus nescit reverti, quia non sim- 
plici oculo mundum insequens, vanitatis diluvio in- 
terceptus est. Et merito. Quid enim columbe et 
corvo? quid candide et nigro ? quid Juda et Joanni ? 
quid Christo et Belial ? Et tamen Christus inter Ju- 
dam et Joannem sedet medius, inter electum et re- 


mam capitis, et mulus cui sederat pertransit. Nolite ( probum latronem medius pendet, et Noe inter cor- 


fieri sicul equus et mulus, quia mundus transit et 
eoncupiscentia ᾧ ΗΕ ejus. Crinis Absalon, quo sus- 
penditur, radix omnium malorum avaritia est : ubi 
heec radicaverit, omnium malorum cssaries abuns 
dabit. Mulus vero ex equo et asino mixtus, duplex 
est animus, qui foris ostentat quod intus non ser- 
val. Talis erat Judas, talis Absalon. Foris pietas, 
intus malitia duplex est iniquitas. Equus manifeste 
tumet, asinus simpliciter ambulat, mulus nequam 
et subdolosus incautum  pricipilat. 
CAPUT VIII 

De apertione lateris Christi. 

. 18. Aperi nobis, Domine, aperi nobis ostium late- 
ris tui, quod est in arca tua, ut introducas nos cum 
mundis animalibus, septena et septena. Tu es enim 
verus Noe, quem solum invenit Deus pater tuus ju- 
stum coram se. Hic est, inquit, Filius meus dilectus, 
in quo mihi complacui (Matth. wr, 1'T). Τὰ cogno- 
scis oves tuas, et ille te agnoscunt : quia sunt ani- 
malia munda septena et septena, qui septiformi gra- 
tia et operibus lucis, sabbatum ex sabbato adepti, 
jam digni sunt octavee conscribi, qui numerus tan- 
tum in arca salvatus est. Introduc et nos ad te per 
ostium lateris tui, quod est fides Ecclesi:e, et claude 
ostium a foris, donec pertranseat iniquilas, et ces- 
sante diluvio iterum nobis aperias ostium, non jam 
fidei, sed. spei ostium contra ostium, quod in montis 


(42) Hic aliquid deest. 


vum et columbam. Sed corvus seme] emissus non est 
reversus, quia Judas egressus in aera, submersus est. 

19. Sed quid est, o Domine, quod unus ex militi- 
bus (42), nisi forte ille qui tunicam tuam inconsu- 
tilem forte accepit? Ipsa est nimirum unitas fide- 
lium, qus tibi soli militat, cujus lancea predicatio- 
nis latus tuum aperuit. Vivus est enim sermo Dei et 
efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti (Hebr. 
Iv, 12). Hxc est illa lancea, quam Habacuc propheta 
fulgurantem hastam nominat (Habac. ui, 11). Hanc 
hastam cum urceo atque tulit David a capite 
Saulis inimici sui dormientis : quia superbis et in- 
vidis ac negligentibus sermo sapientie simul cum 
gratia subtrahitur. Sed dormientem filius Sarviz 
confodere voluit semel, ut secundo opus non esset, 
nisi hunc David benigne prohibuisset : qui peccato- 
rem pigrum et contemnentem, nisi misericors et 
longanimis patientia Dei sustineret, gladius satanm 
semel, hoc est in seternum, interficeret. Vult enim 
improbus satan, quatenus qui dormit non adjiciat 
ut resurgat. Αἱ vero misericors David de longinquo 
vertice sepius inclamat: Nonne respondebis, Abner? 
Retribuis enim peccatori bona pro malis, mitissime 
David, et admones, et exspectas diutius, ut respon- 
deat tibi unum pro mille. Illis autem vox tua& 
improba videtur, quia inquietum eorum somnum 


inquietas. Quis es tu, inquit, qui clamas, et inquie- 


tas regem ? BR ll Ab increpatione tua, Domine, dor- 
mitaverunt qui ascenderunt equos, nec evigilare eo 


755 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


X 


795 


vult auriga ipsorum, donec prt&cipites ruant in pro- [| cessabunt, Lia vero post sex filios aut. omnino pa- 


fundum. Rex enim impiorum superbia in umbra 
dormit, in secreto calami, in locis humentibus, et 
protegunt umbrae umbram ejus. Ipse est Ahner qui 
protegebat Saul. Cur, inquit, inquietas regem ? Com- 
pungitur tamen aliquando et superbum cor ad vo- 
cem David, sed non usque ad correctionem. Flecti- 
tur humillimis sermonibus superbus Saul, dicente 
David : Quem persequeris, rex Israel? quem perse- 
queris? Canem mortuum etpulicemunum, sicut per- 
dix in montibus (] Reg. xxvi). Non sine causa vel 


cani mortuo vel pulici se comparat David. Melior : 


est canis vivus, leone mortuo: melior est canis vi- 
vens Deo, mortuus mundo, quam 160 superbus et 
reprobus, mortuus Deo, vivens seculo. Pulex par- 
vulus ct mordet, et salit : sic humilis justus carna- 
lium vitia mordet confidenter, et salit in montibus, 
uhi tutissimum habet refugium, ut non timeat per- 
dicem adulteram, quz persecuta est Eliam, et Joan- 
nem Baptistam interfecit. 
CAPUT IX. 
De sepultura Domini. 

20. Da mihi, Domine, portionem in terra viven- 
tium, in sepultura peregrinorum, in agro Hachelde- 
mach, qui prelio magno sanguinis tui emptus est. 
Ibi enim sepulti sunt omnos patres nostri, qui super 
terram banc adven: fuerunt et peregrini. Ibi Abra. 
ham pulcherrimam conjugem suam Saram in spe- 
lunca duplici sepelivit. Sed quid est quod nec agrum 


rere cessat, aut filiam parit. Ipsa est carnalis vo- 
luptas, qus sub specie discretionis nonnunquam 
subrepit aclive. Sed tamen si vere vidua fuerit, 
salvabitur, non per filie, sed per filiorum genera- 
tionem. [n spelunca itaque duplici Patriarche nobi- 
les una cum suis conjugibus sepulti sunt. Habita- 
runt enim in tabernaculis, sicut advenge et pere- 
grini super terram : ideo sepulturam peregrinorum 
tam ipsi, quam 1(ota eorum successio hereditate 
possident. 

21. Sed quid est quod Jacob grandevus patriar- 
cha, majore quam cseteri ambitione, suavitate et 
gloria, ibidem a filio suo Joseph sepelitur? Per Jacob 
grandzvum perfecta charitas exprimitur, in qua 
Patera Filio imo cum Filio consepelitur, dicente 
ipso, quia δὲ quis diligit me, sermonem meum serva- 
bit, et Pater meus diligeteum, et adeum veniemus, 
et mansionem apud eum faciemus (Joan. xiv, 23). 
Hc est illa gloriosa et suavis sepultura Patris an- 
tiqui dierum, qui diligentes se ibi consepelit, et 
abscondit eos in abscondito faciei sue a conturba- 
tione hominum. $349 Illuc et ossa Joseph, Salva- 
toris nostri memoria, ex /Egypto quotidie referun- 
tur a filiis Israel. Non enim ossd Joseph JEgypto 
relicta sunt, quia fetentia et dealbata sepulera de- 
testatur. EL Moysen Deus sepelivit, sed sepulcrum 
ejus usque in hodiernum diem ab homine non inve- 
nitur (Deut. xxxiv, 6). Denique quis poterit il- 


ipsum gratis accipere voluit, nec in electis eorum C luc ascendere, ubi ille ascendit per medium nebule 


sepuleris mortuum suum sepelire? Quia nec sine 
pretio sanguinis Christi, gratis se per se ipsum sal- 
vandum credidit, nec bonum sibi cestimavit esse, si 
in fetentibus mundi sepulcris habitaret. In electis, 
ait, sepulcris nostris sepeli mortuum tuum (Gen. 
xxi, 6). Habet mundus electa sepulcra, illos uti- 
que, quos elationisfastigium, vel superstitionis opero- 
sitas perspicuos reddit. Tota /Egyptus sepülcris ple- 
na est; neque enim erat domus in qua non jaceret 
mortuus. llla sepulcra in deserlo desiderabant filii 
Israel. Deerant, inquiunt, in /Egypto sepulcra, ut 
cadavera nostra jaceant in deserto nuda et inhuma- 
ta? (Exod. xrv,11.)Intalibus sepulerisnoluit mortuum 
suum sepelire sanctissimus Patriarcha. Sed ubi ? In 
spelunca gluplici, ubi spes bonorum operum et amor 
contemplative requiescit. Ibi enim et Lia condita ja- 
cet. Ergo Sara et Lia in spelunca duplici abscondite 
suut. Illa prius sterilis, postmodum senex, filium 
gaudii unum tantummodo peperit : hiec post sex fi- 
lios parere cessavit, nisi quod novissime filiam, sa- 
cri generis ignominiam, peperil. Mira res! heec que 
sex habuit filios parere cessare dicitur : que unum 
tantummodo, parere cessare non memoratur. Sed 
activa finem habet, contemplativa semper parit. Illa 
in dolore, ista ia gaudio parturit. Et tamen utraque 
in eodem agro sepulta est. Nam Rachel juxta Be- 
thilehem subter ilicem crucis posita est. Nimirum sc- 
det ad pedes Jesu, ut de domo panis semper fecun- 
da pariat. Ergo Sara et Rache! nunquam parere 


in altissimum montem, et fuit ibi quadraginta die- 
bus et quadraginta noclibus, et vidit, et. serutatus 
est exemplar iabernaculi admirabilis, quod fixit 
Deus, et non homo? Propterea usque hodie, dum 
legitur Moyses velatam habet faciem, quia ab ho- 
mine mortali sepulerum ejus non invenitur. In 
eodem agro sanguinis et gloriosa regum linea sore 
tem accepit, qui sepulti sunt in sepultura patrum 
suorum in Jerusslem : illie et Prophetarum visio 
et Machab:orum bellicosa virtus gloriose ostenditur. 

22. Comparetur jam, si placet, huic sepulture 
peregrinorum, illa quondam gloriosa in regnis, in- 
elyta insuperbia Chaldeorum, turris Babel. Quid 
simile huic nostre sepulture reperitur? Ibi una in 
plures lingua discinditur; hic quinque civitates 
JEgypti, nonjam lingua vel /Egyptia vel Chananiude 
loquuntur, sed Civitas solis vocatur una. De illa si- 
quidem turre Babel projecta est meretrix Jezabel, 
fornicationum mater, idolorum cultrix, avaritite ar- 
tifex : et cum eam sepelire vellent, qui& erat filia 
regis, non invenerunt nisi tantum calvariem et ma- 
nuum summitates, οἱ sanguine respersum parietem. 
Hsc sane est impiorum sepultura, hec digna retri- 
butio, quod ex eis nonnisi summitates manuum, 
hoc est, operum vix exirema remanent, et calvaries, 
que fuerat locus superbis spoliatus capillorum glo- 
ria : quia vidi impium superezaltatum, el elevatum 
sicut cedros Libani; et transivi, et. ecce non erat 
(Psal. xxxvi, 35, 36). Hicest calvaries Jezabel, quie 


791 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 198 


vestita erat decore meretricio,et pinxerat oculossuos A secreto cubiculi tui. Ibi te ambiunt sexaginta fortes 


stibio. Decalvatus est superbis vertex ; non est qui 
jam dignetur aspicere, nisi qui voluerit nefas ejus 
abhorrere, ut lavet manus suas in sanguine pecca- 
toris, et velut equus fortis et velox, meretricem pro- 
jectam ungula sua confodiat, et conculcet, et pre- 
tereat, Propter hoc et paries ad hsec sanguineus re- 
lietus est, ut terreat viros sanguinum et dolosos, 
qui propter avaritiam suam lapidant humilem Na- 
both. Sed canes impudentissimi, amatores cadave- 
rum, carnes sibi fornicarias incorporant, unde et 
sanguinem ejus consequenter lambunt; quia sicut 
libidinis, ita et ultionis participes erunt. Alii vero 
sunt canes, qui fiunt ex inimicis ab ipso (Psal. 
Lxvir, 24), qui famem justitie patiuntur, et circum- 
eunt civitatem, non Babylonie, sed Ecclesie, et 
quod mortuum ἃ vitiis ibidem reperiunt, comedunt, 
et sibi consepeliunt. Vi autem his quos extra civi- 
tatem mortuos volucres, hoc est dsmones, per 
inane volantes comedunt, quales fuerunt Achitho- 
phel et Absalon, et Jezabel et Judas, qui accipientes 
in vano animam suam, in vano etiam efflaverunt 
eam! 

23. Sed redeamus ad agrum Hacheldemach, ut 
admiremur et temulemur potius beatarum mansio- 
num gloriam, quoniam memoria impiorum peribit 
cum sonitu; memoria vero justorum vivet in se- 
cula ssculorum, quales fuerunt Joseph qui erat 
decurio, vir justus et bonus ; et Nicodemus, qui 
quondam noctis, sed jam diei minister, ad perun- 
gendum corpus Domini, cum ferebat mixturam 
myrrhe eL aloes quasi libras centum. Tales sepul- 
ture sus ministros amat Jesus, qui corpus ejus 
audacter eripiant de potestate tenebrarum, et sibi 
vindicent, ui sciat unusquisque vas suum possidere 
in sanctificatione et honore, ligantes illud eastitatis 
legibus, et discipline linteis, et ἃ vermium putre- 
dine conservantes per mixturam myrrhee et aloes. 
Sunt enim hz: species amare quidem, sed corru- 
ptelam removentes ; quoniam laboriosa quidem est 
castigatio carnis, sed aliter neque mens, ;neque ipsa 
caro servatur imputribilis. Quasi libras centum 
(Joan. xix, 39). O mensuram bonam et confertam! 
Librandum sane est inter corpus et animam discre- 
tione subtilissima, ut unumquodque plenum suum 


se habere gaudeat, et fiat pax ei squalitas ioter D 


carnem et spiritum, quatenus et mensura teneatur, 
et non deseratur perfectio. Hz sunt quasi libree cen- 
tum, 408 corpus Jesu in sepulero fidelium, inte- 
grum ὅ Κ δ et sanum custodiunt. En lectulum, Sa- 
lomonis sexaginta fortes ambiunt, omnes tenentes 
gladios, ad bella doctissimi. Lectulus tuus, Jesu 
Christe, plus quam Salomon, sepultura tua est, in 
qua sabbato requiesti ab omni opere quod patrasti. 
Est autem monumentum tuum in horto novum et in 
petra excisum : quia amica tua fidelis anima hortus 
conclusus est (Can/. 1v, 19), οἱ renovatur quotidie 
in agnitione tua, et solidatur in pelra amoris tui, 
eonsepeliens se ipsam tibi in interiori bomine, in 


ex fortissimis Israel, ín quibus opera sex dierum, 
oper& bona valde perfecta sunt, ut in senario et de- 
nario legis imagimem et similitudinem tu&m con- 
servent. | 
CAPUT X. 
De militum custodia ad. sepulerum Christi. 

24. Isti melius te custodiunt quam fallax impio- 
rum custodia, quia sunt ad bella doctissimi non so- 
lum carnis illecebras, sed etiam potestates aerias, 
nocturnosque timores abigere. Illi qui nocte sicut 
ebrii sepulerum tuum obsident, illic. trepidaverunt 
timore ubi non erat timor, quoniam potestas tene- 
brarum lucem non sustinens, ad nuntium vite facti 
sunt velut mortui. Non ergo te custodiunt filii no- 
clis, sed filii diei : illis enim horrorem incutit splen- 
dor tuus, ut fugiant ἃ te; istis autem gaudium, ut 
approximent ad te. Nobíis,aiunt, dormientibus vene- 
runt discipuli ejus, et furatisunt eum (Matth. xxvii, 
43). O mendaces! verum dixistis,sed mentita est ini- 
quitas sibi. Dormientes enim Christum custodire 
non possunt, sed qui mane vigilaverint ad me, in- 
venient me. Vobis quoque dormientibus quid nisi 
somnia apparent? Eoce habetis copiosam in mani- 
bus pecuniam : illam si potestis custodite, ne fures 
effodiant, vel furentur. Nam discipuli Christi suum 
thesaurum custodient. Unusquisque quod amat, hoc 
servarestudet. Certe Michol amabat David magisquam 
patrem suum Saul, ideo per fenestram dimisit eum et 
servavit. Quid est hoc? Michol filia Saul, filiaquondam 


C superbie, postquam nupserit specioso David, inci- 


pit odisse patrem suum, cui dicitur in Psalmo : 
Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obli- 
visceredomum patristui,et concupiscet rex decorem 
tuum (Psal. xuv, 11, 19). Unde per fenestram di- 
mittit David. Illam intelligite fenestram, per quam 
dilectus mittit manum suam. Per hanc fenestram 
dimittitur ab amica sua ad amicam suam, hoc est 
ad se ipsam ; et absconditur in interiore homine, 
ubi et securus vivat, οἱ iniquos leleat. Abscondit 
enim se, et exit de templo perfidie : quoniam dum 
citharizat coram Saul, ut spiritum Domini malum 
faciat ab eo recedere, illum impius hasta cum pa- 
riete tentat. configere. Sed declinante David, quid 
est quod parieti hasta infigitur, nisi quod recedente 
Christi gratia, mens indurata 80:5 malitise telo con- 
foditur? Quid autem it& hodieque perosum habet 
rex tenebrarum Saul, quam David generum suum? 
Propter quod absente David filiam suam tollit, et dat 
alteri marito ignobili: sed manu fortis eum redierit 
et acceperit regnum, rursus sibi vindicat suam, 
quoniam desponsaverat sibi eam ducentis preputiis 
Philistinorum (/ Reg. xvim, xix, xxv, et II Reg. 111), 
& qua non solum carnis, sed et mentis immunditias 
abscidat. 

$5. Vs peccatoribus, Domine, sepulcrum tuum 
obsidentibus, quoniam vere declinas ab eis, et non 
inveniunt te in lectulo tuo suavi et florido, sed po- 
tius offendunt in statuam eordis sui tenebris invo- 


759 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DONINI. 


e 


lutam, habentes ad caput suum pellem caprinam, MÀ visceribus nostris , quatenus in te et Deum, δὲ pro- 


peccatorum suorum memorian fetentem. Beatus 
autem qui vigilat ad monumentum tuum ut custo- 
diat te, et luctatur mane cum Angelo resurrectionis, 
ne dimittat eum, donec audiat aliquid de nomine 
ejus, quod est mirabile, ut et nomen Jacob commu- 
tetur in Israel, et transmisso anims [add. gladio] 
doloris statim oriatur ei sol justitis. 


514 CAPUT XI. 


De lapidis revolutione, angelorum apparitione, et 
' Ghristi resurrectione. 


$6. Quis revolvet nobis lapidem ab ostio monu- 
menti? (Marc. xv1, 3.) Cleusum est, Domine, ostium 
mentis mer, et premit intellectum meum lapis mor- 
talitatis, preegravatus pondere iniquitatis mez; nec 
humane prorsus valent illum amovere vires, nisi 
omnipotens Sermo a regalibus sedibus veniat, An- 
gelus consilii, qui diruat maceriam inimicitiarum, 


et aperiat. nohis sensum ut intelligamus Seripturas, . 


et videamus linteamina posita ante nos, humanitatis 
et resurrectionis tue verissima testimonià. In qui- 
bus qui te adjuvante scrutari te potuerit, preegusta- 
bit aliquid de gloria resurrectionis, quam preeparasti 
. Qiligentibus te : cujus primitias in sinu tuo colle- 
gisti, jam offerens eam semper in conspectu Patris 
tui, tostas igne Spiritus saucti. Et ille quidem an- 
gelus tanti gaudii preenuntius, qui revolvit lapidem, 
et impias mentes perterruit, pias autem blande le- 
niens timere prohibuit; ille, inquam, angelus non 
tantum verbo, sed vultu, habitu, vel actu beate re- 
surrectioni testimonium perhibuit. Revolvit enim 
lapidem, et super eum sedit, lapidem, inquam, qui 
eliam nunc advolutus est super nos, et faciem no- 
siram deprimit. Quod in prima quoque resurre- 
ctione quse est anims, non est dubium fieri, ut pre- 
mentem se corruptionis sarcinam versa vice spiritus 
suhjiciat, ac velut judex et dominus inferioris sui 
regimen accipiat. | 

27. Quid autem per candorem nivis, vestimento- 
rum speciem, nisi corporis nostri frigida et mun- 
dissima castitas, que presidenti in se angeliez cla- 
ritati et testimonium pr&bet, et obsequium? Porro 
aspectus ejus interior, ubi signatum est lumeri vul- 


ximum diligamus. Circumdederunt nos dolores 
mortis, et torrentes iniquitatis conturbaverunt nos : 
circumdedit nos mortalitatis nostre vestimentum 
sScaturiens vermes, qui me assidue comedunt et noh 
dormiunt, qui sunt dolores prenuntii doloris illius 
maximi, qui venit super nos velut armatus, et im- 
providos molitur obruere. Quamvis et quis tam pro- 
vidus, ut terrorem illius possit sustinere ? Attamen 
velimus, nolimus, certe sustinendus est, certe trans- 
meandus, Sed noli oblivisci pallium Elie; alioquin 
torrens tibi sine illo non dividetur. Sunt et alii tor- 
rentes iniquitatis, pelagus peccatorum meorum, qui 


conturbant me, atque utinam sic conturbarent, ut 


cum dolore clamarem : Pater mi, pater mi, currus 
Israel et auriga ejus (IV Reg. n). Conturbant enim 
me torrentes iniquitatis, auferentes mihi lumen 
oculorum meorum, ut non possim videre piissimum 
Eliam, quando tollitur a me. Si enim viderem, pro- 
fecto duplex fieret in me ejus spiritus, et clamarem, 
Pater mi, pater mi, Misit Deus spiritum Filii sui in 
corda nostra, ait Apostolus, clamantem, Abba, Pa- 
ter (Galat. iv, 6). Duplex spiritus duplo clamat, 
Pater mi, pater mi. Pater mi creator, pater mi re- 
formator, pater mi, pater mi. O vox affectuosa! 
Currus Israel et auriga ejus, portas et regis, susti- 
nes et gubernas. Quem ? Israel credentem in te, su- 
Spirantem ad te. Ecce sublatus es, amplius te non 
O15 videbit tuus Eliseeus. Remansit tamen ei pal- 
lium tuum in memoriam tui, ut presentia. absentise 
tuze dolorem ejus semper et augendo leniat, et le 
niendo augeat. 

28. Hoc sumite, ait, ín meam commemorationem 
(Luc. xxi, 19). Hoc est Sacramentum corporis tti, 
quod sumimyus in tui commemorationem, donec ve- 
nias. Pallium tuum est caro tua, qua vestitus ad nos 
processisti, et latuisti quidem perfidos, sed fidelibus 
tuis te ipsum ostendisti, sicut et usque hodie. Sub 
hoc pallio abscondita est maxima fortitudo tua, 0 
fortissime Samson, quam etiam dilecte non diligenti 
te ad ultimurn non celasti, ut inimicam verteres in 
amicam. In tantum amasti mulierem non amantem 
te, sed persequentem te, ut propter amorem ejus sa- 


tus tui, Domine, sicut fulgur, et terribilis est, et D pientia tua stultesceret, et fortitudo infirmaretur. 


lucidus : terribilis, ut inimicos anime scindat me- 
dios οἱ perterreat; lucidus autem, ut tibi vero lu- 
mini cum justitia semper appareat. Talis erat facies 
Moysi ex consortio sermonis tui, id est, et luminosa 
et terribilis, quia cornuta erat δὰ ventilandum ini- 
micos, οἱ velata splendore, quem carnales oculi 
ferre non poterant. Et nunc, Domine, scimus et 
gaudemus, quia resurrexisti vere a mortuis, et 
longe divisus es a nobis adhuc mortalibus, quia 
ascendisüi super equos tuos igneos, et currum 
igneum, qui decem iillibus multiplex est : verum- 
tamen cecidit nobis a te, οἱ apud nos usque liodie 
remansit pallium tuum, que sunt linteamina cor- 
poris tui, quibus potentie tuze opem experiamur in 
tempore opportuno, ut spiritus tuus duplex flat in 


Sed quod stultum est Dei, sapientius factum est 
hominibus, et quod infirmum Dei, fortius homini- 
bus : quoniam voluntarie te ipsum Patri, sacrificans, 
et ex postestate tua moriens, concussisti principes 
tenebrarum , et regnum eorum attrivisti, et facta 'est 
crux tua Judeis quidem scandalum, Gentibus autem 
stultitia, his vero qui credunt, Dei virtus et Dei 8t- 
pientia (I Cor. 1, 23-25). 
CAPUT XII. 
De Christi apparitione facta déíscipulis euntibus 
Emmaus. 

29. Quandiu sumus in hoc corpore, peregrtins- 
mur abs te, Domine. Ambulas quidem eum his qui 
diligunt te, et loquuntur et tristantur super te ; sed 
tàmeft peregrina est facies tua, δὲ cum oegnosecam 


761 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI: 


702 


eos, non tamen cognosceris ab eis. Vere tu es ille ἃ sum nobis temperat, et Spiritus sancti lux tenebras 


Joseph, qui ad fratres tuos quasi ad alienos durius 
loquebaris, non indignatione, sed miseratione ; dum 
illos duos in via ambulantes et tristes appropin- 
quans, et docebas, et arguebas: O stulti et tardi 
corde ad credendum ! (Luc. xxiv, 25). Veniunt ergo 
ad te quasi alieni fratres tui, sed tu benigne approe 
pinquas eis : veniunt ad te cum asinis stultitie et 
tarditatis sug, el cum saccis vacuis pre inopia; 
sed tu non solum frumento reples eos, quin etiam 
pecuniam reddis ligatam in ore saculi. Aperto, in- 
quit, unus sacco ut daret jumento pabulum, inve- 
nil pecuniam in ore saculi. Reddita est, ait, mihi 
pecunia, en habetur in sacco (Gen. xvn, 277, 28). 
Quidnam est quod fecisti nobis, Deus? vacui et stulti 
veniunt ad te, sed tu. remittis eos onustos, et abun- 
dantes frumento sapienli? ; insuper et eloqnentie 
pecuniam reddis ligatam auctoritate Scripture: quia 
linguas infantium facis disertas, ut dent jumentis 
nondum intelligentibus te pabulum et mensuram 
tritici in tempore suo. 

30. Gradere nunc et nobiscum, Domine, ne deso- 
lemur et tristemur in via hac qua ambulamus: quo- 
niam tu ipse quondam precedebas filios Israel in 
columna nubis per diem, et in columna ignis per 
noctem, et ad nutum tuum deponebant tentoria, et 
rursus erigebant, Qux est autem nubes que prece- 
dit veros Israelitas, nisi verissimum et sanctissimum 
corpus tuum quod in altari sumimus ? in. quo vela- 
tur nobis altitudo diei, immenaitas majestatis tue, 
cujus et calorem et splendorem mortalis infirmitas 
suslinere non posset, nisi mediatrix nubes iuterpo- 
sita et ardorem desuper temperaret , et tutam subtus 
viam premonstraret. Hanc nubem totus exercitus 
sequitur, Domine rex sabaoth. Qui autem non se- 
quitur eam, in tenebris est, et in tenebris ambulat, 
et nescit quo eat. Relucet enim de hac nube semita 
quie ducit ad vitam, semita humilitatis et patientis, 
semita mansuetudinis et misericordie, et quidquid 
humano generi per incarnationis tu:& mysterium re- 
velare dignatus es. Relucet nobis ex*hac luce legis 
et prophetiz gloria, quoniam Moyses et Elias tecum 
apparuerunt in monte, sed nubes lucida obumbravit 
eos: nec ipsi enim, sicut et nos, sine tua protec- 
tione salvari potuissent. Verumtamen illis sicut 
amicis et domesticis, imo domesticorum et amico- 
rum tuorum przecipuis, sacramenti tui nubes erat 
prelucida, qua: nobis jacentibus et projectis a facie 
oculorum tuorum valde subobscura est : sed imper» 
fectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo 
omnes scribentur, quoniam $36 sub nube tua nu- 
tris et perficis, et deducis velut ovem Joseph. Hec 
est columna nubis, qui per diem prscedebat filios 
Jsrael. Columna vero ignis per noctem Spiritus san- 
cius est , qui super Apostolos in igneis linguis appa- 
rüit, qui czscitatis nostre caliginem illuminst et 
sursum erigit, ut sapiamus ea qui sursum sunt, 
non qus super terram, Nubes ergo per diem, et co- 
Jumna ignis per.noctem; quia caro tua et divinitalis 


C 


nostre mentis illustrat. Igitur dum loquereris in via 
duobus discipulis tecum pariter euntibus, et. nubes 
peregrina faciem tuam tegeret, Nonne, inquiunt, cor 
nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in 
via, et aperiret nobis Scripturas? (Luc. xxiv, 32, 
35). Ardebat nimirum intus columna ignis, quia foris 
columna nubis loquebatur ad eas. 

31. Sed ubi tandem cogauoverunt eum ? In frac- 
tione panis. Et vere nou cognosceris, Domine, nisi 
in fractione panis. Panis caro tua est. Fregisti ma- 
nibus tuis corpus tuum, quia potestatem habebas 
ponendi animam iuam, et iterum sumendi eam. Fre- 
gisti corpus quod foris spparebat, et ostendisti me- 
dullam quz intus latebat ; nisi enim patereris, non 
eegnosceris. Ibi, inquit, abscondita est fortitudo 
ejus (Habac. πὶ, Δ). Que est autem fortitudo tua, 
nisi misericordia, nisi mansuetudo, nisi humilitàs, 
nisi patientia ? Has virtutes fortissimas el suavissi- 
mas in fractione panis, hoc est in passione tua, no- 
bis ostendisti. His virtutibus caro (ua, quod nos su- 
mus, nutritur paulatim, el proficit, et perficitur. Et 
primum quidem inter duas molas spei et timoris 
molitur sicut frumentum, ut fiat nova conspersio, 
Deinde cum in formam panis transierit, coquitur in 
clibano passionum : postea cum benedixeris ei omni 
benedictione spirituali, et dixeris, Consummatum 
est (Joan. xix, 30), frangis et ipsum corpus nostrum 
quod in manibus tuis est, et in manus tuas commil- 
timus; et ibi agnosceris, non in specie peregrina, sed 
in facie propria, ut jam non lancea latus tuum nobis 
aperiat, sed digito palpare et videre possimus quia 
tu es, Domine, Deus noster. 

CAPUT XIII. 


Pia ad Christum aspiratio ad obtinendam sacra 
Scripture intelligentiam. 


32. Pater orphanorum et judex viduarum, nun- 
quid non vides viduam hanc pauperculam et deso- 
Jatam, animum meam, non habentem aliquos neque 
fratres, neque &micos, aut vicinos, a quibus mutuo 
accipiam vasa vacua non pauca, qua mihi filii mei 
suggerant ; et ego infundam de modico olei, quod 
mihi de te residuum est. (IV Reg. 1v), ut tu be- 
nedictionis tuze plenitudinem omnibus exbibeas ? In- 
telligo enim, Domine, vasa vacua esse, litteraleg 
quosdam et historicos sensus Scripture tus, quee 
non pauca sunt, ut (otus mundus ea capere non 
possit. Quae quidem vasa sanclissimi templi tui Β4- 
bylonius rex, 'hoc est superbie principatus, captiva 
sibi ducit, suisque conviviis, non ad gloriam, sed 
ad ignominiam suam -servire cogit, usurpans sibi 
scientiam legis tus, et bibens in vasis sanctuarii vi- 
num prostitutionis sut, unguentis meretriciis do- 
naria tua commaculans. Propter quod eliam ex 
adverso parietis, crudelis, sed justa contra eos sen- 
tentia conscribitur; quia omne regnum in se ipsum 
divisum desolabitur (Luc. X1, AT); et tradetur Me- 
dis οἱ Persis (Dan. v), qui argentum non que- 
rant, nec aurum velint, sed yenenatis et. ardentibus 


763 


MEDITATIO IN PASSIONEM ET RESURRBCT. DOMINI: 


TOA 


sagittis parvulos εἰ stultos eorum sensus interfi- ἢ quinquagenario crematur hircus, in secundo aries 


ciant. Tu autem, Domine, pauperis et desolat: vidus 
misereberis, ne pessimus et importunus fenerator, 
qui ad usuram perditionis mee , multa mihi talenta 
iniquitatis sus credidit, duos filios meos, interiores 
animse mes sensus, ad serviendum sibi tollat. Bo- 
num et salutare consilium tuum, ut. petam mutuo 
vasa non pauca, et benedictione superabundantis 
olei redimam peccata mea ; de reliquo autem cum 
filiis meis vivam. Sed quia nec vicinos habeo, nec 
liberos, a quibus commodem exercitium mentis 
mes, statim, ut remisero manus, invadit me credi- 
tor improbus ille, et duos filios meos, id est intel- 
Jectum 58 9 et affectum, inerti vanisque jllusio- 
nibus suis deservire cogit. Tu ergo, misericors vi- 
dusrum defensor, quoniam dives es nimis et d&às 
omnibus affluenter ; tu, inquam, ipse mihi commoda, 
et vasa qui nosti ad bec utilia esse, et oleum ut 
tua sint omnia, el omnia serviant tibi: quia nolo 
in Egyptum oleum tuum deferre, ut non peccem ti- 
bi, sed tantummodo ne panem otiosa comedam; 
quin potius tota die exercear in justificationibus 
tuis οἱ vivam. Et ecce quod filius memorie meg 
mihi obtulit, sicut primum inter manus meas incidis, 
arripiam. 
CAPUT XIV. 

De tribus Quinquagenariis αὐ Eliam missis, ad 

capturam centum quinquaginta trium piscium 

allegorice relatis. 


83. Stabat Elias in vertice montis, et mittitur ad Q 


eum quinquagenarius primus, qui igni consumptus 
est, et secundus similiter ; tertius tamen humilitatis 
et devotionis merito reservatus est. Ecco vas, sed 
vacuum, quia potius sie acceptum crudelitatem re- 
sonat. Impleatur oleo, et gravis ex eo sonus cessa- 
bit. Quis enim Elias stans in vertice montis, nisi 
[suppl. to] Domine Jesu qui sursum Patri assistis ὃ 
Venit ad te quinquagenarius primus, quem tibi ari- 
dus pre nimia siccitate mundus transmittit, et cla- 
mat ad te: Homo Dei, descende de monte (IV Reg. 
1). Mundus enim cognoscit quia sine te salvari non 
potest. Homo Dei [al. Deus] et Deus homo, moveat 
te quem quaeris homo, ut homini condescendas. 
Descende de monte. Nullus tibi appropinquare po- 
test, nisi tu appropinquaveris ei ; nullus ad te potest 
ascendere, nisi tu descendas ad eum. Homo Dei, 
descende de monte. Tu es mons elevatus super verti- 
cem montium : descende et compatere nobis in con- 
valle lacrymarum. δὲ homo, inquit, Det sum, descen- 
dat ignis de colo, etc. Ignem enim veni mittere in 
terram (Luc. xi, 49), et quam volo ut accendatur, 
et devoret te, οἱ quinquaginta tuos ! Obsecro, Domine, 
ut super me descendat ille ignis, et devoret in me 
veterem hominem cum actibus suis. Hic est quin- 
quagenarius primus, quem tuus ignis devorat ut ab 
omni opere servili requiescere faciat. Quinquagena- 
rius autem secundus, ipsa est activa, que similiter 
finem habet, sabbatum ex sabbato. Hanc quoque in 
holocaustum tuus ignis absumit. Et in primo quidem 


incenditur. Tertius autem, qui est ressurrectionis vel 
contemplationis, finem non habet, sed cum Elia 
semper vivit. Unde bene lectum est in Evangelio de 
magnis piscibus centum quinquaginta tribüs, qui 
omnes in unum piscem redacti sunt, quem super 
prunss positum septem discipuli viderunt, et una 
cum Jesu, qui octavus erat, pransi sunt (Joan. xxi, 
1-13). 

34. Ipse numerus, hoc est centum quinquaginta, 
qui sunt tres quinquagenarii et septem discipuli, re- 
quiem concorditer sonat ; et sicut. singuli quinqua- 
genarii ad unitatem, ita septem discipuli ad octa- 
vam, hoc est ad Christum, tendunt, et in uno omnes 
eonsummaniur. Sicut autem unum corpus, unus 
panis, unus homo vel unus piscis, Christus et omnes 
electi: ita diabolus cum omnibus reprobis, unum 
corpus et unus hostis. Est enim aquila grandis ma- 
gnarum alarum, etc. Aquila, propter nimiam nature 
plumalis perspicaciam : grandis, propter superbie 
altitudinem ; magne ale et adhaerentes sibi, et ex- 
tollentes eum, malignorum spirituum potestates, 
longo membrorum ductu pessimi homines, quorum 
ministerio fungitur ad pugnam contra bonos. Εἰ 
bene longo, quia adhuc quotidie veniunt et durant 
usque ad finem seculi, ducatum superbie sequen- 
tes : plena plumis, fallacie dolis, et varietate, quia 
easdem artes variis modis ad decipiendum transfi- 
gurat. Veniel ad Libanum, animam sseculi, et vitm et 
fidei merito candidatam. Tulit medullam cedrs. Ce- 
drus imputribilis, altitudo spei, cujus medulla cha- 
ritas, quam singulariter nititur expugnare diabo- 
lus. Summitatem frondium ejus avellit ; id est, ser- 
monem sapientie, qui excellentissimus est, avellit 
ab amore Dei, e£ transportavit in terram Sennaar 
(Exech. xvi, 3, &), hoc est, fetoris eorum, quod si- 
gnificat inanem gloriam. 

5358 CAPUT XV. 


De Marie Magdalena devotione in Christo requi- 
rendo, el ejus visione. 


35. In die ifla sibilabit Dominus musca qua est 
in extremo fluminum /Egypti, et api qua est ἐπ 
terra Assur (Isa. vii, 18). Sibila, Domine, et huic 
musce 'immundz, peccatrici animse mes: spiritus 
tuus bonus deducat eam in viam rectam, ut. vadam 
ad excelsam et montuosam promissionis terram, quse 
de superioribus suis irrigatur, et de coelo exspectat 
pluviam, non sicut terra Egypti, quam fluvius de 
terra ebulliens totam cooperit. Non est enim mons 
oppositus, non est aliquod obstaculum concupiscen- 
tiis Egypti ; sed sicut de terrena mente ebulliunt, 
super dejectam animse superficiem sinc mora de- 
currunt. 

36. Habet autem septem ostia fluvius Egypti, quie 
de uno capite, id est. superbia, derivantur. Horum 
extremum intelligitur luxuria carnis, de qua musce 
nascuntur, immunditiee semper amatrices ; nec istam 
desplicit superabundantia gratie, sed sibilat et evocat 
eam de extremo flaminum, et jungit api quie erat in 


766 


MRDITATIO IN PASSIONEM ET RBSURREGT. DOMINI. 


106 


terra Ássur, ut veniant et requiescant simul in tor- A Dominum tuum consequaris. Iterum et iterum incli« 


rentibus vallium et in cavernis petrarum, et in om- 
nibus Ífrutelis et in universis foraminibus. Apis 
virgo est, sed quandiu in terra Assur, hoc est, ela- 
tionis moratur, me] non potest operari ; sola repro- 
missionis terra lacte et melle fluit. Sibilante ergo 
gratia, musca et apis conveniunt, simul requie- 
scunt in torrentibus vallium. In illis torrentibus et 
apis de superbie de musca de luxurie sordibus 
emundantur. Torrentes vallium discipline sunt hu- 
militatis. Torrentes quare ? Quia si quis meeror, si 
qua gravitas in corrigendis vitiis, cito pretereunt. 
Unde mulier cum parit tristitiam habet (Joan. xvi, 
91), etc. Nam labor vertitur in amorem, et teedium 
in desiderium, et amaritudo in dulcedinem, sicque 
de torrentibus vallium proficiunt ad cavernas pe- 
trarum. Petre firmissimi atque fortissimi in fide 
Patres sunt, in quorum passionibus veluti suis 
exemplaribus musca et apis quasi columbe nidifi- 
cantes requiescunt. Unde non cessat manus eorum, 
non cessat pes; sed in omnibus frutetis bonorum 
jugiter exercitate, sic demum δὰ contemplationis 
foramina perveniunt. 

37. Hec sunt opera tua, Domine Jesu, quia sunt 
bona valde. Sic Marise Magdalene sibilasti, de qua 
non unum, sed septem flumina ejecisti. Vide quo- 
modo requievit in torrentibus vallium : intravit in- 
ter epulas discumbentium, cucurrit ad pedes Jesu, 
effundebat super eos torrentes lacrymarum : ad 


nare, vel locum $19 vacuum, ubi positus fuerat, 
ssepius intuere. Amplius et amplius ipse te ad plo- 
randum locus irritat, dum ejus quem queris absen- 
tiam repraesentat. 

38. Vidit, inquit, duos Angelos in albis sedentes, 
unum ad caput, et unum ad pedes, ubi positum fue- 
rat corpus Jesu. Mulier, inquiunt, quid ploras? quem 
quaris? Et quidem bene noveratis, o piissimi An- 
geli, quid ploraret et quem qusereret, quare illam 
commemorando iterum in fletus excitatis ?.sed prope 
erat iosperate consolationis gaudium, ideo tota vis 
doloris et plorationis excurrat. Conversa retrorsum 
vidit Jesum stantem ; et nesciebat quia Jesus est. O 
pium, o delectabile pietatis spectaculum ipse qui 
qugritur et desideratur et occultat se, et manifes-- 
tatur. Occultat se ut ardentius requiratur, et requi- 
situs cum gaudio inveniatur, inventus cum solli- 
citudine teneatur et tentus non dimittatur, donec in 
amoris sui cubiculo mansionem facturus introdu- 
catur. Hac arte Sapieptia ludit in orbe terrarum, et 
delicie ejus esse cum filiis hominum. Mulier, quid 
plorás? quem quaeris? habes quem quseris, et igno- 
ras? habes verum et seternum gaudium, et ploras ? 
babes intus quem foris requiris. Vere stas ad mo- 
numentum foris plorans. Mens tua monumentum 
meum est. Ibi non mortuus, sed in :ternum requi- 
esco vivens. Mens tua hortus meus est. Bene existi- 
masti quia hortulanus sum. Secundus Adam ego 


lavanda Domini sui vestigia, non alias quam ocu- D sum, operor οἱ custodio paradisum meum. Fletus 


lorum suorum undas auulit, capillis suis pro linteis 
usa est, Tum vero ubi affectus vehementior incan- 
duit, et velut carbo lacrymarum umbra respersus 
fortius exarsit, videres ab illa sacratis vestigiis ere- 
berrima et insatiabilia oscula infigi, videres effusce 
unclionis suavitate totam domum compleri. Quid 
igitur illa nisi in torrentibus vallium requiescebat, 
de qua tot et tanti gratise torrentes effluebant ? Unde 
etiam dimissis ci peccatis multis, quia multum di- 
lexerat, jam sicut columba qua lacte est lota, resi- 
debat ad pedes Jesu juxta fluenta plenissima, cum 
quidem soror ejus Martha satageret circa frequens 
ministerium. Quid memorem de sepulture officio 


tuus, pietas tua, desiderium tuum, opus meum esi : 
habes me intra te et nescis, ideo foras qusris. Ecce 
et foris apparebo, ut te intus reducam, et invenias 
intus quem foris quieris. Maria, novi te ex nomine, 
disce me cognoscere ex fide. Rabboni, id est Ma- 
gister. Quod est dicere: Doce me querere te, doce 
me tangere te et ungere. Noli, ait, me tangere sicut 
hominem, nec sicut prius teiigisti et unxisti mor- 
talem. Nondum ascendi ad Patrem meum (Joan. 
XX, 1-17); nondum credidisti me Patri comqualem, 
comternum et consubstantialem, Hoc igitur crede, 
et tetigisti me. Hominem vides, ideo non credis: 
quod enim videtur non creditur. Deum non vides ; 


quod prevenit, de pedibus ascendens ad unetionem Ὁ crede et videbis: credendo me tanges, sicut et illa 


capitis, cum in eam fremeret illud avaritie sepul- 
crum fetens, odorem pietatis ferre non sustinens? 
Non potuit amor tantus Christo etiam moriente mo- 
ri : fugientibus et latentibus viris, hoc est Apostolis, 
mulier imperterrita stabat ad monumentum plo- 
rans; non habebat vivum, et tota super mortuum 
ardebat. Corpus erat sublatum, a monumento rece- 
dere non valebat. Quo plus de manibus et oculis 
auferebatur, eo ardentius animus insequebatur : si 
fieri posset pro redimendo corpore, sepulcrum 18- 
crymis implevisset. Sfabat, inquit, plorans; id so- 
lum ei de te residebat. Corpus erat sublatum, sed 
quis auferat ei ploratum ? Indulge, domina, indulge 
totis habenis, et effundere, procurrens ad infatiga- 
biles lacrymas, donec sublatum, imo resurgentem 


mulier que vestimenti mei fimbriam tetigit, et con- 
festim sanata est. Quare ? Quia fide sua tetigit me. 
Hac manu tange me, bis oculis quiere me, his pedi- 
bus festina currens ad me, nec longe a te sum. Deus 
enim appropinquans ego sum, verbum in ore tuo et 
in corde tuo sum. Quid propinquius homini quam 
cor suum ? Illic intus invenior, a quibuscunque in- 
venior: nam qus foris sunt, videntur. Opera mea 
quidem sunt, sed transitoria sunt, sed caduca sunt : 
ego autem horum artifex in secretissimis et in mun- 
dissimis cordibus inhabito. 
CAPUT XVI. 

Pia ad Christum aspiratio ad obtinendas virtutes. 

39. Data est tibi, Domine Jesu, omnis potestas in - 
ccelo et in terra, rex magne, rex virlutum, quia 


167 
factus es obediens Patri usque ad mortem, mortem 
autem crucis. Ecce elevata est magnificentia tua 
super ccelos, et omnia subjecta sunt sub pedibus 
tuis. Regnavit David prius in Hebron septem annis 
super Judam, postea vero unctus est super univer- 
sum Israel, et regnavit super cum triginta tribus 
annis, Cum autem super Judam tantum ungereris, 
verissime David, in Hebron, jam mortuus erat Saul 
n eis rex superbie : alioquin vivente illo et domi- 
nante eis peccato, non dicerent tibi : 0s nostrum et 
caro nostra es. Quis enim membrum Christi, et 
membrum simul potest esse meretricis ? aut quz 
conventio Christi ad Belial? Ecce nos, inquiunt, o$ 
iuum et caro tua sumus, sedet heri et nudiustertius, 
cum esset Saul rez super nos (II Reg. v, 1,2) ; tu 


sustines in multa patientia vasa irze apta in interi- Β 


tum, et exis ante nos, provocans ad bellum contra 
vitia, et liberas et educis indignos de manu pecca- 
torum. Idcirco primus Judas, id est, Confessio, un- 
gil te super se regem in Hebron. Mortuo quippe 
Saule, beneficiorum tuorum reminiscitur, et erro- 
rem suum confitendo, transitum facit de peccatis 
δὰ te, rex justitie. Regnas autem super Judam se- 
ptem annis in Hebron ; quia reddis eis septuplum in 
sinu eorum, et septem vitiis expiatos, quibus pree- 
rat superbus Saul, tua septemplici 89280 virtute 
reformas. Post transitus regni tui fib in Jerusalem 
super universum Israel; quia per negotium confes- 
sionis, illuminatis jam sensibus, pervenitur ad visio- 
nem pacis in qua factus est locus tuus. Et ipse est 
mons quem constitueras discipulis, ut irent in Gali- 
leeam, et viderent et adorarent te ibi post resurre- 
ctionem tuam ; quia jam unxerat te, Deus, Deus 
tuus oleo exsultationis prse parlicipibus tuis, ut 
esses primogenitus mortuorum, et princeps regum 
terre. 

40. Porro in Jerusalem regnas triginta tribus 
annis. Triginta, tres habet decades, in decade lex 
408 decem preceptis consistit, in ternario triplex 
anime profectus accipitur, que vivendo, meditando 
vel amando legem Dei custodit. De primo dicitur, 
Laudabo Deum meum $n vita mea (Psal. cxLv, 2); 
desecundo, Lex tua meditatio mea est (Psal. cxvit, 
71); detertio, Quomodo dilexi legem tuam, Domine? 


(Ibid. 97.) Tres vero qui super triginta sunt, quos. D 


dam contemplativorum excellentissimos indicant, qui 
puritate conscientiz, plenitudine sapientie, perfe- 


ctione charitatis summe Trinitati approximant. Hic - 


est etiam numerus fortissimorum qui sunt in exer- 
citu tuo, Potentissime, quorum tamen eminentissi- 
mi usque ad sapientiam et fortitudinem tuam noa 
perveniunt, quoniam quis in nubibus squabitur 
Domino, aut similis erit Deo in Filiis Dei ? (Psal. 
LXXxviIlI, 7.) Tu es qnasi tenerrimus ligni vermicu- 
lus, qui virginaliter editus, humilitete et charitate 
tua omnem perforas duritiam, uno impetu spiritus 


M&DITATIO IN PASSIONEM ET RESURRECT. DOMINI. 


768 


A tui octingentos interficiens princeps militise. Quis 


ita fortis ut tu, quis ita misericors, qui flesti super 
Jerusalem, et planctum fecisti super interitu inimi- 
corum tuorum ? et tunc doles tu super Saul et super 
Jonatham filium ejus, qui occumbunt quotidie super 
montes Gelboe. Nisi enim doleres, non clamareg de 
ccelo: Saule, Saule, quid me persequeris ἢ (Act. 1x, 4.) 
Quos enim Saul, nisi superbos in Ecclesia tua pre- 
latos, significat qui ab humero et sursum eminere 
sibi videntur super universum populum ? Qui vero 
per Jonatham, nisi dociles οἱ elegantis ingenii ado- 
lescentes, qui moribus et. colloquiis majorum de- 
pravati, amicitiam suam non possunt excolere cum 
David, pisi furtim, et quasi caventes ab insidiis de- 
trahentium et illudentium sibi ? 

41. Merito ergo ploras, o benigne David, super 
Saul et Jonatham filium ejus (II Reg. 1) : plorandi 
enim non essent si bene occubuissent; sed super 
montes Gelboe qui decurrunt in profundum, nec 
ros grati, nec pluvia doctrine venient amplius quia 
ibi abjectus est clypeus fortium, clypeus Saul. 
Clypeus fortium 'spes est divinse protectionis, quia 
ignita diaboli jacula repelluntur, quibus graviter 
vulneratus est Saul a sagiltariis, in tantum, ut se 
ipsum desperatione interficeret (I Reg. xxxi, δ). 
Clypeus autem Sau] propris virtutis confidentia est, 
que non valet resistere sagittis incircumcisorum. 
Ve autem his qui amiserunt sustinentiam (Eccli. 
It, 16), hoc est, clypeum fortium; et maledictus 


C qui confidit in. homine, quod est clypeus Saul. Erit 


enim quasi mirice in deserto (Jerem. xvni, 5, 6) ; 
quia nec ros nec pluvia venient super vos, monies 
Gelboe. Quomodo ceciderunt fortes ? Si enim fortes, 
quomodo ceciderunt ? Et si ceciderunt, quomode 
fortes ? Sed non glorietur sapiens in sapientia sus, 
neque fortis in fortitudine sua : sed qui gloriatur, i& 
Domino glorietur; ut qui stat, videat ne cadat. Nam 
si sint aquilis velociores, ut contemplativos velo- 
citate intellectus surpervolent; et si leonibus fortio- 
res, ut in fortitudine operis veros pr&dicatores 
superent: tamen si de se prsesumentes clypeum 
salutis abjiciunt, erunt corruentes coram inimicis 
suis. Qui autem confidit in Domino sicut qons 
Sion, non commovebitur in seternum. Sed maluit 
Saulincumbere super hastam suam, quam inniti 
super Dominum; idcirco baculus JEgypi arundi- 
neus perforavit manum ejus. Sua enim hasta, suus 
auriga, qui currum insolentite ejus agitabat inter- 
fecit, Sciebam, inquit, quod vivere nom posset 
(II Reg. 1, 10) : nescit enim humiliari arrogant 
obstinatio, αἱ vivere possit, Jube, rex justissime 
David, jube puero tuo, hoc est spiritui puree dis- 
cretionis, ut interficiat in me Amalecitam hunc ar» 
migerum Saul, qui ausus est etiam nune quotidie 
manum mittere in Christum Domini. 





769 


. LAMENTATIO IN PASSIONEM CHRISTI. 


70 





LAMENTATIO IN PASSIONEM CHRISTI 


591 Ediia est primum Ingolstadii, anno 1617, a. Gretsero, sub nomine Bernardi, ex bibliotheca 
Garlhusiensium Erfordensium. 


4. Quis me consolabitur, Domine Jesu Christe, 
qui te vidi in cruce suspensum, plagis lividum , morte 
pallidum ; et non sum crucifixo compassus, obse- 
eutus mortuo, ut saltem lacrymis meis loca illa vul- 
nerum delinirem ? Quomodo dereliquisti me insalu- 
tatum, cum formosus in stola tua, Rex glorie, in 
alt colorum te recepisti? Prorsus renuit consolari 
enima mea. Heu me miserum, unum de miseris filiis 
Kv elongatis a Deo! Quid faciet, altissime Domine, 
quid faciet ille longinquus et exsul? Heu mihi , Do- 
mine, heu anim: me: recessistt consolator anime 
mco, nec valedixisti mihi! Quid dicam? quid fa- 
ciam ἢ quo vadam? ubi te Dominum meum queram? 
ubi te inveniam? quem interrogabo? quis annuntia- 
bit dilecto meo quia amore langueo ? Renuit conso- 
lari anima mea, nisi te, dulcedo mes sancta, atten- 
derem et ad osculum oris tui. O bone Jesu! cruen- 
tam bestiam avérsatus non es, sed os in quo non 
inventus est dolus, ori in quo abundavit malitia, 
dülciter applicuisti. Quis audiet sine gemitu, qualiter 
in illa hora homicide tib manus injeeerunt, et in- 
nocentes manus tuas, Jesu bone, constringentes, te 
Agnum mansuetum nihil obloquentem ad instar la- 
tronis traxerunt ad victimam? Sed nec tunc miseri- 
cordia tug dulcedinis, Christe , super inimicos tuos 
stillare desiit favum mellis. Nam mutilatam a disci- 
pulo tuo aurem inimici tui sanasti tangens. 


2,3). Respice, Domine, sancte Pater; ecce enim 
vox sanguinis fratris mei Jesu Christi clamat ad te 
de terra, id est de cruce. Intuere dulcem natum tuum 
toto corpore extensum. Cerne manus ejus innoxias 
promanantes sanguine, et remitte mihi scolera que 
perpeiraverunt manus mew, Considera Filii tui la- 
tus crudeli fossum cuspide, et renova me sacro 
fonte, quem inde credo fluxisse. Vide immaculata 
vestigia duris eonfixa clavis, et perfice gressus meos 
in semitis tuis (Psal. xvi). Candet nudatum pectus; 
rubet eruentatum latus : hominis Dei conspice po- 
nam, et releva hominis conditi miseriam. Misi pro- 
paginem tuam inter me et te Deum mediatorem ; 
misi, inquam, intercessorem, per quem spero ve- 
niam. Multum quippe est quod mea meruit impietas ; 
sed longe majus est quod reposcit Conditoris pietas. 
Quanto Deus superior est homine, tanto mea malitia 
inferior est ipsius bonitate. Dominam Jesum Chri- 
stum labemus advocatum ; non sevum hominem, 
non crudelem tyrannum habemus judicem ; sed pium 
Dominum, qui bene meis scit infirmitatibus com- 
pati. Scio enim quod si costernus tibi, sáncte Pa- 
ter, Filius non esset, peccator homo mon auderet 
polluta ad te.labia aperire. Dat ausum loquendi 
Christus Deus, quem habemus sacerdotem ia ccelis 
pro nobis 42999 interpellantem. In ejusmodi confido 
advocato, in ejus misericordia spero. 


2. Auende, anima mea, quis est iste habens ima- C — 3. O dilectissime Pater, quando te videbo ?, quando 


ginem quasi regis, et nihilominus servi despectissimi 
confusione repletus. Coronatus incedit, sed corona 
ejus cruciatus est illi; quia mille puncturis specio- 
sum ejus verticem vulneravit. Regali purpura indui- 
tur; sed in ea potius despicitur, quam honoratur. 
Scepurum gestat manu; sed eo ipso venerandum 


ejus caput feritur. Adorant coram jpso positis in : 


terram genibus, οἱ regem clamant ; et continuo ad 
conspuendum amabiles genas dissiliunt. Maxillas 
palmis concutiunt, et collum honorabile exhonorant. 
Sub crucis onere dorsum incurvare cogitur, et suam 
ipsius ignominiam portare jubetur. Liquesce, anima 


ante faciem tuam apparebo ἢ (Psal. xL1i, 3.) quando 
satiabor pulchritudine tua ? quando videbo vultum 
tuum desiderabilem, in quem desiderant Angeli 
prospicere, qui omnes adimplet lztitia, quem omnes 
deprecantur divites plebis, quem sputis inquinave- 
runt, manibus ceciderunt, velut derisorem eum . 
cooperueruut nec pepercerunt amaris vulneribus 
virginem carnem divellere ? Quid commisisti, dile- 
ctissime puer, ul sic cruciareris ἢ quid fecisti, aman- 
tissime juvenis, ut sic judicareris? Certe ego causa 
doloris tui, causa tus culpee, et tuse offensionis oc- 
casio. O amor mirabiliter ardens, ipsam, ut ita 


mea, igne compassionis super contritionem amabilis [ἢ dicam, deponens alütudinem, virtutem infirmans, 


juvenis istius, quem in tanta mansuetudine vides 
tantis afllictum doloribus. Qualis est hic, quiaccelum 
et terra compatiuntur ei? Cognosce, anima mea. Iste 
formosus pre filis hominum, sed et pre millibus 


Angelorum, quam deformis pre filiis hominum fa-* 


cius esi! Quia vidimus eum novissimum virorum, 
non habentem speciem neque decorem (lsa. Li, 


exinaniens majestatem. Utquid hec omnia? Certe 
ut de hac paupercula meretrice exhiberet sponsam 
non habentem maculam neque rugam. Ipsa sponsa 
est anima humana, qua& fornicata est cum diis mul- 
tis, quia cum amatoribus suis, sub omni ligno fron- 
doso prosternebatur meretrix, O meretrix! quid re- 
tribuam Domino pro omnibus que retribuit mihi ? 


Th 


Y: animse te non querenti, te non. amanti ! quee si 
mundum diligit, peccatis servit, nunquam quieta, 
nunquam secura. Nihil, queso, sine te mihi dulce- 
scat, nihil placeat : nihil speciosum, nibil preter te 
arrideat pretiosum ; vilescant omnia preeter te. Quod 
tibi est adversum, mihisit molestum ; et tuum bene- 
placitum sit mihi indeficiens desiderium . Tedet 
gaudere sine te, delectat gaudere tecum, et flere te- 
cum, et conturbari pro te. Sit nomen tuum refocil- 
latio mea, memoria tua consolatio mea. Si peccata 
mea prohibent, si me delicta mea excludunt [Suppl. 
benignitas tua. me]...... non repellit. O bone Jesu! 
Memoria tua super mel dulcis; meditatio tui plus 
quam omnis cibus suavis; de te loqui plena refectio, 
te nosse perfecta consolatio : tibi adberere viia 
&elerna ; ἃ te. separari mors est perpetua. O quam 
excelsus tu es, et quam humilis corde 1 Fac me gus- 
Stare per amorem,'quod gusto per cognitionem. Fame 


tui amoris languet anima mea; refocilla eam ; 88- 


tiet eam dilectio tua, impinguel eam affectus tuus , 
impleat eam amor tuus. Quid enim mihi moveat cre- 
bras lacrymas, nisi absentia Jesu Cbristi ? O bone 
Jesu! si tam dulce est de te flere, quam dulce est 
de te gaudere | Novi quod sis lenis natura, mitis et 
humilis corde, blandus aspecíu , et quidem unctus 
oleo letitie prse consortibus tuis. Qui non sentit 
odorem tuum, Christe, aut fetidus aut mortuus est. 
Tota dulcedo terree humanitas Christi : tota dulcedo 
caeli spiritus Christi. 

&. O quam dulciter, Jesu Christe, cum hominibus 
conversatus es! quam fortiter tam indigna et aspera 
pro hominibus passus es! Et tu, Domine, pro inju- 
slis passus es, moriens propter delicta nostra, qui 
xenisti gratis mortuos vivificare, servos facere íra- 
Les, cohszredes captivos, exsules reges. Sed, o 
bone Jesu, quid fecisti, quod majus esset cum magis 
essel. gaudentium (43) cum operabaris salutem in 
medio terre nostre, affigens pcccata nostra eruci, 
damnans diabolum et salvans miseros ? Vere, Do- 


(43) Hic aliquid deest. 


INSTRUCTIO SACERDOTIS 


ΤΏ 
mine, dignum fuit et justum ut fleres, et eadem 
causa flendi nobis existit hodie super filios Adam. 
Flevit enim Deus, ut Passio sua sufficeret redem- 
ptioni omnium, eum profuit redemptioni paucorum. 
O dulcis Domine, fodiendas prebes manus tuas et 
pedes ut procedat coelestis thesaurus qui in illis la- 
tet, et. sit nobis redemptio copiosa. Ὁ quanta est 
amaritudo peccatorum meorum! V: mibi! pro iis 
necesse fuit Dominum vulnerari. Certe, bone Jesu, 
si non essent hec ad mortem eternam, nequaquam 
oportuisset te mortem subiisse, ut ego viverem. Sed 
quid faciam ? Ecce tu. filius Altissimi moreris, ut 
693 ego vivam. Et unde tibi dignatio tanta, eba- 
ritas tam immensa ἢ Et quid, bone Jesu, pro tali tua 
morte ei mea vita tibi rependam? Plus enim videris 
diligere vitam meam, quam animam iusm, quam 
in manus inimicorum tradidisti pro me , Jesu Chri- 
ste, ut me restitueres vite, et ab inimicis me tam 
crudelibus eriperes, liberares ἃ morte. Et quis sum 
ego pro cujus salute: tanta fecisti, ita te exinanisti, 
quem tam dilexisti, pro quo etiam descendisti ia 
earneni, in passionem, in mortem, mortem autem 
erucis? Heu mihi peccatori pro nimia iniquitate et 
impietate mea! O lacryms, ubi vos subtraxistis? 
ubi estis, fontes lacrymarum ? humectate maxillas 
meas, irrigate genas meas, fluite super faciem. Heu 
me miserum]! omnis creatura eompatitur Christo, 
et turbatur de morte sua, sed miserum cor meum 


Ὁ non compatitur Creatori suo morienti pro ipso. 


Flete me, coelum et terra; lugeie me, omnes crea- 
ture. Melius esset mo non esse creatum, quam sic 
induratum cor meum remanere de tanta morte. O 
Domine, quantum humiliasti te! Sed per mortem 
tuam, cui tam fuit chara anima mea, Jesu bone, li- 
bera me ab iniquitatibus meis, et per passionem 
tuam, fuga impietatem meam. Per illa ergo vincula 
que manus tuss sanctas iam acriter ligaverant, 
solve vincula iniquitatis mes. Passio tua sancia et 
dura animam meam tam dilectam tibi liberet a 
morte seterna. Amen. 


. : 


INSTRUCTIO SACERDOTIS 


SEU 
TRACTATUS DE PRJECIPUIS MYSTERIIS NOSTR4E RELIGIONIS. 





524 Hi Tractatus primum ab Horstio edit ; | ; 
VA i us, pius quidem est, sed ton assequitur genium S. Ber- 
nardi cujus tamen praeferunt nomen manuscripti. In códice Cisterciensi α ἢ. P. Jacobo de Lannoy ad 


05 transmisso inscribitur, Gemma Crucifixi. 





PRO(G:MIUM. 


Reverendo sacerdoti, frater BERNARDUS, ille ser- p. — Satis superque compertum est, quam anhelaati 
vus antiquus eti novus, in novitate vite ambu- desiderio, quam tsestuanti intentione concaleet cer 


lare. “ 


tuum intra te, et in meditatione tua exardesos ignis 


719 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 


ΤᾺ 


flammigerans in ossibus tuis; et hoc in signum pre- A ris; non exsulis in valle plorationis,sed civis patris 


senti mihi injunxisti, absenti scripsisti, οἱ per fide- 
lem nuntium denuo inculcando mandasti, ut tibi ali- 
quas scintillulas colligerem, exsilientes de illo ma- 
gno camino charitatis [a]. claritatis] Verbi incarnati, 
Sed quis ego, ul preesumam os menm in celum po- 
nere? Scriptum quippe est, Bestia quac teligerit 
montem, lapidabitur (Exod. xix, 49, 43; Hebr. xin 
10) : et rursum, Altiora te ne quasieris (Eccli. ui, 
22) ; et, Qui scrutator est majestatis, opprimetur a 
gloria (Prov. xxv, 21). Coarctor ergo a duobus : 
supra vires est quod exigis ; negare tamen formido 
quidquid requiris. Scio enim qui dixit, Bonum opus 
nobis in voluntate sil : nam ex divino adjutorio 
erit in perfectione; et vires quas imperitia denegat, 
charitas administrat. Accipeitaque syllabas aliquas ex 
saeris Litteris, passim sparsimque comprehensas, 
in quibus si quid fragrantie, si quid dulcoris, si 
quid interni saporis palato pii cordis degustaveris, 
nolo mihi attribuas; sed nobilibus illis pigmentariis, 
de quorum apothecis emendicatum est, referas glo- 
riam. Intentio tua, ni fallor, hsc erat : explanari 
tibi veris auctoritatibus et. congruis exemplis, quo- 
modo Christus, cum in altari sit opertus et  velatus 
sub specie panis, tamen maneat in splendore incir- 
cumscripte et insstimabilis claritatis. Scire debes, 
quod scire hoc, non est viatoris, sed comprehenso- 


ecelestis; non militantis, sed triumphautis : non 
hoc datur currentibus, sed pervenientibus ; non 
precedil ad meritum, sed accedit ad premium. 
Quis enim major, vel par illi, qui post raptum su- 
pereminentiamque tertii coeli, post perspecta arcana 
ccelestia, qus non licet homini loqui,dicit, Videmus 
nunc perspeculum in enigmate,tunc autem facie ad 
faciem (I Cor. xiu, 12.), et iterum, Nunc cognosco 
ex parte, tunc cognoscam sicut et cognitus sum? 
(Ibid.) Vas igitur electionis, in quo si oculus con- 
scientie caligavit,quis se videre preesumet? Videamus 
tamen interim cum ipso per speculum et in enig- 
mate, quod possumus ; et si nondum revelata facie 


B gloriam Domini speculari sufficimus, nec rotam so- 


lis directa acie intueri valeamus, saltem interposita 
nube radiis ipsius aliquatenus illustrari affectemus. 
Et his premissis de proposito, previa Dei gratia, 
quod possumus exsequamur. Pauca igitur dicturi, 
dicendorum seriem tribus tantum capitulis przedis- 
tinguimus, prenotantes tria dona, quai nobis con- 
ferenda ab eterno preordinavit Dei Sapientia, vel 
potius unum donum tribus operibus , ad tres usus 
conferendum. 1. Quod Filius Dei dedit se nobis mo- 
riens pro nobis. 2. Quod dat se nobis in Buchari- 
stia. 3. Quod dat se nobis in eeterna vita. 








PARS PRIMA. 


Quod Filius Dei dedit se nobis moriens pro nobis. 


CAPUT PRIMUM. 

De lapsu hominis a dignitateprimaeve conditionis. 

1. Óümne datum optimum, et omne donum per[e- 
ctum desursum est, descendens a Patre luminum, 
apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis 
obumbratio (Jac. 1, AT). Revera datum optimum, 
quia dator optimus. Ut enim ait Boetius, porro 
optimus ille summus artifex, et ab eo longe rele- 
gata est omnis invidia. Vide, o homo, quid ipse tibi 
erogavit, imo quid prerogavit, et supererogavit ! 
Creavit cum non esses, recreavit cum perditus es- 
ses : creavit ut esses particeps beatitudinis sus; 
recreavit, ne post lapsum permaneres exsors patrie 
et exsors felicitatis eterne. Creavit te ad imaginem 
et similitudinem suam : ad imaginem conferens tibi 
naturalia ; ad similitudinem largiens gratuita: ut 
mente excelleres, et omnia irrationalia rationo vine 
ceres. 

Pronaquecumspectent animantia cetera terram, 


0s homini sublime dedit, celumque videre 
Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus : 


(Ovid. Metam. lib. 1, vers. 84-86.) 


ut semper respiciens sursum, Creatorem (uum in 
mente haberes, et. originem tuam incessanter ad 
animum revocares. Fecit enim te, ut diclum est, ad 
imaginem suam et similitudinem Deus : ad imagi- 


Ὁ nem, ut haberes memoriam, intellectum, discretio 


nem, et citera naturalia; ad similitudinem, ut ha- 
beres inüocentiam, justitiam et «alia gratuita : ad 
imaginem, in cognitione veritatis; ad similitudinem, 
in amore virtutis. Vel certe factus es ad imaginem 
Dei collatis tibi omnibus istis; ad similitudinem se- 
cundum essentiam Deitatis factus es immortalis et 
indivisibilis. Omnis creatura propter te facta est : 
coelum, ut esset tibi patria, et delectareris in aspe- 
ctu pulchritudinis ejus; terra, ut delectabiles et 
pulcherrimos ferret tibi fructus. Solem et lunam, 
el eselera sidera tibi feeit lucentia : dominium dedit 
tibi super volucres cceli, et bestias agri, super pisces 
maris, ut omnibus bis ad libitum tuum  dominare- 
ris. Ecce datum optimum et donum perfectum de- 
scursum descendens, Quid ultra debuit tibi facere, et 
non fecit? | 

2. Post heec talia et tanta dona es prevaricatus, 
ut ires ia locum pessimum; de vita ad mortem, de 
iucorruptione 5985 ad corruptionem, de libertate 
ad servitutem, de gloria ad penam, de innocentia 
ad culpam, de patria in exsilium, de gaudio ad lu- 
ctum, de beatitudine ad miseriam, de quiete ad 
serumpam : et qui eras concivis supernotum ci- 
vium, factus ea subjugalis demonum; et qui reve- 
lata facie poteras incessanter perfrui aspectu desi- 


ΤΊΒ 


Angeli prospicere (I Petr. 1, 13), cogeris inde tur- 
pia et pudenda videre; et secundum prophetam, qui 
nutriri debueras croceis, amplexatus es stercora 
(Tren. vi, 5). Denique proscriptus de loco volupta- 
tis, de paradiso amoenitatis detruderis in vallem plo- 
rationis ; et factus es miser ille viator, vel potius 
deviator, qui descendit de Jerusalem in Jericho, et 
incidit in manus latronum, in arbitrium maligno- 
rum spirituum ; qui vulneratum eum in naturalibus, 
spoliaverunt in gratuitis, et abierunt semivivo dere- 
lieto, imo duplici morte corporis et anime affecto. 
Et hoc tempus deviationis tue. Quatuor enim tem- 
pora humano generi, secundum quatuor status, pe- 
ritorum distinguit industria : tempus deviationis, 


tempus revocationis, tempus reconciliationis, tem- B 


pus peregrinationis, 
- CAPUT II. 


De tempore deviationis. 

: 8. Tempus deviationis cucurrit ἃ lapsu protopla- 
storum usque ad tempus Abrahe, qui in fidei si- 
gnum accepit circumcisionis mandatum, et qui re- 
promissionem gratie primus ἃ Domino audivit sibi 
dicente : In semine tuo benedicentur omnes gentes 
(Gen. xxii, 18). Unde Apostolus, Abrahe dicte sunt 
promissiones,et semini ejus. Non dicit In seminibus, 
quasi in multis ;sed quasi in uno, Et semine (uo,qui 
Christus est (Galat. vi, 16) : et Lucas praeco, imo 
evangelista ejusdem gratie, de incarnatione Verbi 
dicit,Jusjurandum quod juravit ad Abraham patrem 
nostrum, daturum se nobis (Luc. 1, 13). Dicitur au- 
tem devialionis tempus, quia quotquot in eo erant, 
pene omnes deviabant a via veritatis. Deum non in- 
vocaverunt, non erat timor Dei ante oculos eorum 
(Psal. xmi, 3-5), exceptis paucis : videlicet Enoch, 
qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ipsius; 
et Noe, qui cum octo animabus salvatus est in arca, 
ne absorberetur in diluvio. 


CAPUT III. 


De tempore revocationis. | 
&, Tempus revocaltionis protensum est ab Abras- 
ham usque ad adventum Redemptoris : in quo tem- 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 


derabilis vultus diving claritatis, in quem desiderant A 


ΤΉ 


CAPUT IV. 
De tempore reconciliationis. 

5. Tempus reconciliationis extunc ccpit, et sta- 
tum habuit, quousque patratum est mysterium no- 
stre redemptionis, quando immolata illa salutaris 
hostia nos reconciliavit Deo Patri, de quo vere scri- 
ptum est, Ecce sacerdos magnus, qui in diebus suis 
placuit Deo, et inventus est justus, et in tempore 
iracundic factus est reconciliatio : non est inventus 
similis illi (Eccli. xw, 17, 20; L, 1) : dequo Apo- 
stolus, Legatione fungwnur pro Christo; rogamus, 
reconciliamini Deo (II Cor. v,20). Et vere ab effe-. 
ctu ccpit hoc nomen reconciliationis, 

9:26 CAPUT V. 
De tempore peregrinalionis. 

6. Tempus peregrinationis est post adventum Spi- 
ritus sancti usque ad consummationem sseculi, ex 
quo fidelis Ecclesia ccepit recognoscere peregrina- 
Hionem suam, et suspirare ad patriam. Unde Vas 
electionis ingemiscens ait, Quandiu sumus in hoc 
mundo, peregrinamur a Domino (ibid. 6) ; οἱ David, 
Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est ! 
(Psal. cxi, 5.) tamen ipse eiiam se consolatur, et ait : 
Cantabiles mihi erant justificationes tue, in. loco 
peregrinatioms mec (Psal. cxvni, 54). Patet in 
exemplis, cur censeatur tempus peregrinationis. : 

| CAPUT VI. 


Tempus reconciliationis ulterius expenditur, et 
totum opus redemptionis humane summatim 
ponitur. 


"7. His quatuor temporibus distinctis, et causis 


 appellationum assignatis, intuere, o homo, tempus 


tue redemptionis, recordare el respice, quomodo 
redemptus sis. Empti estis, ait Apostolus, pretio 
magno, glorificate etportate Deum in corpore vestro 
(1 Cor. v1, 20). Non magno tantum, sed permaximo. 
Venditus eras sub peccato, pretio vili et despicabili, 
morsu unius pomi ; emptus et redemptus es pretio 
magno et inestimabili, morte Filii Dei. Quid pretio- 
sius hoc pretio ? quid insstimabilius ? Ille per quem 
facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil, sum- 
mi Patris Unigenitus, eidem Patri consubstantialis et 
cosmternus, par majestate, :equalis gloria, idem essen- 
tia, ipsius virtus et sapientia, hic talis et tantus cum 


pore fides Trinitatis viguit. Jam in Patriarchis flo- D in forma Dei esset, exinanivit semetipsum, formam 


ruit, in Regibus Íructificavit, in Prophetis fructus 
maturitatem fecit, quoniam nos Oriens ex alto visi- 
tavit. Et bene vocatum est tempus revocationis, quia 
Deus et Pater Domini nostri Jesu-Christi, Pater mi- 
sericordiarum, et Deus totius consolationis, jam co- 
gitavit super humano genere cogitationes, pacis, et 
non afflictionis (Jerem. xx1X, 11); revocare dispo- 
suit ovem quz perierat, Patriarchas misit, legem 
dedit, signis οἱ prodigiis consuluit, beneficiis ianu- 
merabilibus subvenit : tandem propter nimiam chari- 
tatem qua nos dilexit, Filium suum unigenitum mi« 
sit in sfmilitudinem carnis absque peccato, ut om- 
nes lavaret; et hoc vere tempus miserendi, et annus 


benignitatis, 


serviaccipiens, de sinuPatris in vallem nosir& plora- 
tionis descendit;in utero puellz se contraxit : et qui 
erat in principio apud Deum, factum est verbum ab- 
breviatum (Joan. 1, 4, 2, 3, 14). Et vide quamabbrevie- 
(um, quam immensum, quam breve factum. Intr& 
puelle viscera clausit : ibi sanguineis circumda- 
tus involumentis, taedia novem mensium sustinuit : 
deinde in lucem editus infantililer vagiit, pannis 
sordentibus more miserie nostre irhplicitus est, et 
fascia constrictus, in preesepi ad afflatus. brutorum 
animalium reclinatus, et in fetenti stabulo juxta 
matris pauperiem deponilur. Qui docet littera, qute 
loquitur lingua, quee monstrant exempla, quempiam 
nascentium ia humano genere talis inopi? pressura 


"77 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 


118 


laborasse? Omnium nutritor humano lacte nutritur ; A exempla humilitatis ostenderet in se ipso, sexto die 


sordeL in pannis, ne tu sordercs in peccatis. Circum- 
eiditur in carue, ut tu circumcidaris in menie. Hu- 
miliat se sub manibus sui servi Joannis in Jordane 
baptizandus, non ut aliquas maculas a se abluat, 
qui ingressus est mundum «ine macula, qui pecca- 
tum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus ; 
sed ut tibi sanctificel aquas, et contactu sue mun- 
dissims carnis conferat aquis vim regenerativam 
tuis facinoribus abstergendis. 

. 8. Mox baptizatus, ut tibi prebeat exemplum san- 
cüitaiis et religiose conversationis, in desertum profi- 
ciscitur : jejunat quadraginta diebus, et quadraginta 
noctibus, nullum omnino degustans cibum; quod 
humane in&ürmitati penitus impossibile est, quse 
nisi quotidianis fuleimentis ruinas stomachi resar- 
cire studuerit, detrimento defectionis subjacebit. 
Esuriens ergo Deus ex voluntate potentis, ex neces- 
sitate assumpte naturze, tentari sustinuit a diabolo: 
de cibi appetitu inordinato tentatorem non minus 
patienter quam sapienter vicit, et confusum repulit. 
Tria beneficia tibi, o bomo, in hoe contulit: exem- 
plum humilitatis, formam palientie, imitationem 
caulelhe. Humiliare si tentaris, quia non est major 
servus domino suo. Dominus tentatus est; Oportet 
ut tentetur servus, quia tentatio est vita hominis 
super terram (Job, vit, 1). Quoniam autem multi- 
plices et subtiles sunt demonum tentationes, Domi- 
nus insinual Petro, inquiens: Safan expetivit vos 


antequam pateretur, humilis in humili asello et 
abjecto Jerosolymam venire; et a turbis salutari 
voluit, ut omnis sua actio esset tua lectio, et omnis 
*ua vitaesset tua doctrina. Α perfido Juda et perdito 
traditus est, et tanquam vile maucipium pro trigin- 
la denariis venditus est, ut tu venumdatus sub pec- 
cato redemptionem acciperes. Sedens in ccena eum - 
beatis Apostolis suis, pridie quam pateretur, carnem 
suam dedit ad manducandum, et sanguinem suum 
ab bibendum, ut übi idem mysterium faciendum 
reliquit, in sui commemorationem; deinde surgens 
a cena, liateo pr&cinctus, misit aquam in pelvim; 
et se Rex Angelorum deposuit ante pedes humilium 
servorum suorum : mundissimis manibus t&ngere, 
tergere, et abluere non dedignatus est. immunditias 
pedum ipsorum, qua eis de luto platearum adhaese- 
rant. Et idem exemplum relinquit tibi, dicens : Si 
ego lavi vobis pedes, Dominus et Magister vester ;et 
vos debetis alter alterius lavare pedes (Joan. xui, 
14). Unde igitur superbis, terra et cinis, putredo et 
vermis? Quid, putridum membrum, erigis te super 
caput ipsis angelicis sublimitatibus timendum? 

10. Deinde Dominus in oratione constitutus, pre 
angustia spirilus sui, totus sudore sanguineo im- 
maduit. Ibi captus et tentus, ad tribunal judicis du- 
ctus est; οἱ cum multi falsi testes contra eum proce- 
derent, et in multis mendaciis accusarent, ipse 
tanquam agnus innocens, qui ad victimam cucitur, 


ul cribraret sicut triticum (Luc. xxu, 31). Patienter Ὁ obmutuit; non aperuit o8. suum, tanquam homo 


fer si tentaris. Nam et Dominus cum tentatorem suum 
imperio in ima inferni preecipitare potuisset, patien- 
ter tulit, el ratione superavil. Cautus esto si tentaris, 
ne tentat r se 292 iransfigurans in Angelum lucis, 
sub specie recti te fallere possit; sicut. Evam, cui 


dixit : Si de ligno comederitis, eritis sicut dii, scien- 


tes bonum el malum (Gen. wi, 5), Resiste humiliter, 
resiste caute, resiste patienter. Fidelis est Dominus, 
&it Scriptura, qui non patietur vos tentari supra id 
quod potestis, sed faciet eliam cum tentatione pro- 
ventum ut possilis sustinere (I Cor. x, 13). Qui vi- 
cerit, inquit, faciam illum columnam in templo meo 
(Apoc. wn, 12; rursumque ait: Qui vicerit, dabo 
ei edere de ligno vita, quod est in paradiso Dei mei 
(Apoc. νι, ?). Dulcis promissio, et felix bravium bene 
currenti, beata coro: a bene vincenti. 

9. Tibi ergo, o homo, tentatus est, non sibi ; tibi 
vicit, nou sibi; tibi esurivit, tibi sitivit, el lassitu- 
dinem sustinuit; propter te opprobriis et contume- 
lis saturatus est, el propter te omnes passiones 
suas, quas oportuit et decuit, accepit. Nihil tuorum 
defectuum preter peccatum a se exclusit: propter 
te multipliciter operatus est salutem in medio terre 
mortuos suscitando, cecos illuminando, surdis au- 
ditum, claudis gressum, leprosis munditiam resti- 
tuendo, et innumeras alias virtutes perficiendo ; per 
oppida el castella, per vicos et plateas cucurrit, 


evangelizando verbis ct exemplis, signis el prodigiis , 


viue viam demonstrando. Ut amplius etiam Ubi 
PATROL. CLXXXIV. 


non audiens, et non habens in ore suo redargutio- 
nes (Psal. xxxvii, 14, 15). Ibi conspuerunt faciem 
dulcis Jesu, colaphis eum csedebant, et alapas in 
caput ejus certatim ministri dederunt. Inde ad co- 
lumnam revinctus, flagellis ezeditur, carne prae nodis 
flagellorum in tumorem surgente, et in livores se 
verlente, sanguine guliatim de plagis in terram 
currente. Inde spinarum punctionibus caput undi- 
que cruentatur, et iu ludibrium ipsius virga manui 
ejus inseritur, coccinea chlamide amictus, tanquam 
infatuatus irridetur, Parva loquor. Hic iu, o homo, 
totus contremisce, tremore obrigesce, merito expal. 
lesce, pugnis pectus contunde, fletibus totam ani- 
mam effunde, compatere patienti. Ad mortem duci- 
tur, ut educaris de morte : ducunt impii lanistee, 
ducunt Agnum immolaudum, et angariant ut pro- 
priam crucem propriis humeris bajulet et ad locum 
sus passionis deferat. Non reclamat, non remurmu- 
rat, non contradicit, obsequitur tortoribus. 

11. Imaginare liic, o homo, quo, quali et quanto 
pretio redemptus es : non corruptibilibus auro vel 
argento redemptus es. Simplex mors Redempto:is, 
Creatoris, Plasmatoris tui non sufficit ut tu redia- 
ris; vide modum mortis, attende qualitatem morieu- 
di, et attende quid debeas morienti. Ecce quomodo 
moritor justus. In cruce distenditur, menbra distra- . 
huntur, dorsum adhuc plagosum de rccenibus plagis. 
flagellorum recenti adhuc sanguine süillans, rigido 
patibulo crucis aiterilur; manus $988 et pedes 


719 


perfodiuntur, clavi malleis incutiuntur, et. quanto 
altius clavi penetrant, tanto amplius plagas pre gros- 
sitie dilacerant, et passionem aggruvant; sitienti 
ori fel aceto mistum infunditur, vinum myrrhatum 
additur ; agitant ministri deemonis capita, insultan- 
tes dolori pendentis : δὲ Filius Dei est, inquiunt, de- 
scendat nunc de cruce, et credimus ei (Matth. xxvi, 
40. 42) ; ac ei dicant : Non adjiciel ut resurgat (Psal. 
XL, 9), tanta eum turpitudo ligat ei poena. 

19. Dehine, piissime Redemptor, animam sanctis- 
simam tradis in mortem, ut meam miseram animam 
vivificares ἃ morte, nec his contenti lanistse im- 
piisimi, adhuc latus lancea perforant, et laticem san- 
guinis tuj, quo redimimur, cum inundatione manare 
cogunt. O anima, quid agis? quis dabit aquam ca- 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 18 


buit; quoniam et hunc natura, et illum gratia im 
passibilem exhibuit: irrationabilis creatura non suf- 
lecit tant:e rei magnitudini. Unde oportuit ut Deuset 
homo fieret hostia: Deus, pro potentia liberandi; 
homo, pro sufficientia immolandi : Deus, pro mise 
ricordia; homo, pro indigentia. Oblatus est ergo, 
quia apud ipsum propitialio est, et copiosa apud eum 
redemptio (Psal, cxxix, 4, 7). Oblatus est, quia sie 
decrevit ipsius erga hominem ipnsstimabilis dilectio. 
Oblatus est, quia ipse voluit (isa. Li, 7), oblatus 
est, quia sie bomo indiguit. 

14. O homo, quid retribues Domino pro ommi- 
bus quz retribuit tibi? Solam dilectionem exigit; 
sola dilectio ei sufficit. Quare diligentem te non di- 
ligas? diligamus eum, quoniem ipse prior dilexit 


piti tuo, et fontem lacrymarum oculis tuis, ut satis B nos (I Joan. 1v, 10). Vis audire modum dileetiopis 


plangere, et satis flere possis interfectum populi tui? 
Hic fasciculus myrrha sit dilectus tuus tibi (Cant. 
1,12); et non tantum fasciculus sed immensum 
pondus amaritudinum. Compatere patienti, ut me- 
rearis redimi. Esto columba in. foraminibus petre, 
in caverna macerie (Cant. 11, 14). Pervola manus, 
pervola pedes, iuvola lateri; nihil horum inscrutatum 
relinquas ; singula membra compassionis amaritu- 


dine períundas. Ecce pretium redemptionis tue, Ο- 


homo redempte, ecce qualis hostia viclimatur pro 
tua culpa, pro prevaricalione tua. 

13. Sed qua necessitate ista pertulit, qua indigen- 
tia toties sanguinem suum fudit? Legitur enim quin- 
quies periusus sanguinis effusione, quod hic brevi- 
loquio exprimere judicavi non inutile : 

Quinque vices, et quinque modí te, Christe, Ἥρα 
ant : 
Circumcisio, sanguineus sudor, et flagra, sptna,, 
Ficure quinque, lateris, manuumque pedumque. 
Tam mira pro redemptione hominum pertulit, qui 
solius majestatis imperio potentissime redimere po- 
tuit. Audi, o homo, necessitatem tuam, et non suam. 
Protoplastus piaculare faciuus commisit prevari- 
cando, quod expiari sine hosti& oblatione non po- 
tuit. Purus homo puram hostiam offerre non valuit, 
qucm peccati contagio penitus immundum esse con- 
tistit : nec simplex Deus, nec Angelus immolari de- 


ejus, vis nosse effecltum? Sic Deus dilexit mundum, 
uL Filium sum unigenitum daret (Joan. m, 16). 
Proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro noli 
omnibus tradidit illum (Rom. vii, 32). Audi ipsum 
Filium, Majorem, iuquit, hac, dilectionem nemo ha- 
bet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis 
(Joan. xv, 13). Dilige ergo, o homo, dilectorem 
luum ; dilige eum non tantum verbo et lingua, sed 
opere et veritate ([ Joan. im, 18). Dilige eum ex 
toto corde tuo, et ex tota anima tua, ex totis viribos 
luis, et ex omni mente tua (Matth. xxu, 37). Dic: 
Diligam te, Domine, fortitudo mea; Domine, firma- 
mentum meum, eLrefugium meum et liberator meu 


C (Psal. xvn, 2, 3). Vere liberator, quia liberasti me 


pauperem a potente, et inopem cui non erat adjutor 
(Psal. xxi, 12); et liberasti animam meam a perdi- 
tione (Eccli. Li, 16). Ecce datum optimum, de quo 
promissum est jn exordio hujus capituli, de quo 
Isaias: Puer natus est nobis, ἐξ Filius datus est mobis 
(Isa. 1x, 6); et alibi: Quomodo non etiam cum illo 
omnia donavit nobis Deus? (Rom. vit, 32.) Si dons- 
vit nobis eum, qui est omnia in omnibus; donavit 
procul dubio omnia nobis cum illo. Si ergo datus 
est nobis, utamur dato tanquam nostro, ne demus 
alienis: honorem nostrum, et annos nostros crudeli 
(Prov. v, 9). Et hec de primo capitulo tantisper 
dicta prosint. 





PARS SECUNDA, 


Quod Jesus Filius Dei dat se nobis in Eucharistia. 


5299 CAPUT VII. 


De ineffalili et perpetua claritate Verbi incarnati. D 
15. Qui datus est nobis primo in redemptionis - 


pretium, non cessat se nobis dare quotidie in Via- 
licum : primo passibilis οἱ passionibus expositus, 
nunc impassibilis et gloria οἱ honore coronatus; 
tunc homo mortalis, nune homo victor mortis ; 
tunc paulo minus ab Angelis minoratus, nunc pre 
Angelis omnibus sublimatus : Tanfo melior, ait 


Apostolus, Angelis effectus, quanto differentiuspra 
illis nómen hereditavit. Cui enim aliquando Ange- 
lorum dixit Pater, Filius meus es tu,ego hodie genui 
te ? el rursumj Ego ero illi in patrem, et ipse erit 
mihi in filium? Et rursum, cumintroducit primoge. 
tii lum in orbem terre, dicit: Εἰ adorent eum omnes 
Angeli Dei (Hebr. 1, &-6). In hoc loco, dilecte Dei 
sacerdos, videtur mihi maxime consistere summa 
desiderii tui, quod cupis illustrari aliquateumas οὐκ. 


781 


[NSTRUCTIO SACERDOTIS. 


782 


ritate illa, quam habuit Verbum incarnatum post A tari conficitur, et fidelibus in Viaticum distribuitur, 


glorificationem bumanitatis assumptee. Cupio satis- 
facere voto tuo, οἱ velle adjacet mihi, perficere au- 
tem ex me nonu invenio, nisi ille det qui dat omni- 
bus abundanter, et non improperat (Jacob 1, 5). 
Quod ergo dare dignabitur, mihi quidem pigrum 
scribere non erit, tibi autem necessarium. 

16. Primo adverte quod scriptum est, Deus habi- 
tat lucem inaccessibilem (I Tim. vi, 46) ; et rursum: 
Deus noster ignis consumens est (Deut. 1v, 24), Quod 
utrumque dictum est de divina essentia, ia qua 
Pater unum est. cum filio, et Spiritu sancto: quia 
in illa Trinitate nihil prius aut posterius, nihil ma- 
jus vel minus; sed tot: tres persone coseternz sibi 
sunt et cozquales (Symb. dict. S. Athanasii). Unde 
et Filius: Ego et Pater unum sumus (Joan. x, 30). 
Si ergo uaum sunt, habitant eamdem lucem inac- 
cessibilem : sunt idem ignis consumens, et eadem 
claritas, eadem potentia, eadem sapientia, eadem 
majestas, eadem :eternitas. Est itaque Filius a Pa- 
we, Deus de Deo, lumen de lumine, Deus verus de 
Deo vero. Est utique splendor paterne glorise. Hinc 
et Apostolus ait: Qui cum sit splendor gloria, et fi- 
gura substantie ejus (Hebr. 1, 3); haud dubium quin 
Patris. Splendet ergo seque Filius ut Pater, imo 
idem splendor Filius qui pater. Sufficiuntne ista 
tibi testimonia de claritate Filii ? Aut fortasse dices, 
te magis desiderare, te delectari claritate ejus, 
prout Deus est et Fomo ? Nec in hac parte ipsius 
opitulante gratia deerunt testimonia. 

17. Primo te esse mooitum volo, ne s&stimes of- 
fuscatam Verbi claritatem, per assumptam in Deo 
humanitatem. Audi quid scriptum est: « Deus as- 
sumpsit humana, non reliquit divina : assumpsit 
quod non erat, manens quod erat. » (In Offic. Ec- 
cles.) Angelus ad Mariam ait: Spiritus sanctus su- 
perveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi 
(Luc. 1, 35). Cujus dicti intelligentia est : Spiritus 
sanctus operabitur in te incarnationem Verbi incar- 
nandi, separando a carne tua partiunculam, qus ani- 
mabitur, et divinse essenti:e in unitate persons co- 
pulabitur. Verum qu& causa obumbrationis Altissi- 
mi virtutis? Hec nimirum precipua. Caro Virginis 
nisi quadam latente operatione obumbrata fuisset, 
splendorem tante majestatis sine sui consumptione 
nequaquam ferre potuisset. Unde Dominus ad Moy- 
sen : Non videbit me homo super terram, et vivet ; 
ac si diceret: Tante sum in natura divina claritatis, 
quod homo constitutus in mortali carne videre me 
nequaquam poterit absque sui consumptione. Inde 
est quod cum Moyses in multa constantia Domino 
supplicaret, dicens: Domine, ostende te ipsum mihi ; 
ait : Sta in foramine petra, et. cum pertransiero, 
videbis posteriora mea ; faciem autem meam videre 
non poteris (Exod. xxxn, 18-23) ; hoc ait, per fa- 
ciem designans divinitatem, per posteriora humani- 
tatem, quam Moyses corporali intuitu non vidit, sed 
posteris videnda reliquit. Exemplariter quidem co- 
guosecitur, quando gloriosa caro Christi, quee in al- 


igne divini ardoris clarificatur. Sicut enim claris- 
sima purpura candidissimam lanam inficit, et totam 
is sui colorem transire cogit; et quemadmodum 
anima totum corpus animat, vegetat, οἱ vivificat ; 
sicut 8.9 et ignis ferrum transverberans ignitum 
reddit; eandorem suum et calorem conferens, ip- 
sum scintillare, flammescere, et urere contra natu- 
ram suam facit : sic Dcus hominem sibi unitum 
deificat, οἱ supra omnem creaturam exaltatum pu- 
ritatis omnipotentia et deitatis prerogativa secum 
elarificat. Filius de se ipso testimonium perhibet, 
dicens: Ego lux veni in mundum, et dilexerunt ho 
mines magis lenebras quam lucem (Joan. πὶ 19); et 
iterum : Ego sum lux mundi (Joan. vni, 12). Joannes 
id ipsum expresse loquitur, inquiens : Erat luz 
vera, qua illuminat omnem hominem venientem in 
hunc mundum (Joan. 1, 9). Ad Patrem quidem ante 
passionem orans locutus est Filius, dicens : Clari- 
fica me, Pater, apud temetipsum claritate quam ha- 
buiprius quam mundus fieret (Joan. xvi, 5) ; cui Pa- 
ter, Et clarificavi, et claríficabo (Joan. yu, 98). Quid 
clarius ? quid manifestius? quid evidentius ? 

18. Ex Evangelio collige claritatem, quam nune 
habet Deus homo secundum homines clarificatus, 
qui appropinquante tempore, quo transiturus erat 
de hoc mundo ad Patrem, assumpsit Petrum et 
Joannem et Jacobum, et ascendit supra montem 
Thabor, et transfiguratus est ante eos, et splendida 
facta est facies ejus sicut sol, et vestimenta ejus 
sicut nix, qualia fullo non potest facere super ter- 
ram ; ei apparentibus Moyse οἱ Elia, cum intueren- 
tur claritatem vultus ejus, ferre fulgorem non po- 
terant, sed timentes valde et consiernati animis, 
quasi exanimes lapsi sunt super terram (Luc. ix, 
28-36). Si igitur tanti jubaris, tam radiosi splen- 
doris, humanis obtutibus tam importabilis elarita- 
tis apparere dignatus est, corpore adhuc mortalitati 
obnoxio, et membris nondum corruptione exutis : 
quantam claritatem credere debemus inesse Filio 
Dei in forma hominis assumpti, jam glorificati, jam 
super ccelos celorum exaltati, jam habentis nomen 
quod est super omne nomen, ita ut in uomine ejus 
omne genu flectatur ccelestium, terrestrium et in- 
fernorum (Philipp. τι, 9, 10); jam constituto in die 
virtutes sus, in splendoribus sanctorum, ubi Pater 
jucunditatem et exsultationem thesaurizans ait : Ante 
luciferum genui te (Psal. cix, 3). Ibi revera lucet, 
in die virtutis sug, in die sternitatis sue. Hanc 
nimirum diem nulla nox interpolat, nulla interrum- 
pit obscuritas, nulla caligo sequestrat. Ibi circeum- 
datur abysso luminis, ob immensum pelagus clari- 
tatis. Ibi ipse Christus tanquam 501 refulget in cly- 
peos aureos, οἱ resplendent montes ab eo. Ibi illu- 
strantur ab co sancti. Unde Propheta : Iliwninans 
tu mirabiliter a montibus aternis (Psal. uxxv, 5). Rt 
rursum scriptum est : « In cireuitu tuo, Domine, 
lumen est, quod nunquam deficiet, ibi requiescunt 
sanctorum anims ; » et iterum ; « Sanctum est vee 


783. 


rum lumen et admirabile, ministrans lucem his qui À 


permanseruni in agone certaminis : recipiupt a 
Christo splendorem sempiternum, iu quo assidue 
felices lzetantur. »([n Officio de Martyribus). 

19. E cc quam vera, qua consona testimonia 
de illa beata et ineffabili claritate, in qua Christus 
est, imo qua Christus est, qu: nequit minui, augeri 
non potest, quia immensa, quia «:lerna est, quia 
superat omnem sensum, quia omnem cogitatum exce- 
dit, omnem «sstimationem supergreditur; et homo 
accedit ad cor altum, et incomprehensibiliter in sua 
claritate exaltabitur Deus (Psal. ΚΧΙΠ, 7, 8). 
Semper eadem manet claritas, in nullo accessu assu- 
mit augmentum, et nullo decessu patitur detrimen- 
tum. Non decrevit per assumptum hominem, non 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 


784 


rez glorie? Ibi auditur : Dominus fortis et potens, 
Dominus potens in praelio, Dominus virtutum ipse 
est rez glorie (Psal. xxi, 8, 10). ante faciem ejus 
ibit mors. O mors, ero mors tua; morsus tuus ero, 
juferne. Ubi est, mors, vicloria tua ? ubi est, mors, 
stimulus tuus? Absorpta est mors in victoria (Ose. 
xi, 14, et 1 Cor. xv, 64, 55) : vietor ab inferis 
pompa regreditur nobili. Egreditur, inquit, diabolus 
ante pedes ejus (Habac. τιι, 5). Nunc judicium est 
mundi ; nunc princeps hujus mundi ejicietur foras 
(Joan. xu, 31). Splendor ejus ut lux erit. Illuminare 
his qui in tenebris et in umbra mortis sedent (Luc. 
t, 79). Manet igitur claritas Verbi incarnati in ho- 
mine glorificato, persistit in isto ad dexteram Pa- 
wis collocato. Non tempore decrescit, nec tempore 


magis excelluit in Deo per glorificatum hominem. B minuitur, nullo eventu. obfuscatur. Splendet sque, 


Quod manifestat Propheta dicens : Tu autem idem 
ipse es, et anni tui non deficient (Psal. ci, 28). Haba- 
cuc quoque propheta intuens hanc lucem ait : Splen- 
dor ejus, ut luz erit ; cornua in manibus ejus. Ibi 
abàcondita est fortitudo ejus, ante faciem ejus ibit 
mors (Habac. ni, &, 5): aperte designans, quod 
etiam, cum manus ejus cruci alfixe fuissent, licet 
ipse sol radios suos obumbrasset, ne Christum mo- 
rientem in cruce videret, lux deitatis non minus in 
Christo nivuit. Uode preemisit : Splendor ejusut lux 
erit. Tu, Judee, insultans dicebas: Vidimus eum 
non habentem speciem neque decorem (Isa wm, 2). 
Oculo lippo vidisti ; imo oculo cs&cutiendi peuitus, 
quia tunc csecitas cecidit in Israel. Ast Habacuc cla- 
ros oculos habebat ; et populus gentium qoi ambu- 
labat in tenebris, vidil lucem magnam, in regione 
umbre mortis lux orta est eis. 

$0. Constat ergo ex Habacuc testimonio, quod 
passio humanitatis non minuit lucem deitatis ; imo 
ipse moriens 8 victor mortis de morte trium- 
phavit, et mors ejus tuam mortem calcavit. Ibi 
abscondita est fortitudo ejus. Corpusculum examine, 
torridum, et exsangue pendet in cruce caput deflexa 
cervice vix collo heret pendulo; facies livida, oculi 
jumorte lugentes, et semiclausi; manus distente,, 
et elavis ligno compacts. 1bi abscondita est fortitudo 
ejus, abscondita est Judzis, abscondita est et disci- 
pulis, Abscondita est Judsis, qui dicebant : Conte- 
ramus eum de terra viventium, morte turpissima 
condemnemus eum (Sap. n, 19, 20). Abscondita dis- 
cipulis qui dicebant : Nos autem sperabamus quia 
ipse esset redempturus Israel (Luc. xxvv, 20). Splen- 
dor ejus ut luz erit; cornua in manibus ejus. In 
cruce aret, in aere claret; pendet in patibulo, splen- 
det in altissimo. O sancte Habacuc, quam bene 
splendor hujus lucis luxit, qui tibi tot seculis ante 
illuxit! Cornua crucis in manibus ejus; sed et ma- 
nus ejus in cornibus crucis. Ibi abscondita est [orti- 
tudo ejus; sed non apud inferos. Ibi vectes ferreos 
eontrivit, ibi portas sereas confregit, ibi fortitudinem 
manifestat, ibi fortem fortior ipse alligat, οἱ vasa 
ejus diripit, qui ante atrium suum in pace custo- 
divi (Luc. xi, 34 32). Ibi clamatur : Quis. est iste 


cum est in altari, ut in sublimitate cceli; non mi- 
uus radiat, cum est in manibus sacerdotis, quam in 
sinu Dei Patris. 
CAPUT VIII. 
De sacerdotum dignitate. 

21. Gloriare igitur semper, sed in Domino, sacer- 
dos Dei altissimi ; dignitatem tuam considera, in- 
tuere mentalibus oculis eminentiam tuam, cogita 
praerogativam tuam, vide sortem tuam. Certe funes 
ceciderunt libi in preclaris, si hereditatem tuam 
preclaram (Psal. xv, 6) non negligis. Attende quan- 
tum Deus tuus te extulit, quantum pre omoibus 
creaturis sublimavit. Oratio tua munda sit, quia da- 
tur loeus voci tuse in ccelo, cum rite assistis sacris 
altaribus, cum sanctissimum mysterium ccelestis sa- 
erificii celebrare intendis. Ad vocem tuam prola- 
tam, ad verbum tuum vivificum, ad postulationem 
tuam salutarem, summus Pater, cujus nutu omnia. 
subsistunt, quem indesinenter laudant Angeli, cui 
jubilant astra. matutina, quem adorant Dominatio- 
nes, quem tremunt Potestates; qui respicit terram 
et facit eam tremere (Psal. cin, 32) ; qui fecit mi - 
rabilia magna solus (Psal. cxxxv, &); ipse, in 
quam, tantus, tam immensus, dulcissimum Filium 
suum deponit, et manibus tuis imponit ; transmit- 
üt ab altissimis, οἱ digitis tuis immittit. Ibi holo- 
caustum tuum pingue fit, plus quam in millibus 
agnorum et arietum pinguium. 

22. Multum enim acceptum fuit munus Abel, sed 
non ita; multum ,lacuit sacrificium Abrahse pa- 
rriarcehe, sed non adeo ; multum approbata fuit 
oblatio Melchisedech, sed multo minus isto. Deni- 
que quid ait. Propheta ? Sacrificium et oblationem 
noluisti, holocaustum et pro peccato non postu- 
lasti; tunc dixi, Ecce venio (Psal. xxxix, 7, 8) - 
dixit ille, qui non per sanguinem hircorum aut vitu- 
lorum, sed per proprium sanguinem introivit semel 
in Sancta, eeterna redemptione inventa ( Hebr. ix, 13). 
Omnia in figura contingebant antiquis. Hic veritas, 
jbi figura ; ibi umbra, bic lux ; ibi nubes, hic clari- 
tas; ibi agnus legalis, bic agnus innocens qui tol- 
lit peccat& mundi. Verus est enim Filius Dei, quem 
tu sacerdos immolas, quem manibus tractas, quem 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 


786 


, quem in corpus tuum transmitlis; sed A tant ; Angeli, licet semper videant faciem Palris qui 


d te venit illa majestas. Venit ad te Filius, 
1e Patre. Quí me misit, inquit, mecum est, 
reliquit solum (Joan. vin, 99). Venit ad te 
| non sine Spiritu sancto. Quid enim $339 
8? Super quem videris descendentem Spiri- 
mentem, ipse est Christus(Joan. 1, 33). Su- 
descendit Spiritus sanctus, sed non sem- 
. Super Christum vero semper mansurus 

Adest nihildminus totus supernorum 
:"ivium. Millia, inquit, millium ministra- 
decies centena millia assistebant ei (Dan. 
emper enim Angeli, licet sint administra- 
tus, et in. ministerium missi propter eos 
litatem capiunt salutis, vident tamea fa- 
is, semper assistunt vultui majestatis, in 
iderant prospicere: fruuntur, nec fasti- 
| eo magis frui sitiunt. Quanta luce cre- 
umfundi, sancle sacerdos, in presentia 
estatis; in tam solemni adventu et con- 
tatis, et totius militize ccelestis? Quantam 
laritatem adesse, et inesse toti curie co- 
lam nimirum quantam ferre non posses, 

Altissimi tux infirmitati. ad ferendum 


t. 
CAPUT IX. 
m potestatem | majorem esse dignitate 
angelica. 


nde igilur, ut predixi, eL semper in mente 


in ccelis est; hi, inquam, omnes sancli beatorum 
spirituum ordines, quamvis períruantur beatitudine, 
ut nihil eis desit a summa felicitate; gloriam tamen 
sacerdotis reverenlur, admirantur dignitatem, ce- 
dunt privilegio, honorant potentiam. 

2&. O genus ecclesiasticum, regale sacerdotium, 
gens sancia, populus acquisitionis, virtutes annun- 
tiate ejus quis vos vocavit de tenebris in admirabile 
lumen suum (I Petr. τι. 9) et ineffabile inysterium 
suum. Vos estis lux mundi, vos estis sal terree (Matth. 
v, 13, 14). Levitis dicitur : Mundamini, qui fertis 
vasa Domini (Isa. un, 11); dicendum est : Mun- 
damini, qui estis vasa Domini. Glorificate et portate 
Deum in corpore vestro ([ Cor. vi, 20). Vos elegit 
Deus in hereditatem sibi. la vobis sepelitur illud 
corpus gloriosum et glorificatum, quod olim in Je- 
rosolymis est sepultum exanime et defunctum. Certe 
sanctus ille Joseph noluit illud sepelire nisi in se- 
pulcro novo, in quo nondum quisquam positus fue- 
rat, studuit illud involvere in sindone munda (Matth. 
xxvi1,59,60; Joan. xix, 44). Vee tibi, si non posueriset 
illud in sepulero novo, vel saltem innovato, id est in 
corpore a peecatis penitus mundo; vel, si peccasti, per 
penitentiam et satisfactionem mundato! Vs tibi, si 
non posueris illud in sindone munda; id est, conscien. 
tia ab omni immunditia penitus defecata et absoluta ! 
Non sit in corpore tuo conventio Christi ad Belial, 
non sit consensus Dei cum idolis, non sit societas 


memoria retine gratiam tibi singulariter ( luci ad tenebras ( II Cor. vi, 15, 46); peccatum non 


&tam, quam nec Angelis prestitit, nec 
minibus concessit. Panis enim in mani- 
| eerpus unigeniti Filii Dei transubstan- 
um in sanctissimum sanguinem Domini 
1 Christi tua benedictione convertitur, 
lent Seraphim sancte Trinitati pre ce- 
is spiritus loco et charitate conjuncti. 
dentes, sive incendentes Seraphim inter- 
Unusquisque enim ordo ejus rei cense- 
, quam copiosius accepit in munere. 
hoc privilegio prenitent, ut corpus vel 
Redemptoris nostri in subjecta creatura 
. Cherubim, quibus inest plenitudo 
uod etiam testantur nomine, quia fami- 
ibus cognoscunt de mysteriis ccelestibus ; 
10d mirabilis facta est scientia et poten- 
talis ex eis, el non possint ad eam. 
ilante dignitatis sunt, ut in eis Do- 
at, et per eos sua judicia decernat, non 
ent, quo sacerdotes preeminent. Domi- 
cet dominium super csteros ἃ Domino 
Principatus quamvis principentur aliis 
lis; Potestates, cum potentatus sublimi- 
Jneant, Virtutes coelorum, cum pote- 
i$ su& virtute coerceant, ne omnem ne- 
m io genus humanum exerceant; Ar- 
um summa mysteria diving voluntatis 
spiritibus nuntiare habeant, et eosdem 
ipiritus ex auctoritate ad homines mit- 


regnet in mortali corpore tuo t Rom. vi, 12), et sic 
dedicabis 83833 venerabile sepulcrum Christo, tem- 
plum Spiritui sancto. Templum, inquit Apostolus, 
Domini sanctum est, quod estis vos(I Cor. ui, 1T) ; οἱ 
iterum : 4n nescitis, quia corporanostra templa sunt 
Domini,et Spiritus sanctus habitat in nobis? (I Cor. 
vi, 19.) Si hoc vere dicitur de quolibet charitatem 
habente, multo amplius dici debet de sacerdote Deo 
placente. 

25. Perpende et attende etiam, devote sacerdos, 
quanta diligentia, quanta vigilantia sancti Angeli 
conservarunt Jocum sepulcri, corpore Dominico jam 
sublato, redivivo et glorificato : in quanta claritate, in 
quanta vultus ef vestium venustate apparueruat sanctis 
inulieribus sepulcrum visitantibus, et corpus requi- 
rentibus. Procul dubio scire debes, quod si tu idem 
Dominicum oorpus, jam supra modum gloriosum, 
et in ccelis regnans, et ad dexteram Patris honorifi- 
catum digne tractaveris, mundum et novum sepul- 
crum tui corporis prreparaveris; ipsa Angelorum 
non deerit tibi Írequens custodia, animam tuam ser- 
vabunt, corpus gubernabunt, in omnibus vitiis tuis 
te protegent; εἰ dicent tibi tuisque similibus : Vos 
sancti Domini vocabimini, ministri Dei nostri (Isa. 
LXI, 6). Vide ergo ne tangas illud sacrificium, nisi 
jnnocens manibus et mundo corde ; alioquin ipse di- 
cet tibi: Noli me tangere, quia tactus tuus contagium 
est. | 


781 


CAPUT X. 
De meditatione sacerdotis, seupraparatione ejus ad 
digne celebrandum tantum mysterium. 

26. Meditare, dilecte Dci sacerdos, et meditatio 
cordis tui semper sit, quod Joannes Baptista precur- 
sor Domini, amicus Sponsi, paranymphus sponse, 
propheta, et plus quam propheta, in utero sanctifi- 
catus, in eremo justificatus; hic tantus, tam prsci- 
pui meriti, tam singulariter sanctificatus contremi- 
scit, et non audet tangere sanctum Dei verticem, sed 
clamat cum tremore : Sanctifica me, Salvator (Matth. 
m, 14). Meditare quod Petrus clavicularius regni 
coelorum a Domino designatus, Pastor ovium trina 
dilectionis confessione constitutus, et princeps Apo- 
stolorum prtefiguratus; in periculo mortis, naufragio 
incumbente, positus penes Dominum approximare 
pertimuit, et se elongare ab eo prt formidine voluit 
dicens : Ezi a me, Domine, quia peccator sum (Luc. 
v, 8). Joannes ille electus et priedilectus discipulus, 
qui supra pectus Domini in ccena recubuit, cui Chri- 
stus ia cruce Matrem Virginem virgini commenda- 
vit, cui nihilominus adhuc in mortali carne consti- 
tuto revelata sunt secreta celestia; ipse supra mo- 
dum gloriatus est de solo auditu, visu extrinseco et 
tactu Dominici corporis, dicens : Quod fuit αὖ ini- 
Lio, quod audivimus et vidimus, oculis nostris, quod 
perspeximus, quod manus nostra contrectaverunt 
de Verbo vite (I Joan. 1, 1). Si ergo isti gloriosi prin- 
cipes terre, curie ccelestis proceres eximii, tantum 
reverebantur forinsecus tantum Dominici corporis, 
nondum in gloria ad ccelos translati ; quanta reve- 
rentia, quanto timore, et tremore, quanta corporis 
castitate et animi puritate oportet sacerdotem, nunc 
illud gloriosum, et in claritate paterne glorie sub- 
limatum super omnia, illud eonficere, tangere, su- 
mere, et in corpus proprium trajicere ? 

27. Quapropter si offers munus tuum ad altare, 
quicunque sacerdos, si disponis illud venerabile et 
ineffabile mysterium celebrare, et recordatus fueris 
quod frater tuus habet aliquid adversum te, ille ma- 
gnus frater, qui Filius Dei est per naturam, et no- 
bis potestatem dedit filios Dei fieri (Joan. t, 12), et 
fratres suos per gratiam; qui nos dignatus est vo- 
care fratres suos, per Prophetam dicens: Narrabo 
nomen tuum fratribus meis (Psal. xx1,23), et rursum 
post resurrectionem : Je, dicite fratribus meis(Matth. 
xxvilt, 10), etc., si ille frater habet aliquid adversum 
te, si offendisti in illam majestatem cogitstu, dicto 
vel facto; si candorem innocentis tus aliqua macula 
offuscasti, si conscientiam habes vel valde gram, 
vel minus benesanatam ; relinque ibi munus tuum, 
differ mysterium, et vade prius reconciliari fratri 
tuo, per devotam cordis contritionem, per puram 
oris confessionem, per duram corporis in poniten- 
ta attritionem, et condignam satisfactionem ; lava 
per singulas noctes lectum tuum, per singula pec- 
cata munda 52844 conscientiam tuam. Ascende tri- 
bunal conscientite tute, sedeas in loco judicis; te ip- 
sum condemna, et reum constitue. Accedat mem oria 


INSTRUCTIO SAGEBDOTIS. 


188 


peccati accusatrix, actio sit testis, consensus et de- 
lectatio aggravet peccatum sive reatum, Omnia ac- 
cusent, nihil te excuset. Veniat timor carnifex, et 
tortor reum cruüciet. Sanguinem cordis, scilicet la- 
crymas, fundat; et sic per judicium proprium eva- 
des divini judicii supplicium, juxta illud Apostoli : 
Quod si nosmetipsos judivaremus, non utique a Do- 
mino judicaremur (1 Cor. x1, 31); et tunc veniens 
offere& munus tuum, οἱ placebit Deo super vi- 
tulum, cornua producentem οἱ ungulas (Psal. 
Lxviti, 32). 

CAPUT XI. 

Ez ritu legalis purificationis docet studium puri- 

tatis. 

28. Ritu quoque legalis sacerdotis ingressuri San- 
cta sanctorum, fac tibi luterem de speculis mulie- 
rum, qus excubant ad ostium tabernaculi (Exod. 
xxxvii, 8), ut dum te lavas, si maeulam in corpore 
tuo deprehenderis, abluas. Luterem, sacram Scri- 
pturam accipe : mulieres excubantes ad ostium ta- 
bernaculi, intellige sanctas animas vigilantes ad in- 
troitum regni ccelestis. Specula earum sunt exempla 
sanctorum, aive testimonia Scripturarum : in his 
anime justorum velut in speculo se considerant, et 
quidquid deformilatis in se deprehenderint castigat. 
Litterarum igitur divinarum sacris meditalionibus 
jugitur vaca, his tanquam divinitus illuminatus te 
oblecta, ibi totum in speculo quodam refulgente 
considera : si quid inte pravum deprehenderis, cor- 


Ὁ rige; quod rectum, tene; quod deforme, compone ; 


quod pulchrum, excole; quod sanum, serva; quod 
infirmum, corrobora. Dominica precepta infatigabi- 
liter lege, inexplebiliter dilige, efficaciter imple : et 
per hec quid cavendum, quidve sectandum Ubi sit, 
sufücienter instructus agnosce. 

99. Ecce habes qualemeunque initialem formam 
declinandi mala et faciendi bonum ; qus si tenueris, 
dabit tibi benedictionem legislator, et eo duce ibis 
de virtute in virtutem (Psal. vxxxim, 8); et ipse erit 
übi in Deum protectorem, et in locum refugii, ut 
salvum te faciat (Psal xxx, 3); et dicet tibi : Ecce 
ego tecum sum omnibus diebus vite tug, usque ad 
consummationem ssieuli (Matth. xxvi, 20). Vere 
erit lecum, quia dabit se ipsum in vialicum, ne de- 
ficias in via, donec plene reticiat in patria. Proba 
igitur te modo przdicto, et sic de pane illo sauce 
Eucharisti: edas, et de calice bibas. 

CAPUT XII. 
De triplicisumpttone corporis et sanguinis Domini. 

30. Hujus autem sacratissimi panis, et venerandi 
calicis, id est, vivifici corporis Domini et sanguinis, 
triplicem esse sumptionem discretus 'sacerdos igno- 
rare non debet. Una est sumptio sacramentalis et 
spiritualis; et hzc vera, sancta, ei sanctificans; 
beata, et beatificans; vitalis, et viviicans. Altera 
tantum spiritualis; et hec nihilominus gratiam con- 
fert, auget virtutes, meritum cumulat. Tertis tan- 
tum sacramentalis; et heec. damnabilis et condem- 
nans, Deo odibilis et ab eo separans, et nullo modo 


INSTRUCTIO SACERDOTIS. 


790 


jeans. Sacramentaliter et spiritualiter sumit Δ Hec est salubris distinctio corporis Dominici ab 


am Eucharistiam quilibet religiosus sacerdos, 
nuptiali, id est charitate, decenter ornatus, et 
mortali culpe obnoxius, ad altare Dei in- 
1s, et sacrum mysterium rite celebrans. Eodem 
, et eodem merito sumit quisque fidelis, qui 
anu sacerdotis ipsum sacramentum suscipit. 
tamen sacerdos singulari preerogativa pre aliis 
Bitur, qui quotidie, dum non impediat aliqua 
, vel infirmitas, habet potestatem Eucharistiam 
vere et sumere; aliis vero permittitur tantum 
. temporibus de manu sacerdotis communicare. 
ualiter lantum sumit quisque fidelis, qui est 
embris Ecclesise, perseverans in charitate; quia 
Sacramentum ore non contingat, virtutem Sa- 
xoti tamen, id est remissionem peccatorum, 
ritualis gratie infusionem, per fidem et unio- 
Boclesie sibi comparat. Sacrameutaliter tan- 
jercipit, qui in culpa mortali perdurans com- 
care praesumit; sed is talis socius est tradito- 
ide, et melius fuerat, 01805 si natus non fuis- 
omo ille; nisi reipiscat, et digne Deo satisfa- 


De prima sumptione, qua est sacramentalis 
ritualis, Domiuus dicit : Qui manducat meam 
m, et bibil sanguinem meum, in me manet et 
. 60 ; et rursum : Qui manducat me,vivet propter 
)e secunda, quie est tantum spiritualis, iterum 
Jominus loquitur : Caro nihil prodest, spiritus 


aliis cibis : quia cum alios sumimus eos corpori 
nostro incorporamus : cum vero Domini corpus iu 
escam suscipimus, si digne agimus, Domino incor- 
poramur, imo toti in Deum transimus, quia qui ad- 
hseeret Deo unus spiritus est cum eo (I Cor. vi, 17). 
Felix wiator, qui tali viatico reficitur , quod secure 
reducit eum per viam, et trajicit in patriam. 

32. Ipsis ergo sacerdotibus ministerium suum 


digna officii exsecutione honorantibus prima sum- 


ptio eongruit ; et per eos tantum aliis fidelibus sum- 
ptionis dispensatio competit. Ipsi enim habent ola- 
ves hujus Sacramenti, ipsi sunt veri mediatores in- 
ter Deum et hominem , ipsi sunt vox et organum 
sencue Ecclesim , ipsi offerunt Deo plebis precatio- 
nes, et referunt propitiationes. O quam fidelis pro- 
missor ! quam verax exbibitor ! quam munificus lar- 
gitor] Dixisti, Domine Jesu: Ecce ego vobiscum sum 
usque ad consummationem seculi (Matth. xxvm, 
20). Hec vere dixisti. Prope est verbum,ait Scriptu- 
ra, in ore (uo, et in corde tuo (Deut. xxx, 14). 
Verbum quod in principio erat apud Deum, in fine 
seculi dignatur esse apud hominem : est in ore, et 
in corde. Quid propius? quid magis intrinsecum ? 
Est in ore tuo: eryo laus ejus semper in ore tuo 
sit. Est in corde tuo : ergo confitere ei in directione 
eordis, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. 
Quas retributiones ejus ἢ Propitiatur omnibus ini- 
quitatibus tuis; sanat. omnes infirmitates tuas; re- 


"ἰ vivificat (Joan. v1, 51, 58, 6&); ac sidiceret : ἢ dimit de interitu vitam tuam ; coronat te in miseri- 


elligis tantum carnalem sumptionem absque 
i, nibil prodest, imo nocet; spiritualis vero 
6 carnali te vivificat. De tertia, quee est tantum 
nentalis, dicit Apostolus: Qui manducat et bi- 
digne, judicium sihi manducatet bibit, non di- 
ins corpus Domini(I Cor. x1, 29), quod est di- 

Non discernens corpus Domini ab aliis cibis, 


cordia et miserationibus ; replet in bonis desiderium 
tuum, dans se ipsum tibi in viaticum : renovabitur 
ut aquile juventus tua (Psal. cit, 2-5) in. resurre- 
ctione justorum, quando se denuo dabit in premium: 
de quo premio in hoc ullimo capitulo, quod ipse 
dare dignabitur, styli officio prosequemur. 





PARS TERTIA, 


Quod Christus dat se nobis in premium in calo. 


CAPUT XIII. 

Aristotelicum est : Omne sensibile extra sen- 
positum incertum est. Divinum est, Quod nec 
8 vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis 
dit,que praeparavit Deus, diligentibus 6 (1 (ον. 
; et illud : Oculus non vidit, Deus,absque te 
preparasti diligentibus te (Isa. Lxiv, 4); et 
es : Deum nemo vidit unquam (Joan. 1, 18). 
ergo; Sioculis invisibilia, si auribus inaudibi- 
i eordibus inscrutabilia sunt repromissa vite 
ja, si Deum nemo vidit unquam, qui est lux et 
jum justorum; quis de inauditis et penilus in- 
ertis loqui audebit; quis de ineffabilibus fari 
imet? Illud unum scio, quod quanto sunt 
bilia, tauto magis sunt desiderabilia; et omne 


quod desideratur, non valet eis comparari. Verum 
quia secundum Apostolum, adhuc ambulamus per 
fidem, et nondum per speciem (Il Cor. v, 1); invisi- 
bilia Dei,a creatura mundi,per ea que facta sunt, 
intellecta conspiciuntur (Ram. 1,20);ex similitudine 
rerum qns sensibus subjacent, quantumlibet exili 

ter aliquid loqui tentemus, de ineffabili bono fideli- 
bus et felicibus promisso ; de corde nostro plane ni- 
hil preesumentes, sed de divinis Litteris qu; possu- 
mus testimonia trahentes. 

536 34. Nuli sane sapienti venit in dubium, 
quod post hanc vitam, justórum animse io manu 
Dei aunt (Matth. viu, 12); animse vero reproborum 
corruunt in supplicium, juxta illud : « Qui bona fe- 
cerunt, ibunt in vitam zternam ; qui vero mala 


791 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


79? 


egerunt, in ignem :elernum » (Symb. Athan.) Est A ardor, inquam, tantus ibi est, quem omnia etiam 


ergo eleciis duplex causa beatitudinis : alia, devita- 
tio peenze; alia, adeptio glorie. De poena malorum 
est aliquid perstringendum, ut ea considerata major 
bonorum :estimetur gloria ; quia nullius rei dignitas 
melius declaratur, quam si ejus contrarii pravitas 
nontaceatur. Ex opposito vitio venustius virtus elu- 
cescit pulebritudinis , ait Isidorus, Ὁ homo , cogita 
omnes mundi cruciatus, et. compara gehenne, to- 
tum leve erit. Ignis eliam purgatorius, qui non est 
gehenne, ad modicum crucians, transcendit omnia 
mundana tormenta. Unde Augustinus super Psalte- 
rium : Domine, ne in furore (uo arguas me, neque 
in ira tua corripias me (Psal. xxxvn, 2); id est,non 
sim inter illos quibus dicturus es in judicio : Ite, 
maledicti, in ignem eternum (Matth. xxv, 44). Ne 
in indignatione tua emendes me ; id est, non sit 
mihi opus igne emendalorio, qui et purgatorius 
dicitur: qui cum gravior sit omni eo quod pati potest 
homo in hac vita; cum multi facinorosi per diversis- 
simos cruciatus luant sua crimina, multique per im- 
mania et exquisita tormenta migraverint ad Dominum 
(Enarr. in Psal. xxxv, n. 3.) 
CAPUT XIV. 
De panis inferni. 

35. Habet quidem infernus, ut ex auctoribus com- 
probari potest novem notabilia supplicia, preeter alia 
innumerabilia que eontinet mala, unde illud : 

Malleus, et fetor, cum vermibus, ignis, et algor, 

Visio d&monica, tenebrae, rubor, ignea vincla. 
Erit ibi ignis inexstinguibilis, algor incomparabilis, 
vermes immortales, fetor intolerabilis, mallei crebro 
percutientes, tenebre spisse et palpabiles : ubi nul- 
lus ordo, sed sempiternus horror inhabitat, ubi 
cunctorum crimina cuucta cunctis sunt manifesta; 
aspectus demonum, quos ignem scintillare videut 
assidue, quo nihil in mundo horribilius et terri- 
bilius ; ignea vincula omnia membra constringentia; 


flumina in unum collecta exstinguere non possent. 
Unde apud Mattheum : Ibi erit fletus et stridor den- 
tium (Matth. vim, 12); quia fumus de igne excitat 
fletum oculorum; frigus, stridorum dentium. [Ὁ] si 
mons igneus immitteretur, in glaciem verteretur. 
Pervagantur autem miseri his miseriis deputati ; 
nunc de ardore in algorem, nunc de algore in ardo- 
rem, qu&rentes remedium contrariis passionibus in 
contrariis qualitatibus, nec mious tamen crucianti- 
bus. Hinc beatus Job ait: Transibunt de algore ni- 
vium ad calorem nimium (Job. xxiv, 19). 

36. Vermes immortales ibi sunt, serpentes et dra- 
cones, horribiles visu el sibilo, qui ut pisces in 
aqua, ita vivunt in flamma; qui miseros affligunt, 
et precipue membra illorum pervagaatur et rodunt, 
qua precipue peccatis militaverunt : utpote luxurio:is 
genitalia, gulosis palatum ac guttura, ac similiter de 
singulis cseteris membris. Unde illud Sapientis : 
Per qua quis peccat, per hec et torquetur (Sap. x1, 
17). Unde ei Isaias : Vermis eorum non morietur, et 
ígnis eorum non evstinguetur (Isa. vxvi1, 2&). Fetor 
adeo gravis de igne exhalat, qui non minus ardore 
cruciat. Uude idem Isaias : Erit pro suavi odore fetor 
(Isa. mi, 24); et Ps:xlmus : Ignis, sulphur, spiritus 
procellarum, pars calicis eorum (Psal, x, 1). Spiri- 
tum procellarum vocat exhalationem fumi et fetoris, 
qu& spirant ab igne in vehementia ad instar procel- 
lg. Flagellis tanquam malleis incessanter feriuntur, 
ἃ daemonibus sua crimina fateri cogentibus, ut qui 
fuerunt hic malorum incentores, ibi eorumdem sint 
tortores. Hioc Salomon : Preparata sunt derisori- 
bus tormenta (Prov. xix, 29). Dilatant enim demo- 
nes ora sua super miseros in cachinno dicentes : 
Euge, euge, viderunt oculi nostri (Psal. xxiv, 24), 
quia consortium neglexerunt novem ordinum Ange- 
lorum. 





TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM, 


5289 Hoc Opusculum nuper editum nobis exhibuit bibliotheca monasterii Letiensis Ordinis S. Bene- 
dicti diecesis Cameracensis, ex vetusto codice, cum hac inscriptione : « Bernardus abbas, de Statu vir- 
tutum. » Non est tamen S. Bernardi, sed cujusdam Benedictini ; uti colligitur ex num. 14. Compositum 


est in 


secunda, de Obedientía; tertia, de Charitate. 


PRAEFATIO. 

Ejus inspirante gratia, qui ubi vull οἱ quando 
vult spirat, et linguas infantium facit disertas, volo, 
si possim, de virtutum statu variabili quedam 
que legendo reperi, quedam qu& ἃ doctoribus 
meis audivi, simplici sermone colligere, adjun- 
gendo etiam si qua forte occurrerint, qua tidei non 
repugnent, et ratione roborentur. Paracletus ergo 
qui aspirando prevenit , per omnia subsequa- 


atiam Novitiorum, ac in tres partes seu sectiones distinctum : quarum prima est de Humilitalte : 


tur, cor irradiet, obscura reseret, efficaciam pre- 
stet, ad gloriam suam, ad utilitatem meam, ad pro- 
fectum Novitiorum, qui de monte superbis: in con- 
vallem plorationis descenderunt, qui in lege Domini 
meditantur die ac nocte. Sed quia humilitas est ge« 
nitrix virtutum, et hominis humilitas non ab ho- 
mine, sed desursum est; ab ejus humilitate inci- 
piamus, qui ait : Discite a me quia mitis sum et hu- 
milis corde (Matth. x1, 29). 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


PARS PRIMA. 
DE HUMILITATE. 
christus igitur cum in forma Dei esset, noa 
am arbitratus est 6516 56 :equalem Deo, sed 
ipsum  exinauivit, formam servi accipiens 
ἱῴρ. τι, 6, 7). Exinanivit, dico, ut fieret minor 
. minor se ipso, minor Angelo; subderetur 
ibus, quin et ipsi Joseph ut nutritio, et sancte 
? ut matri, juxta id quod scriptum est : Et erat 
tus illis (Luc n, 51). Exinanivit eliam se ut 
olum homo fieret, sed et pauper. Esurivit qui- 
sitivit, lassatus est, sed quia voluit. Tandem 
nivit se usque ad derisiones, opprobria, fla- 
; sicut ovis ad occisionem ductus est, οἱ sicut 
i eoram Londente se non aperuit os suum. Ecce 
sus forma pr:e filiis hominum sine specie et 
e, ct quasi absconditus vultus ejus ab co et 
etus, unde nec reputatus est ab hominibus, sed 
niquis deputatus est, tanquam leprosus et per- 
s et humiliatus a Deo. Ipse autem vulneratus 
*opter peccata nostra, aliritus est propter sce- 
Dostra; disciplina pacis nostra super eum, cu- 
vore sanati sumus (Isa. Liu, 2-7). O ineffabilis 
lementia, qui proprio Filio suo non pepercit, 
ro nobis omnibus tradidit illum, qui et nobis 
est, οἱ nobis in mundo conversatus est, et 
mortuus est, pauper et humilis in. conversa- 
, pauper et humilis in cruce, nostra partici- 
sua lam benigne dispensans, ul secundum 


ι ejus essel nostra conversatio, et in morte C 


nostra redemptio ! 
Ecce Dei humilitas imcomparabilis, quia com- 
ionem dignam non recipit; ineestimabilis, quia 
mari non potest ; ineffabilis, quia verbis expli- 
non potest, ut Deus et Dominus omnium fieret 
) ets ivus omnium, invisibilis videretur, panis 
Jorum alereiur, virtos ccelorum intirmaretue, 
moreretur; sed hujus mysterii causa est, Dei 
ia et. misericordia. Superbia quippe hominem 
raverat, sed Deo digne satisfacere non poterat 
10mo qui debuit, nec. angelus qui non debuit, 
106 alia creatura ad hoc fuit idonea. Juste igi- 
ie misericorditer Deus homo factus est : miseri- 
iter quidem quantum ad Deum, qui nihil ho- 
nisi penam debuit; juste vero quantum ad 
inem, quia homo Deo peccaverat, ut ejus hu- 
as superbos humiliaret, et ejus sapientia excie- 
y illuminaret, frigidos igniret. Ipse est enim via, 
as et vita (Joan. xiv, 6). Via utique conversa- 
8, veritas doctrine, vita ὥ 8! beatitudinis. Via 
qua vel non, vel male itur ; veritas, sine qua 
on, vel male dicitur; vita, in qua bene vivi- 
sine quà. omnino male vivitur. Ipse est enim 
virtus, et Dei sapientia: et quia Dei virtus est, 
itat suis efficaciam per qualibet adversa trans- 
li; et quia Dei sapientia est, prsstat intelligen- 
Sed ecce memorie occurrit quod angelus per 
rbiam de colo cecidit, non descendit. Ille ce- 


T9À 
cidit ad suam et suorum perniciem, Christus de- 
scendit ad electorum suorum exaltationem. Super- 
bia de angelo fecit diabolum, humilitas Christi de 
filiis diaboli fecit filios Dei. Superbus diabolus cum, 
suis de ccelo cecidit in infernum; Christus humilis 
cum suis regressus ab inferis ccelum ascendit. Vi- 
des ergo quanta sit in una Christi persona hominis 
sublimitas sine hominis merito, et Dei humilitas 
sine Dei debito, charitas sine modo, exemplum sine 
exemplo. Si ergo Deus humiliatur in terra, cur ad- 
huc homo superbit, pulvis et cinis, vermis, putredo, 
qui hodie extollitur, et cras non invenitur ? Prepo- 
nit autem se Christo, qui in hac terra est superbus, 
ubi Christus inventus est humilis. Verumtamen si 
ascenderit usque in ccelum superbia, et nubes ca- 
put ejus teligerit ut sterquilioium in fine perdetur ; 
et quo altius ascenderit ante homines, eo deterius 
ruii ante Deum ; humilitas vero quo humilius de- 
scendit ante homines, eo altius ascendit ante Deum. 
Humilitas humilis Dei est amicus, amicus vero Dei 
omnis ascendit, juxta id quod scriptum est : Amice, 
ascende superius (Luc. xiv, 40). Unde et omnis hu- 
milis procul dubio ascen/it, nec aliquo modo vera 
humilitas novit casum ; semper enim in imo est, et 
propriam contemnit excellentiam. Si enim humilitas 
et superbia contrarie sunt; superbia autem est 
amor proprie excellentie : recte humilitas est con- 
temptus proprie excellenti&, *icut enim superbia 
est vitium, quo homo excescatus sibi ipse placet, 
cum et in hoc displiceat Deo et hominibus ; sic et 
humilitas est virtus, qua liomo illuminatus sibi ipsi 
displicet, in quo profecto et Deo et hominibus pla- 
cet. 

&. Est autem humilitas alia incipieus, alia profi- 
ciens, alia perfecta. [ncipiens in novitiis, proficiens 
in bene pugnantibus, perfecta in emeritis. Est alia 
sufficiens, alia abundans, alia superabundans. llla 
humilitas est sufficiens, qua bomo subdit se majori 
ei non prefert se squali. Illa est abundans, qua 
homo subdit se :equali, et non prsfert se etiam mi- 
nori [suppl. teriia definitio]. Sed illa quse sufficiens 
est, recte genitrix virtutum dicitur, qua homo inci- 
pit poenitendo peccata sua confiteri, et subdere se 
majori. Humilitas vero abundans et superabundans, 
et nutriunt virtutes, et custodiunt et ampliant. Se- 
ptem modis diversificatur humilitas. Est enim hu- 
militas in depositione temporalium possessionum. 
Sequuntur alie sex, dus in voce, due in corpore, 
dus in corde. Dus in voce, quia et humilis contra 
verbum impatientie pacifice, et contra verbum ja- 
ctantie loquitur humiliter. Dns& in corpore, quia et 
vilitas est in habitu, et mortificatio in carne. Dus 
in corde, quia et commune consilium preponit pro- 
prio; et propria voluntate postposita, alterius se 
subjicit imperio. 

5. Humilitas quasi quedam fovea est subterra- 
nea in qua thesaurus virtutum tutissime recondi- 
tur, ubi nec praedonum violentia irruit, nec fures 
effodiunt et furantur. Est etiam hamilitas clypeus 


795 


impenetrabilis, quo protegimur spiritualiter; gla- 
dius indeficiens ex utraque parte feriens : quia et 
exlerior humilitas exteriores inimicos salubriter 
percutit ut. peeniteant, et interior humilitas 39 
invisibiles inimicos fortiter percutit, ut nihil profi- 
ciant, imo ut deficiant. Unde et recte humilitas cor- 
dis murus dicitur contra invisibilia tentamenta ; et 
humilitas corporis, antemurale contra exteriora 
impedimenta. Dicitur etiam humilitas turris for- 
tiludinis ἃ facie inimici; quia quemadmodum tur- 
ris in aliqua civitate est pulchritudo et munimen- 
tum civitatis, sic humilitas est pulchritudo ct mu- 
nimentum cordis. 

6. Est ctiam inutilis humilitas, qua homo ei ab 
opere se retrahit, et sub silentio abscondit, quia 
timet vilescere, si forte sibi objiciatur id unde con- 
scientia metuit. Est et alia humilitas non sedificans, 
sed destruens, cum aliquis loco vel tempore non 
congruo dictis vel factis immoderate se dejicit, illis 
eliam quandoque intuentibus qui leviter scandali- 
zantur. Est et humilitas simulata hypocritarum, 
qui speciem humilitatis pretendunt inp habitu, de 
eadem specie ostensa superbientes ; et. cum in oc- 
culto cordis superbiant, ante oculos hominum vo- 
lunt videri humiles, dolose agentes, quemadmodum 
aurifex dolosus, si annulum argenteum deauratum 
vendat pro annulo aureo. 

7. Notandum autem est quia humilitas alia est 
simplex, nec laudibus hominum effertur ; alia est 
virtutibus ditata, nec tamen ab homivuibus hono- 
rata est; alia ab. hominibus honorata, nec tamen 
virtutibus ditata. Ille simplicem dicitur habere hu- 
militatem, qui nec vitiis subjacet, nec virtutum 
copia fulcitur unde superbiat nec in his que 
prevalet, alicui se praefert. Cum vero humilitas ab 
hominibus vel honoratur, vel despicitur, graviter 
impugaatur; quia et laus humana, quamvis uon 
quiratur, tamen oblata delectat ; et vituperium, 
quamvis cum de est quandoque non timeatur, tamen 
cum adest vulnerat improvidum. 

8. Preetereundum autem non estimo, quod humi- 
litatis virtus ideo inter alias virtutes eximia dicitur, 
quia hanc in se unicus Dei Filius ad exemplum no- 
bis maxime exhibuit, et per hanc virtutem omnes 
laquei multiformis proditoris declinantur. Cum enim 
Antonius omnes inimici laqueos contra se videret 
exiensos, et admirando qusreret quis eos evadere 
posset, diviua voce responsum est ei sic : « Sola 
bumilitas. » (&&; Quisquis autem es, qui sine vir- 
tute humilitatis virtutes congregas, sic es ut ille qui 
pulverem in vento portat. Si autem vis sublime vir- 
tutis ostendere, noli sublime sapere, et tunc illud 
quod egeris, esse monstrabis excelsius. Noli te pu- 
tare quidquam fecisse cum feceris, et plenissime 
cuncta fecisti. Noli tuorum corrumpere f(ructus 
laborum. Noli cursum in inane dirigere, ne post 
mille circuitus mercedem laboris amittas. Si enim 


(44) In Vitis Patrum. 


TRAGTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


C 


196 


laudandum te esse dixeris, culpabilis effectus es, 
etiamsi fueras ante laudabilis; si vero inutilem 
esse te fatearis, faclus es utilis, si fueras etiam 
aute culpabilis. 


9. Propter quod necessarium est ad humilitatem 
conservandam, si adesl, vel ad eam adipiseendam, 
si deest, ut diligenter consideres non bona tua, sed 
mala tam occulta quam publica; attendas eliam 
aliorum non mala sed bona: et si quandoque non 
apparent in publico, fortasse latent in occulto, quod 
pium est suspicari. Sic fit utiliter, ut temetipsum 
deprimendo, alium exaltes sicut econtrario su- 
perbus bona sua attendendo, si qua sunt, et non 
mala que multa sunt, attendendo etiam mala alio- 
rum et non bona, οἱ alios deprimit, et se ipsum 
exaltat. Unde necessaria nobis est quzedam preeter- 
itarum oblivio virtutum, quod sic intelligo, ut nun- 
quam alicujus virtutis meminerimus. Virtutum 
namque memoria ad simplicem laudem Dei relata, 
non solum reprehensibilis non est, sed laudabilis 
est, Verumtamen bona tua dum in hominum noti- 
tiam frequenter prodeunt, cave ne quis forte ea 
diripiat : quod Pharisc«us passus est in lingua, bona 
sua circumferens, unde ea et diabolus rapuit. Aliis 
enim exprobrando Deumlaudare, non est gratiarum 
actio, sed sola virtutum evacuatio. 


10. Caveamus igitur de nobismetipsis dicere ali- 
quid gloriose; hoc enim nos, et Deo et hominibus 
odibiles facit : idcirco quanto magis fecerimus 
bona, tanto de nobis minora dicamus. Quando 
enim sancta aliqua fecerimus, $480 habemus pro- 
cul dubio Deum debitorem : quando vero nihil nos 
arbitramur operatos amplius etiam meremur de tali 
affectu, quam propter opera sus qui fecimus. lia 
virtutum omnium merita bonum humilitatis exsu- 
perat. Qus si non adsit, nec illae poterunt esse lau- 
dabiles : quod si adsit humilitas, etiam virtu- 
les alie cum ipsa humilitate proficiunt. Quod me- 
lius ostendimus, si Patrum exempla subjungimus. 


11, Centurio Domino cor suum humilians dixil : 
Non sum dignus ut intres sub tectum meum (Matth. 
vui, 8) ; et propterea dignus efiectus est. Sie et 
Paulus ait : Ego sum minimus apostolorum, qui non 
sum dignus vocari Apostolus (1 Cor xv 9); et ideo 
anle Deum et homines magnus inventus est. [ia 
etiam mulier que se ad pedes Domiui humiliter 
inclinavit, postmodum a Deo sublimata est, ut el 
ad caput. Domini uogendum admitteretur, et sicul 
resurrectionis Domini Apostolis prenuntia, ac per 
hoc Apostolorum apo:tola. Sic et David dum salta- 
ret nudus coram Domini arca, et contemneretur a 
Michol filia Saul, spcciem humilitatis pretendeus 
in habitu, virtutem humilitatis retinuit iu corde, 
quam et verbo humilitatis nobis intimavit dum di- 
ceret: Ludam et vilior fiam plus quam factus sum, 
eroque humilis in oculis meis (II Reg. v1,22). Sed in 
hoc humilitas ejus, eximia apparuit, quod cum,egset 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


798 


fortissimus, et rex futurus, non se militicom- A extulit, sed humilitatem quam exhibuerat 5414 


i, sed pulici et cani, non vivo sed mortuo, 
oqueretur regi Saul sic : Quem sequeris, rex 
?quem sequeris? Pu'ice n unum et can?m 
yum (I Reg. xxiv, 15). Merito ergo humilitatis 
ranslatus est. de servitute ad regnum. Sic ot 
anus orans in templo, et a Phariseo conde- 
s, conscientia cor accusantc non audebat ocu- 
ccelum levare, sed percutiens pectüs suum 
it: Deus, propitius esto mihi peccatori (Luc. 
13) : unde etiam a templo descendit magis ju- 
lus quam Phariseus. Sic et Petrus cum esset 
slorum princeps, erat omnium humillimus. 
et tanti meriti fuit apud Deum, ut umbra cor- 
suis obumbrante sanarentur infirmi. (Act. 
Sic οἱ Joannes Baptista cum esset annuntialus 
igelum, et Spiritu sancto repletus adhuc ex 
matris sue, οἱ nondum natus precursoris of- 
Dominicum sentiret adventum, deinde jam ju- 
cum esset mundi contemptor, eremique cul- 
bitu incultus, abstinentia singularis, predi- 
eximius, Baptista Domini, martyrio rubicun- 
irginitate candidus ; et post Virginis Filium, et 
n virginem electus ex millibus, uade etiam 
& Christus esset zestimabatur 8 populo; cum, 
n, lalis ac tantus essel, ne per inanem glo- 
wperetur super se, elegit solide subsistere in 
mfessus est enim, et non negavit; confessus 
uia non sum ego Christus (Joan. 1, 20). Sed 
'eritatem humiliter confessus est, adhuc ad 
tiorem humilitatis gradum ascendit. Ait enim : 
post me fortior me,cujus non sum dignus sol- 
'orrigiam calceamentorum ejus (Luc. m, 16). 
sj simpliciter ad litteram intelligantur, satis 
apparte humilitas, Secundum vero spiritualem 
n sic exponitur. Per calceameutum Domini, 
itio Domini intelligitur, sicut per Psalmistam 
ius ait : [n Idumeam extendam cdlceamentum 
y (Psal. cvi1, 10) ; id est. In mundo incarnatus 
800, quod et faetum est, ac per hoc sibi alie- 
» subditi sunt. Joannes autem se indignum 
jsus est ad hoc ut solveret corrigiam calcea- 
rum Domini, id est, ut mysteria Incarnatio- 
18 aperiret ; in quo tanta creditur humilitas 
ut omui sacerdoti se suppoueret, quorum of- 
| est Incarnationis mysteria aliis aperire. 
&utem inter natos mulierum non est inventus 
e humilior, ideo nec major. Secure ergo Joan- 
iültiplicem thesaurum virtutum in foveam hu- 
tis abscondit. 
Sic οἱ Maria, quam stellam marinam appel- 
eum essel ex progenie orta regali, totius 
latis forma; hominum et domina ct mater, 
lorum regina, virginum virgo fecunda, deifica, 
similem habens primam, vel subsequentem, 
e templum Domini, sacrarium Spiritus sanc!i, 
splender elegit paterns glorie; cum es:et, 
m, talis ac tànta, non se de donis coelestibus 


Gabrieli archangelo, etiam hominibus exhibero cu- 
ravit, quando Dominum et hominem gestans in 
utero, Elisabeth cognatse sue, tanquam virgo ju- 
veucula, mulieri provecte setatis, servitutis offi- 
cium humiliter impendit : et cum esset humilis et 
virgo, non virginitatem, sed humilitatem suam Do- 
minus respexisse dicitur. Exsultavit spiritus meus, 
inquit, ἐπ Domino Deo salutari meo, quia respexit 
humilitatem ancilla sua (Luc.1, &1, 48). O humili- 
tas, per quam femina maler Dei effecta est, per 
quam Deus de coelo descendit ad terras, per quam 
animse de inferno ad ccelum, translate sunt, Hec 
est scala proposita vobis a Deo, per quam ascendi- 
tur de terris ad ccelum. Per hanc ascenderunt pa- 
tres nostri, per hanc et nos ascendere oportet, alio- 
quin non ascendemus. 

14. Sed pretereundum non est, qualiter gradus 
bumilitatis dispositi sunt in Regula beati Benedicti. 
Dicit autem quia ad primum humilitatis gradum 
pertinet timor : δὰ secundum, non amare propriam 
voluntatem; ad tertium, obedientia; ad quartum, in 


obedientia patientia ; ad quintum, cogitationes patri 


revelare ; ad sextum, omni vilitate et extremitate 
esse contentum, et se ipsum jndicare ad omnia in- 
juncta operarium indignum ; ad septimum, non so- 
lum lingua pronuntiare, sed etiam corde credere se 
omnibus inferiorem et viliorem ; ad octavum, nihil 
agere nisi per communem regulam monasterii et per 
majorum exempla; ad nonum, linguam sub tacitur- 
nitate cohibere usque ad interrogationem ; ad deci- 
mum, non esse promptum in risn ; ad undecimuni, 
si, cum quis loquitur, leviter et humiliter cum gra- 
vitate, et pauca verba et rationabilia loquatur ; ad 
duodecimum, ut quis non solum in corde humilis, 
sed ipsam humilitatem signis congruis exterius vi- 
dentibus ad exemplum demonstret, in vestium vili- 
late et vultus simplicitate (cap. ἢ). 

45. Sed cum multis modis diversificetur humili- 
tas, sicut mihi videtur, una est humilitas ; secun- 
dum effectus interiores οἱ effeetus exteriores multi- 
pliciter erescit: quemadmodum unus et idem homo 
cum transeat de iofantia ad pueritiam, de pueritia 
ad juventutem, inde ad senium per diversas selates ; 
unus homoest, non plures homines, sed unus - οἱ 
sicut ex una arboris radice procedit stipes, et ex 
stipite rami, ex ramis flores et folia ; et inde fructus ; 
ita ex uia humilitatis radice procedunt bona opera, 
tanquam rami ; paupertatis habiius, et verba reli- 
giosa, tanqusm floreset folia: deinde gaudium in 
Spiritu sancto, tanquam bond arboris fructus. Est 
ergo, si recte perpendo, virtus humilitatis in corde, - 
species humilitatis in ore, labor humilitatis in opere, 
fructus humilitatis hic. et in. perventione. Dat enim 
Deus gratiam pro gratia, quia et in presenti super 
humilem et quietum requiescit Dominus, et quanto 
quisque in hac terra fuerit humilior, tanto in regno 
constituelur gloriosior. Hec de humilitate diximus 
propter Novitios, ut sciant humilitatem esse funda- 


799 
mentum in quo oportet reliquas virtutes fundari. 


PARS SECUNDA. 
DE OBEDIENTIA. 


16. Quiaergo humilitatem soror obedientia inse- 
parabiliter comitatur, aliquid de obedientia dicamus. 
Sed obedientie bonum per inobedientie malum lu- 
cidius declaratur : quantum enim inobedientia cre- 
scit in malo, tantum obedientia crescit in bono. In- 
obedientia enim amplectitur oinne malum. I[nobe- 
dientia de angelo fecit diabolum, primos parentes 
de paradiso expulit, innumeros postea tradidit in 
inferno ; bona evacuat, mala multiplicat, idolum in 
corde fabricat. Nolle aequiescere, scelus est idolola- 
trig. Sed peccatum quale sit et quantum, in primo 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 
A qui etiam despoliaverunt eum, et plagis impositis 


se 


abieruntsemivivo relicto. Qui enim visionem pacis 
deseruit, hujus mundi defectus per experimentam 
didicit. Latrones autem, id est spiritus maligni, tu- 
nica immortalitatis spoliaverunt eum. Graviter et- 
enim vulneratus est, quia graviter peccavit; sed se- 
mivivus relictus est; quia enim peccavit, quasi mor- 
tuus est, οἱ quia rationem non perdidit, quasi vita 
remansit.[ deo autem peccatum suum gravissimum 
fuit, quia non coegit eum peccare vel necessitas, vel 
fragilitas ipsius, vel ignorantia boni. Ignorantia non 
coegit eum, cuim nec multa fuissent ei iojuncta, sed 
unum : el iterum videns Deum facie ad faciem, im 
memoria labi non potuit. ltem fragilitas non coegit 
eum, quoniam ipse habuit liberum arbitrium, non 


parente evidenter perpenditur. Deus ergo M homini B aepressum, sicut postea, sed sancti Spiritus illumi- 


quem posuit in paradiso voluptatis, diversi generis 
íructus plures et optimos ad esum concedens, so- 
lummodo lignum scientiz:: boni et mali interdicit. 
Certum est autem arborem illam won fuisse cibo 
noxiam : neque enim qui fecerat omnia bona valde, 
in paradiso instituerat aliquid mali ; sed ut per me- 
lius obedienti:& meritum homo bene conditus cresce- 
ret, dignum 429 fuerat, ut etiam a bono prohibe- 
retur, quatenus hoc quod ageret, verius virtus esset, 
quanto et ἃ bono cessans Áuctori suo se  subderet, 
humilius exhiberet, et ei promerendi Dominum 
suum virtus esset obedientia ipsa: quam possum 
verissime dicere solam esse virtutem omni creature 


rationabili degenti sub Dei potestate ; primumque C 


esse et maximum vitium ad ruinam, hominem sua 
potestate velle uti, eujus vitii nomen ct inobedien- 
tia. Non essel ergo unde se Dominum habere cogi- 
taret atque sentiret, nisi ei aliquid juberetur. Lignuin 
autem scientie boni et mali, a quo prohibitus fuil 
Adam ne comederet, anime medietatem, id est or- 
dinatam integritatem, designat in nobis ; que tan- 
quam arbor iu medio paradisi plantata dicitur, et 
lignum scientie boni et mali vocatur : quia si. anima 
qua se debet in anteriora extendere, id est in Deum, 
ei posteriora oblivisci, ad se ipsam, deserto Deo, 
conversa fuerit, et sua potentia sine Deo frui volue- 
rit, et hoc peccatum ejus poena fuerit consecuta ; 
mox experiendo discet quid interest ioter bonum 
quod deseruit, et malum quo éecidit ; et boc erit ei 
gustasse de ligno scientie boni et mali. 

17. Peccatum autem Adi gravissimum fuit, quia 
cum in honore esset, non intellexit, (Psal, ΧΕΙ, 
13, 21) ; id est, cum esset ad imaginem et similitu- 
dinem Dei creatus, noluit obediens permanere, sed 
magis audivit vocem uxoris suz, quam Dei, et viso 
peccato apostste angeli οἱ ejusdem peccati poena 
(scilicet quod de angelo factus esset diabolus), su- 
perbia obcscante cor suum, posuit el ipse sedem 
suam ad aquilonem, ut esset similis Altissimo. In 
pace quidem factus fuerat locus ejus, et habitatio 
ejus.in Sion ; sed quia pacem perdidit volens, dolo- 
res multiplices coactus est sentire nolens. Descendit 
enim ab Jerusalem in Jericho, et inciditin latrones, 


natione corroboratum, et ita per gratiam Dei con- 
firmatum, ut non peccaret si peccare nollet. Iterum 
egestas non coegit eum, quoniam neque fame, ne- 
que siti, neque alia miseria vexabatur; et si vellel 
aliquo fructu vesci molestias passionum prsevenien- 
do, erant in paradiso diversi fructus, quibus liceoter 
vesci poterat. Quorum fructus alius obviaviti fami, 
alius 5111, alius aliis passionibus : quibus omnibus 
propositis, tanquam essent prohibiti, illum fructam, 
quo voce Domini fuerat interdictus, appetiit tan- 
quam esset ei injunctum, ut illo fructu vesceretur; 
etileo quia voluntate sola a Creatore recessit, et 
omnes posteri sui hac peste interfecti sunt : gravis- 
sime enim deliquit. ' 

18. Sed et hoc notandum, quia sicut beatus Àu- 
gustinus testatur in Enchiridion, in hoc peccato 
multa criminalia comprehenduntur peccata. QuoJ 
enim Adam scienter se contra Deum erexit, superbia 
magna fuit; quod autem plus quam sibi suffecit 
appelüt, avaritia fuit, Non est enim avaritia tantum 
pecunie, sed et altitudinis. Quia se ipsum in mor- 
tem przecipitavit, homicidium fuit: quia vero semet- 
ipsum amando, ab amore sponsi coelestis alienavit, 
adulterii crimen incurrit; et quia cibum vetitum 
usurpavit, furtum fecit : et quia Deo non eredidit, 
sacrilegium fecit (cap 45, n. 13). Hic. et aha con- 
similia etiam in nobis inveniuntur, cum scienter 
contra obedientiam agimus. 

19. O inobedienti:& horrendum malum! Omois 
cnim qui propria coascientia accusante conira obe- 
dienüiam G4 agit, quantum ad se pertinet, nec 
Deo, nec homini subditus esse vult, sed simuitudi- 
nem Dei ap,etens rapinam facit; cui sicut voluntas 
Dei iuvicta est et nulli subjecta, ita ἃ nullo vult 
vinci, nulli sponte subjici, quia nec Deo. Cum ergo 
nolit Deo subjici, et constans sit quia Deus esse noa 
possit, se vult parifacere Deo, vel preesse : et hoc 
quidem malum est, illud pejus, utrumque stultissi- 
mum. Non solum autem in majoribus, sed etiam in 
minoribus culpis quam gravis sit inobedientiz cul- 
pa, facile perpendere est. Quia enim Jonathas, etiam 
nesciens patris imperium, parum mellis gustavit illo 
die, quo omnibus interdictum fuit a Saule ne come- 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


t, divina gratia a Deo subtracta est, ut victo- A 8d sapientiam, dux ad martyrium, dux ad patriam 


unc penitus intermitteretur; quoniam culpam 
Travis poena subsecuta est, ut Jonathas absque 
(tatione moreretur, nisi totius populi precibus 
retur (I Reg. xiv). Legitur etiam, quod quidam 
etarum mandatum acceperat a Deo ne come- 
donec reverteretur inde quo missus fuerat. 
venil autem quidam alius propheta, dicens 
ominum apparuisse, quod etex dominico pre- 
comedere deberet ostendit. Quo sermone Pro- 
deceptus, credidit, et comedit ; et in quo se 
re eredidit, inobediens fuit : cujus inobedientige 
n talis subsecuta est pcena, ut. eum in itinere 
irimeret. Verumtamen in morte peccatum in- 
ntii solutum est, quod per hoc indicatur, quia 
ii Prophetam exstinxerat, posunodum nec ca- 
, hec asinum suum tangere praesumpsit (III 
xii). Quod si tam graviter deliquitur, cum 
gnorautiam inobedientia fit; quam horribiliter 
| qui conscientia accusante obedire contemnit ? 
ul predictum est, per inobedientie malum 
um sit obedientie. bonum evidenter perpen- 


Nunc autem simpliciter obedientiam descri- 
3, subjungendo breviter ejus divisiones, et quse 
juge obedientiam impediunt, que juvant, qug 
18 proprietas, et qus& dignitas, quee perfectio, 
meritum. Est ergo obedientia virtus, qua homo, 
i& voluntate postposita, animo amplecütur in- 
, opere implenda, nisi obstiterit causa invinci- 
vel prielati auctoritas idem probibens quod in- 
'at. Obedientia alia perfecta, .alia imperfecta. 
fecta est, quee usque ad mortis terminum non 
git. Perfecta est, que morte non consumitur, 
insummatur. liem obedientia alia est magni 
, alia parvi meriti, alia nullius meriti, cum ta- 
)bedientia videatur. Magni meriti est, cum se- 
m quod beatus Gregorius disserit (Moral. lib. 
cap. 10), obedientia in adversis aliquid habet 
0, id est ex desiderio amplectitur adversa. 
meriti est, cum quis in adversis invitus obe- 
Nullius meriti est obedientia in prosperis, 
)bedientis animus ad eadem prospera anl.elat. 
)bedienlia alia est venalis, alia servilis, alia fi- 
Venalis est, que ad quodcunque temporale 
odum, vel ad mundi gloriam respicit. Servilis 


C 


18 fit quocunque timore non casto. Filialis est, 


d solam charitatem respicit, Obedientia filialis 
lde bona ; obedientia servilis nec ad salutem 
t, nec est valde mala; obedientia venalis valde 
8i, illa maxime qua nititur homo ad preelationis 
n fraudulenter attingere; ut qui subjectus hu- 
lis signa preetendit, aliis preelatus cornua su- 
e ostentat malitiose. Item debemus subjecti obe- 
am, primum Deo, deinde prelatis, postmodum 
icem. Deo, ex necessitate ; prilatis, ex po- 
*, quia eis nosmetipsos sponse subjecimus; ad 
m, ex charitate. 

Item obedientia dux est nobisad virtutes, dux 


nostram. Dux dico est ad virtutes, secundum illud 
Gregorii : « Obedientia sola est quse cseteras virlutes 
menti inserit, insertasque custodit (ibid.). » Alibi 
dicil, quia obedientia fidei meritum possidet, sine 
qua infidelis quisque convincitur, etiam si fidelis ease 
videatur. Dux est ad sapientiam juxta illud : Concu- 
pisti sapientiam ? serva mandata (Eccli, 1, 33).Dux 
est ad-martyrium,quia qui vere et perfecta vult obe- 
diens esse oportet eum gravissimas cordis et corporis 
passiones perpeti ; sed magna nobis est consolatio, 
quia si compatimur conregnabimus , et quia secun- 
dum $44 multitudinem dolorum nostrorum conso- 
lationes Dei leetiicabunt animas nostras : et quem- 
admodum filii Jonadab propter obedientiam quam 
exhibuerant patri suo, scilicet ne vinum biberent, et 
ut manoerent in tabernaculis, benedictionem merue- 
runt a Domino (Jerem. xxxv);ita et quicunque prs- 
laus suis perfeciam exhibent obedientiam, benedi- 
clionem merentur a Domino, utique triplicem ; quia 
prima est virtutum benedictio juxta illud Psalmiste: 
Multiplicabis in anima mea virtutem (Psal.cxxxvi, 
3); secunda esi, uL anima exiens a corpore stalim 
transeat ad requiem; tertia est, ut in resurrectione 
justorum omnis obedientie filius stolas binas reci- 
piat, juxta illud quod scriptum est, scilicet, In terra 
δια duplicia possidebunt (Isa. Lx, 1). Amplius, vc- 
ram obedientiam comitatur charitas, simplicitas, 
concordia, quod per hoc nobis figuraliter innuitur, 
quod postquam Job de iufirmilate convaluit, unus- 
qnisque amicorum suorum obtulit ei inaurem au- 
ream unam, ei ovem unam (Job χει, 11.) Sed quid 
per inaurem, quod instrumentum est aureum, nisi 
obedientia ? quid per ovem,nisi simplicitas,designa- 
tur? Et quare inauris aurea, nisi quia aurum cla- 
ritatem significat, sine qua obedientia esse von de- 
bet 1 et cur inauris una et ovis memoratur una , nisi 
quia unitas per concordie vinculum charilati et sim- 
plicitati conjungitur ? Tanta enim concordia omnia 
nostra dirigi debent, ut nostro vitio scandalum divi- 
sionis in Ecclesia non fiat. 

22. Amplius, amor sseculi et amor privatus valde 
impediunt obedientiam, et valde roboratur obedien- 
lia, si quis est contemptor seculi et sui. Sunt au- 
tem hé& proprietates obedientie, ut subjectus obe- 
diat, non tepide, non tepide, non cum sermone no- 
lentis, sine mora et usque ad mortem. Et hec est 
perfectio obedientie, propter quam perfectionem 
dictum est, Usque ad mortem. Alius enim permanet 
in obedientia usque ad verborum contumeliam, alius 
usque ad damna rerum; alius usque ad: corporis 
passiones, alius usque ad mortem : et hic solus ad 
perfectionem obedientie pertingit. Et notandum 
quod obedientia nobis usque ad mortem servanda 
praecipitur. Ne igitur nobis usque ad presentis vite 
terminum obedientia laboriosa appareat, Redemptor 
noster factus est obediens usque ad mortem. Quid . 
ergo mirum si homo peccator obedientie in vite 
hujus brevitate se subjicit, quando hanc ei ille qui 


803 


obedientes remunerat,non reliquit? Sed et hoc pre- 
tereundum non est, quod primis parentibus dictum 
est : Ex omni ligno paradisi edite; de ligno autem 
scientia boni et mali ne tetigeritis (Gen.nu, 16, 11). 
Qui enim ab uno quolibet bono subjectos vetat,ne- 
cesse est ul multa concedat, ne obedientis mens 
funditus intereat, si ab omnibus bonis repulsa jeju 
nat. Omnes enim paradisi arbores ad esum conces- 
sit, cum ab una prohibuit, ut creaturam suam quam 
nolebat exstingui, tanto facilius ab una restringeret, 
quanto ad cunctas latius relaxaret. 

23. Quod autem superius dictum est (Supra, 
num. 20), obedientem non solum ex priecepto, verum 
etiam ex proprio desiderio adversa tolerare; in pro- 
speris autem de suo omnino nil habere debere ; ve- 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


secundum humanam rationem videntur, si sibi 
a prelato injungantur. Multi enim sanctorum, 
humanam rationem fide  transcendentes, supra 
aquam ambulaverunt, et montes de locis suis remo» 
verunt. 

25. Nunc que sit obedientiz dignitas restat osten- 
dere. Dignitas vero obedientie simillima Deo est. 
Qui enim simpliciter charitatem servat in moribus 
similitudinem Dei tenet. Qui autem cum charitate 
eliam jejunis, vigiliis, et aliis virtutum laboribus 
vigilanter insistit, Deo similior est. Qui vero cum 
his omnibus sub alterius potestate, obedientise vin- 
culo semetipsum ligat, et ad voluntatem et imperium 
magistri per omnia pendet, obedientiam servans 
usque ad mortem, Deo simillimus est. Meritum au- 


raciter affirmare possumus, si Moysen et Paulum ad B iem. obedienti in regno erit. vite, tantoque illic 


medium deducamus. Moyses namque cum in deserto 
oves pasceret, ἃ Domino per a ngelum in igne lo- 
quentem vocatus est, jussusque est ut omnium Isra- 
elitarum multitudini preesset; sed quia spud se 
mente humilis exstitit, oblatam protinus tanti regi- 
minis gloriam expavit, moxque ad infirmitatis patro- 
cinium recurrit, dicens : Obsecro,Domine, non sum 
eloquens abherietnudiustertius,ex quocoypistiloqui 
ad servum tuum, tardioris et impeditioris lingue 
factus ; et se postposito alium deposcit, dicens : 
Mitte quem missurus es (Ecod. "1v, 40, 13). Ecce cum 
auctore lingue loquitur, et ne tanti regiminis po- 
testatem suseipiat, elinguem se esse causatur. Pau- 
lus autem sic ait : Ego non solum alligari, sed et in 
Jerusalem mori paratus sum pro nomine Jesu (Act. 
ΧΧΙ, 13); neque enim facio pretiosiorem animam 
meam quam me (Act. xx,29&).Jerosolymam ergo per- 
gens adversa cognoscit, et tamen hoc libenter appe- 
tit : eudit quod timeat,sed ad lioc ardentius anhelat. 
Moyses itaque ad prospera de suo nil habet , quia 
precibus renititur, ne Israelitice plebi preeferatur; 
Paulus ad adversa ὥ Δ. etiam ex suo voto deduci- 
tur, quia malorum imminentium cognitionem per- 
cipit, sed devotione spiritus etiam ad acriora ferve- 
scit. llleprsesentis potestatis gloriam Domino voluit 
jubente declinare ; iste Domino disponente per dura 
et aspera studuit ad graviora properare. Preeuntium 
ergo virorum exemplo instrvimur utiliter, ut si obe- 
dienti& palmam apprehendere veraciter nitimur, 
prosperis hujus sseculi ex sola jussione, adversis au- 
tem ex devotione militemus. 

24, Et notandum quod quantum ex humana ra- 
tione colligi potest, sicut nulla mala a prtelatis ex 
precepto injungi debent , sic nec omnia bona , sed 
media bona, qui quasi ex nostra potestate nobis a 
Domino data sunt, verbi gratia ut legere, scribere, 
loqui, silere, laborare, cessare, et consimilia. Sed, 
sicut preedictum est , non omnia bona prizecipienda 
sunt. Quis enim audeal per obedientiam injungere 
omnia relinquere , virginitatis votum , in virginitate 
manere, inimicum diligere, mori pro proximo? quan- 
quam si quis habeat fidem sicut granum sinapis, 
possit ac debeat etiam amplecti ea quie impossibilia 


quisque constituetur sublimior; quanto hic in ipsa 
obedientia manet perfectior; et illi maxime meren- 
tur sublimari a Deo, qui virginitatem obedientire 
usque δὰ mortem servant. Virginitatem obedientise 
vocamus obedientie incorruptionem, scilicet cum 
quis ex quo magistro se subdidit, nulla hora vel 
actu, vel voluntate fuit inobediens: et sicut in regno 
vite omnes qui carne et spiritu virgines permanse- 
runt virginitatem tamen obedientii non servaverunt, 
canticum novum cantabunt Ágno, non tamen canti- 
cum virginitatis obedientie ; sic e converso omnes 
qui in virginitate obedientie permanserunt, el 
virginitatem carnis et spiritus non servaverunt, 


ἢ etsi non canticum virginum, canticum tamen vir- 


ginitalis obedientie cantabunt coram Domino et 
Agno. 

26. Magna est ergo virtus obedientie, quse de 
corruptis quodammodo virgines facit. Hsc virtus 
milites Christi ducit per ignem et aquam, ut trans- 
eant in refrigerium probat eos, probatosque reddit 
perfeetos, et quia perfectos, ideo victores : vir enim 
obediens loquitur victorias (Prov. xxr, 28). Obediens 
enim quotiescunque aliquid asperum et difficile ei 
injungitur, si gladio przcepti se ipsum mactat et Do- 
mino sacrificat, magnam loquitur victoriam, quia se 
ipsum vincit. Multo onim melior est obedientia quam 
victime (Eccle. 1v, 11) ; quia per victimam maetatur 
aliena caro, per obedientiam vero mactatur propria 
voluntas. Vir obediens hilariter et fiducialiter orat ; 
quia, sicut per beatum. Augustinum dicitur : « Melior 
est oratio una obedientis quam decem millia eon- 
temptoris. » (De Opere Monachorum, cap. 11, n. 28.) 
Obedientia quidem orationem dirigit ad ccelum, quse 
sine obedientia non ascendit ad Dominum, sieut et 
lapis projeetus ad ccelum non attingit. Vir obediens 
confidit ut leo : et quemadmodum ]Jeo non viribus 
aliis, sed in viribus proprii pectoris confidit, nec ad 
alicujus bestie pavet occursum ; ita et vir obediens 
non in aliorum oratione et vita, sed in propria con- 
scientia gloriatur, juxta illud Apostoli: Gloria nostra 
heec est, testimonium conscientia nostra (II Cor. 1, 
12), nec ad malarum bestiarum pavet occursum. Si 
enin oceurit ei spiritus avariti? vel superbis, vel 





TRACTATUS DE STATU VIRTUTUNM. 


fornicationis, vel quilibet alius malignus spiritus qui A dere vult, sed bona, si qua sunt; nec de occultis 


dicat : Incurvare ut transeamus ([sa. L1, 23); ipsa 
obedieutig virtus sic ipsum roborat, ut non incur- 
vetur, sed vietor transeat. Nec mirum. Est enim virtus 
obedientite salus omnium fidelium ; obedientia ὅ 4 
est genitrix omnium virtutum ; obedientia est inven- 
trix regni coelorum ; obedientia est coelum aperiens, 
el hominem de terra elevans ; obedientia est cohabi- 
tatrix Angelorum ; obedientia est sanctorum omnium 
cibus: ex hac enim sancti ablactati sunt, el per 
hanc ad perfectionem venerunt. 

271. Item sunt alii modi qui ad obedientiam per- 
tinere videntur, cum tamen veritas obedientiz in eis 
non Sit. Suntenim qui magistrum sibi eligun tidiotam, 
non ut οἱ obediant, sed uteam secundum suam carna- 
lem voluntatem flectere valeant ; vel eligunt litteratum, 
qui carnaliter vivat, et carnaliter diligatobsequentes. 
Hi ergo qui non ut Domino placeant, sed pro cuncu- 
piscentiis suis nutriendis in exterioribus obedire vi- 
dentur, recte Ismaelite dicuntur. Ismaelita namque 
interpretatur sibi obediens. Est et obedientia ex nimia 
simplicitate descendens, quam fatuitatem appella- 
mus, cum quis tam in malis quam in bonis obedire 
conteudit; cum scriptum sit : Malum per obedientiam 
nunquam fieri debere, sed bonum aliquando inter- 
mitti. Et est obedientia semetipsam indiscrete exce- 
dens, cum quis nimia subtilitate deceptus decernit 
qu£ sibi prelatus injungere debeat, et qui minine, 
Est et obedientia precisa, cum quis sibi bonum 


magistri bene sentit, nec ejus manifesta bona ap- 
probat, sed mala, si qua sunt, manifesta libenter at- 
tendit: dum, inquam, hoc facit, et se ipsum inaniter 
extollit, et magistrum malitia agitatus deprimit. Ye- 
rumtamen commissa sua attendens, se peccatorem 
confitetur, nec tamen tantum se peccasse sestimat, 
ut tali magistro subditus esse deberet, et crescente 
malitia verbum responsionis subtrahit, et pejus silet 
quam pejus loqueretur. Sed in hoc inobedieniis vi- 
tium a filiis obedieutie longe est, quorum studium 
est ul semper humiliter cogitent, humiliter loquan- 
tur, humiliter obediant, humilitatis habitum non 
recusent. Hac de obedientia et ejus proposito pro- 
pter simplices obedientia filios simpliciter descripsi- 
mus; sed quia humilitatis et obedientie charitas re- 
gina est, οἱ ad ejus regimen omnes virtutes dirigi 
debent; volo, si possum, de uberrimo charitatis 
fonte fratribus novellis propinare. Sed quia timor 
introducit charitatem, sic intrans ut exeat, aliqua de 
timore proponamus. 


$417 PARS TERTIA. 


DE TIMORE ET CHABITATE. 


29. Est quidam timor naturalis, nobis cum ani- 
malibus communis, ex natura carnis procedens. Ti- 
memus enim qus corporibus suqt noxia, et naturali- 
ter ea vilamus, et appetimus salutaria; unde scrip- 
tum est: Nemo unquam carnem suam odio habuit, 


preeligit, ut & prelato sibi injungi postulet (quod Cj sed nutrit et foveteam(Ephes. v, 29). Iste timor non 


aperte malum est), sed per inpatientiam frangitur 
cum a pr&lato denegatum fuerit. Quod si humiliter 
bonum quod desiderat, preelato suggerat, et cum de- 
negatum fuerit immotus permaneat, bonum est. 
Item est obedientia superbis simul et stultitite peste 
depravata, ex propria voluntate descendens, cum 
quis in bonis apud semetipsum 485 facturus esset, 
si injungerentur ei, et quie minime... Et quandoque 
contigit, ut illa bona qus facere non vult, ei prela- 
tus nunquam injungat, et tamen propter atultam 
cordis deliberationem et inobedientiam apud Deum 
reus mortis tenetur. Sed et hoc notandum, quod 
quandoque magister aliquid discrete injungit, et 
discipulus nullo modo acquiescit ; sed quasi consi- 
lium melius daturus, voluntatem magistri volun- 
tati suse subjicit, cum propriam voluntatem et 
proprium consilium sub voluntate et imperio ma- 
gistri llectere debeat. Longe ergo ab itinere obe- 
dientie errore ducitur devio, cum semetipsum 
magistrum, ei magistrum suum constitual disci- 
pulum. 

28. Prwterea attendendum est, quod subjeetus 
errores magistri sic cavere debeat, ut semper magi- 
strum veneretur : quodque adeo seducitur, magi- 
strum venerando imitetur errores, vel errores ca- 
vendo magistro subdi dedignetur. Quippe dum ma- 
gistri actus vel verba curiosa subtilitate atteadit, et 
semetipsum qualis apud se lateat, seduetus ignorat ; 
et dum mala su& nec msgna, nec minima atten- 


est peccatum, sed poena peccati, nec introducit cha- 
ritatem, nec introductam expellit, sed naturaliter 
est ia nobis, sive habeamus charitatem sive non. Et 
hunc timorem habebat Christus cumdiceret: Tristis 
est anima mea usque ad mortem (Matth. xxvi, 38) ; 
ut per hoc veritatem assumpti hominis ostenderet, et 
electos suos adversa mun di mortemque passuros cor- 
roboraret suo exemplo. Et nullus miretur electo ti- 
more concuti, cum Christus essel tristis usque ad 
mortem. 

30. Sed et timor, qui est initium sapientis, et ser- 
vilis dicitur, in Christo fuisse creditur, de quo Isaias 
dicit: Et replevit eum spíritu timoris Domini (lsa. 
xi). Unde merito quaeritur, cum perfectam chari- 
tatem, qu& foras imittit timorem in Christo fuisse 
nefas sit negare, quomodo perfecta charitas et timor 
servilis in eo esse simul potuerint. Ad quod diversa, 
nescio si sufficientia, respondentur. Dicitur quod ille 
qui nulla causa cogente, sed voluntarie ceteros no- 
stre mortalitatis suscepit defectus, hunc quoque, cum 
sit donum Spiritus sancti, habuit. In eo tamen per- 
fecta charitas fuit; alterum habuit ex sva perfectio- 
ne, alterum habuit ex nostra infirmitate. Aliter : 
Cum dicitur, Timuit, sic intelligitur, Nihil neglexit : 
et ponitur causa pro effectu. Timor enim causa est 
hujus effectus, ut nihil negligatur. Hsec expositio 
verbis beati Gregorii congruere videtur: dicit enim 
sic : « Timere Deum est, nulla que facienda sunt 
prieterire. » (Lib. Moral.) Aliter vereChristus timuit, 


807 


sed sicut in se incompreheasibilis est, ita timorem 
habuit incomprehensibilem. Aliter ; Cbristus qui per 
divinitatem omnia scivit tormenta gehennalia, et illos, 
qui in illis cruciabantur et cruciandi erunt intuens, 
ex humanitate timuit, horrorem in se sensii : quem- 
admodum si aliquis nostrum aliquem damnatum 
gravissima poena torqueri videret, protinus in fre- 
mitu carnis exhorresceret. Aliter secundum Hiero- 
oymum, timorem Christus habuit non ad timendum, 
sed ad dandum : sicut medicus sanus qui medica- 
mentum habet, non ad sanandum se, cum sit sa- 
nus, sed ad sanandum :grotos. 

31. Item nascuntur diversi timores in hominibus. 
Est timor ex viuo animi veniens, quando aliquis ne 
non adipiscatur temporalia, vel adepta amittat, ho- 
mines magis quam Deum timet, Et iste timor non 
introducit charitatem, sed introductam impugnat. 
Est et timor vituperabilis, cum timet homo vile- 
sere, non oculis Dei, quod timendum est, sed oculis 
hominum, quod timendum non est. Est et timor re- 
prehensibilis, cum ipsa mors et corporis passiones 
ultra modum timentur; et ideo tertio oravit Domi- 
DUS, ne nos per trinam tentationem timoris succum- 


TRACTATUS DR STATU VIRTUTUM. 


A 


bamus. ltem est timor malus respectu solius gehen- . 


nsa, cum homo nec Deum timet, nec peccare limet, 
sed ardere; et retrahit se ad tempus ab actu pec- 
candi, non a voluntate mala quia vellet peccare, si 
liceret impune : nec amat justitiam, sed odit. Et iste 
timor non dicitur timor Domini, nec correptionis, 
nec initium sapientis. 
32. Est et alius timor respectum habens in Deum, 
quando videlicet ipsum Dominum timemus propter 
otentiam ipsius, quia potest animam el corpus mit- 
tere in gehennam. Hunc autem Dominus jussit ha- 
beredicens: Nolite timere illos qui occidunt corpus, 
animam autem non possunt occidere ; sed limete il- 
lum qui potest animam et corpus perdere in gehen- 
nam (Matth. x, 28). In hoc autem timore aliquantulum 
vis charitatisest, in hoe quod ad Dominum respicit 
el donum Dei est ; sed quia ex ejus potentiahabetur, 
penam habet, et servilis dicitur, et quod in initio 
suo bonus est, sed non perfectus est, nec ad salu- 
tem sufficiens, verumtamen per exerescentes gradus 
melioratur, et adeo hominem corrigit, ul nec actu, 
ὦ 48 nec voluntate peccare libeat; etiamsi peccatis 
obligetur invincibilibus ; et timor iste dicitur Domini 
dicitur correptionis, dicitur sapientie. Ex hoc autem 
timore, mediantibus virtutibus, ad illum tendimus ti- 
morem, qui dicitur permanere in ssculum szculi 
(Psal. xvii, 10). Et notandum, quemamodum mulier 
castum timorem habet, scilicet ne vir discedat ab ea, 
velin aliquo virum offendat; eic timor Domini di- 
citur castus, cum timet aliquis ne Deum offendat, 
unde gratiam quam accepit, amittat; et iste timor, 
cnm taliter castus sit, nonpermanet in seculum sz- 
culi, cum in beata vita unusquisque certus sit, nec 
Deum offendere, nec velle, nec posse. Timor autem 
castus qui permanet in seculum seculi, si diligenter 
perpenditur, potest dici amor. Amamus autem 


ipsum propter se ipsum, non respicientes ad poenas, 
sed ipsum intuentes, ipsum pre omnibus deside- 
rantes, caste inhgremus ei: et iste castus affectus 
foras mittit timorem. Nou de charitate qui in prse- 
senti habetur, sed de perfecta qu: in futuro habe- 
bitur, solet iatelligi ; et tunc revera timor foras mit- 
titur, vel in presenti per charitatem expellitur, 
Quamvis enim timor naturalis sit in homine, tamen 
veniente charitate, jam non pro timore servitur, 
Sicut prius, sed propter ipsum Deum. 
33. Timorem autem Domini Scriptura multipli- 
citer commendat. Verbi gratia scriptum est : Et ti- 
menti Deum bene erit in extremis, et in die defun- 
ctionis sud benedicetur ; e : Corona sapientie timor 
Domini replens pacem et salutis fructum; et: Radix 
sapientie timor Domini; οἱ : Timor Domini et gloria- 
Lio,el corona ezsultationis ; et : Timor Domini dabit 
gaudium in longitudinem dierum; e: Timor Domini 
expellit et reprimit vitium, cautum facit hominem 
atque sollicitum ; nam qui sine Limoreest,non poterit 
justificari, quía ubi timor non est, dissolutio vite 
est (Eccli. 1, 44-29). Et alibi scriptum est : Qui ti- 
ment Dominum,praparabuntcorda sua ( Eccli.ni, 90), 
et: Timete Dominum [fort, servite Domino] cum ti- 
more, el exsultate ei cum tremore (Psal. n, 14); e: 
Beatus homo qui semper est pavidus ; quiautemdure 
mentis est, corruet in malum (Prov. xxvm, 14); et: 
Timete Dominum,omnei sancliejus, quia non est ino- 
pia táimentibus eum (Psal. xxxii, 10); et : Timentes 
Dominum, sustinete misericordiam ejus, et ne defle- 
ctatis ab illo, necadatis; et : Qui timetis Dominum, 
diligite eum,et illuminabuntur corda vestra ; et : Qui 
timetis Dominum, sperate in illo, etin oblectatione 
veniel vobis misericordia; et : Qui timetis Deum, cre- 
ditein illum,et non evacuabitur merces vestra(Eccli. 
1, 7-10) ; et : Timenti Dominumnon occurrent mala, 
sed in tentatione conservabit illum a malis ( Eccli. 
xXxilI,1); et : Spiritus timentium Deum quaritur et. 
in respectione illius benedicelur ; e : Qui timet Do- 
minum nihil trepidabit et non. pavebit, quia ipse 
est spesejus ; et facultas et virtus exaltavit cor ejus 
(Eccli. xxxiv, 14-20). Super hoc timore Ambrosius 
dicit : « Qui timet Dominum, declinet errorem, ei 


D ad virtutis semitam vias suas dirigat. » Gregorius 


dicit: « Prava mens si non prius per timorem ever- ' 
litur, ab assuelis vitiis non emendatur. » Sed intr 
haic notandum est, quod gratia Dei precedens mittit 
nos ad triplicem cogitationem, qus& habetur ex nostris 
excessibus, de judicio Dei futuro, de gehennse incen- 
dio: qus cogitatio opportuna importunitate sui 
mentem stimulans mittit nos ad timorem, timor 
autem ad charitatem. Hsc de timore charitatis gra- 
tia iucidenter dicta sunt. lpsa autem charitas nos 
doceat, quid de ipsa charitate sentiendum sit, quid 
proferendo, quod sit ejus initium, οἱ quod incre- 
mentum, qua perfectio. 

3&4. Dicamus ergo quia charitas multipliciter di- 
citur. Accipitur enim pro opere charitatis, ut cum 
usualiter dicitur, Eleemosynam dare cbaritas est ; 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


810 


penus charitatis, cum ex mentis affectu non A — 36. Dubitari autem solet de dilectione Dei οἱ pro- 


idit, non salvat. Significat etiam charitas ipsum 
, ut cum dicitur, Deus charitas est (IJoan. 1v, 
ngnificat et claritas affectum mentis purga- 
unde S. Augusiinus talem ponit descriptionem, 
ditas est motus animi ad diligendum se, et 
1um propter Deum. » Et notandum, quod 
0 dicitur, « Charitas est motus animi, » motus 
is removetur, qui, quamvis aliquando sit opus 
itis, tameu non est charitas. Et quia movetur 
3 ad judicandum, et ad consimilia, additur, 
ligendum; » sed quia movetur animus ad 
diligendum s:culum, additur, « Deum. » Et 
]uis exspectet aliud preemium a Domino quam 
Deum, recte subjungitur, « propter Deum : » 
ἃ quia nullus debet se ipsum diligere propter 
ium, nec proximum propter proximum, sed 
r Deum; convenienter subditur, « et se et 
1.6) propter Deum. » Et attende quam recte 
"üunatum sit, « propter Deum. » Homo nec per 
Dec per se bonus est; sed a Deo est, a Deo 
est : similiter dico de angelo, et de quacun- 
eatura. Deus enim per se est, et per se bonus 
n eo autem qui per se est, et per se bonus 
iis nostrae beatitudinis constituitur : ergo in 
leo. Quod si homo diligeret se ipsum propter 
um, vel proximum propter proximum ; jam 
. Deo, sed in creatura finem sug beatitudinis 
üercl, quod nefas esset : uade procul dubio 
eriam laberetur homo, cum sibi ipsi non 
esse beatitudo, nec aliquid preter Deum. 
ergo unusquisque se ipsum diligere, nec pro- 
e, sed propter Deum. 
Sed quia ista charitas manifesta vel perfecta 
on polest, nisi ex operibus comprobetur (pro- 
enim dileclionis est exhibitio operis), necesse 
qui opera quae propter Deum exhibeantur. 
dicitur : Diliges proximum sicut te ipsum 
ἢ. xxit, 39); scilicet propter Deum ; id est ut 
ium D.iab illo impleatur. Et istud sicut simi- 
16m siguificat hie, non quantitatem; sed ut 
diligis te ad serviendum Deo, itidem dilige 
num utl serviat Deo οἱ regnet cum Deo. Non 
audeo judicare peccatum, si quis habeat mi- 
1 affectum. circa alium quam circa se ipsum : 
si tequalis est, perfectus est. Eisdem etiam pro- 
temporalia et spiritualia debemus impendere : 
1alia, ut. priedicationes et queecunque spiritui 
uunt; corporalia, quecunque sunt nobis ultra 
sitatem. Non debemus proximis dare nostra 
)re necessitalis : ipsa necessaria nostra non 
sed partiri debemus. Sic enim beatus Grego- 
estatur : « Minus amare proximum convincitur, 
1ecessitlale cogente, necessaria non partitur. » 
rera charitas magis vult ut duo tolerabili afti- 
( inopia, quam unus intolerabili torqueatur 
ia : nec mirum quia charitas, quae non querit 
"18 sunt, juxta vires occurrit, et ultra. vires 


PATROL. CLXXXIV. 


ximi, que quam precedat. Quod ita decernitur. 

Dilectio Dei alia incipiens est, alia nutrita. Incipit 

quidem homo diligere Deum antequam proximum; 

sed, quia dilectio Dei non potest pertici, nisi nutria- 

tur et crescat per dilectionem proximi, oportet ut 
proximus diligatur. Sic ergo dilectio Dei preecedit 

ut incipiens : procedit a dilectione proximi, ut ab 

illa nutrienda. Et heec est in dilectione Dei perfectio, 

Ut si articulus necessitatis evenerit, moriatur homo 

quocunque genere mortis, antequam transgrediatur 
unum de przceptis Dei minimis. [n dilectione vero 

proximi hec est perfectio, ut homo diligat inimicum 

Suum, ei ponat animam suam pro fratribus suis. Sie 

enim scriptum est : Diligife inimicos vestros, bene- 

facite his qui oderunt vos, oratepro persequentibus 

et calumniantibus vos (Matth. v,4&) ; ev alibi: Majo- 

rem charitatemnemo habet, ut animam suam ponat 

quis pro amicis suis (Joan. xv, 13). 

37. Jureergo charitas dicitur signum, quo discer- 
nuntur electi a reprobis. Non enim discerni possunt 
fide, aut eleemosynarum largitione, vel scientia, vel 
jejuniorum vel vigiliarum affectionibus, vel marty- 
rio : hec enim sunt communia electis et reprobis. 
Sola ergo charitas tilios Deia filiis gehennee distin- 
guit, dicente Domino : In hoc cognoscent omnes quia 
mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invi- 
cem (Joan. xiu, 35). Charitas congregat filios Dei, et 
facit habitare in unum. Ecce quam bonum θὲ quam 


C jucundum habitare fratres in unum(Psal.cxxxi,). 


Et alibi scriptum est : « Ubi est. charitas et dilectio 
ibi est sanctorum congregatio. Ibi nec ira est, nec 
indignatio, sed firma charitas in perpetuum. » Nulla 
virtus sine charitate roboratur, imo in peccatum 
vertitur. Peritus enim sine charitate stultus est; el 
idiota quilibet, si charitatem habet, valde doctus est, 
divina Scriptura testante. Iile tenet et quod patet, et 
quod latet in divinis sermonibus qui charitatem te- 
net in moribus. O quid digne de charitate referam, 
48 scientiam non abscondit ignorantibus, nec 600 
fructum indigentibus, nec infirmis negat medicinam, 
nec sanis tutelam! Charitas interna inspiratione 
predestinatos vocat, vocatos justificat , justos ma- 
gnificat. Pigrum excilat ut pugnet, pugnantem juvat 
ut vincat, victorem coronat ut regnet. Scientem in- 
flatum tangit ut humilietur, idiotam humilem docet 
ut sapiat et exaltetur. Blanditur sine adulatione, sz- 
vit sine crudelitate; cum infirmis infirmatur, pro 
scandalizatüis uritur; agit magna, agit minima, ut 
nunquam sit otiosa. Gaudet in confessoribus, jucun- 
datur in virginibus, fervet in martyribus, regnat in 
Angelis. In humiiibus confessoribus redolet ut viola, 
in devotis virginibus germinat ut lilium, in sanctis 
martyribus rubet ut ross, in beatis Angelis fulget 
utaurum obrizum. O quam dulce et salubre est 
vinculum charitatis, in qua, affirmante beato Augu- 
stino, pauper dives, sine qua dives pauper est! Hzc 
in prosperitatibus temperat, in adversitatibus tole- 
rai, in tentatione tulissima, ia hospitalitate laüis- 


26 


811 


BXPOS. IN ORAT. DOMINIC. 


812 


sima, inter veros fratres leetissima, inter falsos pa- Α "ysteria et omnem scientiam, οἱ habuero omnem 


tientissima : libera in Paulo ad arguendum, humilis 
in Petro ad obediendum, humana in Christianis 
ad confitendum, divina in Christo ad ignoscendum. 
38. Charitas ergo mira, pulchra, optima docet et 
operatur. Docet enim ut semper diligatur quod dili- 
gendum est, ut nunquam diligatur quod diligendum 
non est, nec amplius diligatur aliquid respectu hu- 
jus rei quod equaliter vel minus diligendum est, nec 
equaliter quod mirus vel amplius, nec minus quod 
.sequaliter vel amplius. Debet unusquisque homo qua- 
tuor tantum diligere : Deum scilicet, angelos, se- 
metipsum, et homines. Alia autem ab his minime 
diligenda suut, sed pro loco et tempore utendum 
est eis, et pro conditione sua laudandus atque ad- 
mirandus est Creator in illis. Verbi gratia Deus et 
proximus semper diligendus est, peccatum autem 
nunquam diligendum est : item Deus non minus vel 
equaliter respectu alicujus, sed magis diligendus 
est; nec proximi minus nec magis diligendi sunt, 
sed mqualiter, licet opera charitatis non :equaliter 
exhibenda sint. Ilem corpora nostra nec magis, 
nec sequaliter ut anims diligenda sunt, sed minus. 
39. Item docet hominem gaudere cum gaudenti- 
bus, flere cum flentibus, abstinere ab illicitis, trans- 
cendere licita, dare superflua, partiri necessaria, 
inimicum diligere, pro proximo mori. Charitas pur- 
gal cor, illuminat, accendit, corroborat : purgat, 
dico, a sordibus peccatorum, illuminat ad intelli- 
gendum, accendit ad diligendum, corroborat ad ope- 
randum et perseverandum. Charitas est vita verbo- 
rum et cogitationum, vita virtutum et operum; quia 
singula hsc si ex radice charitatis nou pullulant , 
non vivunt, sed mortua sunt. Item charitas est vita 
beatarum animarum, vita quoque Angelorum; quia 
nec anime nec Angeli vivunt nisi per charitatem 
Dei qua pascuntur. ltem charitas est mors crimi- 
. num, virtus pugnantium, palma victorum : quam 
fides concipit, ad quam spes currit, cui profectus 
omuium bonorum deservit. Non est autem charitas 
integra, nisi cum dilectione Dci amor fraternus te- 
neatur : qui enim a fraterna societate secernitur, 
diving charitatis participatione privatur. Christus 
Deus ct homo est : totum ergo Christum non diligit 
qui hominem odit. Quamvis aliqui fide et bonis ope- 
ribus videantur esse participes: tamen quia fraterna 
dilectione privantur, nullum habent incrementum 
virtutis. Nam sicut Apostolus ait, Si linguis homi- 
num loquar et Angelorum charitatem autem non ha- 
beam, factus sum ut cs sonans, aut cymbalum tin- 
niens. Et si habuero prophetiam, et noverim omnia 


fidem, ila ut montes transferam, charitatem autem 
ton habeam, nihil sum. Et si distribuero in cibos 
pauperum omnes facultates meas, et tradidero corpus 
meum ita ut ardeam, charitatem autem non ha- 
beam, nihil mihi prodest (1 Cor. xiu, 1-3). Charitas 
enim omnium virtutum obtinet principatum, unde et 
vinculum perfectionis dicitur (Coloss. rr, 1&), eo 
quod universe virtutes ejus vinculo religentur. O 
quam beata est virtus charitalis, que omnes amplec- 
titur, omnes diligit, omnes fovel; peccata delet, vir- 
tutes nutrit; et, sicut scriptum est, comprimit iram, 
excludit odia, expellit avaritiam, comprimit 5851 
rixam, et fugat pariter omnia vitia! [nter opprobria 
secura est, et inter iras placita, inter odia benefica, 
in veritate firma : a pravis impugnatoribus non diri- 
pitur, a latronibus non furatur, ab incendio non 
crematur, ab hzresi non dividitur : individua stat, 
inexpugnabilis manet, inconcussa perseverat, incor- 
rupta letatur. Charitas concordia est, meritum el 
societas electorum. Charitas patiens est, quia in ad- 
versitate non frangitur : benigna est, quia amicis et 
inimicis opera misericordie impendit : charitas non 
emulatur, quià alterius bonum diligit utsuum : nos 
agit perperam,quia ad opus perversum non ducitur : 
non inflatur, quia eam nulla prosperitas attollit : 
non est ambitiosa, quia non vult aliis preeponi : tof 
qu&rit que sua sunt, quia communia propriis, non 
propria communibus anteponit : non irritatur, quia 
non provocatur ad iram, et non solum opere mon 
nocet, sed nec malum cogitat : non gaudet super ini- 
quitate, congaudet autem veritati : omnia su[fert in 
actu pro veritate; omnia credit qus veritas suadet; 
omnia sperat qui veritas promittit; omnia sustinet, 
in ipso capite, id est Christo. Charitas nunquam ez- 
cidit (I Cor. xui, 4-8), quia etsi opera ejus cessent, 
ipsa tamen charitas nec in hoc szculo, nec in futuro 
finitur. Vel charitas in electis non excidit, quia , etsi 
aliquis electus criminaliter peccet, charitas tamen 
in eo non excidit irregressibiliter,. Hanc autem vir- 
tutem. qui serval in operibus suis, benedictionem 
consequitur, Scriptura affirmante quz loquitur ad 
populum Israeliticum sic : Si autem audieris ul fa- 
cias omnia mandata ejus, faciet te Dominus excel- 
siorem cunctis gentibus que versantur interra: be- 
nedictus eris in agro, el benedictus eris in civitate : 
benedictus fructus ventris tui,et benedictus fruclus 
terre tuc : mittet Dominus super cellam tuam et sw 
per omnia opera manuum tuarum benedictionem 
(Deut. xxvi, 4-8). 








EXPOSITIO IN ORATIONEM DOMINICAM. 


BO 8 Prodiit nuper ex bibliotheca Dunensi. Ejusdem est auctoris ac precedens Tractatus, cujus 
hic mentio fit num. 3. 


4. Pater noster. Septem sunt petitiones, sicut 
septem dona Spiritus sancti et septem virtutes. Per 


petitiones venitur ad dona, et per dona ad virtutes, 
per virtutes ad beatitudines. Iste petitiones distin- 





813 


- BXPOS. IN ORAT. DOMINIC. 


814 


: eue sunt secundum duas vilas : quia vita alia ést A roncore moveatur, quod fit per spiritum pietatis. Et 


temporalis, alia ccelestis. Per temporalem transitur 
ad coelestem, si bene et recte temporali utatur. via- 
tor ; ità quod nunquam adhsrcat huic mundo, imo 
liberetur ab eo. Tres inferiores pertinent ad tempo- 
ralem vitam, et prima tres consummabuntur in cce- 
lesti vita : media vero, quamvis de coelestibus sit, 
tamen hic completur ; quia panis spiritualis ideo 
petitur, ut in przsenti eo fruamur, et per eum con- 
firmemur. Sed antequam ad petitiones veniatur, ca- 
ptatio benevolentiz in ore orantis premittitur, Pater 
noster. Inducitur unusquisque simul orans, non sibi, 
sed communi saluti hominum, ut charitas et unitas 
Ecclesise desiguetur : in qua tam bene frater deside- 
rat salutem fratris, sicut οἱ suam. Dicitergo, Pater 


noster. Cum vocet eum Patrem, debet esse filius, B 


non degenerare a tanto Patre, qui affectu et benevo- 
lentia Pater est. Cum vocamus Pafrem, significamus 
quia jam non sumus servi, sed filii; cum dicimus 
noster, significamus quia multorum est, non unius 
tantum : qui enim habebat unum filium naturaliter, 
per gratiam suam voluit et alios filios adoptionis ad- 
dere. Ecce communis est Pater omnium nostrum, 
per quod admonemur fraternitatis et ejusdem una- 
nimitatis. Non applaudat sibi dives vel nobilis, sive 
dominus ; quia similiter est filius Dei pauper etigno- 
bilis et servus. Omnes itaque fratres sumus, Cum 
dicitur, qui es in celis, videtur orare ille qui est in 
imo, ut ad Patrem suum. qui est in ccelis, id est in 
immutabilitatle, siernitate,  impassibilitate, possit 
ascendere, ut cum eo 511 immutabilis et impassi- 
. bilis. | 

2. Premissa captatione benevolentie, accedit ad 
petitiones ; sed alio modo hic ordinantur, quam in 
hominibus complentur. Premittuntur enim ille  pe- 
tiiones que in futuro erunt consummate, quia di- 
gniores sunt : postea ponuntur ille quz ad presen- 
tem vitam pertinent, quia indigniores sunt. Sic 
Isaias fecit, qui dona Spiritus sancti digniora pre- 
misit descendendo in minimis (Isa. xt, 2, 3): et 
Moyses, qui dilectionem Dei prwemisit dilectioni 
proximi (Deut. vi, 5), quamvis sit posterior tem- 
pore. Ut ergo melius dignitatem, et quomodo aliud 


ex alio nascatur, videamus; naturalem ordinem, D 


prout in nobis completur, prius sequamur, et postea 
ad istum ordinem redeamus. 

3. Ultima petitio est : Sed libera nos a malo, que 
tamen prima est in nobis. Homo enim qui vult as- 
cendere ad ccelum, videns quia non potest aliter 
ascendere, nisi a malis hujus mundi liberetur,  cla- 
mat : Libera nos a malo, id est a peccato originali et 
actuali, et a desiderio hujus mundi, ut temporalia et 
me ipsum abjicere queam, et fiam pauper spiritu. 
Quod totum fiam per spiritum timoris, sicut 
expositum est planius in tractatu Virtutum. Ef ne 
η095 inducas in tentationem. Abdicatis omnibus ter- 
renis, necesse est instare tentationes interiores et ex- 
teriores. Necessaria est. ergo mansuetudo, ut mitis 
sit é(L humilis omnibus nocentibus, et nulla ira vel 


non orat quod non eveniant tentationes, sed ut non 
inducatur. Ille inducitur in tentationem, qui suc- 
cumbit tentationi, et mergitur in ea. E£ dimitte no- 
bis debita nostra. Quamvis sit liberatus a malo, 
quamvis non frangatur tentationibus, adbuc tamen 
non potest evitare quin in multis Deum offendat ; 
sicut navis transiens per mare, per rimas recipit 
aquas: et ideo necessarius est luctus, quo peccata 
abluantur, quse ut sibi dimittantur, necesse est ut 
aliis dimittat, et de miseriis hujus mundi doleat ; 
quod totum fit per spiritum scientiz. Scientia facit 
lugere hominem, cum quanta sit miseria in pre- 
senti, facit agnoscere, et peccatis cognilis facit cla- 
mare, Dimitte nobis debita nostra, id est peccata 
qu: debemus lugere ; sicut et nos dimittimus debi- 
toribus nostris. Debitores sunt qui nobis debent pe- 
cuniam, et qui fecerunt nobis aliquam injuriam. Si 
debet pecuniam, si perfectus es, dimitte; si imper- 
fectus, licite repetere potes, si ille habeat unde red- 
dat; sin autem, debes dimittere. Si fecit injuriam, 
el se tibi humiliavit, dimitte; si non vult, paratus 
sis ad condonandum, et fac quantum in te est. Ille 
autem nihil proficiet quod tu facis, nisi te rogave- 
rit : sed tu te expedivisti. 

&. Patrem nostrum quotidianum da nobis hodie. 
Tres petitiones precedentes ad terrenam vitam per- 
tinent, quia liberatio a malo, tentatio, lugere pro 
peccatis in pressenti est, et a mundo separatio voca- 


C tur. Modo transit ad coelestia, et in primis petit 


sibi dari panem celestem, quo bene operetur, et in 
via conforietur, ne deficiat. De ccelo quidem panis 
petitur, sed ut hic comedatur; et ita petitio ista 
confinium est de temporali ad coelestem vitam, quia 
res ccelestis inclinari postulatur, ut. hic in preesenti 
habeatur. Panis iste est Deus qui pascit angelos : et 
sicut panis qui matre comeditur, in lac vertitur, 
ut puer illo fruatur ; sic Deus quo fruuntur angeli 
sicuti est, nobis versus est inlac, ut eo possemus 
frui. Assumpsit enim visibilem formam, ut doceret 
homines, ut sic sallem eum agnosceremus. Come- 
dimus ergo eum semper sub aliqua specie in Sacra- 
mento altaris, in Scripturis οἱ in verbo predicatio- 
nis, et omnibus modis quibus in nobis revelatur. 
Fruimur et illo pane, quando terreno pane vesci- 
mur, ut sustentati ei forlius serviamus, Panem 
istum vocat supersubstantialem (Matth. v1, A1), quia 
super omnes substantias est, et quotidianum eum 
vocat Lucas (Luc. xi, 3), quia eum quotidie, aliquo 
supradictorum 4&8 modorum comedimus. Hodie 
vocat presens tempus. Per istum panem esurimus 
et sitimus justitiam futuram : justitia enim presens 
est imperfecta, et quasi esuries. De hac esurie dici- 
tur, Satiabor cum apparuerit gloria tua (Psal. xvi, 
15) : et desiderium ccelestis justitie, qus perfecta 
est. Et iste panis habetur per donum fortitadinis. 

b. Fiat voluntas tua. Iste tres petitiones quz re- 
Stant, nou possunt adimpleri perfecte nisi in ccelo. 
Duz sunt voluntates in Deo : una misericordie, quae 


815 


EXPOS. IN ORAT. DOMINIC. 


816 


non est cogens, nec aliquid libero arbitrio aufert, A e. Modo in eamdem imagin?m se reformari 


qua omnes homines vult salves ficri, quod tamen in 
libera eorum voluntate positum est. Est alia quie est 
de effectibus rerum, et de qua dicitur : Omnia qua- 
cunque voluit fecit (Psal. cxi, 3). Huic nemo po- 
test resistere : Voluntati enim ejus quis resistit? 
(Rom. 1x, 19.) Hec providentite concordat. semper, 
δια vero non semper. Si enim vull per misericor- 
diam de aliquo pravo quod sit justus, et conferat ei 
graliam suam, el tamen ille per liberum arbitrium 
contradicat, nec gratie Dei consentiat ; huic volün- 
tas providentize non concordat : quia, quamvis per 
dulcedinem conferat, tamen scit non consensurum. 
Qui autem de effectibus est, alia est permittens, alia 
approbans. Permittens est, quod faciat malum quan- 
doquidem vult : approbans est, quod quando vult, 
faciat bonum. Uiraque est ex justitia. Itaque homi- 
nes resistunt voluntati justitie quoad effectus. In 
Paulo tamen videtur cogens voluntas Dei, sed non 
est : quia licet sit percussus, tamen voluntas erat li- 
bera. ut resisteret si vellet. In coelo fiunt omnes vo- 
luntates Dei, et nullus ibi voluntati Dei resistit : 
sed in terra multi contradicunt: Dei voluntati, illi 
scilicet quie est ex misericordia ; cum eoim vellet 
eiiam salvare pravos si vellent, tamen ipsi contradi- 
cunt operibus huic voluntati. Orat ergo iste, quod 
sicut voluntas Dei est in omnibus civibus cceli, ita 
faciat et alios terrenos iales qui noullo modo volun- 
tati Dei resistant; quod in nulio completur nisi in 
coelesti vita. Et tamen aliquo modo completur in 
hac vita in sanctis, etsi non per omnia ; quia nullus 
vivere sine macula potest. Sicut in calo et in terra, 
diversis modis variari potesl, ul dicamus, sicut in 
celo, id est in Christo, in quo Doninico homine 
Deitas residet, et sue voluntati nunquam homo ille 
contradixit ; e£ in terra, id est in Ecclesia fiat, Vel, 
sicut in calo, id est in angelis ; ita et in terra, il est 
in hominibus. Vel, sicut in calo, id est in anima 
justi ; ita δέ in. terra, id est in carne ; ut nullo modo 
caro contradicat spiritui, sed in eadem voluntate 
consentiat cum eo. Vel, sicut in calo, id est in san- 
clis viris ; ita in ferra, id estin peccatoribus. Quod 
totum est per spiritum consilii, qui dat nobis consi- 
liumbonum, quo istum mi:ericordiam adipisci possi- 
mus,ut simus scilicet misericordes : Beati enim miseri- 
cordes, quoniam ipsi misericordiam consequen- 
tur. 

6. Adveniat regnum tuum. Postquam assecutus 
est illam misericordiam, ut voluntati Dei non resi- 
stat; postulat altius donum, ut Deum videat, scilicet 
clare, remotis omnibus nebu/is phantasmatum ; quod 
non erit perfecte completum, nisi iu futuio. Et 
quamvis illa in. ccelo ordine non dentur, secundum 
ordinem tamen dignitatis postulautur ; quia quamvis 
in terra non sint plenarie data, tamen ordine sunt 
ἃ sanctis in terra recepta. Hec postulatio est sexta, 
quia homo in sexta die, id. esL in perfectione, quee 
per senarium: designatur, ad imaginem Dei factus 
est : qu& imago postea per peccatum corrupta 


petit, id est in eumdem intellectum, ut Deum aperte 
intelligat, que imago dicitur regnum Dei : videre 
enim summum bonum ὦ ὦ 4 est regnaum colorum. 
Reformatio hujus imaginis idem cst quod munditia 
cordis : unde dicitur : Beati mundo corde, quoniam 
tpsi Deum videbunt (Matth. v,'1,8), quee aliquate- 
nus in presenti habetur. Hzc petitio per spiritum 
intelligenti completur. 00s 

7. Sanctificetur nomen tuum. Hec septima pe- 
titio est, ultra quam nulla habetur, qu: merito 
sequitur post Dei visionem. Parum enim esset 
Deum videre, nisi delectaretur homo in illa visio- 
ne. Hec requies et de'ectatio przefigurata est in 
septima die, in qua dicitur Deus requievisse : uade 
etiam dicitur: Sanctificavit diem Sabbati (Exod. xvi 
23) ; quia in futura requie vere sancti erunt fide- 
les. Hzec est illa pax de qua dicitur: Beati paci- 
fici, quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. v, 9). 
Quando enim erunt similes Deo, immortales, im- 
passibiles, incorruptibiles, nulla inquietudine moti, 
sed in zlerna pace, in qua est Deus, viventes ; tunc 
erunt filii Dei, οἱ etiam participatione dii. Quod 
orat iste : Sanctificetur nomen tuum io nobis, ut 
tu dicaris Pater, et nos filii, et etiam dii : ac si 
diceret, Sanctitas nostra non erit nostra, sed tua 
in nobis ; et ideo sanctificetur, id est sanctitas tua 
fiat el appareat in nobis, et tuum nomen sanctum 
appareat in filiorum dignitate. Hzc petitio com- 


C pletur per spiritum sapientie. Differunt sapientia 


et intelligentia, sicut inter nos possumus videre, 
Intelligentia enim inter nos est ipsum exercitium 
investigandi Scripturas : sapientia vero, ipsa de- 
lectatio cognitionis ; quando jam nihil investiga- 
mus, sed jam quasi omnia scimus, el in cognitis 
delectamur. lta persimile est in ccelo intelligere, 
ipsum videre, non quod in ccelo sit labor aliquis 
(45). Sapientia vero est in cognitis delectari. lta 
ascendit ille qui estin terra ad ccelum, et hoc ordine 
complentur petitiones iste septem : modo videamus 
eas secundum hoc quod descendendo sunt ordinata, 

8. Quia ille qui petit, noverat Deum Patrem 
in colis regnantem, petitionem illam prssmisit, 


D que Patri illi vicinior est, de pace illa qua bomi 


nes filii Dei efficiuntur: quasi diceret: Pater mo- 
ster qui es in. colis, da ut nomen tuum. saneli- 
ficetur in nobis, id est, ut in ccelo tecum me 
ncamus, el filii tui efficiamur. Quam deleetatio- 
nem non possumus habere, nisi reformes im mo- 
bis imaginem qui corrupta est. Adveniat. regnum 
tuum. Que imago et munditia cordis quia resti- 
lui non potest, donec voluntati tug consentiamus, 
Fiat voluntas tua sicut in celo et in terra. Et quia 
voluntati Dei obedire non possumus per omnie, 
nisi pane Corroboremur : Panem nostrum quotidia- 
num da nobis hodie. Εἰ quia corpore Christ in- 
digoi sumus, quandiu peccatis fodamur ; ideo 


(48) Aliquid deesse videtur. 


817 


SERMONES VARII. — IN ADVENTU. 


818 


dimitte nobis debita nostra, etc. Ut autem peccata A cta vestra. Quia autem quamdam conditionem po- 


nostra intelligamus et deplorare valeamus, oran- 
dum est nobis, ne tentationes iaimici nos sibi 
subdant ; et ideo dicendum est: Et ne nos inducas 
in tentationem. Quibus tentationibus resistere uon 
possumus , nisi terrena abdicemus ; ideo petendum 
est: Sed libera nos a malo. Siautem dimiseritis ho- 
minibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater ve- 
ster celestis peccata vestra : si autemnon dimiseri- 
tis hominibus, nec Pater vester dimittet vobis deli- 








suerat quie gravis erat, scilicet. dimitte nobis de- 
bita nostra, sicutet nos (Matth. vi, 9-15), eto,,ut ad 
cam nos invitet, eam commendat quasi medici- 
nam nostrorum peccatorum , dicens , ut si. condo- 
nare aliis volumus sua peccata que nobis fece- 
runt, et Deus nostra condonabit : sin autem, nec 
ipse nostra. Nota quod dicit, hominibus, et nop 
dicit, Vos homines ; quia illi quibus est condonan- 
dum sunt peccatores. 


SERMONES VARII 
IN QUJEDAM FESTA ET DOMINICAS ANNI. 





655 ABLREDI 


ABBATIS RIEVALLENSIS IN ANGLIA, ONDINIS CISTERCIENSIS, 
SERMO IN ADVENTU DOMINI, 


De undecim oneribus Isaia. 


1. Tempus ost, fratres chrarissimi, ut miseri- B firmitatis susceptione ; divinitas, iu miraculorum 


cordi&m et judicium cantemus Domino. Adventus 
quippe Domini est, illius qui venit et qui venturus 
est omnipotens (Apoc. 1, 8). Sed quomodo ventu- 
rus est, vel venit ? Nempe vox ejus est: Coelum et 
terram 600 impleo (Jerem. xxm, 9&). Quomodo 
ergo ad ccelum venit, vel ad terram, qui ccelum et 
terram implet ? Audi Evangelium : In. mundo erat, 
et mundus per ipsum factus est; δὲ mundus eum 
non cognovit (Joan. 1, 40). Ergo et presens erat, 
et absens. Presens, quia in mundo erat: absens, 
quia mundus eum non cognovil. Non est. longe ab 
tf'oquoque nostrum, ait Paulus; in ipso enim vivi- 
mus, movemur eb sumus (Act. xvn, 27, 28): et 
tamen longe a peccatoribus salus (Psal. xvin, 155). 
Prope itaque per essentiam, longe pcr gratiam. 
Quomodo noa longe, qui non agnoscebatur, nec cre- 
debatur ; nec timebatur, nec amabatur ὃ Longe a pec- 
catoribus : quos nece revocabat errantes, nec erige- 
bat jacentes, nec redimebat captivos, nec mortuos 
suscitabut. Longe, inquam, quando nec justis cce- 
lesiem mercedem, nec impiis manifesto judicio 
eternam inferebat damnationem. Venit proinde ut 
&gnosceretur, qui Dou agnoscebatur ; crederetur, 
qui non credebatur; timeretur, qui non timeba- 
tur; amaretur, qui non amabatur. Sic qui pre- 
sens erat essentialiter, venit misericorditer, ut ag- 
nosceretüur humanitas ejus, crederetur divinitas 
ejus, timeretur potestas ejus, amaretur benignitas 
ejus. Apparuit autem humanitas ejus in nostre in- 


exhibitione ; in daemoniorum oppressione, potestas ; 
in peccatorum susceptione, benignitas. Humanita- 
tis namque fuit, quod esuriit ; divinitatis, quod de 
quinque panibus quinque millia hominum satia- 
vit. Humanitatis fuit, quod in mari dormivit ; divi- 
nitatis, quod mari et fluctibus imperavit. Humani- 
tatis fuit, quod mortem sustinuit; divinitatis, quod 
mortuos suscitavit. Item potestatis fuit , quod Pha- 
risieos de templo ejecit ; benignitatis , quod in con- 
vivium publicanos et peccatores suscepit. Potesia- 
tis fuit, quod demones terruit : benignitatis, quod 
adulteram absolvit. Postremo potestatis fuit, quod 
volentes eum capere, prostravit ; benignitatis, quod 
abscissam sui persecutoris auriculam loco simu| 
et sanitati restituit. Et hec omnia cum δὰ primuni 
adventum pertineant, misericordie dicimus ascri- 
benda. 

3. Considerste ergo quid sit Deus, et videte quid 
eit quod deposuerit tantam majestatem,quod exina- 
nive rit tantam potestatem, quod infirmaveril tantam 
virtutem, quod tantam altitudinem humiliaverit, quod 
tantam sapientiam infatuaverit. Nunquid hominis ju- 
stitia ? Absit] omnes enim declinaverunt, simul in- 
utiles facti sunt ; non est qui faciat bonum (Psal. 
xiu 3). Quid ergo? Num aliqua ejus egestas? 
Minime : ejus enim est orbis terre et plenitudo 
ejus (Psal. xxu 1). An forte nostri in aliquo 
eguit ? Nequaquam : Deus quippe meus est ; bo- 
norum meorum non eget (Psal. xv, 3). Quid ergo? 


819 


SERMONES VARII — IN ADVENTU. 


820 


Vere, Domine, non mea justitia, sed tua miseri- A prophetico sermone describit. 1, Onus Babylonis ; 


cordia ; non tua egesias, sed mea necessitas. Dixi- 
sti enim : Misericordia &dificabitur in calis (Psal. 
Lxxxvi, 3). [ta plane : quia miseria abundabat in 
terris, ideo in primo adventu tuo misericordiam 
cantabo tibi, Domine (Psal. c, 4). Misericordie 
namque fuit , quod infirmitales nostras factus homo 
in se suscepit : misericordiz, quod fidem divinitalis 
sus& miraculis confirmavit. Misericordie nihilomi- 
nus, quod demonum nobis calliditates detexit, et 
evacuavit virtutem; misericordie, quod meretri- 
cis attactum non respuit, sed approbavit devo- 
tionem. 356 Itaque, quod se exhibuit in bumani- 
tate humilem, in miraculis potentem , in demonum 
oppressione fortem , in peccatorum susceptione 
mitem ; totum hoc ex misericordie fonte proces- 
sit, totum ex pietatis visceribus emanavit. Et ideo 
ia hoc primo adventu tuo misericordiam cantabo 
tibi, Domine. Et merito, quia misericordia tua 
plena est terra (Psal. cxvii, 64). 

3. Ecce oleum, ad cujus presentiam jugum no- 
strae captivitatis computruit, sicul ait Isaias sanctus: 
In illa die auferetur onus ejus de humero tuo, et ju- 
gum de collo tuo,et computrescet jugum a facie olei. 
Quz ista dies ? quod onus istud ? quod jugum ?Audi 
quod idem propheta priemitlit : Suscitabit supereum 
Dominus,scilicet regem Assyriorum,/lagellum juxta 
plagam Madian in petra Oreb : et virgam ejus super 
mare, et levabit eam in via Egypti (Isai. x, 26, 27). 
Flagellato itaque et percusso diabolo, qui, est rex 
super omnes filios superbie (Job. xr1:, 25), levavit 
Dominus virgam suam super mare, et levavit eam 
in via JEgypti. Mare, seculum ; virga, crux: via 
Agypti, via illa lata et spatiosa, quee ducit ad mor- 
tem. Gratias tibi, Domine Jesu, qui exaltasti virgam 
tuam super mare, prosternens cruci tus superbiam 
seculi, et subjiciens ei principatus et potestates. 
Vere, Domine, crux tua premit fluctus sseculi, sedat 
tempestates, persecutionum et tentationum procel- 
las mitigat. Levasti etiam eam in via JEgypti ; ut 
obstructa via illa lata quze& ducit ad mortem, illam 
arctam et angustam ostenderes quis ducit ad vitam. 
An nescitis ? an non sentitis ? an non experimini ? 
Fervet in carne sstus concupiscentise, aliquando in 
mente ira deszmvit, indignationis et amaritudinis 
verba prorumpurt, et ad instar maris quod vehe- 
menter agitat ventus, omnia interiora hominis con- 
turbantur; sed levante super hoc mare crucem 
suam Jesu, sedantur omnia, omnia conquiescunt. 

4. Preterea, fratres charissimi, quis vos in hanc 
viam et angustam semitam salutis induxit, nisi do- 
minice crucis et passionis exemplum , quam levavit 
Dominus in viam JEgypti? Merito hac die, id est, 
tempore gratie, tempore misericordise, tempore quo 
crux levatur, quo Cbristo subditur mundus , quo 
princeps mundi hujus ejicitur foras : hac, inquam, 
die, hoc tempore auferetur onus de humero tuo. 
Quod onus ? Legimus in Seripturis multa onerum 

genera, Nam sanctus [saias undecim nobis onera 


2, onus Philistiim; 3, onus Moab; &, onus Darmae- 
ci ; 5, onus deserti maris; 6, onus /Egypti; 1, onus 
Duma; 8, onus in Arabia ; 9, onus vallis visionis ; 
10, onus Tyri ; 44, onus jumentorum oustri (Isa. 
xiil-xxin, xxx). Et quid est onus, nisi pondus quod- 
dam deprimens animam et ad terram inclirians ; fa- 
ciens eam ad inferiora respicere, et negligere supe- 
riora ? Tale nobis onus aliquando ex mundi provenit 
delectatione, et hoc onus Babylonis; aliquando ex 
immundorum spirituum immissione, el hoc onus 
Philistiim ; aliquando ex. naturali quadam et inevi- 
tabili necessitate, et hoc onus Moab ; aliquando ex 
tenebris ignorantie, et hoc onus /Egypti ; aliquando 
ex innata nobis infirmitate, et hoc onus Damasci ; 
aliquando ex malorum persecutione, et hoc onus de- 
serti maris; aliquando ex occulta animi vexatione, 
et hoc onus Duma; aliquando ex timore mortis, et 
hoc onus in Arabia ; aliquando ex vanitate, quando 
proficimus, ethoc onus vallis visionis ; aliquando 
ex angustia pro his quai toleramus, et hoc onus Tyri ; 
aliquando ex charitate, quando aliis prodesse desi- 
deramus, et hoc onus jumentorum austri. 

5. Primum itaque onus Babylonis est, quod ne- 
cesse est ut auferatur ab humeris nostris. Babylon 
significat mundum, cujus amor cupiditas est : onus 
itaque grave multos premens, et ad inferiora incur- 
vans. Tripliciter autem miseros onerat; labore, li- 
more, dolore. Cum labore ᾧὦ ὦ δ pervenit homo ad 
hoc quod cupit; cum timore possidet, cum dolore 
amittit. Eia, fratres, quis regum non cum labore 
acquirit quod cupit ? quis regum ita securus, 
ut nullum timeat ? quis non cum dolore aliquid 
amittit? Sed retorqueamus ad nos parabolam istam. 
Nullusne nostrum sub hujus oneris pondere suspi- 
rat ? Nullene in nobis mundane delectationes rese- 
derunt ? Quid, quod qui sua relinquerunt, aliena quse- 
rere non formidant? pro quibus laboribus fatigan- 
tur, cruciantur doloribus, tümoribus conteruntur. 
Nunquid vel ille ab hoc onere liber est, qui éum 
nihil vel parum in morfasterium attulerit, tamen vl 
aliis det quidquid potest, de monasterio auferre 
non desinit: qui importune petit; qui irascitur, si 


D) non accipit ; dolet, si corripitur; szvit, si proclams- 


tur? Quid illi, qui tanto parentum stringuntur af- 
fectu, ut religionis dispendium, maximosque labo- 
res pro eis subire non dubitent, et ob hoe etiam dies 
vacuos et noctes ducunt insomnes ? Quid de illis di- 

cam, qui honores ambiunt ? quid oneris non susti- 
nent? Nunc adulantur, nunc detrahunt, nunc pro 
aliorum promotione insaniunt, nunc frustrati spe 
sua, in ipsos etiam patres suos maledictis insur- 
gunt. Itaque, fratres, omnes hi conformantur huie 

seculo. Unde et nomine Babylonis censentur, illo 

poenarum onere, quod Propheta super Babylonem 

describit, miserabiliter opprimendi. 

6. Sequitur onus Philistiim, qui interpretantar 
cadentes potione, illosque significant qui superbia 
inebriati ceciderunt de habitatione ccelesti. Isti mi- 


821 


SERMONES VARII. — IN ADVENTU. 


822- 


seros onerant, nunc tentatione, nunc afflictione. Hi JA fecto Damascus est, proprium sanguinem fundens, 


AEgyptios onerabanl plagis multis et magnis, sicut 
habesin psalmo : Misit im eos iram indignationis 
suc, indignalionem,etiram et tribulationem,immis- 
siones per angelos malos (Psal. xxvn, 49). Hi cor 
Jude oneraverunt avaritia, et cor Phariseorum 
invidia, et Pilati stultitia. Hi cor fidelium multis 
tentationibus onerant; insultantes anima consen- 
tient, et dicentes: Incurvare ut. transeamus (Isa. 
Li, 23). 
71. Additur onus Moab, qui interpretatur de pa- 
ire. Naturalem illam exprimit necessitatem, quam 
pater generatione transfundit in filium ; sicut est 
inevitabilis manducandi, bibendi | dormiendique 
necessitas, et c:etera quie| ad necessariam pertinent 
corporis curam. Quale hoc onus, fratres charissimi, 
quo cogimur post solis splendorem, ad carnis hujus 
curam, quasi ad fetidum cadaver redire, et post spi- 
rituales cibos mentis, procurare onera ventris Ὁ 
Quale hoc onus, quod quotidianum a nobis misere 
servitulis tributum exigit; et quem hodie implevi- 
mus, evacuatum crastino ventrem reimplere com- 
pellit? Quid dicam ? Quantarum sollicitudinum ac 
curarum onus miseris mortalibus necessitas ista im- 
ponit, adeo ut quorumdam hominum deus venter 
sit (Philipp. ur. 19), pro cujus non dicam delecta- 
tione, sed onere ipsam justitiam et divinam doctri- 
nam venalem habent ? Hujusmodi, ut ait Apostolus, 
Domino Jesu Christo non serviunt, sed. suo ventri 
(Rom. xvi, 18). Quid preterea oneris in ipsa cibo- 
rum distinctione sustinentes, hos desiderantes, illos 
rejicientes, cum alii ventrem torqueant, alii caput 
gravent, alii pectus oppilent, alii tot corruptis hu- 
moribus premant ὃ Verum de illis quid dicam, quos 
ista necessitas nunc murmurare, nunc detrahere, 
nunc insuper litigare compellit? Contristantur, si 
cibus vilior sit, si potus miaus sapidus apponatur, 
Si preparetur tardius, si negligentius accuretur. 
Fratres qui hujusmodi sunt, secundum carnalem 
generationem viventes, Moab dici possunt, pondere 
poenas, quod in onere Moab propheta commemorat, 
infeliciter onerandi. | 
8. Jam de onere Damasci prophetia subjungitur. 
Damascus interpretatur fundens sanguinem, illam 
nobis innatam exprimens corruptionem, qus quo- 
dammodo nolentes et inventos trahit δὰ peccatum. 
Ipsa est lex in membris nostris repugnans legi men- 
tis nostre, et captivos nos ducens in legem peccati, 
qu& est in membris nostris. Omnis sensus vitalis in 
corpore ex sanguine est; vitalis autem sensus in 
anima ex ratione est. Εἰ scitis quam naturalis mo- 
tus peccati nonnunquam in quadam delectatiopis 
voragine pene ipsam vim rationis absorbeat ; et to- 
tam, ut ita dicam, reddat exsanguem. Sed 895858 
quidam sentiunt, sed non consentiunt ; impugnan- 
tur, sed non expugnantur; onerantür, sed non pro- 
sternuntur. Hi onus quidem sustinent a Damasco, 
sed Damascus non sunt. Át ille qui consentit et 
prebet membra sua arma iniquitatis peccato, pro- 


et suis se manibus interficiens. Hie procul dubio 
pondere poen&, quod in onere Damasci describitur, 
se noveritopprimendum. 

9. Additur onus Egypti. JXgyptus interpretatur 
tenebre. Sunt autem tenebre ignoranti, sunt et 
Iniquitatis. Eia, fratres, non est leve hoc onus, quod 
de ignoranti: nostra cecitate portamus, nescientes 
in multis quid expediat; quid laudemus, quid im- 
probemus, ita ut sepe dicamus malum bonum, et 
bonum malum (Isa. v, 20). Sed et quid oremus 
sicut oportet nescimus (Jtom. vii, 26), οἱ in luce 
Scripturarum quasi in nocte palpando incedimus. 
Qui ergo hujusmodi sunt, ab JEgypto onerantur; 
Sed cum JEgypto non onerantur, cum illis scilicet 
qui /Egyptus sunt et tenebrse, filii tenebrarum. De 
quibus Dominus in Evangelio : Qmnis qui male agit, 
odit lucem (Joan. m, 20); οἱ Apostolus : Qui dor- 
miunt, inquit, nocte dormiunt; et. qui ebrii sunt, 
nocte ebrii sunt (I Thess. v,'1). Hi nimirum eo pon- 
dere poen: premuntur, quo ZEgyptum propheta do- 
cet esse puniendam. 

10. Subjungitur onus. deserti maris . Mare deser- 
tum est multitado reproborum, qui, derelictia Deo 
et a sanctorum numero separati, pondere persecu- 
tionum sanctam premunt Ecclesiam, ipsi poenarum 
pondere, que in hoc onere a propheta notantur, 
postmodum puniendi. Prseterea mare sunt illi, qui 
diversis passionum ac vitiorum tumultibus quatiun- 


Ὁ tur. Qui semper in motu sunt, semperque vagi, nun- 


quam stabiles, nunquam in eodem statu permanen- 
tes : nune superbia inlumescunt, nunc ira ferve- 
Scunt; nunc tristes, nunc leves, nunc pressi silen- 
tio, nunc risu dissoluti, transgrediuntur precepta 
seniorum, οἱ fratrum pacem turbant. Quandiu ta- 
men timent, quandiu dolent, quandiu admittunt 
correptionem nec fugiunt salisfactionem ; desertum 
mare non sunt. Át si venientes in profundum malo- 
rum contempserint, si correpti reclamaverint, nihil 
honestum, nihil quietum, nihil insuper ordinatum 
responderint; sed tumidi, sed inflati etiam in ipsum 
a quo corripiuntur, verbis indignationis insurrexe- 
rint, ita ut necesse sit relinquere eos sibi; deser 
tum mare non dubites eos nominare. Ve illis qui a 
Deo derelicü et hominibus, dimittuntur secundum 
desideria cordis eorum, ut eant in adinventionibus 
suis! (Psal. LXxx, 13.) Quibus etiam Dominus per 
prophetam dicit : Auferam xelum meum a. vobis, et 
ultra non irascar (Ezech. xvi, 42). Scitis, fratres 
charissimi, quam grave onus in humeros sanctorum 
imponant qui tales sunt. Sub hoc onere Propheta 
gemobat quidicebat: Supra dorsum meum fabricave- 
runt peccatores (Psal. cxxvri, 3). Vere supra dor- 
sum nostrum fabricant, qui hujusmodi sunt, quoti- 
dianis nos suis exorbitationibus onerantes ; qui ad- 
dunt peccata peccatis, contemptum jungunt con- 


temptui, contumeliosi, elati, detractores. Deo odi- 


biles, senioribus non obedientes, sociis non con- 
temperantes, Tales arenarum pondus, ,quod in 


823 


SERMONES VARII. — IN ADVENTU. 


"H 


onere deserli maris continetur, se noverint incur- A nueruntin cogitationibus suis, etLobscuratum est ἐπὶ | 


suros. 

11. Ex hinc onus Duma sermo propheticus descri- 
bit. Duma interpretatur silentium. Scitis, fratres, 
quod multos silentium onerat, οἱ gravat quies, ita 
ut tacentibus et quiescentibus omnia oneri sint ; 
caput doleat, venter rugiat, caligent oculi, et renes 
pene solvantur: exeuntibus autem huc illucque 
vagantibus et ioquentibus, jucunda sint omnia, tra- 
dantur oblivioni dolores, singulis membris sua red- 
dantur officia. Ὁ quanta est virtus linguse, quse ocu- 
los serenat, caput alleviat, renes consolidat, genua 
dissoluta corroborat! Hec infirmum in laboribus 
infatigabilem reddit, patientem in injuriis, paratum 
ad iter, promptum ad obedientiam. Itaque si videris 
monachum in claustro residentem huc illucque re- 
spicere, oscitare crebrius, manus et pedes extende- 
re, nunc librum ponere, nunc resumere; postremo, 
quasi quibusdam stimulis agitatum de loco in locum, 
de auditorio in auditorium cursitare :sub onere 
Duma eum suspirare non dubites. Est preeterea aliud 
quoddam silentium, quod sterne poene pondus 
multis imponat. Ipsum est silentium, $59 quod ex 
pudore et confusione procedens, confessionem ob- 
struit peccatorum, vel excludit remissionem : quod 
onus pons tale silenüum mereatur, propheticus 
sermo non tacet. 

. 12. Jam onus ín Arabia propheta subjungit. Ara- 
bia vespera interpretatur, quie diei finis est noctis- 


sipiens cor eorum, et a monte contemplationis ceci- 
derunt in vallem erroris. ldeo mutaverunt gloriam 
incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corru 
ptibilis hominis,et volucrum, et. quadrupedum, δὲ 
serpentium. Et si scire volueris quo isti digni sunt 
onere, audi quod sequitur : Propter quod &radidit 
eos Deus in. desideria cordiseorum et in passiones 
ignominic, el tradidit eos Deus. in reprobum sensum 
(Hom. 1, 19-28). Sed et illi qui scientiam Sceripta- 
rarum vel doctrinam coelestem intentione non recta, 
puta ad laudes hominum vel ad temporale lucrum 
retorquent; ad vallem visionis pertinere noscuntur, 
ut scienia visionem, vallis intentionem significet. 
Quos omnes quale poenz pondus exspectet, propte- 
ticus sermo declarat. 

44. Sequenti loco ponitur Tyri onus quod nomen 
angustia interpretatur, cujus onus est in amaritu- 
dine poenitentie, in labore continentiz, in corporali 
sgritudine. Quid enim? nihilne oneris est in hac 
corporali exercitatione vel discipline regularis ob- 
servatione ? Quid in labore continenti: ? Quid labo- 
riosius, quid difficilius ? quid periculiosius serva- 
tur? quid facilius amittitur? Et est alia. quaedam 
cordis angustia, quam facit amor sui : cui contra- 
ria est cordis latitudo, quam facit amor Dei et pro» 
ximi. Amor autem sui ex propria voluntate proce- 
dit. Qui igitur amat propriam voluntatem, oneri ilk 
est voluntas aliena, et ideo quse sua sunt quseril, 


que principium : horam mortis non incongrue, ut (j non qus aliorum. Ad omnia qute sibi voluntas pro- 


puto, signans, quie cunctis fere mortalibus timoris 
non leve pondus imponit. Quis enim hominum hoc 
onus evitet, cui se Salvator exempli causa spontae 
nea voluntate submisit? Imminente enim morte, 
capit, ut ait evangelista, pavere et tedere ( Marc.xiv, 
33). Sub hoc timoris onere totum vivit genus homi- 
num, Disi forie aliquid talis sit, cui certa sit beata 
vita post morlem, cujus desiderio etiam amaritudi- 
nem mortis non sentiat. Prseterea vespera qus, 
ut diximus, diei finis est noctisque priacipium, 
ejus exprimit casum, qui post opera lucis, ea 
inchoat quie sunt tenebrarum, cujus fiunt no- 
vissima pejora prioribus, qui profecto eo pon- 
dere opprimetur, quod in hoc Arabis onere conti- 
netur. 

13. Subditur onus vallis visionis. Visio refertur ad 
contemplationem ; vallis, ad liumilitatem vel deje- 
ctionem. Est euim quorumdam contemplatio humi- 
lis, quorumdam dejecta. Humilis sanctorum, ab- 
jecta philosophorum. Sancti autem quo magis pro- 
ficiunt, eo majore onere vanitatis fatigantur, et sic 
ad altüoria se eriguut, ut quandoque invili etiam 
ad inferiora trahantur. Si enim virtus proficit, ser- 
vatur humilitas; si onerat, varitas est. Scitis, fra- 
tres, qualem necesse est ut sustineat pugnam mens 
proficientis, ne favor humane laudis subrepat, ne 
dissolvat adulatio, ne cor ambitu intumescat. ΑἹ iili, 
qu iquod notum est. Dei, notum est illis ; qui invisi- 
hilia Dei, per ea qua facta sunt, conspiciunt : eva- 


pria suggerit, promptus ; ad ea quie sibi injuhgum- 
tur, piger et tardus. De talibus dicit Apostolusz 
Erunt homines se ipsos amantes (11 Tim. ui, 2). Qui 
profecto pondus poenz, quod in onere Tyri scribitur, 
non evadent. 

15. Ulümum onus est jumentorum austri. Auster, 
qui ventus est calidus, signat Spiritum sanctum, 
sicut habes in Cantico canticorum : Surgat aquilo, 
etveni, auster ; perfla, hortum meum (Cantic. xw , 16). 
Felix anima que hujus austri jumentum est ; quae 
freno moderatiouis hujus regitur ; quie ia. omnibus. 
ejus subditur voluntati. Felix plane anima, cui Spi- 


ritus sanctus praesidet, et omnia opera ejus dirigit, 


cogitationes ejus disponit, motus ordinat moresque 
componit. De talibus scriptum est : Ubicunque erat 
impetus Spiritus, illuc gradiebantur, cum ambuls- 
rent (Exech. 1, 19). De quibus propheta : Viass feci- 
sti in mari equis tuis(Habac. wi, 45). Hujusjumen- 
tum austri Paulus erat, qui dicebat: Nom spiritum 
hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est ; 
960 utsciamus qua a Deo donatasunt nobis (ICor. 
1, 12). Et videte quomodo jumentum austri ubique 
regitur freno .presidentis. Prohibetur ἃ Spiritu, ne 
in Asia predicet (Act. xvi, 6); monetur ἃ fpiritu, 
ut Macedoniam visitet (Act. xx, 1, 3); incitatur a 
Spiritu, ut Atheniensibus evangelizet (Ac£. xvit, 16); 
alligatus Spiritu Jerosolymam properat (Ac/. xx, 32). - 
Vides quomodo insidens ei Spiritus sanctus qussi 
jumento suo, nunc stringit habenas, neest quo voli ; 


825 


SERMONES VAlulL.— IN ADVENTU. 


826 


nunc urget calcaribus, ut eat quo Spiritus vult. | ribus ejus, a pcenis ejus nonsit immunis. Sub onere 


Quid putamus, fratres mei ? nihilne oneris portant 
hujusmodi, jumenta ? Sed jumenta austri sunt, idee 
onerantur ab austro. Quali onere, inquis ? Audi 
Apostolum : Charitas Dei diffusa estin cordibus no- 
stris per Spiritumsanctum qui datus est nobis(Rom. 
v, 5). In hac itaque charitate quale onus sustinuit 
Apostolus ipse dicat: (uis infirmatur, et ego non 
tnfÁirmor ? quis scandalizatur, et ego non uror? (II 
Cor. xi; 29.) Εἰ iterum : Trístitia mihi magna est 
et continuus labor, pro fratribus meis secundum car- 
»em (Rom. ix, 2, 3). Ille igitur qui jumentum est 
austri, oneratur aliena infirmitate, oneratur aliena 
iniquitate, oneratur aliena necessitate el perversi- 
tate. Onus est esuries pauperis, oppressio inopis, 
miseria sgrotantis, tentatio  proficientis, causa 
deficientis. Oneraverat et eum plebis tribulatio, or- 
phanorum  desolatio, viduarum gemitus, afflictio 
captivorum. Nonne beatissimus Paulus quasi hoc 
onere pressus, a secretis celorum descendit ad cu- 
bile iufirmorum ἢ Sed et vos, fratres, qui fugisiis 
ab aquilone de medio Babylonis, et jam habitatis 
in terra austri, Alter alterius onera portate, el sic, 
ut jumentum austri, adimplebitis legem Christi (Ga- 
lat. vi, 2). Certe non est jumentum austri, qui por- 
tare negligit onus fratris sui, infirmitates etl morum 
et corporum, quas in istis oneribus, ut potuimus, 
commemoravimus., 

46. Preterea, fratres, per jumenta austri, possu- 
mus eos significatos dicere, qui dona Spiritus sancti 
Bon per meritum, sed per officium sortiuntur, sicut 
sunt prophelia, curationes el csetera hujusmodi. 
Quos ordinant, ordinantur; maledicuntur, quos 
maledicuni ; quos benedicunt, benedicuntur ; ligan- 
tur, quos ligant ; et quos absolvunt, absolvuntur : 
ita tamen si hec omnia secundum leges Ecclesiz, 
non secundum animi impelum faciunt. Hinc est 
quod Balaam populo Dei benedixit (Num. xxi, 
xxiv); quod Caiphas pessimus prophetavit (Joan. 
xi, 51); Judas pessimus , sicut esteri Apostoli, 
miracula fecit (Matth. x, &, 8). Hinc est quod multi 
venient in illa die dicentes, Nonne in nomine tuo 
prophetavimus, et signa multa fecimus ? Et tunc 
confitebor illis,ait Dominus, quia non novivos (Matth. 
vii, 22, 23). Hi tales non homines dicendi sunt, sed 


Philistiim, videat ne potionibus eorum  inebrietur; 
eisque fiat similis in culpa, futurus eis similis in 
pcena, Quod si sub onere Moab se senserit laborare, 
satagat sic necessitatibus corporis indulgere; ne 
Nabuzardam muros destruat Jerusalem (IV Reg. 
xXv, 8-10); nec sic ei satisfaciat, ut. cum illo in 
seternum ardeat. At si onus Damasci humerum pres- 
serit, caveat ne ipse sibi manus injiciat; et ita se- 
minans in carne, de carne metat corruptionem. 
Sane si onus Egypti incubuerit, abjiciat opera te- 
nebrarum, et armis lucis induatur; ne si hic iute- 
rioribus tenebris mentem libens tradiderit, quan- 
doque in exterioribus nolens crucietur. Porro, si 
onus deserti maris malis eum persecutionibus in- 


B festaverit, non deficiat nec frangatur; ne quod ipsi 


injecerint per malitiam, ille per impatientiam patia- 
tur. Si autem onus Duma, id est silentii, fecerit im- 
patientem, vel pudor et confusio obstruxerit confes- 
sionem; caveat pondus poene, quod taliter silenti- 
bus propheta ipntentat. 8l Verum si onere Arabie 
pressus mortem timueri!, secundum naturam sese 
habeat, ut eam non timeat propter conscientiam; 
ne non solum ab Arabia prematur, sed insuper 
cum Arabia :eterne damnationis onere comprima- 
tur. Preterea si sub vallis visionis onere suspirans 
contra vanitatem pugnaverit, caveat ne & monte 
contemplationis cadat in vallem erroris, eo utique 
onere obruendus, quod in onere vallis visionis pro- 
pheta describit. At si sub onere Tvri, ob presentes 
labores et dolores mentem pusillanimitas in despe- 
rationem dejecerit, caveat ργ omnibus proprite vo- 
lüntatis angustiam ; ut corde dilatato, peromnes hu- 
jus vite angustias gratanter incedat, et sic selernum 
miserie pondus, quod Tyro intentatur, evadat. Po- 
stremo, si sub onere jumentorum austri affectus 
taedio defecerit, cogitet sciatque, qui&, si onus cha- 
ritatis abjecerit, onus damnationis non immerito 
sustunebit. 

48. Credo etiam quod non vacat mysterio ipse 
onerum ordo; nec sine causa primo loco ponitur 
onus Babylonis, secundo Philistiim, et sic de 685- 
teris. Si enim prius a cordibus nostris non fuerit 
expulsa cupiditas, quee onus Babylonis et radix om- 
nium scitur esse malorum (1 Tim. vi, 10) ; nec cge- 


jumenta, qui Domino Jesu Christo non serviunt, sed [) tera onera declinare vel vincere, nec ad virtutum 


suo veniri, qui terrena cupiunt el ecelesia contem- 
nunt. Hi nimirum illo onere miserabiliter punientur, 
quod quibusdam jumentis austri Isaias terribiliter 
intentat. 

47. Fregimus, ut poluimus, panem istum hor- 
deaceum ; sed quia festinavimus inter frangendum, 
plurima nobis ceciderunt fragmenta. Vos igitur qui 
otiosi estis, quos Christus ab his occupationibus 
servavit immunes, colligite que superaverunt fra- 
gmenta, ne pereant. [nspiciat unusquisque se ipsum. 
Videat, et quod onus sustineat, et quod in futurum 
sustinere formidet. Si sub onere Babylonis est, de- 
testeturillud et abjieiat ; ne si fueris conformis ope- 


progredi summam ulla ratione poterimus, Fit. au- 
tem ista cupiditatis expulsio, vel in his qui seculo 
plene renuntiant, vel qui sic utuntur hoc muado, 
tanquam non utantur (I Cor. vu, 31) ; vel tanquam 
nil habentes et omnia possidentes (II Cor. vr, 10). 
Cupiditate autem devicta vel exclusa, jam non est 
Dobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, 
sed adversus mundi rectores tenebrarum harum, 
contra spiritualia nequitie in coelestibus (Ephes. vi, 
12). Sed cum his qui non patitur nos tentari supra 
id quod possumus, sed íacit cum tentalione pro- 
ventur, ut possimus sustinere (/ Cor. x, 13); onus 
istud vel alleviaverit vel abjecerit, onerabit nos hu- 


827 


SERMONES VARII. — IN NATIVITATE DOMINI. 


825 


jus carnis necessitas, eujus, metas sicut scire difficile À onerabit, Qus δἱ fuerit profunda humilitate devieta, 


est ita servare impossibile. Necesse proinde est ut, 
concepto igne, naturalia non incenüiva fatigent; et, 
nisi eis resistatur, ad illicita queque compellant. Si 
vero compressis Philistiim, necessitas corporalis, 
quasi Moab, sub modo fuerit temperantiaque re- 
dacia, et sic quasi onus Damasci , carnis quis vicerit 
incentiva; statim errores et blasphemiz, quasi te- 
nebre Egypti oculos carnis obducent, donec co- 
ruscanti luci sapientie tenebre cedant; et stalim 
desertum mare, id est perversorum invidia ma- 
litiaque succedant. Qua cessante, cum omnia ei vi- 
deatur esse quieta, ipsa quies ἃ spiritu acedism, 
quasi ob onere Duma, non potest esse quieta. Quo 
operis, orationis ac lectionis, assiduitate expulso, 
onus Arabis, id est metus mortis, incumbit. Sed et 
ipso bong conscientis ac fidei virtute superato, jam 
quasi vicinum el propinquantem perfectioni vanitas 


nil restat nisi ut alienis necessitatibus quasi jumen- 
tum austri oneretur. 

19. Hec presenti de oneribus dicta sufficiant, 
quorum quidam ab humeris nostris hoc tempore 
gratie Christus deponit, quedam temperat, quaedam 
minuit, quedam disponit. Hi:c autem omnia ope- 
ratur secundum abundantiam misericordie sue, a 
cujus presentia, quasi a facie olei, jugum diabolie 8 
dominationis computruit. Sed qui tempus misericor- 
die negligit, judicii tempus formidet; quia is qui 
per misericordiam nos redemit, per justitiam ju- 
dicabit. Itaque, íratres, misericordiam et judicium 
cantemus Domino. Misercordiam scilicet, quam 
experimur ; judicium, quod exspectamus. Ample- 
etamur illam, illud timeamus, ut hic devoti, illie 
securi inveniamur, prsestante Domino nostro Jesu 
Christo. Amen. 





NICOLAI CLARAE-VALLENSIS 
SERMONES TRES IN NATIVITATE DOMINI. 


SERMO I (46). 
In. illud : « Oleum effusum nomen tuum. » 
(Cant. 1, 2.) 


41. Non. poterit explicari sermo quem mente con- ἢ 


cepi. Stupor enim miraculorum opprimit me; et 
dum omnia replico, omnia complicantur. Quis poterit 
excogitare diem adventus ejus? Ideo fit elinguis lin- 
gua, 96:9 memoria immemor, insensibilis sensus : 
insueta novitate relucent omnia, et omnia partui 
Virginis obsequuntur. Fiunt mirabilia in celo sur- 
sum, etin terra deorsum; quia universa in na:cen- 
tis Dei obsequium juraverunt. Insigniuntur convexa 
cclorum stella lucentiore, et multo lumine loca 
flammantia pertringuntur. Diffunduntur per qua- 
drifidum orbem radii rulüilantiores, et pluralitatem 
stellarum novus ignis obtundit. Miratur orbis ccelos 
novum peperisse splendorem, et inconvertibilem 
eorum statum ad signa et prodigia fuisse couver- 
sum. Vident Chaldei in ccelis quod Balaam reli- 
quit in Scripturis : Orietur, inquit, stella ex. Jacob, 
et consurgel homo ex Israel, et erit omnis terra 
possessio ejus (Num. xxiv, 17, 18). Nascitur stella in 
excelsis, et Deus in terris, cujus possessio ἃ mari 
usque ad mare. Preparant se reges Tharsis, ut cum 
novitate munerum videant novam Matrem, Filium 
novum, novam novitatem. Fons olei de terra erupit; 
templum Romz, quod vocabatur Eternum, corruit, 
omnibus impensis et urbis et orbis mirabiliter con- 
summatum (47). Cum enim Romani in victoriose 
antiquiatis memoriam, templum singulari sche- 


(46) Quod hunc sermonem male nonnulli ascri- 
pserint Petro Demiano, satis apparet ex num. 3, 
cum Petrus Damianus quinquagintz annis Bernar- 
dum pr*iecesserit. 


mate facere decrevissent, ab omni illa deorum, imo 
deemoniorum multitudine quzsierunt usquequo du- 
rare posset tam excellentis operis operosa constru- 
ctio, responsum est: Donec Virgo pareret. Illi ad 
impossibilitatem oraculum retorquentes, Templum 
JEternum, solemnem illam machinam vocaverunt. 
Nocte autem cum e virginali thalamo virgineus flos 
Marise ejressus est, ita cecidit et confractum est illud 
mirabile et columnarium opus, ut vix apparerent 
vestigia ruinarum., 

2. O Bethlehem civitas Dei summi, et in te et in 
suburbiis tuis visa sunt mirabilia hodie, Deus pen- 
det ad ubera, ponitur in presepio, ligatur in cunis, 
pannis involvitur, et Jaxatis fasciolis, felices manus 
et sancta brachiola per cunarum parvitatem expan- 
dit; alludit Virgini, Matri arridet, οἱ blandientes 
oculos ad Mariam intorquet. Stat perterrita tantis 
miraculis Regina colorum, confert in corde suo 
salutationem archangeli, conceptionem Dei, nativi- 
tatem pueri, et miratur quod ille, qui aliter potuit ad 
nos venire, sie voluit subvenire. Adest et Joseph, 
sed ab utroque remotus, et in excessu mentis mira- 
tur, et mirari satis non potest, qualiter ad tante 
dignationis admissus sit arcanum. Adest multitudo 
ccelestis exercitus ; vocibus gloriosis Gloria in excel- 
sis Deo (Luc. τι, 14) auditur. Pastores veniunt, et 
inveniunt puerum et puellam; precedit stella, re- 
ges accedunt, adorant Filium, Matrem venerantur, 
oíferunt munera, deferunt majestati. Cruciatur He- 
rodes, Jerosolyma (turbatur, requiruntur Scribe, 


(47) Refellitur hoc a Baronio in Annalibus, initio 
tomi I; quod istud templum longe post Christi Nati- 
vitatem a Vespasiano fuerit eonstruetum. 


829 
locus predicitur, indicitur simulatio, simulator ad 
nihilum deducitur, deteguntur commenta fraudum, 
Magi per aliam viam revertuntur, pax inaudita a 
seculo regnat, universus orbis ad censum descri- 
bitur, rivus olei de terra prosulat, et in divitem ve- 
nam liquor sanctificatus ebullit. Quid est hoc, nisi 
quia vera pax in terris apparuit; nisi quia ad su- 


pernum regnum cives ascribuntur; nisi quia fons 


misericordie de Virgine emanat? 

3. Oleum effusum nomen tuum (Cantic.1, 2). Spi- 
ritus sanclus, Scripture ipsius vivus fabricator, et 
unus aliquis non parvam suse pinguedinis dulcedi- 
nem sub hoc capitulo dereliquit. Sed vos nocturnis 
vigiliis ita defatigali estis, ut vix possitis somnum 
ab oculis amovere. Evigilate iamen paulisper, et 
somni torporem excutite : aderit ille de cujus Nati- 
vitate loquimur, ut illuminet oculos nostros, ne ob- 
dormiamus. Totus autem sententie sensus ex illius 
arca mutuabitur, cujus consilium est quasi consi- 
lium Dei. Ipse ille est dominus videlicet Abbas Cla- 
rz-Vallensis, cujus religio et discrelio, sapientia, 
eloquentia, vita δὲ fama per totam latinitatem non 
immerito decurrit. Libenter enim illius sarcinas 
odoro. Sed ad propositum revertamur. Benignus 
ille Spiritus, de cujus secretiore fonte Canticorum 
flumen evadit, in his tribus verbis tria nobis requi- 
renda reliquit; videlicel. nomen sponsi, quare oleo 
comparetur, quomodo et eífundatur ; quia el no- 
men tacet, de comparatione nil loquitur, de effu- 
sione nil dicit. 

963 4. Primum de nomine videamus. Multa, ut 
arbitror, vocabula Sponsi per divinam Scripturam 
sparsa leguntur ; sed in duo vobis universa comple- 
ctor. Nullum profecto reperies, quod non sonet aut 
majestatis potentiam, aut graliam pietalis. Puer Do- 
mini, de quo frequentius facio mentionem, ad re- 
gis cubiculum introductus, duo quasi sublimiora de 
ipsius ore divinitatis audivit : Potestas Dei est, in- 
quit, e£ tibi, Domine, misericordia (Psal. Lx1, 12, 
43). Sed et ipse Salvator prophetics veritati at- 
testans ait : Vos vocabis me, Magister et. Domine 
(Joan. xiu, 13). Dominus nomen est majestatis ; 
pietatis, magister. Si enim pium est prebere escam 
corpori; mulio misericordius escam animse impar- 
tiri, quod est proprie magistrorum, qui mentes disci- 
plinatas sub discipline rigore coereent. Videamus 
quod horum nominum effundatur; utrum nomen 
potentie in nomine gratie, vel nomen pietatis in 
majestatis vocabulum. Absit ut misericordia in po- 
tentia includatur ; quia miserationes ejus super om- 
nia opera ejus! (Psal. cxtiv, 9.) Certum est ergo 
quia potestas Dei ia majorem hodie pietatem effusa 
est, cum coeli distillarent a facie Dei, et de virgi- 
neis membris Ántiquus dierum exoritur. Non est 
qui se abscondat a calore isto ; quia largior olei effu- 
sio a capite descendit in barbam; quia etiam extre- 
mam vestimenti fimbriam largius irroravit, Tanta 
est abundantia miserentie, ut non solum sub no- 
mine effusionis, sed exinanitionis censeatur. Eri- 


SERMONES VARII. — IN NATIVITATE DOMINI. 


830 


nanivit semetipsum, ait Apostolus, formam servi 
hodierna die accipiens (Philipp. 1t, 1), et cum tota 
multitudine miserationum suarum de thalamo pro- 
siliit virginali. 

5. Non enim habuit duleiorem modum ad redi- 
mendum nos abyssus illa consiliorum Dei; quia 
quidquid in Divinitatis thesauro pietatis est inven- 
tum, totum in utero Virginis est congestum. Non 
me capio pra letitia, quod tanta majestas naturam 
meam assumens, tantum me elevat; et me mise- 
rum in divitias glorie sus non ad horam, sed in 
sempiternum includit. Fit frater meus Dominus 
meus; et timorem Domini fratris vincit affectus. 
Domine Jesu Christe, libenter audio te regnantem 
in ccelis, libentius nascentem in terris, libentissime 
crucem clavos et lanceam sustinentem. Hsc siqui- 
dem effusio rapit effectum meum, istorum memoria 
incalescit cor meum, viventis et vivide potionis 
asperitate purgatum. Vivus est iste sermo et efficax, 
et penetrabilior omni gladio ancipiti , perlingens 
usque ad divisionem anime et spiritus, tompagum 
quoque ac medullarum scrutator (Hebr. 1v, 12). 
Unus illorum qui prophetalis chori aut magister , 
aut inter magistros est, sub senaria divinorum no- 
mioum partitione, de hac effusione mirabiliter qui- 
dem sed subtiliter prophetavit : Vocabitur, inquit, 
nomen ejus admirabilis, consiliarius, Dcus, fortis, 
pater futuri. seculi, princeps pacis (Isai. 1x, 6). 
Erat quidem admirabilis Dominus meus inter angc- 


C licos ordines audiens hymnum glorise sug ; admira- 


bilis illi mirabili ereaturs ; faciens mirabilia in ccelo 
et in terra, in mari et in omnibus abyssis. Ego au- 
tem in luto fecis et miserie. obvolutus, miser et 
miserabilis omnem spem emergendi perdideram. 
Ille in gloria, ego in miseria : admirabilis ille, mi- 
serabilis ego. Sanctum et terribile nomen istud clau- 
sum et integrum quomodo capere poteram, quando 
vix angelicus oculus prospicere, nedum perspicere 
potest ? 

6. Sed vide effusionem. Ille qui erat admirabilis 
agminibus Angelorum, inclinat ccelos et fit. consi- 
liarius hominum. Majestativum nomen in pietativum : 
effunditur; et qui mirabilis est in ccelis, consulere 
venit in terris, abscondit purpuram sub miseris ve- 
stimentis. Et ad lutum ubi jacebam inclinatur, non 
mergitur : et, si audeo dicere, infixus sam in limo 
profundi, operi manuum suarum porrigit dexteram, 
de profundis aquarum extrahit, extractum abluit, 
ablutum induit, indutum reportat, reportatum con- 
firmat. Porrigit dexteram eum nascitur , cum loqui- 
tur extrahit, abluit cum moritur, induit cum resur- 
git, cam ascendit reportat, confirmat cum Spiritum 
sanctum remittit de ccelis. Bonus quidem  consília- 
rius, qui consilium quod voce dederit, et morte de- 
fendit. Erat enim docens, ait evangelista, sicut pote- 
statem habens non sicut Scribe et Pharisei eorum 
(Marc. 1, 22). Deus, fortis, nomina sunt. potestatis : 
sed Deus effunditur in patrem futuri 664 seculi; 
fortis, in principem pacis. Breviter curro; quia et 


831 


SERMONES VARII. — 1N NATIVITATE DOMINI. 


822 


fatigatis et scientibus legem loquor. Quid tibi, mus- & fulgor exsilivit ab ore Petri, cum nominatum est 


sitabunde Lucifer, in tanta defluxione οἱ effusione? 
Clausum est tibi totum itinerarium Dei, et mali- 
gnans oculus tuus hic nimium caligavit. Sed et Do- 
minus meus admirabilis (uitin nativitate, consiliarius 
fuit in predicatione, Deus in miraculorum coru- 
scatione, fortis ia passione, pater futuri seculi in 
resurrectione, princeps pacis in illa eterna beatitu- 
dine. Non terreamini novitate verhorum, quia nihil 
novum introducitur. Sic et olim nomina commutata 
el effusa sunt : Abram in Abraham; Sarai ia Saram 
(Gen. xvii, 5, 54); et si quas alias immutationes in 
illa veteri officina vos legisse recolitis. 

. 'l. Sed et ab ipsis pene mundi principiis, in ar- 
cano quodam Scripturarum loco divini nominis 6’- 
ipsionem invenisse me recolo. Loquitur Dominus ad 
Moysen de liberatione Israelis, et post multam Dci 
et Moysi confibulationem, propheta subtiliter in- 
quirit nomen ejus. Et Dominus dicit : Ego sum quia 
sum, hoc esi nomen meum in cternum. Hac dices 
fiis Israel : Qui est, misit me ad vos. Perterritus 
Moyses inextricabilis auctoritate vocabu'!i, ac si di- 
ceret : Hoc excedit intellectum meum, non possum 
capere nisi effundatur, audiat a majestate : Ego sum 
Deus Abraham, Deus Isaac , et Deus Jacob (Exod. 
μι, 14, 15). Vides effusionem. Ecce Deus Angelo- 
rum vocat se Deum hominum. Curramus ergo, fra- 
tres, in odore unguentorum istorum ; curramus ad 
oleum d» oliva speciosa in campis expressum, nulla 


infecjum amurca, nulla infectum amaritudine. Oleuin C 


quod exhilarat faciem hominis, quod sanat vulnera, 
dolorem tollit, reddit suavitatem. Nonne Samari- 
lanus noster nobis a latrone pessimo vulneratis at- 
tulit vinum et oleum, ad purgandum et mitigandum 
vulneris magnitudinem? Sed multum olei, parum 
vini; multum misericordie, justitie parum. Sic 
quippe decebat miscrantem, sic misero expediebat. 
Non intres in judicium cum servo (uo, ait justus, 
quianon justtficabitur in conspectu tuo omnis vivens 
(Psal. cxyu, 2); sed corona me in misericordia 
et miserationibus. Veniens quippe hodie quinque 
vasa atiulit olei nonnisi duo vini. Spiritus enim 
sapientie, intellectus, consilii, scienti, pietatis, 
misericordie dulcedinem sonat, misericordiam fra- 
grat, er.clat sanitatem. Fortitudo οἱ timor vinum 
sunt, sed hoc vino potatus est potens ille, cum Chri- 
sius in spiritu fortitudiuis descendit ad inferos, non 
timidus, sed timendus. 

8. Videamus nunc quare oleo comparetur. Oleum 
(si vos melius non habetis) lucet, pascit οἱ ungit. 
Idem facit Christi nomen, et per omuia consonat 
comparationi. Lucet predicatum , pascit recogita- 
tum, invocatum lenit et ungit. Vide si non preecla- 

' ra luminaria lumen nominis hujus super eloqucntiz 
candelabrum portaverunt; si non illuxerunt coru- 
scationes Dei orbi terre, si nonin splendore fulgo- 
ris hujus commota est et contremuit terra (Psal. 
LxXvi1, 19). In nomine Jesu Christi surge e£ ambula, 
dicit. claudo Priaceps Apostolorum. Nonne quasi 


nomen quod os Domini nominavil? Ef statim, in- 
quit, consolidate sunt bases ejus et planta (Act. wm, 
6, T). Vocabulum Jesu, sicut Origenis lingua nobi- 
lior definivit, dulce et gloriosum ; omni adoratu eul- 
tuque dignissimum, quod non prius ab hominibus 
decuit efferri in mundum, sed ἃ quadam sublimiori 
excellentiorique natura. Omnes quippe Prophetse 
nomen istud aut nescierunt, aul penitus tacuerunt; 
el reservata est praerogativze dignitas archangelo Ga- 
brieli, qui sancto ore sanct: Virgini illud primum 
evolvit (Luc.. 1, 31). Nonne Isaiss in excessu men- 
tis captus, verbis archangelicis eisdem pene syllabis 
consentit usque ad sancti nominis novitatem? (Isai. 
vit, 14.) Pascit revera, nec est felicior pastio in loco 
pascue ubi nos Dominus collocavit. Quid seque 
mentem cogitantis impinguat ? Nomen Jesu mel in 
ore, in aure melos, in corde jubilus. Omois cibus 
qui noa condilur hoc sale, infatuatus est. Scriptura 
quie non fuerit interlinita oleo tante devotionis, in- 
sipida est. Olim mihi Tullius dulcescebat, blandie- 
batur Virgilius, et Syrenes usque in exitium dulces, 
meum incantaverant intellectum. Lex, Prophet», 
Evangelium, Epistol&, et omnis gloria sententia- 
rum Domini mei et servorum ejus, aut 6685 perra 
videbatur, aut nulla. Nescio modo quid dulcius mihi 
immurmurat filius Jesse, «ui vario sermenum et 
sententiarum concentu, omnes illos quos diligere 
consueveram, ineloquentes reddit οἱ mutos. Lenit 
οἱ ungit, quia nihil sie recreat iu tribulatione. De- 
nique et probare licet. ]nvoca me, inquit, ἐπ tribule- 
tione; eruam te, et honorificabis me (Psal. xz1x, 15). 
Hoc est nomen, hoc est oleum, hec olei effusio. 
AÀmen dico vobis, non deficiet hic lecythus olei, nec 
minuitur, donec pluviam voluntariam, quse segre- 
gata est hereditati cjus (Psal. Lxvi, 10), diffusus 
instillet, donec faciat coelum novum et terram no- 
vam ; quia misericordia ejus ab telerno et usque ia 
seternum super timentes eum (Psal. cu, 1'7). Sed jam 
surgamus et preeparemus nos ad solemnioris Mises 
jubilationem, nec cordibus parcentcs ncc vocibus, ad 
lionorem Pueri qui natus est nobis, qui est Deus ia 
sa:cula benedictus. Amen. 


SERMO II (48). 

De duplici Christi generatione. 

1. Exsultate, fratres, in Domino, quia de Domi- 
nica illa sermo succedit, qus& singularem in cordibus 
vestris vindicat principatum ; quie est ad cujus no- 
men humiliter inclinatis , cujus horis reverenter 
assistitis, cujus memoriam jugiter frequentatis. Hie 
est quie vestris affectibus suaviter indulcescit, quis 
magna multitudo dulcedinis ejus. Spiritus enim ejus 
super mel dulcis, in quam dulcis Dominus cum orami 
sua dulcedine supervenit. Cum enim fecerit Deus 
omnia opera sua valde bona, hic melius fecit, con- 


(48) In tomo III Bibliothec; Cisterciensis inseribi- 
tur, « In adventu Domini, » etc. 


833 


SBRMONES VARII. — IN NATIVITATE DOMINI. 


, 834 


secrans in ea sibi reclinatorium aureum, ut post A Evocatut statim ccelestis ille conventus, et, juxta 


tumultus Augelorum et hominum, et reclinaret, et 
requiem inveniret. Hoc est quod natura , miratur, 
revereiur angelus, veretur bomo, stupet coelum, 
contremiscit lerra, infernus exhorret. In hujus utero 
majestas Altissimi mirabiliter liquefacta, sicut adipe 
el pinguedine replevit terras, infudit czelos, inferna 
respersit. Hic exinanivit semetipsum excclsus et 
immeusus inensuram bonam et confertam et coagi- 
tatam mittens in sinum vestrum. Hic divinis mani- 
bus uncius oleo letitie , οἱ sieut altare in. signum 
pontificii consecratus. De altari hoc ad aram crucis 
ascendens, proprio cruore, tanquam alterius gene- 
ris oleo perfusus, jam non consecratus, sed conse- 
crans, totum corpus machine mundialis largiore 
liquamine consecravit. Fatiscat ergo mceror, tristitia 
fugiat, eliminetur dolor, rancor abscedat, ut liceat 
vacare et videre cum Moyse visionem hanc grandem, 
qualiter Deus in boc ventre concipiatur, decipialur 
diabolus, recipiatur perditum, indebitum accipiatur. 
Totum me trahit affectio, sed oratio deficit. Dives 
cogitatio vocis pauperlate confunditur, Fervent in- 
teriora, et in undosam ebulliunt altitudinem ; sed 
frigiditas lingue cumulos refrigerat exundantes. 
Quid est , o Beatissima ? Nunquid ita sensu tacitur- 
nus obdormiam, ut ibi mutus sim, ubi omnis loqui- 
tar ercatura ? 

2. Verumtamen non tacebo et non quiescam, do- 
nec egrediatur ut splendor vultus tuus, et sermo de 


prophetam, init Deus consitium, cogit concilium, 
facit sermonem cum angelis de restitutione eorum, 
et de redemptione hominum, de elementorum reno- 
vatione (Isai. xvi, 1-3). Illis stupeutibus et miranti- 
bus pre gaudio, queritur modus redemptionis, et 
statim de thesauro divinitatis, Marie nomen ewvol- 
vitur; et per ipsam, et in ipsa, el de ipsa et cum 
ipsa totum hoc faciendum decernitur, ut sicut sine 
illo nihil est. factum, ita sine illa nihil refectum sit. 
Traditur epistola Gabrieli, in qua salutatio Virginis, 
incarnatio Redemptoris, plenitudo gratie, glorise 
magnitudo, multitudo leetitie continetur. Missus er- 
go angelus Gabriel a Deo, etiam antequam ad Vir- 
ginem perveniret, invenit Deum virgineis illapsum 
visceribus (49), et majestatem Dei virginalis ventris 
brevitate conclusam. O venter diffusior ccelis ter- 
risque amplior, capacior elementis ! qui totum clau- 
dit omnia concludentem, in quo Deus glorise recli- 
na:ur. Denique et Archangelus non ait: Ave, Maria 
replenda, sed, plena; non: Dominus veniet in te ; 
sed, Dominus tecum ; quia inde totam eam sibi ra- 
puerat Spiritus sanctus, et coelestibus insignierat 
ornamentis. Jam consecrata erat in loco voluptatis, 
de quo fous ille debebat ascendere, qui universam 
terree superficiem irrigaret. 

3. Satis hucusque sparsimus verba, et volaticis 
sermonibus diversa praeseminavimus : nunc insista- 
mus hic, si forie aliquod dignum elicere valeamus. 


te conceptus, si non ut lampas, sallem ut. scintilla ( Fluvius, ait Scriptura, egrediebatur de loco volupta- 


accendatur. Movet, fateor, quod, disponente Deu,pec- 
cant rationales creature et multis annorum millibus 
tam coelestia quam terrestria incassum stare vi- 
deantur , semirutis illis, isüs dirutis. Stat illa ma- 
gna civitas, civium suorum numerositate fraudata, 
et a stellantibus palaliis multiplex habitantium mul- 
titudo propelliur. Obscurantur stellarii ignes, so- 
lem loquor et lunam et stellas, et multa sui luminis 
claritate mulctantur. Terra maledicitur (Gen. 11, 177), 
cum damnatur hominum successio ; et omnis crea- 
tura, juxta Apostolum, parturit et ingemiscit (Rom. 
vrir, 22). Tacet Deus omnipotens, et ordinans ejus 
omnipotentia tanlam dissimulat confusionem. Tan- 
dem nascitur Meria, et ad nubiles annos egrediens 
speciem induit speciosam, qus ipsum alliciat Deum, 
e divinitatis oculos in se convertat. Vide quid inde 
dicit ille non minimus explorator secretorum Dei : 
Audi, inquit, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et 
obliviscere populum tuum,et domum patris tui, et 
concupiscet Rex 966 decorem tuum, quoniam ipse 
esá Dominus Deus tuus? (Psal.xvuw, 11,12). Germi- 
nal igitur virga Jesse de toriuosa radice generis hu- 
mani et patriarcharum arbore,et in altitudinem et rec- 
titudinem erumpens omnem ignorat nodositatem fi- 
liorum, tenebras nescit, fructicosa quseque non ha- 
bet. Videt et ardet ille vehemens amator, et totum 
epithalamium in ejus laudibus decantst, ubi mani- 
feste sponsus inducitur spirans amorem sincerissi- 
mum, nec ultra valens dissimulare quod patitur. 


tis ad irrigandam universam superficiem terre, 
qui inde dividitur ín quatuor capita (Gen. n, 10). 
Fluvius iste est Dominus meus Jesus, qui de duobus 
locis voluptatis egreditur, ex utero Patris, et ex utero 
Virginis. Unde propheta : Dominus Deus noster flu- 
vius gloriosus, exsiliens in terram sitientem.Sed in- 
effabilibus differentiis longe aliter ἃ Patre quam ἃ 
Matre egreditur ; quia et si heec temporalis nativitas 
gloriosa est, multo gloriosior est selerna. Hortantibus 
vobis, de utraque generatione volo aperire quod 
sentio, non quod aliquid exponere presumam, cum 
hoc ultra omnium vires, quanto magis ultra meas 
sit? et extremz dementise sit velle fari ineffabilia, 
maxime hominem imperitum. Non enim oblitus sum 
Salomonem dicentem; Sicut qui nimium comedit 
mel, evomit illud ; sic qui scrutator est majestatis, 
opprimetur a gloria (Prov. xxv, 27). De utraque 
enim pcr próphetam dici puto: Generationem ejus 
quis enarrabit ? (Isai. vim, 8.) Quia et Patris illa inef- 
fabilis et inaccessibilis est, ac nulli pervia creatura. 
Hoc sensu credo Apostolum dixisse de Deo : Qui so- 
lus habitat lucem. inaccessibilem (I Tim. vi, 16); 
cum etiam purioresnaturs tanto reverberentur intuitu 
ut nec possint irrumpere in tante claritatis abys- 
sum. Ipse etiam Filius protestatur : Nemo novit Fi- 
lium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Fi- 
lius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. x1, 21). 


(49) Hyperbola, ut significet celeritatem, 


$35 


SERMONES VARII. —- IN NATIVITATB DOMINI. 


Nec tamen sicut est, sed sicut capere potest cui tanta Ἀ 9t patenter quod sentiebat ostenderet, subjunxit : ἢ 


dignatio revelatur. Unde et illa sublimis anima qus 
usque ad terlium colum in divitias glorise Dei rapta 
fuerat, dicit : Ego me non arbitror comprehendisse 
(Philipp. τ᾿, 13). 

&. Verissima ergo definitio est, quia illam gignen- 
tis et geniti generationem nullus omnino penetral 
intellectus. Hanc etiam de Matre, omni bumange 
crcature reor inextricabilem, el nescio utrum eb illa 
excellentiori natura valeat comprehendi. Quis enim 
comprehendat unitionem carnis et Verbi, qualiter 
Deus et homo in unam personam conveniat, salvis 
imperturbatisque proprietatibus naturarum ? Unus- 
quisque in suo sensu abundat; ego hanc omnem 
sensum supergredi credo, veterum virorum vosligiis 
inherens, qui super heec sanas et inconcussas sen- 
lentias reliquerunt. Ad paternam igitur generationem 
recurrentes, locum voluptatis Patrem esse cense- 
mus, $674 quamvis Deus illocalis sit ; sed efficien- 
tias rerum, nisi per vulgalos sermones, explicare 
non possumus. In ipso autem omnem voluptatem 
esse inlelligit, qui legit Apostolum dicentem : Quo- 
niam ez ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia 
(Rom. xi, 36) ; et alium ex. illo duodeno apice si- 
militer eructantem : Qmne datum optimum et omne 
donum perfecium desursum est, descendens a Pa- 
tre luminum (Jac. 1, 17). Ipse etiam Filius dicit : 
. Hac est vita eterna,ut cognoscant te solum verum 

Deum (Joan. xvi, 3). Cognitio igitur Patris vita se- 
terna est: et ubi vita eterna, ibi sempiterna volu- 
ptas. Egreditur ergo fluvius de loco voluptatis ; quia 
. gignitur de utero Patris Deus de Deo, lumen de lu- 
mine, de Domino Dominus. Egreditur autem identi- 
tate, quia idem est cum Patre. Idem dico secundum 
. Ssubstanliam, non secundum personam. Egreditur et 
equalitate, quia Patris omnipotentiam recipit ; cum 
omnia qu& possit Pater, possit heec et Filius, sicut 
ipse testatur : 0mnia qua facit Pater, facit et Fi- 
lius: nec potest Filius facere quidquam, nisi quod 
viderit Patrem facientem (Joan. v, 19). Egreditur 
et cternitate, qui& licet generetur, non tamen est 
posterior generante, sed ambo unius antiquitatis sunt: 
si tamen vocabuli novitatem non exhorretis ; quod 
licet quoquo modo significet qui dicuntur, longe ta- 
men esta sententie majestate. Egreditur similitudine, 
quia similis est Patri, Patris imago, splendor glo- 
rie εἰ figura. substapüs ejus. Egreditur alteritate, 
quia alius est ab illo : Alius dico ; non Aliud. Ego, 
inquit , e£ Pater unum sumus (Joan. x, 30). Unum 
dixit; non unus: quia Unum significat substantite 
unialem ; unus vero, personarum proprietatem. 
Sie igitur et longe excellentiori modo de Patre Fi- 
lius egrediens, inundat angelicas stationes; quia, 
.juxta Salomonem: Fons sapientie verbum Dei in ez- 
celsis (Eccli. 1, 5). Citharoedus puer de hoc fonte 
pleno ventre potaverat, cum diceret : Apud. te est 
fons vita, et in lumine tuo videbimus lumen (Psal. 
XXXv, 10). Apud te, inquit, est fons vite ; quia tu 
Don solum vita, sed et Filius tuus fons vite est, Et 


C 


lumine tuo videbimus lumen; scilicet ad irrigandam 
universam superficiem terre. Quenam terra est in 
illa ccelórum summitate reposita, quam superfluat et 
irriget fluvius gloriosus? Regnum colorum terri 
viventium est : Unde, Credo videre bona Domini ín 
terra viventium (Psal. xxv1,13) ; item : Placebo Do- 
mino in regione vivorum (Psal.cxiv,9).lrrigatio haec 
indicibilis est. Inebriantur quippe Angeli ab uber. 
tate domus Dei, et torrente voluptatis ejus po- 
tantur. 

5. Hic quid dicam, nescio, quia plurimus stupor 
sensum opprimit assurgentem. Ubi sunt oratorii 
sermones, quos in fornace rhetorica omnís ille phi- 
losophorum conflavit chorus ? Ubi sunt gigantes a 
seculo nominati, qui ab initio fuerunt magni sta- 
tura, scientes bellum, languentes circa pugnas ver- 
borum ? Nunquid non maximus ille gigas (Platonem 
loquor) ab intellectu t&m purissimse veritatis. repul- 
sus est ? Nonne acerrimo mentis ingenio tangens 
sed non attingens divinitatem Dei , dicit : « Unum 
inveni quod cuncta operetur ; et aliud per quod 
cuncta efficiuntur, tertium autem non potui inve- 
nire ? » Recte de Spiritu sancto inscius, qui illi non 
erat infusus, qui sanctorum revelationum magister 
est, qui revelavit Paulo qus oculus nou vidit, sicut 
idem apostolus gloriatur : Nobis, inquit, revelavit 
Deus. Per quid, Apostole ? PerSpiritum sanctum (I 
Cor. τι, 10), non per spiritum nostrum, per quem 
sicut philosophi seducti sunt, ita et seduxerunt. lile 
noster philosophus, qui super senes et super omnes 
docentes se intellexit (Psal. cxvur, 99, 100), quid 
super hoc senserit audiamus: Rigans montes, in- 
quit, de superioribus suis (Psal. cut, 13). De subli- 
mioribus quippe Angelis, qui non per speculum iu 
enigmate, sed facie ad faciem 1psam Dei substan- 
tiam luminibus indefessis aspectant. 

6. Sequitur : Qui inde dividitur in qualuor capilts. 
In qu& quatuor capita? Dicamus breviter, quia gran- 
dis nobis restat via. In admirationem; nam de fra- 
gilitate complexionis humane , de torrente volupta- 
tis. bibens, tota obstupet illa dignior creatura de 
Creatoris gloria, et glorie ratione. In. puritatem ; 
quia non in vase tesleo , sed remoto velamine hau- 
riunt aquas in gaudio de fontibus Salvatoris, In sa- 
tietatem ; quia, etsi desiderant in eum prospicere, 
ΘΒ non tamen desiderium necessitatem, vel ne- 
cessitas miseriam inducit ; sed mirabiliori modo οἱ 
semper desiderant ut semper satientur, et semper 
satiantur ut semper desiderent, In securitatem ; 
quia de sua stabilitate certi, perennibus gaudiis im- 
merguniur, exspectantes beatam spem, et adventom 
glorie magni Dei, quando fiet unum ovile et unus 
pastor, et superna illa Jerusalem consummabitor in 
id ipsum. Sed influit fluvius iste per angelicas οἵ 
ficinas. Sed hsec omnia fides capit, nescit ratio, in- 
tellectus ignorat humanus. Hiec sunt fortassis illa 
quatuor, que Vas electionis felici quaternario in 
Epistola ad Hebr:zos vidit, dicens : Non accessistis, 


837 


SERMONES VARIl. — IN NATIVITATE DOMINI. 


835 


inquit, ad montem fumantem, sed ad montem Sion, A martyrii prefigebat. Egreditur occulte ; quia subti- 


ad Jerusalem civitatem Dei viventis, ad multorum 
millium Angelorum frequentiam, ad Ecclesiam pri- 
milivorum ascriplam in calis (Hebr. xn, 18, 22, 
23). 

7. Nunc sccingamus nos ad videndum qualiter 
egrediatur de Virgine ; quia egressio ista dulcior et 
affectuosior est humans miserie, qu& intuentium 
pectora concutit, et irrorat oculos, et beatis fonti- 
bus vultus amantium perfundit. Hic locum volu- 
ptatlis uterum Marie intelligo, in quo cumulavit 
omnes delicias deliciarum Dominus, de cujus deli- 
ciis Spiritus sanctus admiratorio sermone in amo- 
ris Cantico eructat : (Qua est ista qua ascendit de 
deserto deliciis afftuens ? (Cant. vim, 5.) Nunquid in 


Angelis voluptatem habet Altissimus, in quibus ipse B 


reperit pravitatem? (Job 1v, 18.) Nunquid in con- 
stellatione vel scintillatione stellarum quarum alie 
convertuntur in. sanguinem, alie cadunt de ccelo, 
alie in tenebris obscurantur? (Apoc. vi, 12, 13.) 
Nunquid in aere, vel igne, vel ventis? Nequaquam 
in igne Dominus ; non in commotione Dominus ; non 
ín spiritu Dominus (III Reg. xix, 11, 12), si verus 
est ille, qui in curru igneo et equis igneis est as- 
sumptus in ccelum (IV Reg. n, 11). Nunquid in 
aquis, ubi furens οἱ tortuosus Leviathan immora- 
tur (Isai. xxvrt, 1); aut in terra , quee sub maledicto 
Ade spinas emittit et tribulos? (Gen. rt, 17, 18.) 
Non est locus voluptatis nisi uterus Virginis. Ex 
hoc egreditur humanitate; quia vestitus cicilio no- 
strae mortalitatis, visibilis humanis oculis apparuit. 
De virgine virgam, de libro autem generationis li- 
neam facieus, divinitatis hamum  innexuit, quem 
carne operuit virginali, ut draco magnusillectus ad 
carnem, ferrum divini numinis subsentiret. Egre- 
ditur ct cum novitate : quia nunquam sic natus est 
homo sicut nascitur. Primus enim homo primo de 
terra formatur; secundo mulier ex ejus latere fabri- 
catur (Gen. n, 7, 929) ; tertio Cain consuetudinario 
nascendi ordine gignitur ab utroque (Gem. ἵν, 1). 
Solus iste de sola Virgine nascitur; et Virginis ute- 
rum novo et singulari partu divinitas humanata si- 
gilla. Ubi nunc Aristotelicee subtilitatis facunda 
quidem, sed infecunda loquacitas : Si peperit, cum 
viro concubuit ? Velit nolit, vertitur in habitum pri- 
valio; nec astringitur dialecticis terminis omnium 
terminator, ad cujus imperium perit natura, dis- 
sucscit consuetudo. Egreditur etiam cum claritate. 
. Nascente quippe illo sepelitur omnis illa stellantium 
Juminum luminosa serenitas; et stella candidior 
lucidioribus radiis prescintillans, totam sibi coeli 
rapit portionem. Ambulant reges in splendore ortus 
ejus, quoniam ecce reges congregati sunt, convene- 
runt in unum. Ipsi vidéntes sic Deum ct hominem 
nascentem, matrem et virginem parientem, admi- 
rati sunt, conturbati sunt, commoti sunt, tremor ap- 
prehendit eos in tantorum luce miraculorum. Egre- 
ditur et cum paupertate; quia in panuis vilissimis 
reclinatus, jam ex tunc sanctissimis membris legem 


lissimus ille fraudium investigator, tante ab alii- 
tudine dignationis excluditur. Hinc est quod ambi- 
guis alternationibus fatigatus, illum tentat, nunc 
tentatum filium appellat Altissimi; nunc instruit 
crucem, nunc destruit, mandans per mulierem, con- 
suetum sibi organum : Nihil tibi et justo illi (Matth. 
xxvil, 19). 

8.Sequitur: Adirrigandam yniversam superficiem 
terre; id est ad terrenam miseriam expiandam, 
quam nobis in hereditatem primus ille peccator re- 
liquerat. Volo ut Apostolus hic eum mibi, sicut et 
superius, in quatuor capita distribuat, quia securius 
cjus expositionem suscipio. Qui faclus est nobis, in- 
quit, sapientia, justitia, sanctificatio, redemptio 
(I Cor. t, 30). Ad nos quippe veniens qui eramus in 
carcere, 069 primo omnium tenebras ignorantis 
nostre depulit luce sapienti:e suze; demum per ju- 
stitiam quz ex fide est, solvit funes peccatorum 
nostrorum, sanclificans nos in suo corpore, redi- 
mens in corporis passione : Dominus enim solvit 
compeditos, Dominus illuminat czcos (Psal. cxLv, 
7, 8), sanctificat tabernaculum, de manu redimit 
inimici. Dividitur et in patientiam, qua peccatores 
sustinet; in misericordiam, qua peccatores fovet ; 
inlargitatem, qua proficientes exaltat; in fortitu- 
dinem, qua perficientes conservat. De hoc secundo 
quaternario, toto hoc Adventu vestre Fraternitati 
confabulatus sum, per fluminum decursionem et 


( nominum interpretationem moralia mysticis inter- 


nectens, utrum aliquid digne, vos videritis. Verum 
non omnia possumus presenti sermone coarctare, 
fastidium evitantes. 

9. Habeo ego quatuor capita dulciora prioribus, 
qua fortassis vestris cordibus dulcius complace- 
bunt. Dominus enim vester elevatus in cruce, lare 
gissimas sanguinis undas a quatuor partibus sui 
corporis abundantius emanavit. Spinis enim pun- 
gentibus sanctissimum caput nivea cervice reflexum 
et clavis pedes et manus, et lancea latus ejus trans- 
verberante pretiosus sanguis emanavit, cujus 
aspersione judex transit in patrem; iratus, in mi- 
tem; in misericordiam, virga; captivitas, in coro- 
nam. Christus ergo fons latens et occultus iu coelis, 
fons patens et apertus in terris : illie de utero Pa- 
tris, hic egreditur de utero Virginis; illic vivens 
terram irrigat viventium, hic moriens, terram mo- 
rientium; illic dividitur ia quaternarium admirabi- 
lem : hic, in dulcem. Dulcis Dominus, dulcis Do- 
mina, quia ille Dominus meus, misericordia mea ; 
hec Domina mea, misericordie porta. Ducat nos 
Mater ad Filium, Filius ad Patrem, sponsa ad spon- 
sum, qui est Deus benedictus in szcula. Amen. 


839 


SERMO 11 (50). 

De fluvio /Egypli et ejus rivis per allegoriam. 

1. Tandem de mari ad portum, de promisso ad 
preemium, de labore ad requiem, de desperatione ad 
spem, de via ad patriam pervenimus. Seripserat 
siquidem nobis frequentibus epistolis calamus scribse 
velociter scribentis : Exspecta, reexspecta. Sed uos 
quod subjungitur dicere poteramus: Modicum ibi, et 
modicum ibi (Isai. xxvur, 13). Precucurrerant cur- 
sores promissione divites, sed exhibitione pauper- 
rimi. Dicebat alius : Viriliter age, et confortetur cor 
tuum, el sustine Dominum (Psal. xxvi, 14); alter 
vero : Si moram [ecerit, exspecta eum, quia veniens 
veniet (Habac. n, 3). Pari consilio exierant de san- 
ctuario Dei, nihil secum nisi promissionum mulii- 
tudinem reportantes. Unde et Citharisia noster jam 
dormitaverat pre tedio, et in ipsum Deum tacius 
oblocutionibus totam culpam rmodis flebilibus intor- 
quebat: Tu vero, inquit, repulistt, et despexisti, distu- 
listi Christum tuum (Psal. ixxxvin 39). De flebili 
quoque ad imperativum conversus est, exagitaute 
impatientia, quie impudentize et frontositalis mater 
est : Qui sedes super Cherubim, manifestare (Psal. 
LxxIx, 2). Et quid tandiu dominatrici sedens iu ca- 
thedra, circumvallantibus et vallantibus Angelis, 
non respicis super filios hominum, quos absorbuit 
et obsorduit iniquilas per Adam quidem commissa, 
sed a te permissa? Memorare qua mea sit substan- 
tia (Psal, Lxxxvim, 48), ad tug. substantize simili- 
' tudinem fabricata ; quia, etsi omnis homo vivens va- 
nitas est (Psal. xxxvii, 6), in imagine tamen tua 
pertransieus,vanilas esse non potest. Nunquidita vane 
constituisti omnes filios hominum ? (Psal. xxxvi, 
48) de quibus dicis : Delicie mec esse cum filiis ho- 
minum (Prov. vin, 31), ut eos verteret οἱ diverte- 
ret ἃ te malignus ille dcceptor, qui decipere, nisi te 
permittente, non potuit. Inclina cclos tuos et de- 
scende (Psal. cxuit, 5), et illos misericordes oculos 
miseris inflecte peccantibus, ut saltem non in perpe- 
tuum obliviscaris nostri. Hzec quidem iste, sed ge- 
mitibus et eerumnis intortus, tante presumptionis 
sententiam abjurabat. Dixi, inquit, Custodiam vias 
meas, uL non. delinquam in lingua mea (Psal. 
xxx vili, 2). 

9. Sed et ille vir nobilis, et profundi sermonis ur- 
banitate perlucidus, affectuosis excessibus incale- 
sceus, 69 Propter Sion, inquit, non tacebo, et 
propter Jerusalem non. quiescam (1sa. Lxn. 1), etc. 
Utinam, ait, dirumperes colos, et descenderes ! (Isa. 
Lxiv, 1), et alia mulia, qus fastidiosa prolixitas 
vetat inserere, Hic eiiam morosioris gratie longiu- 
quitate suspensus, et nimielate doloris excedens, 
impatienter oblatrat dicens : Ecce gentes quasi non 
sint, sic sunt coram eo, quasi nihilum et inane repu- 
tate sunt ei (Isa. XL, 11). Jeremias quoque in vocem 


50) In Bibliotheca Cisterciensi inscribitur, « In Vi- 
gilia NaüvitatisDomini, » etc. 


SERMONBS VAMIL. — IN NATIVITATE DOMINI. 
A gratulabunde laudis adverbio demonstrandi pro- 


rumpens : Ecce, inquit, faciet Dominus novum super 
terram : mulier circumdabit virum (Jerem. xxxi, 22). 
Sed lamen repentinge submersionis lacrymis edoce- 
tur, prius lamentum Christi suscipiens, quam δι. 
ventum conticescat. Davieli dicitur : Vísio est in 
dies et in tempora longa (Dan. vui. 11,19). Et Eze- 
cliel taniis caliginibus involvitur, ui vix dignosci 
possit unde veniat, δι} quo vadat (Ezech. χει). De- 
nique omnis ille prophetalis conventus longa tardan- 
His gralia morisitate periesus, nunc rogando, nune 
conquerendo variat orationem, et plerumque sermo- 
Dibus exoralivis indignatorios intermiscet. Nos quo- 
que satis eos audivimus, et nobis in fastidium rele- 
guntur. Jam fugit Moyses, impeditioris siquidem 


B lingue factus est nobis (Exod. 1v, 10). Isaie labia 


immunda sunt (Isai. vi, 5). Jeremias nescit loqui, 
quia puer est (Jerem. 1, 6). Ezechiel polluto pane 
vescitur (Exech. 1v, 19). Osee fornicariam et adulte- 
ram duxit uxorem (Osee. 1, 2, 3). Daniel post visio- 
nem graviter infirmatur (Dan. viu, 27). 

3. Omnes prophete elingues sunt et muti : jam 
letari et exsultare non possumus, nisi osculetur 
nos osculo oris sui. Audiii et exaudili estis : adest 
benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, 418 
vel differri non patiatur amplius amorem languen- 
tium. Quid enim audistis? « Sanctificamini in cra- 
stinum, filii Israel (Josue. vu, 13), et estote para- 
ti; quia die crastino descend.t Dominus. » Resi- 


CQ duum diei liujus, et superventurge noctis vix me- 


dianda progressio, dirimit nos a vultu glorie, a 
puero Deo, a puerperio singulari. Currite celeriore 
el rapidiore passu, conficite metas vestras, ut lioeat 
videre Fiiium Dei vagientem in cunis, et Salvatoris 
nalivitati qualiacunque obsequia preparate. Credo 
vos esse filios Israel, sanciiticatos ab omni inquine- 
mento carnis et spiritus, preparatos ad diei crastinse 
sacramenta sollicita devotione et devota sollicitudine 
suscipienda. Quid enim aliud his sacris diebus Ad- 
ventui ejus dedicaiis egistis? Vidi ego senes, sene- 
ctutis oblitos, astare sacris juvenili alacritate vigie 
liis; et juvenes juventute sepulta, senili gravitale 
reverentisee Divinitatis assistere. Plena erant subsellia 
concinenüibus, et concentu parili voces in sublimi- 
bus resonabant, ut felici invidia jurasse vos crede- 
rem jubilare Deo in voce exsultatiouis. Psalteria 
erant pre manibus, psalmi in labiis, in corde devo- 
tio : solemnitatem animi indicabat hilaritas vultus, 
discursio corporis, opcris sollicitudo. Iuspexi sacer- 
dotes vigilantibus oculis primos diei ortus subtiliter 
indagare, sacramenialibus indui veslimentis; in- 
ἰγοῖγ ad altare Dei, ad sacrificandum corpus οἱ 
sanguinem Redemptoris. Vidi assistentium turbam 
ministeriali devotione nunc fleclere genua, uunc 
osculari manus, et ad imperantium nutum nulu ci- 
lus obedire. Sed et pueros aspexi, qui nesciunt 
quid sit inter dexteram et sinistram, sibi ad invicem 
psalteria iavidere, et reportare ad lectulos suos, fu- 
rari sommum ab oculis suis, et in lectulo suo per 


S41 


SERMONES VARII. — IN ADVENTU. 


gib 


noctes quierere quem diligebat anima eorum ; quod À lam pretermittit artem nocendi; sed ubilibet sus: 


licet contra consuetudinem presumptum sit , non 
tamen contra devotionem. Fateor, inter hzc omnia 
cogitabam : Castra Dei sunt hac,non. est hic aliud 
nisi domus Dei,et porta coli (Gen. xxvi, 17). Vel- 
Jem, nollem, vestra devotione trahebar, et vobis 
negotiantibus otiari non poteram. Sequebar vos, 
sed a longe, vel aberrans a via, vel claudicans a 
semitis meis, lugens el contristatus, quia non pote- 
ram equare currentes. Novit ille unus (51), cum 
quo uno unum copi esse in Domino, quam frequen- 
tibus querelis impleverim aures ejus, quod vos in 
meridie essetis cum sponso, et ego cum spousa in 
vesperliao frigore commorarer. 

&. Eia, fratres, si aliquis adhuc defluus humor de 
flumine mortalitatis hujus vestras circumrorat affe- 
ctiones , tergite et tegite illum niveo confessionis 
amictu, et calceate vos in praeparationem Evangelii 
pacis (Ephes. vi, 45), ut. sitis ὦ 88 do quibus dicit 
sanctus: [n flumine pertransibunt pede.Quid autem 
per haec : [bi letabimur in ipso? (Psal. Lxv. 6.) De 
flumine hoc, imo de fluminibus istis [seias propheta 
in nocturnis lectionibus largius disputavit.Percutiet, 
inquit, Dominus fluvium /£gypti in septem rivis,ita 
μὲ transeant per eum calceati (Isa xx, AR). Volo de 
fluvio et rivis ejus paulisper confabulari vobiscum, 
quomodo eli qualiter percutiatur , quid sit per eum 
transire calceatos. /Egypto figuraliter exprimi mun- 
dum istum, divinorum eloquiorum scerutatores affir- 


calliditatis assignat argutias. Et in choro quidem 
iater orandum οἱ psallendum mentem pertrahit in 
diversa, preteritorum rememoratione puritatem in- 
tellectus involvens. In choro vero multiformes libi- 
dinis sensus evolvit, insidians sollicitudini vestre, 
et telis fortioribus oppugnans vos, utinam non ex- 
pugnet, pungat, non vulneret. In refectorio autem 
gulam allicit ad. videndum quz perferuntur, et in- 
genti aviditale onerat distentum ventrem, ut majore 
opera ad egerendum egeas, quam ad iugerendum. 
In claustro libros revellit à manibus, memoriam re- 
serat Scripturarum, et nunc de isto ad illum, nunc 
de illo ad istum cum sigois οἱ scurrilitate transver- 
tit. Per officinarum multitudinem te facit excur- 
rere, et vagabundo se comitem facit, donec tacitur- 
nitatis ostium, aut aperiat, aut confringat. Quid 
plura? In choro devotioneni, ia thoro castitatem, in 
refectorio parcitatem, in claustro lectionem, ia offi- 
cinis silentii virtutem virtutis inimicus exstirpat, 
Nec sufficit in vigilando subtilius spiculis cordis te- 
rebrare vitalia, sed dormiendo singulari se versat et 
reversat astutia, Quz» omnia melius vestrtze conscien- 
tie, quam styli scientie dereliaquo. Sed et ad altare 
Domini virtutum sequuntur nos spiritus ipsi ; et ip- 
805 ante mentis oculos involantes, ut vix aliqua vel 
nascentis Dci, vel pendentis in cruce possint memoria 
deturbari. Magnus ille patriarcha vix volucres hujus- 
modi a suis sacrificiis abigebat (Gen. xv, 11) : nos 


mant, qui positus est in maligno, qui tenebris et ᾧ qui sumus qui fugare presumimus ? Quis in hoc rivo 


confusionibus est repletus. Flumen fluxus humani 
generis est, qui de primis parenübus infelici vena 
prorumpens, in impetuosum erumpens torrentem, 
per totam mundi latitudinem instagnavit : qui in 
seplem torrentibus derivatur, valles οἱ campesiria , 
profunda voragine supersedit; ipsis. quoque mon- 
tium cacuminibus eamdem refusionem intentaus. 
Unde unus de altioribus clamat, Torrentes iniquitatis 
conturbaverunt me (Psal. xvn, 5) : el, Intraverunt 
aque usque ad animam meam (Psal. Lxvui, 2). 

b. Primus hujus fluminis rivus est cogitatio mala. 
Rivus exundans, et qui nullis obicibus repellatur. 
Habet frequentiam pluviarum per fenestras corpo- 
ryeo:um sensuum, qui ei mundanis cataracüis morti- 
feros imbres infusius administrant. Occursat aspe- 
etui menlis quod vidit ei audivit, quod odoravil et 
gustavit, quod palpavitet tetigil. Et plerumque quod 
simplici oculo aspeximus, versipellis contortor in 
offendiculum retorquet ac scandalum. Fingit simili- 
tudines, imagines pingit, colores aptat, et iu thalamo 
mentis universa convolvit, si forte consensum eliciat 
et affectum inficiat. Offert horribilia de divinitate, 
terribilia de fide, mirabilia de fidei institutione; et 
in alveolo mentis veneniferas ingerit potiones, quas 
in confessione evomcre peccator oneratus exhorret. 
Venit in oratorium, dormitorium occupat, insidet 
refectorio, circuit claustrum, revisit offieinas, nul- 


(61) Scilicet Bernardus, ve] Petrus Cluniacensis. 
PATAOL, CLXXXIV. 


vel mersum, vel submersum se esse negaverit? Vi- 
detis quam turbidus torrens et limosa regurgitans 
coenositate, qui vix aut nunquam ad hoc ducitur ut 
penitus exsiccetur. Non puto quod ille qui clausit 
ccelum oratione (III Reg. xvii, 1), clauserit animum 
ἃ cogitatione, ul facilius sit ccelum obserare, quam 
animum. 

6. Secundus rivus est locutio perversa. Línguam 
nullus hominum domare potest, ait Jacobus (Jac. 
nt, 8) : membrum inquietum, membrum mortife- 
rum; faeilis ad loquenduin, ad obloquendum pro- 
clivior. Et notandum quod alter nascitur ex altero, 
cum male cogitationi perverse locutionis janua sit 


Ὁ Perte. Et est etiam aliud verbum falsum : unde dici- 


tur, Perdes omnes qui loquuntur mendacium (Psal. 
v. T). 5229 Aliud vanum, de quo scriptum est : 
Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum 
(Psal. xi, 3). Aliud impudicum, de quo Apostolus : 
Turpis sermo de ore vestro non procedat (Ephes. tv, 
29). Aliud excusatorium, unde Psalmista : Non de- 
clines cor meum in verba malitie ad excusandas ez- 
cusationes in. peccatis (Psal. cxx, 4). Aliud dolosum, 
dequo Propheta : Disperdat Dominus universa labia 
dolosa, et linguam magniloquam (Psal. x1, 4). Aliud 
otiosum, de quo ipse Dominus : De omni verbo otioso 
quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo 
in die judicii (Matth. xit, 36). Et si qua alia generg, 
sunt pestis hujus, qus nos brevi saltu trausilire non 
possumus. 


21 


843 


NIGOLA] CLA[UE-VALLENSIS. 


B4 


7. Terlius est actio prava. Post cogitationem et A peres : quod vituperaverit , tu laudes. Non et hoc 


locutionem venitur ad opera, quando exhibemus 
membra nostra arma iniquitatis peccato, et contu- 
meliis afficimus corpora nostra. Quid enim turpius, 
quam membra Chrisü sanguine consecrata, el con- 
sepulta in Baplismate, libidinosis ardoribus macu- 
lare, nec attendere reverentiam presentis Dei, mi- 
nanüs poenam, gloriam promittentis ? Absit ut aliquis 
noswrum huic idolo substernatur, ut Filium Virginis 
in Veneris templo snscipial, ut arcam Dei juxta 
Dagon collocet; ut nuiritus in croceis stercora am- 
plexetur. Quid Petro cum Mago; quid Cliristo cum 
Avutichristo? quid Virgini et libidini? quid puritali 
et corruptioni? Absit ut quisque vestrum ambulet in 
passione desiderii, sicut οἱ gentes qua ignoran 
Deum ; qui corpus Christi aut consecratis, aut Chri- 
sti corpori ministratis! Electi servite Imperatori, ut 
cum Imperatore sedealis, cum sederit in sede ma- 
jestatis suse. Qua fronte, quibus oculis videret vos, 
viveret vobiscum, qui tantis inter vos obscaenitatibus 
deserviret? Qua mente, qua conscientia accederet ad 
Sancta sanctorum, immolaret Sanctum sanctorum, 
cujus fama contemptibilis, vita notabilis, sermo re- 
prehensibilis haberetur? Sed et si forte (humanum 
loquor propter infirmitatem carnis vesir&) aliquis 
vestrum tale aliquid in cubiculo conscientie compli- 
cavit; deplicet illud per confessionem et poeniten- 
tiam, et ego ei de misericordia nascentis pueri ve- 
niam repromitio. Et si confessus fuerit ct poenitue- 


palpativa dissimulatione tacendum , quod viderim 
quosdam vestrum taniis impatienti: stimulis agitari, 
ul ad primas correploris voces non solum excusa- 
tionem et defensionem exhibeatis ; sed et nisi disci- 
plinalis vigor obviaverit, ad tumultus et jurgia pro- 
siliatis.Haec est impietas maxima in Deum, delictum 
maximum : quod vir simplex οἱ rectus, et. puer Do- 
mini summa circumspectione devitat.Elegantissimam 
super his comparationem iaducit propheta, quam 
de sacrario sancti Spiritus asportavit. lbi, inquit, 
habuit foveam ericius (Isa. xxxiv, 15). Rricius ita 
73 confertissima spinositate densatas est, ut 
undique punctionibus et aculeis vestiatur. Curn vero 
se solitudinem adeptum putat, caput aperit, exserit 
pedes, et vivificatorios motus plana deambulatione 
demonstrat. Si quis supervenerit, statim celerrima 
velocitate caput cum pedibus in interius abscondi- 
torium reponit : ut si tenere volueris, prius videas 
sanguinem tuum, quam corpus suum. Sic et pecca- 
toris caput cum pedibus , intentio cum actione, a 
pastorum sollicitudine prospectatur : et quod fere 
omnium peccantium vitium est, cum ab omnibus 
videatur, ἃ nemine sstimat se videri. Si vitium 
resccare studeas , et intentionis ingressus cum 
aclionis egressibus correctivis deprehendere : statim 
Ciceronis eloquentia renovatur; excusatur et de- 
fenditur quod opponis, accusaris et offenderis qui 
proponis. Interrogat de loco et de tempore quando 


rit, pascitur in eo lux. mundi, ut dimotis fallacibus C factum fuerit, et novus dialecticus exserta lingua pro- 


tenebris, splendorem vers lucis accipiat. (uomodo 
enim miseris misericordiam hac nocle negabit, in 
qua misericorditer misericors nascitur el miserator 
Dominus? Adest Deus et homo ; Mater et virgo; caro 
et Verbum ; lux illuminans; bonus et bonitas; mi- 
sericordia et veritas; fecunda virginitas, virginalis 
fecunditas; stelerna novitas, nova slernitas; divina 
humanitas, humana divinitas, humilis sublimitas, 
et his omnibus misericordia fabricatur. Cohibete 
ergo extollentiam ab oculis, loquacitstem a lingua, 
crudelitatem a manibus, voluptatem a lumbis, pe- 
des ab itinere non recto, et venite et arguite eum, 
si non hac nocte dirumpit coelos, si non descenderit 
ad vos, et projicict in profundum maris ownia pec- 
cata vestra. Quis tamea est, qui hujus tertii rivuli 
non sit mersus et remersus instantia? 

8. Quartus rivus est defensio peccatorum. In ve- 
ritate dico vobis, quia nihil sic exasperat iram divi- 
nitatis, quomodo iniquitatis defensio. /Equo enim 
certamine nos certamus cum Domino, cum defendi- 
mus quod odit : cum nobis placet quod displicet illi. 
Magna quippe differentia inter superbum et humilem 
peccatorem ; cum illum despicit, hunc respicit : quia 
humilia respicit, et alla a longe cognoscit. Quando 
sanari polerit qui medicum spernit, medicinam 
conculcat, et infirmam substantiam contrariorum 

greceptione succendit? Tu dicis malum bonum, 
amarum dulce, tenebras lucem , et in Creato- 
rom refundis injurias; ut quod  laudaverit, tu vitu- 


rumpit in medium. Parentes advocat; patrocinatores 
qu&rit ; gravari se judicat ; indicat se recessurum, 
malle mori, quam pati talia ; et que vidisti, negans, 
et que non vidit in te convicia retorquens, Sic spi- 
nam sentis, et culpam perdis : odium incurris , nec 
corrigis : et quem totum tenere pulabas, totum 
amittis. Vides quam multiplici cumulositate rivus 
iste omni homini, et maxime nostro Ordini se in- 
fundit? 

9. Quintus est exsultatio in peccatis. O detestanda 
letitia, et in sempiterni doloris tristitiam demutanda, 
in peccatis sicut in viritutibus exsultare | Nonne la- 
trocinanles et facinorosi quique cum votorum pleni- 
tudinem assequuntur, non se capiunt prse gaudio,ita 
eliam ut audeant ipsi Divinitati gratias immutire? 
Qui cum malefecerint, letantur, et exsultant ia 
rebus pessimis (Prov. m, 14). Cadent super eos car- 
bones, et in igaem dejicientur (Psal, cxxxix,11). Sed 
rivus iste, quam undosa reflexione miseros animan- 
tes effundit, melius conscientia, quam eloquentia 
comprehendit. 

10. Sextus est alios docere ad malum. Hsee do- 
ctrina de cathedra pestilentiz derivatur, quam  de- 
testatur et reprobat qui docet hominem scientiam 
O quam in vanum accipit animam suam , qui alio- 
rum animas venatur ad mortem, qui trahit peccata 
Sicut vestem longam ; qui miscet sanguinem san- 
guine; cui non sufficit ut intereat in seculum 58- 
Cu;i, nisi οἱ alios ad interitum pertrahat sempüere 


845 


SERMO IN FESTO S. STBPHANI. 


846 


num | Scitis enim quia multa vitia tenerrimis À (Psal. vix, 10), cujus corrigiam solvere non potuit 


statibus imprimuntur; qui& postea in magno cor- 
pore vix mitigare, nedum exstirpare quisquam 
possit. Infelices magistri, qui hujusmodi plantaria 
plantaverunt ! explantabuntur ab illa ccelesti planta- 
tione, quam plantavit Pater ille ccelestis. Quis glo- 
riabitur se hujus rivi torrentibus non fuisse valla- 
tum ? 

11. Sepümus est, in omnibus his malis perseve- 
rare. Hic peccator demersus est et absorptus, et 
clausit super eum puteus os suum. Cum enim non 
levat oculos ad ccelum, nec recordatur judiciorum 
justorum, mortuus est, et sepultus in sepulcro 
conscientie suz. Tunc a mortuo tanquam qui non 
est, perit confessio (Eccli. xvi, 26) : tunc peccator 
cum venerit in. profundum malorum, contemnit 
Prov. xvi, 3). Hic est in extremo fluminum 
JEgypti, et multitudo miserationum Domini tollitur 
ab oculis ejus. 

12. O flumen malum, rivi pessimi, rivi extermi- 
nantes! Hac nocte Dominus eos calceatus transivit, 
cum in virginali substantia puram carnem et omnium 
pretaxatarum pestium immunem accepit : illo cal- 
ceamento calceatus quod in Idumeam extendit 


magnus ille Baptista (Luc. πὶ, 16). Misit de summo 
Filium suum : et accepit me in utero Virginis, et sic 
tandem assumpsit me, et de profundis aquarum. 
Percutiemus et eos, si cogitemus pro peccato nostro, 
si prohibeamus linguam a dolo, si declinemus ἃ 
malo, et faciamus bonum : si confileamur adversum 
nos injustitiam nostram Domino, si dolor noster sit 
semper in conspectu nosiro, si doceamus iniquos 
vias Domini, et semper laus ejus sit in ore nostro. 
Et ut de arte sutoria nostris moribus aliquid consua- 
mus, habeamus calceamenta densa et subtiliter con 
suta, qui&& possint aquas obviantes excludere, Facia- 
mus carnem nostram firmam et confixam 574 
timore Domini, que libidinis humorem excludat, et 
excocta tribulationibus, atque ita densata fiat uter 
novus ad conservandum vinum novum de quo dici- 
tur: Quia factus sum sicut uter in. pruina (Psal. 
cxvig, 83). Sed jam corda et corpora vestra ad 
suscipiendum Filium Virginis preparata dimittamus 
in pace, et omnes in. commune lumen ad revelatio- 
nem genüum innocentibus brachiis amplectamur 
qui est benedictus in ssecula. Amen. 





NICOLAI CLARA-VALLENSIS 


SERMO IN FESTO BEATI STEPHANI PROTOMARTYRIS., 
Stephanus autem plenus gratia et fortitudine ( Act. v1, 8). 


4. Adhuc Filium Virginis habemus in manibus, C prodigia et signa magna in populo. Nunquid sequum 


et obsecutoria delinitione vagientis Dei honoramus 
infantiam. Ducit nos Virgo ad veneranda cunabula, 
et speciosa pre filiabus hominum, ad speciosum 
forma pre filiis hominum, benedicta inter mulieres 
ad benedictum inter homines nos conducit. Sub- 
murmurat nobis in aurem, si forte domus exaspe- 
rans audiat et quiescat, revelata esse velamina Pro- 
phetarum, et completum consilium Dei. Videte 
miraculum Matris Domini, quia ereatura creat, et 
Creator creatur. Scintilat sidus, Magus adorat, 
exsultat polus, tellus resultat, gloriantur Angeli, pa- 
stores aggaudent, Virgo parit, nascitur Deus, et 
celorum luminaria clariori lumine lumen exortum 
in tenebris prosequuntur. In istis bonis versamur : 
beatus vir qui impleverit desiderium suum ex ipsis. 
Scio quia dulce nohis est, In principio erat Verbum: 
dulcius, Verbum caro factum est (Joan.1, 4, 14); dul- 
cissimum Verbum in cruce suspensum. À lanto 
puerperio quis insanus oculos nostros amovere, 
nedum avellere presumat, nisi ipse jubeat qui dicit : 
Averte oculos tuos a me, quia ipsi me avolare fece- 
runt? (Cantic. vi, 4). Ecce dum osculatur nos osculo 
oris sui, dum tantis miraculis et stupidos nos facit et 
ttentos, Stephanus plenus gratia et fortitudine facit 


est derelinquere regem, et ad milites oculos detor- 
quere? Nequaquam, ni imperaverit Imperator.S urgit 
ipse Rex Filius Regis, sed lupidantium aciem inter- 
rümpens, triumphatoris certamini non sine dolore 
eordis assistit. Videt opprimi primum et primi- 
cerium purpura&e cohortis grandinaria lapidum 
densitate, fontes sanguinis de corpore Protomarty- 
ris ebullire. Videt quia universa debacchatio redun- 
dat in ipsum, et ipsi soli improperia exprobrantium 
cumulantur. Ubi pietas et misericordia (ua, Do- 
mine, sinon compaleris patienti ? ubi equitas et 
justia, si non judicas et vindicas de populo lapi- 
dante? Curramus ad spectaculum ad quod currit, 
qui exullat ut gigas ad currendam viam, et videa- 
mus quibus armis armatus vexillifer martyrum in 
campum pugnaturus descendit, Et ui diligentius 
elucescat singularis martyrii prerogativa, revoce- 
mus ad memoriam apostolicorum Actuum descrip- 
tionem, in quibus historicis et figuralibus diclis con- 
versio et passio belligeri militis conünetur. 

2. Stephanus, inquiunt, plenus gratia et fortiiu- 
dine, faciebat prodigia et signa magna in populo.Non 
parvum latet hic mysterium, nec vilipendenda sim- 
plicioris scripture manifesta positio. Ad virginem 


847 


AELRED] ABB. RIBVALLIS. 


848 


quippe loquens angelus, verba de coelestibus scri- ΠῚ refractarios spiritus, duros cervice, incircumcisos 


niis sumpta, nec alterius nisi ipsius Dei spiritu fa- 
bricata, nova salutatione perorat [al. portat]. Nulli 
dubium quin omnium verborum excellant altitudine, 
utpote de melioribus disciplinis sancti Spiritus 
evolutà : quorum annuntiatione confeederandum 
erat illud unicum sacramentum Verbi et hominis; 
divinitatis et carnis. Ave, inquit Fortitudo Domini, 
plena gratia (Luc. 1, 28). Quid autem de Stephano? 
Stephanus plenus gratia et fortitudine. Nonne 
Lucas eisdem pene litteris de utrisque eloquitur ? 
Sed licet longe excellentior modus in Virgine pre- 
dicetur, secundario tamen laudatur in Martyre. Ha- 
bet igitur gratiam Stephanus sublimiori genere, 
quam reliqua martyrum multitudo : plenus gratia 
refertur scilicet et cumulatus, quod raro in Serip- 
turis canonicis subiilis inquisitor inveniet. Jungitur 
gratie fortitudo, ὦ & infuso spiritu libertatis. Igni- 
tus animus in vocem veritatis erumpit, nec patitur 
ullo pacto rigorem jusiitie submitti aliquando, vel 
dimiui. Sic loricatus gratia, et hasta fortitudinis 
sapienter infrendens, faciebat prodigia et signa 
snagna in populo. llle potest prodigia el sigua facere, 
in quo gratia ei fortitudo sedem firmissimam statue- 
runt. Sic Stephanus ad homicidas, ad legis adulte- 
TOS, 9d crucitixores Filii Dei Patris loquitur, genti 
peccatrici Egypto, populo gravi iniquitate ia. de- 
Serio, semiui nequam in terra promissionis, filiis 
sceleratis in morte Salvatoris. Dura, inquit, cervice 
et incircumcisi corde etauribus, vos semper Spiritus 
sancto restitistis. 

3. Surrexerunt quidam de synagoga : synagoga 
utique Satanae, et ulique conglobantur, vel ad con- 
vincendum, vel ad occidendum. Faciunt impietatis 
parietem unum ; squama squame conjungitur (Job 
XLI, 6). Sibilant sibi serpentes ad invicem, convene- 
runt in unum adversus Dominum, et adversus Chri- 
stum ejus. Velit, nolit, cedit impietas pietati, veri- 
tati error, stultitia sapientie, Spiritui sancto pre- 
sumptio et vanitas spiritus humani, Non poterant 
resistere sapientia et spirilui qui loquebatur. Non 
dixit, Non volebant, quod rationabilium et perfecto- 
rum est ; sed non poterant, ubi menti mali facultas 
tollitur, non voluntas mutatur. Redarguebantur, ait, 
ab eo cum omni fiducia. Fiducialiter agit, nec mutat, 
nec mulatur mens imperterrita, que magis justitiam 
quam vitam, fidem quam sanguinem, mortem quam 
justitie taciturnitatem elegit. Concurrentes rapiunt 
eum, adducunt in concilium, et gaudent eum intra 
sua retiacula reclusisse : sed [Írustra jacitur rete 
ante oculos pennatorum. Tunc vox liberior, et ex 
eorum codicibus sermo exacuitur veritatis, totum- 
que martyrem rapit sibi Spiritus Dei, et ex ejus 
ore sonantiori organo modulatur. Ápparet ei una 
facies Soripturarum, οἱ veteris instrumenti dispen- 
dia in compendiosam rediyit brevitatem. Replicat 
promissiones οἱ beneficia Dei, murmurationes et 
mauleficia populi ; bona prestita, reddita mala ; ad 
extremum divini sanguinis exprobrat effusionem, 


corde et auribus, et sublimi voce homicidas, et pro- 
ditores appellat. Non veretur conventicula congre- 
gata de sanguinibus, et inter manus qus&rentium 
animam ejus, de liberiori justitia cacumen veritatis 
ascendit, Dissecantur cordibus, et strident dentibus 
in eum, concipiunt dolorem, et prope est ut partu- 
riaut iniquitatem, Mirum quod non revocantur in- 
sueli novitate miraculi, quod luminosa Protomarty- 
ris facies non refrenat insanos. Videbant, inquit, fa- 
ciemejus tanquam vultum angelistantis inter illos. 
Quid est, o insensati ? lumine vultus Dei insignitur 
gloriosus Levita, et vibranti splendore Stephanus 
serenalur, et reverberantur oculi vestri, et tamen 
invidi& magnitudo visionis majestatem oceludit? 


B Respondeant in divinorum voluminum evolutione, 


ubi repererunt hominem in terris positum per (sic) 
vultum angelicum induisse : et cum in utrisque legi- 
bus vel raro, vel nunquam invenerint, obstupeant 
gloriam triumphantis. Sequitur : 

&. Cum autem esset plenus Spiritu sancto, inten- 
dens in celum vidit gloriam Dei, eic. Mirum dictu, 
et totius supergressio creature | [ntendit in coelum, 
videt jam non ccelum, sed celos apertos, videt glo- 
riam Dei et Jesum stantem a dextris virtutis Dei. 
Movet me haec intentio, qus de cordis puritate re- 
fusa vim facit ccelis, et ad ipsius divinitatis consi- 
storium penetrat et attingit. Coli aperiuntur, gloria 
Dei videtur : Jesus conspicitur stans non solum a 


C dextris Dei, sed a dextris virtutis Dei. Hanc inten- 


tionem feccrat abjectio mundi, contemptus sui, cor- 
dis munditia, dilectio Dei, proximi amor, veritatis 
defensio, desiderium Christi. Retorquenda essent 
hsec omnia ad communes flosculos moralitatis, nisi 
esset excellentia Martyris commendanda. Felices 
oculi, subtilis visus, visio gloriosa. Signanter re- 
collige positionem verborum. Plenus est Spiritu, et 
sic intendit in ccelum, quia in Spiritu afflatur ; con- 
culcatis terrestribus, coelestibus inhiat et slernis. 
Post haec aperiuntur coeli, nullaque prevalet firma- 
tio vel clausura, quam non transvolel aut. irrumpat 
mens illi summe menti affectanter inhecens. 626 
Aperiuntur ergo coli, οἱ puto quod omnes coli; 
eorumque apertionem sequitur visio glorie Dei, el 
videtur Dominus Deus staas a dextris virtutis Dei, 
ne Patre minor esse putetur. Stat cum stante, cum 
bellante bellat ; quia lapidatur in lapidato. 

5. Non mediocris stupor involvit me, utrum pri- 
mitivus flos martyrum oculis corporeis an incorpo- 
reis ista perspexerit, Grande quidem miraculum si 
mentali intuitu stellantibus se immersil arcanis, si 
mundicordes oculi tam solemnem inspexerint visio- 
nem. Quod si corporalibus, certum est hunc omne 
hominum genus disparilitate gratie prevolasse, ei - 
pennis fidei οἱ virtutum incorporea corporeis, et si 
non comprehendisse, apprehendisse tamen. Nihil 
&udeo temere definire, vel ex abrupto precipitare 
sententiam, cum finitivam super hujusmodi regulam 
me legisse non meminerim, Securius tamen sequor 


849 


TRACTATUS DR JESU DUODENNI. 


850 


Apostolum, imo Spiritum Dei in Apostolo, qui cum A scitur mortis vicine : novum introducturus exem- 


summa verborum libertate magis sccuri ambiguitati, 
quam periculose definitioni ista committit : Sine in 
corpore, inquit, sive extra corpus, nescio, Deus scit 
UI Cor. xii. 2, 3). Exclamant statim. clamore hor- 
ribili, continent aures suas, et eas obstruunt veritati, 
impetum faciunt unanimiter in eum, facli amici in 
morte illius : e£ ejicientes eum extra civitatem lapi- 
dabant. Ejicitur martyr extra civitatem sanguinum, 
ἴῃ qua prius justitia habitavit, nunc autem homici- 
dia: de qua dicit sanctus, Quoniam vidi iniquitatem 
et contradictionem in civitate, Hzc est civitas, quam 
die ac nocte circumdat iniquitas, et labor in medio 
ejus et injustilia (Psal. Liv. 40, 41). Civitas castellum 
despective vocata, quod contra apostolos et aposto- 
lorum Dominum durissimis infidelitatis vectibus est 
munitum. Extra portam civitatis hujus passus 
est Dominus, extra eam lapidatur servus exions ad 
eum extra castra, et portans similitudinem impro- 
perii ejus. Deponuntur vestimenta martyris ad pe- 
des persecutoris , qui attactu sacrarum vestium, et 
orationibus lapidandi fuerat convertendus. 

6. Et lapidabant, inquit, Stephanum invocantem et 
dicentem : Domine Jesu, accipe spiritum meum. 
Currunt ili ad lapides, et ille ad preces. Lapides 
lapidem percutiunt, sed lapidem molliorem, de quo 
fluit oleum charitatis, et tinnitus redditur pietatis. 
Domine Jesu, inquit, ne statuas illis hoc peccatum. 
Rogat suscipere spiritum suum, spiritum utique, et 
sanctum : illum quem signanter quasi quoddam 
signaculum Apostolus in howine prscipit conser- 
vari. Ut integer, inquit, anima et spirituset corpus in 
die Domini sine querela servetur (I Thess.v, 23). O 
quanta pietas, quantus affectus, et ardentissimse cha- 
ritatis integrilas! Recte martyrii florem iste sibi 
previudicat , in quo similitudo Domini pendentis in 
cruee mirabilibus formulis est impressa. Ia ligno 
enim spinis coronatus, lancea confossus; cruci af- 
fixus, dissimulat illum unicum dolorem, et oblivi- 


plum, aperit latitudinem charitatis, et apertiori 
campo terminos tradite legis amplificat, jam non 
solum amicus amicis, sed velint, nolint, amicus pa- 
riter inimicis. Pater, inquit, ignosce illis, quia ne- 
sciunt quid faciunt (Luc. xxn, 34). Non potuit esse 
inefficax oratio morientis ; unde et inimicorum nu- 
merositàs ad numerum amicorum transivit. 

7. Vide quam recto cursu Stephanus etsi non 
sequat, sequitur tamen Redemptorem. Volat saxo- 
rum imber, et fortissimis invidorum manibus loca 
vulnerum dup!icantur : sed patienter patitur coro- 
natus noster, de corona nominis ad coronam regi- 
minis iransferendus. Nescit affectum carnis, et 
mortis horam ignorat. Et vide quid deliberet facien- 
dum. Positís, ait, genibus clamavit voce magna : 
Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Clamat voce 
magnpa,quia magna utique charitate. Positis genibus, 
quia vera et humili simplicitate pro se orans stat et 
erigitur ; pro lapidantibus flectit genua. Quis audi- 
vit unquam tale ? et quis vidit huicsimile ? Plus do- 
let persequentium peccatum, quam sua vulnera : il- 
lorum iniquitatem, quam suam mortem. Et cum hoc 
dixisset, obdormivit in Domino. Felix somnus cum 
requie, requies cum voluptate, voluptas eum satie- 
tate, satietas cum securitale, securitas cum seterni- 
tale, Obdormivit, inquit, in. Domino, absorptus in 
claritatis abyssum, et inter Dei sui brachia requie- 
scens. Sedebag a dextris Dei Dominus Jesus, sed 
primo martyri martyrum caput. Recolitis quod illa 
Ecclesise lingua (Augustinum loquor) de hoc marty- 
re senserit, quem post mortem septem mortuos asse- 
rit suscitasse. Eia vos, qui levitali ordine preefulgetis 
cantate huic canticum novum, el tante  festivitati 
festivis vocibus inclamante. Fortassis concinentibus, 
etiam suggeret de vobis Domino suo Judici vestro, 
ne statuat illis. aliquid ad peccatum, qui est Deus 
benedictus in secula. Ámen. 








57? AELREDI ABBATIS RIEVALLIS 
TRACTATUS DE JESU PUERO DUODENNI (52). 


In Evangelium Domini infra octavam Epiphanim, « Cum factus esset Jesus annorum duodecim » 
(Luc. u, 42). 





1. Petis a me, fili charissime, quatenus ex le- D senserim, quid in me ipso evangelica verba non- 


ctione evangelica, qua duodennis pueri Jesu gesta 
narrantur, aliqua pig meditationis et sanctis amoris 
eliciam semina, et sportulis litterarum commendans 
tibi col'igenda transmittam. Adhuc nuntius ista lo- 
quebatur; et ecce sensi in ipsis medullis cordis 
mei, ex quanto, ex quali, ex quam ardenti, ex quam 
dulci tua id Fraternitas petebat affectu : cum subito 
mihi venit in mentem ubi aliquando fuerim, quid 


nunquam egerint, vel cum legerentur, vel cum can- 
tarentur. Respexi niiser, respexi, el vidi quani 
longe post tergum meum illa suavia et jucunda re- 
liquerim : quam longe ab his deliciis occupationum 
et sol'icitudinum me funes abstraxerint; adeo ut 
qui tunc langere nolebal anima mea, nunc pre 
angustia cibi mei sint. Haec recordatus sum, eteffudi 
jn me animam meam; cum emissa ad me manus 


(53) Exstat in tomo XIII Bibliothecs Veterum Patrum, edit Colon. 


851 


ABLREDI ABB. RIEVALLIS. 


832 


. Domini tetigit cor meum, et unxit illud unctione A 3.565, non docens, audienset interrogans, et in his 


misericordie sus. Cernis in ipso inquisitionis tuse 
modo, quid luminis, quid splendoris tuus mihi scin- 
tillat affectus, cum  insinuari tibi flagitares, puer 
Jesus triduo illo quo qus&rebatur a Matre, ubi fue- 
rit, quo sit usus hospitio, quibus cibis alitus, quo- 
rum delectatus cousortio, quibus negotiis occupa- 
tus, Sentio, fili mi, sentio ea ipsa, quam fsmilia- 
riter, quam affectuose, cum quibus lacrymis in 
orationibus tuis sanctis ab ipso Jesu soleas scisci- 
tari, cum ante oculos cordis tui illa dulcis Pueri 
dulcis versatur imago: cum illum speciosissimum 
vultum spirituali quadam imaginatione depingis, 
eum oculos illos suavissimos simul et mitissimos in 
te jucundius radiare persentis. Tunc, ut videtur 
mibi, intimo clamas affectu: O dulcis Puer, ubi 
eras ? ubi latebas ? Quo utebaris hospitio ? quo frue- 
baris consortio? Utrum in ccelo ? utrum in terra ? An 
in domo aliqua interim morabaris, vel certe cum 
aliquibus tug tunc statis puerulis secreto loco con- 
sistens, eis secretorum mysteria profundebas se- 
cundum tuam in Evangelio vocem : Sinite parvulos 
venire ad me, et nolite prohibere illos ? (Matth. 
xix, 14). Felices, siqui fuerunt illi, quibus tot die- 
bus t&m familiariter tuam presentiam indulsisti. 

2. Sed quid est, mi dulcis Domine, quod sanctis- 
sims Matri tue. querenti, dolenti, suspiranti non 
 compatiebaris ? Denique ipsa et pater tuus dolentes 
quirebant te. 1mo tu, Domina mea dulcissima, cur 


omnibus a parentum disciplina non recedens. Sie, 
Domine, sic preecedis miseros, sic sanag segrolos; 
hanc viam errantibus, hanc ascendentibus scalam, 
bunc exsulibus reditum premoustrans, Quis dabit 
mihi, bone Jesu, tuis inherere vestigiis et sic cur- 
rere post te, ut quandoque apprehendam te? Ego 
prodigus ille filius, qui accepi ad me substantiam 
meam, nolens custodire ad te fortitudinem meam, 
profectus sum in regionem longioquam, regionem 
digsimilitudinis, comparatus jumentis insipientibus, 
et similis redditus, illis. Ibi dissipavi omnia bona 
mea vivendo luxuriose : et sic ceepi egere. Infelix 
egestas, cui et panis defuit et porcorum cibus non 
profuit 1 Sequens quidem animalia immundissima, 
erravi in solitudine, in inaquoso, viam civitatis ha- 
bitaculi non inveniens. Esuriens et sitiens anima 
mea in malis contabuit, et dixi : Quanti mercenarii 
in domo patris mei abundant panibus et. ego hic 
fame pereo (Luc. xv, 19-11.) Dum sic clamarem ad 
Deum, exaudivit me, deducens me in viam rectam, 
ut irem in civitatem habitationis : quam, nisi in 
illam que abundans panibus, Domus dicitur panis, 
id est Bethlehem? Confliteantur tibi, Domine, mise- 
ricordis tus, quia satiasti animam inanem; et ani- 
mam esurientem satiasti bonis; Pane utique illo, 
qui de coelo descendit, el positus in preesepio, spi- 
ritualium cibus factus est jumentorum. 

à. Et. hic quidem conversionis, quasi spiritualis 


Puerum qu&rebas, quem Deum esse non ignorabas? cujusdam nativitatis sunt initia, ut. conformemur 


Àn ne cruciaretur fame, ne frigore vexaretur, ne ab 
alio quolibet elatis 8185 puero injuriaretur, formi- 
dabas? Nonne ipse est qui pascit omnia, omnia nu- 
trit qui fenum agri quod hodie est, et cras in cli- 
banum mittitur, gloriosius Salomone vestit et ornat ? 
(Matth. v1, 29, 30.) Quin potius, Domina mea (pace 
tua dico), dulcissimum Filium tuum cur tam facile 
amisisti ; tam incuriose custodisti,tam,sero, quod de- 
erat, animadvertisti ? Utinam et mihi inspirare digna- 
retur ipse Jesus, quid sibi sic querenti, sic flagitanti, 
sic sestuanti, interno et spirituali sermone respon- 
derit, ut nota tibi. scriberem, οἱ gustata eructare 
sufficerem. 

3. Videamus tamen, si placet, quidnam sit quod 
Dominus Jesus in Bethlehem nascitur, latet in 
JEgypto, nutritur in Nazareth, et inde duodeonis 
ad templum et metropolim civitatem ascendit ; nec 
tamen solus, sed sub parentum disciplina. Utquid 
ista omnia? Quia profecto dux est Dominus meus 
Jesus quia medicus, quia doctor 828. Ut dux no- 
sler, exsullavit ut gigas ad currendam viam, quo- 
niam a summo colo egressio ejus (Psal. ΧΥΠΙ, 
6, 7), et usque ad Bethlehem descensus ejus. Ibi 
pleua coelestium  odoramentorum relinquens vesti- 
gia, posuit tenebras, id est /Egyptum, latibulum 
suum. Et cum sedentibus in tenebris et umbra mor- 
tis lucem superne gratie infudisset, etiam Naza- 
reth saneta sua presentia nobilitavit. Sicque Naza- 
renus affectus in templum ingreditur quasi puer di- 


parvulo, paupertatis suscipiamus insignia; et facti 
ut jumentum apud te Domine, presentig tuse deli- 
ciis perfruamur. Sed. quia scriptum est, Fili, acces- 
sisti ad servitutem Dei sta fortiter, et prepara ἀπ 
mam (uam ad. tentationem (Eccli. τι, 4); abscondit 
modicum faciem suam Dominus Jesus a nobis, non 
ut discedat, scd lateat. Et ecce /Egyptus, ecce tene- 
bre, ecce turbatio. Sedentes quippe in tenebris et 
umbra mortis, laborantes experte jucunditatis ino- 
pia, vincti et compediti ferro, proprii videlicet duri- 
tia cordis; necesse est ut clamemus ad Dominum 
cum tribulamur, et ipse de necessitatibus nostris 
eruet nos. Luce enim consolationis 818  dissipans 
tenebras hujus tentationis, et gratia interne com- 
puncüionis rumpens vincula interioris duritize, sere- 
niori vultu nos precedit in Nazareth, ut ibi inter 
flores Scripturarum, et virtutum fructus sub  senio- 
rum disciplina nutriti, duodecimi anni delicias sor- 
tiamur. Sicut enim Dominus Jesus in nobis nascitur 
et concipitur : ita profecto crescit et nutritur, in 
nobis, donec occurramus omnes in virum perfe- 
ctum et mensuram elatis plenitudinis — Christi 
(Ephes. tv, 13). 

5. Cum ergo factus esset Jesus annorum  duode- 
cim,ascendentibus illisin Jerusalem, secundum con- 
suetudinem diei festi, cum redirent, remansit puer 
Jesus in Jerusalem. Primum itaque, ne nos prete- 
reat hujus historie mira suavitas, sciendum id moris 
fuisse Judseis, ut ascendentes ad diem festum, seor- 


853 


TRACTATUS DE JBSU DUODENNI. 


854 


sim viri, seorsim mulieres incederent, ne forte aliquid A fieri, vel saltem divini illius edulii reliquiis sagie 


coinquinationis subreperet, prescribente lege divina 
ut mundi tantum sacris solemniis interessent. Unde 
credibile est, puerum Jesum illo tempore 029 
nunc patri et viris adhzerentibus ei ; nunc Matri. et 
mulieribus comitantibus eam, suse presentie dulce- 
dinem indulsisse. Cogitemus ergo quanta eorum 
fuerit felicitas, quibus datum est tot diebus videre 
faciem ejus, et mellifluos audire sermones ; consi- 
derare in homine et puero signa qusedam coelestis 
radiare virtutis, et inter confabulationes mutuas 
mysterium sapientie salutaris ingerere. Stupent se- 
nes, admirantur juvenes, et sug tuac satis pueri, 
morum gravitate, et. sermonum illius pondere de- 
terrentur. Credo enim in illo speciosissimo vultu 
tantam gratie coelestis elegantüam  refulsisse, ul 
omnium in se converteret aspectum, auditum eri- 
geret, excitaret affectum. Cerne, queso, quemad- 
modum a singulis rapitur, a siugulis trabitur. Senes 
osculantur, amplectuntur juvenes, pueri obsequun- 
tur. Qus lacrymis pueris, dum diutius a viris tene- 
retur ? quie sanctis mulieribus querimonie, cum 
paulo plus cum patre et ejus sociis moraretur ? 
Credo singulos intimo proclamare affectu : -Oscule- 
tur me osculo oris sui (Cant, 1. 1). Et pueris ejus 
presentiam suspirantibus, sed senum contuberniis 
se ioserere non audentibus, illud facile coaptatur : 
Quis mihidet te fratrem meum sugentem ubera ma- 
iris mea, ut inveniam ἐξ foris, et deosculer (Cant. 
virt, 1.) 

6. Cum hac igitur jucunditate ingredientibus cun- 
etis civitatem sanctam, contemplare, rogo, inter 
singulas familias quam pia fuerit ac. sancta conten- 
tio, cunctis desiderantibus ejus sibi presentiam dul- 
cissimam indulgeri. Hz:ec felix que vicit. Forte ob 
hanc causam consummalis omnibus cum redirent, 
remansit puer Jesusin Jerusalem, ei non cognoverunt 
parentes ejus. Arbitrantes enim unusquisque quod 
esset cum altero, utpote qui amabatur ab omnibus, 
et ab omnibus petebatur : non cognoverunt paren- 
tes ejus quod abesset, donec ilinere diei expleto, 
per singulas familias, que simul ascenderant, quze- 
reretur inter cognatos et notos. Et non invenientes 
regressi sunt in Jerusalem : post triduum autem in- 
venerunt eum in templo. Per illud itaque triduum, 
ubi eras, bone Jesu ? Quis tibi cibum aut potum mi- 
nistravit ? quis lectulum stravit ? quis detraxit cal- 
ceamenta ! quis membra puerilia unguentis fovit et 
balneis ? Scio certe quia sicut voluntarie nostram sum- 
psisii infirmitatem, ita, cum velles, propriam osten- 
disü virtutem : et ideo cum velles,his obsequiis non 
eguisti. Ubi ergo eras, Domine Jesu ? De his omni- 
bus :stimare, velconjicere, vel opinari libet ali- 
quid : affirmare autem temere nibil licet. Quid di- 
cam, Deus meus? Án ut te per. omnia. nostre con- 
formares paupertati, et omnes in te humans nature 
calamitates susciperes, quasi unus e turba paupe- 
rum stipem per ostia mendicabas ? Quis dabit me 
bucceliarum illarum sic mendicatarum participem 


C 


nari? 

T. Sed ut hec ad sublimioris sensus secreta ver- 
tamus, prima forte die paternis se vultibus presen- 
tavit; non ut consederet, sed ut ordine suscepte di- 
spensalioDis paternam voluntatem consuleret. Nec 
absurda videtur talis opinio ; si aestimetur quod Dei 
Filius de his, que in divina natura simul ipse cum 
Patre et Spiritu sancto, cozqualis et consubstantia- 
lis utrique, disposuerat, iu forma servi quam susce- 
perat, homo Deum, parvus magnum ceonsuluerit, 
non πὶ disceret, quod ipse cum Patre in forma Dei 
eelernaliter noverat; sed ut ipsi Patri per omnia de- 


ferret, ohedientiam offerret, przeferret humilitatem. . 


Ibi agitur in illo secreto cubiculo Patris de baptismate 
suscipiendo, de eligendis discipulis, de condendo 
Evangelio, de miraculis faciendis, postremo de to- 
lerantia passionis, ei resurrectionis gloria. Cunctis 
divino modo dispositis, altera jam die angelicis et 
archangelicis choris suavitatem sui vultus iudulsit : 
referensque antiquam civium supernorum ruinam 
post modicum reparandam, universam letificavit 
civitatem Dei. Jam tertia die se cuneis Patriarcha- 
rum et Prophetarum immiscens, ea qute a sancto 
sene Simeone dudum audierant, proprii vultus ma- 
nifestatione probavit. Sicque exspectationis illorum 
moras, instantis jam redemptionis promissione conso- 
lans, animsequiores atque alacriores reddidit univer- 
808. 

8. Merito igitur post triduum invenitur in templo 
in medio doctorum et seniorum, ut paterns pietatis 
de hominum $846 reparatione consilium, sicut ÀÁn- 
gelis οἱ sanctis carne exutis, quantum videbatur, 
propalaverat; ita in omuium locorum sacratissimo 
templo Jerosolymitico, et his primo qui pretiosissi- 
mum hujus promissionis thesaurum in sacris Litte- 
ris conservabant, paulatim inciperel reserare, pri- 
mum audiens et interrogans, deinde sacratissima 
mysteria prodens. Denique mirabantur omnes super 
prudentia et responsis ejus. Data est hiec pueris ei 
adolescentibus humilitatis et reverentiee forma, ut 
in medio seniorum taceant, ut audiant, interrogent 
et discant. Indica mihi, o dilectissima Domina mea 
Mater Domini mei, quid tibi tunc fuerit animi, quid 
stuporis, quid gaudii; cum dulcissimum filium tuum 
Dominum Jesum invenires, non inter pueros, sed 
inter doctores; cum omnium oculos in ipeum in- 
tentos, omnium cerneres aures ad ipsum erectas; 
cum de prudentia ejus et responsis pusilli et magni, 
docti pariter etindocti loquerentur. Inveni, inquit, 
quem diligit anima mea; teneboillum, nec dimittam 
(Cant. 11, 4). Tene, o dulcis Domina, tene quem di- 
ligis, rue in collum ejus, amplectere, osculare, et 
triduanam ejus absentiam multiplicatis deliciis re- 
compensa. Fili, quid est quod fecisti nobis sic ? ecce 
pater tuus et ego. dolentes querebamus te. Iterum 
dico tibi, o Domina mea, quid dolebas? Credo, non 
famem, non silim, non inediam timebas puero, 
quem Deum noveras :sed tantum subtracias tibi, 


855 


AELREDI ABB. RIEVALLIS. 


856 


vel ad modicum, ineffabiles przsentie ejus delicias À hominem esse confileamur, et veram hominis ha- 


querebaris. Tam enim dulcis est Dominus Jesus gu- 
stantibus eum, tam speciosus videntibus, tam suavis 
amplectentibus, ut brevis ejus absentia, maxima do- 
loris materia sit. 

9. Quid est quod mequarebatis ; nesciebatis quia 
in his que Patris mei sunt oportet me esse ? Jam hic 
colestium mysteriorum, in quibus per triduum 
fuerat obversatus [a]. observatus] incipit reserare 
secretum, Ut humilitatis οἱ obedientie, simulque 
* proprie voluntatis deserende, seniorumque prece- 
ptis, etiam utilibus pritermissis, obtemperandi ex- 
pressius et excellentius commendaret exemplum ; 
cum his sublimibus, tam utilibus, tam denique ne- 


cessariis pretermissis, seniorum se subdit volun-- 
tati, ut ait Evangelista : Et descendit cum eis, et erat B 


subditus illis. Sed quid est quod ait Evangelista, sci- 
licet quod ipsi non intellexerunt verbum quod lo- 
culus fuerat? Non hoc de Maria dictum arbitror, 
qui ex quo Spiritus sanctus supervenit in eam, et 
ei virtus Allissimi obumbravit, nullum Filii sui po- 
tuit nescire consilium; sed nescientibus sive non 
intelligentibus quod dixerit, Maria, ut sciens et in- 
telligens, conservabat omnia verba ἧσο, conferens in 
corde suo. Memoria conservabat, meditatione rumi- 
nabat, et heec cum esteris que de eo viderat et au- 
dierat, conferebat. [ta beatissima Virgo etiam tunc 
misericorditer providebat nobis, ne tam dulcia, tam 
salubria, tam necessaria verba, aliqua negligentia 
laberentur, οἱ propterea, nec scriberentur, nec pre- 
dicarentur; et sic sequaces hujus spiritualis manne 
deliciis fraudarentur. Omnia igitur hec Virgo pru- 
denüissima fideliter conservavit, verecunde tacuit, 
opportune prodidit, et sanctis Apostolis et discipu- 
lis preedicanda commisit. 

10. De his vero 48 £equuntur Jesus proficiebat 
cate, et sapientia ,et gratia apud Deumet homines ; 
multi multa dixerunt, et diversi diversa sentiunt : 
de quorum sententiis non est nostrum judicare. Alii 
animam Christi, ex quo creata est et assumpta in 
Deum, &ualem cum Deo sapientiam habuisse pu- 
tarunt. Alii quasi. creaturam. Creatori adeequare ti- 
mentes, sicut setate, ita et sapientia profecisse dixe- 
runt, evaungelice innitentes auctoritati, qute ait ; 
Jesus autem proficiebat etate, sapientia, et gratia. 
Nec mirum, inquiunt, si minor dicatur fuisse sa- 
pientia, cum mortalis atque passibilis, atque per 
hoc beatitudine minor tunc fuisse veracissime pre- 
dicetur. De horum sententiis judicet quisque ut vo- 
let. Mihi sufficit. scire et credere, Dominum Jesum, 
ex quo cum Deo in unam est assumptus per- 
sonam, perfectum foisse Deum; ac per hoc per- 
fectam sapientiam, perfectam justitiam, perfectam 
beatitudinem, perfectam insuper fuisse et esse vir- 
tutem : et quidquid de Deo secundum substantiam 
dici potest, de Christo potuisse dici, etiam cum 581 
in utero esset Matris, non ambigo. Nec ideo ante re- 
surrectionem, aut mortalitatem ei, aut passibilita- 
tem abrogamus ; cum eum non phantastice, sed vere 


buisse naturam, in qua potuit proficere state. 
Utrum autem sapientia, ipsi viderint qui de hujus- 
modi contendere norunt. 

41. Tu autem, fili, non questiones quzris, sed 
devotionem : necunde lingua acuatur, sed unde ani- 
mus excitetur. Et propterea his quie ad historiam 
pertinent interim pretermissis, ad spiritualem  in- 
telligentiam en»cleandam, sicut ipse de quo loqui- 
mur inspirare dignabitur, transeamus. Dominus 
Deus noster, Deus unus est: non potest variari, 
non potest mutari, dicente David, Tu semper idem 
es, et anni tui non deficient (Psal. c, 28). Hic igitur 
Deus noster sternus, intemporalis incommutabilis, 
in nostra factus est natura mutabilis, et temporalis ; 
ut mutabilibus ad suam seternitatem et stabilitatem 
viam faceret eam quam pro nobis assumpsit muta- 
bilitatem ; ut in uno eodemque Salvatore nostro, δὲ 
via esset qua ascenderemus, et vita ad quam  veni- 
remus, et veritas qua frueremur, sicut ipse ait : Ego 
sum via, veritas et vita(Joan. xiv, 6). Magnus itaque 
Dominus in sua natur& persistens, pervulus natus 
est secundum carnem, per certa temporum spatia 
profecit, et crevit secundum carnem ; ut nos mente 
parvuli, imo pene nihili, spiritualiter nasceremur, 
et per spiritualium statum distinctiones crescere- 
mus, et proficeremus. Ita ejus profectus corporalis, 
noster est profectus spiritualis ; et ea, qute ab eo i& 
cunctis tatibus acta describuntur, in nobis per 
singulos profectuum gradus spiritualiter agi ἃ beue 


C proficientibus sentiuntur. Sitigitur corporalis ejus 


nativitas spiritualis nostre nativitatis, id est san- 
ci conversionis, exemplum : persecutio, quam 
passus est ab Herode, illius, quam in initio nostre 
conversionis sustinemus ἃ zabulo, tentationis indi- 
cium : educatio ejus in Nazareth, nostrum exprimat 
in virtute profectum. In primo prodigus filius fame 
tabescens, ad domum panis invitatur (Luc. xv, 16, 
17) ; ubi non similagineus, sed subcinericius inveni- 
tur, ut cinerem cum pane manducet, potum suum 
cum fletu temperet (Psal. ci, 10). Est enim panis 
similagineus purus, mundus, sine cinere, sine fer-- 
mento, sine paleis : In principio erat Verbum, et 
Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 
(Joan. 1, 4). 

12. Sed ad hzc quis idoneus ? Panis est Angelo- 
rum: quorum palatum ad gustum uve acerbe nom 
obstupuit ; ideo plene, et perfecte gustant, et vident 
quoniam dulcis est Dominus. Sed ut panem Angelo- 
rum manducaret homo, susceptis paleis nostre 
paupertatis,» uscepti« cineribus nostre mortalitatis, 
suscepto fermento nostre infirmitatis, panis Ange- 
lorum factus est homo, magnus factus est parvulus; 
dives, pauperculus : ut tu magnus in oculis tuis, hu- 
militate fias parvulus ; dives cupiditate, facultatum 
abjectione fias pauperculus ; nec ubi spiritualiter 
nasceris, locum habeas in diversorio, dum non tuse 
voluntati, tuo sensui, tuw scientie, tue industrise, 
sed alieno judicio inniteris. Tunc cinerem cum pane 


TRACTATUS DE JESU DUODENNI. 


858 


eabis, quanto cibabit te Dominus pane la- A mysteria Christum aliquando habebatis : sed. appa- 


rum, et potum dabit in lacrymis in mensura 
LXXIX, 6). Sic tu nasceris in Christo, sic in 
itur Christus. Turbatur Herodes, scilicet dia- 
quod suum Christus invasit imperium : neo 
aspicit oculis, suum domicilium in Christi ho- 
ἃ commutatum. Vibrat gladium, tendit ar- 
'*&in eo parat vasa mortis, ut sagittet in ob- 
rectum corde. Inflammat carnem naturalibus 
ivis, turbat. mentem cogitationibus noxiis, el 
orum cogitatus priori suavitate lactantes, 
»rmi tentatione confodit. Tunc videtur tibi 
18 defuisse, donec Herode, non tuis viribus, sed 
divine miserationis exstincto, cum ampliori 
illitate redeat, tuumque in Nazareth przesto- 
iecursum. Post tentationem namque necesse 
ad virtutum studia, spiritualiaque exercitia 
alacritate conscendas quasi ad Nazareth, id 
nem : quia sicul flos non quidem fructus est, 
eo fructus producitur ; ita exercitia hsec, non 
n pure virtutes sunt, quamvis ex eis vere vir» 
Deo operante, nascantur. Indeascendendum est 
lymam, sed modo congruo, ettempore oppor- 


9 13. Cum enim factus esset Jesus annorum 
eim, ascendit Jerusalem. Plane secundum le- 
egoricas, Christus de Nazareth ascendit Jeru- 
: quando relicta Syaagoga, Ecclesie Gentium 
Miam 808 pielatis exhibuit. Merito tunc duo- 


lere, denarium legis binario auxerat evange- 
'rfectionis : verbum abbreviatum, sed con- 
ins, et. consummatum faciens super terram, 
em et Prophetas bipartito charitatis precepto 
dens. 
Remansit itaque puer Jesus in Jerusalem, et 
gnoverunt parentesejus. Est adhucin Ecclesia 
15 : et Judaei, parentes scilicet ejus secundum 
3, ignorant, Est adbuc in JEgypto Joseph, et 
JEgyptiaca non judaica dicitur Salvator 
, et ipso frumenta sapientie sue ZEgyptiis, id 
entibus dividente, fratres ejus inter Chaua- 


rente eo quem prenuntiabant, ipsa prenuntia sublata 
sunt, de quibus frustra post ejus adventum presu- 
mebatis. O mira perversitas ! o mira csmcitas! Hec 
omnBia non attendeates Judei, adhuc eum esse in 
suo sestimant comitatu, et requirunt eum inter co- 
gnatos et notos. Quem quisritis, o Judei, quem 
quiritis? Jam lapis abscissus de monte sine mani- 
bus, universam implevit faciem terre (Dan. n, 34, 
35), et adhuc qusgritis ? Ecce ubique terrarum di- 
spersi, ubique Christum offenditis et adhuc  queri- 
tis ? Ubique inter gentes in laudibus Christi vestrum 
Amen resonat, vestrum Alleluia cantatur, vestrum 
Hosanna resultat, et adhuc qusritis ? In sole posuit 
tabernaeulum suum, nec est qui se abscondat a ca- 
lore ejus (Psal. xvm, 6, 7), et adhuc queeritis ? 
Quseritis eum inter cognatos et notos. Qusritis eum 
apud Isaiam; sed, sicut ipse ait, Cognovit bos pos- 
sessorem suum,et asinus prasepe domini sui : Israel 
autem non cognovit me ; populus meusnon intellezit 
(Isai. 3): ideo non invenitis. Quseritis eum apud 
sanctum David, sed et secundum ipsum, facta est 
mensa vestra coram vobis in laqueum : ideo non in- 
venitis, Obscurati sunt enim oculi vestri ne videant, 
et dorsa vestra incurvantur (Psal. Lxvii, 24). Quie- 
ritis eum apud Jeremiam ; sed, ipso teste, Sacerdo- 
tes ignorant legem, nesciuntvidentem (Jerem. n, 8), 
ideo non invenitis. Queeritis apud Moysen ; sed usque 


: hodie cum legeritis Moysen, velamen positum est 
erat, quia qui legem non venerat solvere, sed ( super cor vestrum : ideo non invenitis, 


45. Revertere itaque, revertere, Sunamitis, rever- 
tere in Jerusalem, et invenies. Nuntiatur certe Jesu 
quod Mater ejus, et fratres foris stent qusrentes 
eum : nunquid egreditur ? Vos potius ingredimini, 
et invenietis. Etregredientes, inquit, invenerunt eum 
post triduum in templo. Si fuerit numerus filiorum 
Israel sicut arena maris, reliquie convertentur, re- 
liquie, inquam, Jacob ad Deum fortem. Quando? 
Utique post triduum. O tempus desiderabile, quando 
cognoscet Israel Deum suum, et pavebit ad David re- 
gem suum (Osee im, 5), quando utraque gens faciet 
sibi caput unum, et ascendent de terra? Quando hoc 


immundos videlicet spiritus, verbi Dei fame ἢ erit, Jesu bone? quando respicies carnem tuam, do- 


ant. Existimantes,inquit,eum essein comitatu. 
ist hoc? Adhuc, o Judei, Christum in vestro 
tu praesumitis ;;cum jam secundum Jeremiam 
n, reliquerit domum suam, dimiserit hare- 
1 suam, quoniam facia est hereditas ejus 
ipelunca leens ? (Jerem. xit, Ἴ, 8.) Quibus in- 
quibus mysteris, quibus sacramentis, in ve- 
; comitatu ? Ubi templum, ubi juge sacrifi- 
ubi sacerdotium, ubi altare illud, quod so- 
bis in sola Jerosolyma concessum est ? Ubi 
le perpetuus, quo exstincto omnia pariter ho- 
Oomata perierunt, quie non possunt alieno 
insumi? Ergo aut nihil horum habetis : aut 
| vos ea habere presumitis, non secundum 
eceptum habetis, ac proinde nec Christum 
. ln his enim omnibus secundum prophetica 


mesticos sanguinis tui, cum nemo carnem suam odio 
habeat ? Frange, Domine, esurientibus panem tuum, 
et egenos vagosque induc in domum tuam. Quandiu 
miser Cain vagus et profugus erit super terram 
tuam ; qui aperuit os suum, et suscepit sanguinem 
tuum, o noster Abel, de manu ejus? Nonne adhuc 
reddidisti ei septuplum in sinum ejus, eum ubique 
major serviat minori ; cum ubique $83 sit jugum 
premens, et gladius terrens: nec sit qui redimat, 
neque qui salvum faciat ? Scio quia tandem conver- 
tentur, et fümem patientur ut canes, sed ad vespe- 
ram. Post triduum enim invenerunt eum in templo. 

16. Prima dies, qua ingressus nostram Jerusalem 
Dominus Jesus, abscondit se a matre sua Synagoga, 
et fratribus suis Judsis, apostolica fuit in Gentibus 
predicatio, sicut ipsis Judteis Paulus loquitur : Quia 


859- 


AELRBDI ABB. RIBVALLIS. 


indignos vos judicatis elernasvita, ecce convertimur ἢ suam cum meretricibus, qui fornicatus in ligno e 


gd Gentes (Act. xut, 46). Tunc quippe tenebrosis 
Gentilium cordibus lux ccelestis infulsit decussaque 
pristing infidelitatis terra caligine, splendor fidei 
mentibus perditorum radios sue claritatis invexit. 
Sed hujus diei jucundissimum lumen nox dire per- 
seculionis interpolat, quando sevientibus in Chri- 
stianos mundi priocipibus , cruces, bestie, equulei, 
ferrieque manus, ignite sartagines, et ardentes la- 
" mioz, et mille tormentorum genera in eorum exi- 
tium pr&parantur : qua omnia licet Christianorum 
pars maxima fidei virtute vicisset, non modica ta- 
men multitudo tortoribus cedens, luctum miserabi- 
lem sanctis indixit. Secutus est hane noctem dies, 
divin: miserationis luce clarissimus, quando regi- 
bus mundi ad Christum conversis, subvertuntur 
templa Gentilium, et delubra demonum in martyrum 
memorias consecrantur, paulatim verituffe morta- 
lium pectoribus illabente, nox perfidie confusa re- 
pellitur. Sed hunc iterum splendidissimum diem ne- 
bula hz:eresiacee pravitatis obtexit : donec labore do- 
etorum error productus in lucem, Christianorum 
corda deseruit ; οἱ in ea jam fides diu examinata, et 
multis probata rationibus, solem justitie pericli- 
tanti mundo revexit. Et ecce nunc advesperascit, et 
inclinata est jam dies. O tempora periculosa ! Jam 
terlii diei lucem falsorum Christianorum perdita vita 
recondit, et noctem superabundanii iniquitate ca- 


lapide (Jerem. 11.9), mutavitgloriam incorruptibi- 
lis Dei in imaginem corruptibilis hominis, et volu- 
crum et quadrupedum, atque serpentium (Rom. t, 
23) ; introductus in domum tuam, ecce jam tot annis 
vituli saginali carnibus pastus, ei sanguine uvze me- 
racissimo debriatus, in mostri David deliciis sym- 
phonia lusit, et choro; et nos quorum erat testa- 
mentum, et legislatio, et obsequium, et promissa, 
et quorum patres ex quibus tu secundum carnem, 
quasi alieni foras stetimus (Luc. xv, 11-32): Fili, 
quid fecisti nobis sic? eccepater tuus el ego dolentes 
qucerebamus te. Putamus novo miraculo templum 
resedificandum, restaurandum sacerdotium, disper- 
sionem Israel in delectam sibi Jerosolymam revo- 
candam, et sic Christum inveniendum in fini- 
bus Jude, quem nunc invenimus in campis silvse. 

18. Dolentes querebamus te. Doluimus antiqua 
sublata ὦ 9 4 miracula, oracula siluisse prophetica, 
ducem de femore Jacob nullum, unctionem regum 
et pontificum nullam : et cum hec omnia tuum 
testarentur adventum, non credidimus tamen te, 
nobis relictis, alienum dignasse hospitium ; ideo 
dolentes querebamus te. Non putabamus nobis pro- 
missum, nobis redditum, ob s&mulse gentis salutem 
reliquisse quos genuit, sprevisse quos fovit; et his, 
quibus mare cessit, quos coelum pavit, quos potavit 
saxum, quibus aqua murus exstitit, quibus murus 


ligantem, senescenii jam mundo refundit. Supera- C pervius fuit, quibus paruit sol, quibus luna substi- 


bundat enim iniquitas, et refrigescit charites. Ex- 
spectamus diem, qua predicante Henoch et Elia, Je- 
sum inveniat mater ejus Synagoga, ingressa nimi- 
rum templum, id est Ecclesiam : in qua inter se- 
niores et doctores medius residel mediator Dei et 
hominum, homo Christus Jesus, in parvulis au- 
diens, in adolescentibus qusrens, in senioribus 
docens. 

11. Tunc vox leetitiee et. exsultationis in taberna- 
culis Jacob personabit, quando agnitus a fratribus 
verus Joseph populo Judseorum in fine mundi, quasi 
patris senescenti vivus nuntiabitur a dicentibus, Jo- 


tit, inmundgs idololatria Gentes preetulisse. ldeo 
dolentesquarebamus te. Et aliquando quidem multis 
indiciis tuus nobis probabatur adventus, sed ob Gen- 
Gum vocationem, et nostram repulsionem rursus de- 
sperabatur. [460 dolentes querebamus te. Et ille : 
Quid est, inquit, quod me querebatis? nesciebatis quis 
in iisque Patris meisunt, oportet me esse? O stulti, 
et tardi corde ad credendum, ín omnibus qua loculi 
sunt Propheta ! nonneita oportuit pati Christum et 
ita intrare in gloriam suam, et praedicari in nomine 
ejus penitentiam per omnes gentes? (Luc. xxiv, 25, 
26, 46, 47.) Siccine non audistis per os David vocem 


seph filius tuus vivit, et ipsedominatur in tota terra [) Patris ad. Filium : Postula a me, et dabo tibi gentes 


4Egypti (Gen. xLv, 26). Fili, inquit, quid fecisti no- 
bis sic? eccepater tuusetego dolentes querebamuste. 
Quid fecisti, o Joseph ? Mater moritur, pater perpe- 
(uo fletu conteritur, periclitastur fratres, tota in- 
super domus paterna languescit; et tu, tuorum ne- 
gligens, JEgyptiis consulis ad salutem ? Fili, quid 
fecisti nobis sic ? Eunt fratres in gyptum, et re- 
deunt : cernunt te Dominum terre, nec recogno- 
scunt : et speciosus ille vultus, quem JEgyptus tota 
miratur, domesticis tantum tuse carnis absconditur. 
Fili, quid, fecisti nobis síc? Respicis tuos quasi alie- 
. h0S, imponis crimina, minaris supplicia, et. quem 
clementissimum ioveniunt alieni, tui te crudelissi- 
mum reperiunt. Fili, quid fecisti nobis sic ? Prodigus 
ille filius tuus, qui dilapidavit omnem substantiam 


hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos 
terra? (Psal. τι, 8). Quid est quod me quierebatis, 
et non statim inter gentes inveniebatis ? Nonne 
Abrahe dictum est : In semine tuo benedicentur 
omnestribus terre ? (Gen. xxn, 18). Nesciebatis quia 
in lis quae Patris met sunt, oportet me esse? Audite 
Patrem per Isaiam loquentem mihi : Parum snihi est 
ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et 
feces Israel convertendas. Dedi te in lucem gentium, 
ut sis salus mea usque ad fine terra * (Isa. xtX, 6.) 
Nonne ego sum apud patriarcham Jacob expectatio 
Gentium (Gen. xLix, 10); et apud Malachiam (53), 
Desideratus earum ; et sicut. idem ait : A solis ortu 
usque ad occasum,magnum nomen meum in genti- 
bus? (Malach. 1,11). Tumuistis muneribus meis, invi- 


(58) Lapsus memorie, vel error seribte; nam est Ággei τι, 8. 


861 


TRACTATUS DE JESU DUODENNI. 


862 


distis visceribus meis ; et quia nequam oculus saluti À spiritus scientie suce infirmitatis cognitionem, et 


poenitentis invidit, livore cccatus proprie salutis 
auctorem videre non potuit. Ideo naturalibus ramis 
non peperci, sed illis a radice naturalis olive deci- 
sis, ramos alienos inserui. Sed nunc exsurgens mi- 
serebor Siou , quia tempus miserendi ejus, quia 
venit tempus (Psal. ci, 14). Revoco quos abjcceram; 
recolligo quos disperseram; suscipio quos repule- 
ram, Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus,usque 
ad consummalionem seculi (Matth. xxvii,20).Hec 
interim allegorice dicta sufficiunt, 

19. Nunc redeundum est mihi ad te, fili charis- 
sime, cui animus est conformari Christo, et vesti- 
giis Jesu arctius inhzgrere,si forte sufficiam de evan- 
gelica lectione tuum tibi explicare profectum, ut hoc 
ipsum ia his legas schedulis, quod in temetipso ab 
intus suavius experiris . Credo enim te transisse ad 
Nazarenas de Bethlehemitica paupertate divitias; et 
jam duodennem effectum, de floribus Nazarenis ad 
fructus Jerosolymiticos ascendisse; ubi non tam in 
codicibus, quam jn propriis moribus hsec mystica 
valeas lectitare. Sicut enim Bethlehem, ubi Christus 
parvulus et pauper nascitur, bons vits est inchoa- 
lio : sicut Nazareth,ubi nutritur, virtutum est exer- 
citatio : ila Jerusalem, ad quam Dominus duodennis 
ascendit, ccle.tium secretorum est contemplatio. 
In Bethlehem anima pauperascit ; in. Nazareth dite- 
scit ; in Jerusalem affluit deliciis. Pauperascit quippe 
perfecta mundi abrenuntiatione ; ditescit. virtutum 
perfectione ; et deliciis affluit spiritualium saporum 
dulcedine. Ascendendum quippe est a convalle plo- 
ralionis, inter aspera tentationis, per plena cxercitii 
spiritualis ad alta luminose contemplationis. ln 
Bethlehem novs conversationis dedicatur infantia, 
que ralionis impotens neminem ledit, neminem 
fallit ; libera cupiditatis, suse voluntatis inscia, ne- 
minem judicat, nulli detrahit, nihil cupit; nec de 
presentibus anxia, nec de futuris sollicita, alieno 
tantum sustentatur judicio. Hanc nobis infantiam 
Vas electionis commendans, Si quis, ait, inter vos 
sapiens voluerit fieri stultus fiat ul sit sapiens (ICor. 
H1, 18) : et Dominus in Evangelio, Nisi conversi 
fueritis eL eficiamini sicut parvuli non intrabitis 
in regnum ca&lorum (Matth. xvin, 3). 

20, Hac itaque quelibet anima initiata infantia, 
post Herodianas persecutiones, si coeperint in ea 
quasi in agro B5 ferülissimo virtutum flores 
uberius pullulare, non immerito Nazareth, quz Flos 
interpretatur, quasi septennis inhabitans dnodeci- 
mum annum feliciter exspectabit. Primo quidem 
necesse est ut ager cordis nostri peccatorum nostro- 
rum recordatione, et infirmitatis nostre considera- 
tione quasi stercoretur ; deinde tentationum vomere 
multipliciter fatigetur ; ut sic virtutum semina flores 
pariaut spiritualium exercitiorum. Ergo illum,a quo 
jam spiritustimoris vitia antiqua et inolitas cupidi- 
tates resecaverit, unius anni puerum existimato. 
Si deinde mitem eum et obedientem spiritus pieta- 
tis effecerit, biennem spiritualiter judieato. Jam si 


auxilii divini desiderium infuderit; tertium annum 
non dubites accessisse. Quem 8i contra omnes ten- 
taüiones, et carnales delectationes, qui militant ad- 
versus animam, spiritus fortitudinis immobilem 
reddiderit ac robustum ; annorum quatuor puerum 
admirare. Accedat spiritus consilii, et virtute eum 
discretionis quinquennem efficiet. Cui si spiritus 
intelligenti meditationem sacre legis indulserit, 
ad sexti anni selatem felici progressu pervenit. Septi- 
mum anDum spiritus sapientie advehit, quee de legis 
diving meditatione procedit, quatuor virtutes quasi 
quatuor annorum lucem anims invehens proficient : 
quibus nihil est in via utilius hominibus, sicut de 
ipsa Sapientia scriptum est, Sobrietatem docet, et 
prudentiam et justitiam el virlutem, quibus nihil 
utilius (Sap. vin,7). He sunt precedentium virtutum 
moderatrices, sine quibus cztere nec honeste ha- 
beri, nec perseveranter possunt servari. Agit enim 
sobrietas, 4188 alio nomine temperantia dicitur, ne 
8il ipsarum virtutum immoderata progressio. Pru- 
dentia, ne sit earum indiscreta confusio. Justitia, ne 
sit virlutum usus inordinatus. Virtus, qus et forti- 
tudo dicitur, ut perseveranter earum teneatur affe- 
ctus. Sequitur annus duodecimus, lux videlicet con- 
templationis, que ad ipsam celestem Jerusalem 
animam sublevat sstuantem, que colum reserat, 
qui portas paradisi aperit, que sponsum ipsum, 
sponsum speciosum forma prz filiis hominum, quasi 
per cancellos prospicientem, pure mentis oculis 
exhibet contemplandum, ut vocem illam suavissi- 
mam mereatur audire : Tota pulchra es, amica mea, 
et macula non est in te. Immaculata enim sordibus 
peccatorum vel passionum evolans a retibus occu- 
pationum, abolità memoria prteteritorum, evanes- 
centibus imaginibus exteriorum, decoram cordis sui 
faciem ad cernendum quem diligit, summa aviditate 
sustollit. Et ideo audire meretur : Tota pulchra es, 
amica mea,et macula non est in te. Favus distillans 
labia tua (Cantic. 1v, 1, 41). Hiems, inquit, transiit, 
imber abiit et recessit ; flores apparuerunt in terra 
nostra. Hi sunt flores odoriferi, nimirum, licet adhuc 
in quadam novitate, virtutes, que post hiemem per- 


ἢ secutionum, et imbres tentaüonum, in agro pectoris 


bene proficientis feliciter oriuntur : quarum Christus 
decore simul et odore delectatus, ab inferioribus 
eam ad superiora invitans, Hiems, inquit, transtit, 
imber abiit et recessit ; [lores apparuerunt in terra 
nostra. Et quoniam pro gemitu compunctionis aperi- 
tur vita contemplationis, adjecit in sequentibus : Voz 
lurturis audita est in terra nostra (Cant.u, 11, 12). 

31. Recole, fili, quid soleas in angulis susurrare, 
cum scilicet ad instar turturis, quee avis castissima 
est, solivaga et gemebunda, latebras quaeris, et licet 
inter multos €onstitutus, solitudinem tibi zedificas 
quotidianam : quomodo gemis, quomodo :estuas, 
quomodo queris quem diligit anima tua, el amoris 
vim patiens jam optas videre quem amas : quomodo 
nune blandiris, nunc ad majoris desiderii incenti- 


863 


AELREDI ABB. RIBVALLIS. 


864 


vum suaviter indignaris. Nunc moras accusas, nunc A Dei, in voce exsultationis et confessionis. Tunc am- 


te causaris contemptum : nunc te visitatione conti- 
teris iadignum; οἱ iterum de ejus toiüies experta 
bonitate priesumis. Nunc quasi ulterius non susti- 
nens, spirituali quodam litigio, vel luctamine evin- 
cere retardantem conaris. Que tunc lacrymg? qui 
gemitus ἢ quie suspiria ? qui voces ? Nunc oculi fletu 
graves, cum intimis singultibus eriguntur ad cce- 
ium : nunc manus expanduntur ei brachia : nune 
pectoris tunsione anime tarditas accusatur. Profe- 
runtur interim verba sine principio, sine fine, quo- 
rum nec sententie coherent sibi, nec rationes 586 
similes sunt; nec alicujus lingus sensus, vel idioma 
servatur, quando vox aliquando respondet afífectui, 
et iterum vocem affectus intercipit. Gaudet certe 
pius ille Jesus tali certamine superari, et talis ani- 
me tali instantia delectatus, ad circumstantes An- 
gelos gloriatur ; Voz turturis audita est in terra no- 
stra. 1n. terra enim viventium talis vox anime 
eestuantis auditur, et tanti desiderii cdor suavissimus 
universam demulcet civitatem Dei. Sic tibi in an- 
gulo domatis quasi Elie in spelunca, primo £ransit 
spiritus grandis et fortis subveriens montes, et con- 
terens peíras : sed non in spiritu Dominus. Et post 
spiritum commotio; sed non in commotione Domi- 
nus. Et post commoltionem ignis ; sed non in igne Do- 
minus. Et post ignem sibilus aura tenuis, et ibi Do- 
minus (III Reg. xix, 11-13). Hi sunt quidem gradus, 


per quos in oratione mens compuncta conscendit, . 


quasi virgula fumi ex aromatibus myrrhee et thuris, 
et universi generis pulveris pigmentarii. 

22. Sed hzc tibi ipsi non tam investiganda, quam 
in ipsa tua oratione animadvertenda committo. Dili- 
genter ergo atiendas cum qua primum difficultate 
nonnunquam ingrederis cubiculum pectoris tui, ut 
invenias tibi speluncam, in qua quodammodo sepe- 
liaris in omnibus que mundi sunt; et ores Patrem 
tuum io abscondito. Videtur aliquando cor ia mo- 
dum silicis duruisse. Videtur quasi mons aliquis 
interjacens interiorem aspectum ab omnibus spiri- 
tualibus exclusisse, donec spiritus grandis pertran- 
siens subvertat montes, et conterat petras ante Do- 
minum. Quem nimirum spiritum sequitur commo- 
tio, quando mens quadam compunctione revolvitur, 
et profluentibus lacrymis quidquid in se sordidum 
sentit, adversum se commota inleriori contritione 
detergit, Unde oria spe igne ineffabilis desiderii 
exardescit, et spirituale quoddam certamen init cum 
Deo, donec sibilus aur& tenuis illapsus preecordiis 
leni tactu perstringit affectum, cunctisque cogita- 
fionibus, cunctis motibus, cunctis distensionibus, 
cunctis verbis imponens silentium, usque ad ipsas 
portas Jerusalem ccelestis animum sublevat con- 
templantem. Tunc ille diu quizsitus, toties rogatus, 
tam ardenter desideratus, speciosus forma pre filiis 
hominum, quasi per cancellos prospiciens invitat 
ad oscula, Surge, inquiens, propera, amica, et vem 
(Cantic. n, 19). Tunc ingrediens Jerusalem transit 
in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum 


C 


plexus, tunc oscula ; tunc canit, Inveni quem diligü 
anima mea ; lenui illum nec dimittam ( Cant.m,&). 
Tunc in Jerusalem affluit deliciis , et fruitur bonis, 
ct diem festum cum exsultatione colit. 

93. Obsecro itaque, fili charissime, memento mei 
eum bene tibi fuerit, ut suggeras dilecto tuo, Regi 
tuo, qui est in sancto, ut educat me de isto carcere, 
de his tenebris, de his vinculis, ut tandem aliquando 
reepirem in prioris gaudii libertatem. Sentiam et 
ego quam magna multitudo dulcedinis illius quae 
abscond:t timentibus se. Sed heu, heu, rara hora, et 
parva moral felix qui triduo in his poterit commorari 
deliciis. In his tribus diebus triplicem contemplatio- 
nis lucem non inconvenienter intelligo, quoniam 
quidquid de Deo poterit mens illuminata senlire, 
aut ad potentiam ejus, aut ad sapientiam, aut. ad 
bonitatem credimus pertinere. Cernitur itaque Do- 
minus Jesus aliquando fortis et potens in prelio, 
ut scias te, si dilexeris eum, contra mundum, con- 
tra diabolum, contra omnem principatum et pote- 
statem, ejus dextera protegendum; cui resistere 
nemo potest, sub quo curvantur qui portant orbem: 
qui si tenuerit aquas, omnia siccabuntur; si emi- 
serit eas, subvertent terram. 

$&. Si igitur spiritus potestatem habens ascen- 
derit super te, si stimulos acedie exagitaveril, si 
aculeos diversarum passionum accenderit, si adver- 
sum te commoverit mundum, si inflammaverit per- 
secutiones, si times, si trepidas, si per singula mo- 
menta vinci formidas, et ita ad Jesum tuum anxius 
curris, ploras, exponis pericula, opem flagites ; 
adhzret tibi quem diligis, in specie potentissimi 
regis, et secundum orationem sancti David appre- 
hendet arma et scutum, et exsurget in adjutorium 
tibi (Psal. xxxiv, 2) : audiesque, Ne timeasa facie 
eorum, quia ego tecum sum (Jerem. 1,8). Αἱ 887 
si secretorum cognitioaem, vel questionis alicujas 
solutionem libi desideras revelari; si mundane con- 
fusionis causas et rationes anxius admiraris; si 
moventur pedes tui, quia pacem peccatorum vides, 
qui in labore hominum non sunt, et cum homini- 
bus non flagellantur ; qu:eris diversorium ubi cam 
Jesu solus cum solo fabuleris, clamas cum Jeremia : 
Justus quidem tu es, Domine,si disputem tecum. Ve- 
rum tamen justa loquor ad. te.Quare via impiorum 
prosperatur ? (Jerem. xn, )Sic itaque quserenti ade- 
rit ille Magister, quisolus docet hominem scientiam, 
qui revelat oculos nostros, ut. consideremus mira- 
bilia de lege ejus, qui habet clavem sapientis, οἱ 
aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit. 
Aderit autem in specie doctoris suavissimi, in eujus 
dextera ignea lex, ut te et legis cognitione illuminet, 
et charitate qui£ ex legis meditatione procedit, ia- 
flammet. Porro in sinistra ejus virga squitatis, 
virga regni sui, ut ei qurerentis presumptionem 
arguat, ei curiositstem compescat. Postremo, si 
hzc omnia etsi magna, etsi splendida, etsi sublimis, 
unius tamen oeculi desiderio ac suaviasimoram je- 


TRACTATUS DB JESU DUODENNI. 


um illius, uno tantum tactu fastidias, incipias- A "ἰΓδἰαπ, respicit peccatricem, quam compatienter san- 


querulis vocibus clamare eum propheta, Quc- 
vultum tuum, vultum tuum, Domine, requiram 
l. xxvi, 8); et illud: Quis mihi det te fratrem 
m sugentem ubera matris mec, ut inveniam te 
'él deosculer te ? (Cantic. vin, 4.) veniet certe 
in odorem unguentorum et aromatum, sicque 
ste et divinum quoddam tu: menti imprimens 
lum, omnia viscera (ua ineffabili jucunditate 
1ndet, ut clamare delectet, Diffusa est gratia in 
8 tuis (Psal. χιιν, 3). Cun. legem et Prophetas 
, animadverte diligenter, et invenies has ipsas 
ritiones et contemplationes multoties in figuris 
nigmatibus quibusdam, designatas. 
. Sunt enim multa genera contemplationum ac 
tualium visionum , quee tamen omuia, ut credo, 
d Dei potentiam, vei sapientiam, vel benignita- 
pertinere noscuntur. Nam si cogitetur Deus re- 
omnium causa, quorumdam ut sint, quorum- 
autem ut rationales, ac per hoc sapienti: ca- 
y sint multorumque ut bene sint : primum 
potentie, alterum sapientie, ultimum ascri- 
bonitaü. Potenti& quippe est, quod sine ipso 
ereatura subsistit, Sapienlie, quod sine ipso 
. doetrina instruit, Bonitatis, quod sine ipso 
18 rei usus expedit. Apud ipsum secura sunt 
8, cum nihil sit quo ejus tarbari possit poten- 
0 ipso certa sunt omnia, cujus non potest falli 
nia. Ex ipso recta suut. omnia cujus naturam 


ctissimos illos penes pcenitentis lacrymis prebeat ir- 
rigandos et capillis, quos sibi hactenus superbia et 
lascivia vindicaverat, detergendos, ($8 labiisque tot 
scelerum fceditate pollutis dulciter osculando. Oscu- 
lare, osculare, o beata peccatrix, pedes dulcissimos, 
suavissimos, speciosissimos, quibus caput serpentis 
conteritur, ante quos antiquus hostis egreditur, qui- 
bus ealcantur vitia, quibus omnis mundi hujus 
sternitur gloria, quibus superborum et sublimium 
colla mira virtute premuntur. Osculare, inquam, et 
felicibus labiis allambe vestigia, quse nullus post 
te peccator exhorreat, nullus quantumlibet crimi- 
nosus refugiat, nullus. expavescat indignus. Oscu- 
lare, compleelere, stringe et Angelis et hominibus, 
adoranda vestigia, perfunde poenitentie et confes- 
sionis unguento, ut tota domus impleatur odore 
unguenti. Vs, vie tibi, o Pharisee, cui est odor iste 
odor mortis in mortem ; qui times alienis maculari 
peccatis, cum te tumor proprius deterius feediusque 
commaculet, Nescis quam suave redoleat misericor- 
die confessa misere peeccatricis hujus miseria : 
quam dulce sapiat pietati confessio peccati : quam 
gratum sit illi sacrificium, cordis contritio : quam 
cito consumat peccatum ardens dilectio. Denique 
dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilegqit 
multum (Luc. vn. 36-50). 

27. Gratias tibi, o beatissima peccatrix : osten- 
disti mundo tutum satis peccatoribus locum : pedes 


. potest depravare malitia. Ergo ia rerum crea- [ scilicet Jesu, qui neminem spernunt, neminem reji- 


eontemplamur ejus potentiam; in forma, sa- 
iam; bonitatem, in usu, Sane si in. liis quee in 
) gessi, eum contemplari malueris, hunc 
ἃ triduanz lucis splendorem facile intueberis. 
centem in presepio, si in brachiis vagientem, 
Ylentem ad ubera, si inter ulnas Simeonis par- 
n oculis illuminatee mentis aspexeris : bonita- 
us opera admirare. Si vultum illum igneum, 
lum quoque de resticulis, vocemque terribilem, 
is vendentes et ementes in templo terruit, qui- 
vertit cathedras nummulariorum et ss effudit 
is insuper columbarum venditores ejecit, con- 
are delectat, tantze virtutis potentiam expave- 
Àt si jucundum ducis insidims Scribarum et 
seorum toties deprehensas, callidas eorum 
liones responsionum illius prudentia confutatas, 
8 mente perspicere; sapientie ejus lucem 
s emicare persenties. Ita quoque potentie fuit 
fugavit daemones, quod turbas pavit, quod 
nt maria, quod Lazarum vocavit de monu- 
| :et tamen non minoris sapientie fuit, quod 
incipes hujus mundi fallerentur, inter hzc di- 
miracula a diabolo se tentari permisit; quod 
egens esuriit, quod in navi dormivit, quod 
m moriturus ascendit. 

Verum quia in bonitatis illius meditatione li- 
i$ immoraris, ingredere, queso, domum Simo- 
iariseei : intuere attentius quam pio, quam suavi, 

jucundo, quam clementi vuliu humi pro- 


ciunt, neminem repellunt, suscipiunt omnes, omnes 
adaittunt, Ibi certe JEthiopissa mutat pellem suam : 
ibi pardus mutat varietatem suam ; ibi solus Pha- 
riseeus non exspumat superbiam suam. Quid agis, 
0 anima mea, o misera mea, o peccatrix mea | Ha- 
bes certe ubi tuas lacrymas libes, ubi feeda oscula 
tua sacris osculis purges ; ubi totum tue affectionis 
unguentum secure sine aliquo tactu: vel motu vitii 
tentaptis effundas. Quid dissimulas ? Erumpite, o 
dulces lacrymse 5 erumpite : cursum vestrum nullus 
impediat. Rigate sacratissimas plantas Domini mei, 
Salvatoris mei, susceptoris mei. Non curo si quis 
Pharisseus submurmuret ; si me ἃ suis sedibus ar- 
cendum censeat : si fimbrisge sue taetu indignumju- 
dicet ; subsannet, irrideat, avertat oculos, contineat 
aures: nibilominus tuis inherebo vestigiis, bone 
Jesu ; meisstringam manibus ; premam labiis, nec a 
lacrymis cessabo, velos culis, donec audiam : Dimis- 
sa sunt ei peccata multa,quoniam dilexit multum. 

28. Est ergo dies prima, qua anima Deum sitiens 
in speculativis amconitatibus quasi in Jerusalem 
commoratur, divine potentie contemplatio. Se- 
cunda, sapientie illus admiratio. Teriia, bonitalis 
et dulcedinis suavis prielibatio. Ad primam pertinet 
justitia : ad secundam, scientia : ad tertiam vero, 
misericordia. Justitia terret, scientia docet, miseri- 
cordia fovet. Introibo, inquit propheta, is potentias 
Domini; Domine, memorabor justitie tw solius 
(Psal. xxx, 16). Ecce justitia. Incerta, ait, et occulta 


861 


sapientie tue manifestasti mihi (Psal. L, 8). Ecce 
scientia. Quoniam melior est misericordia tua super 
vitas (Psal. Lx, 4). Ecce misericordia. Et in prima 
die timor, qui ex justitie consideratione procedit, 
animam purgat: in secunda purgatam sapientia 
illuminat : in tertia illuminatsem bonitas dulcedinis 
8.85 infusione remuuerat. Cernis, ni fallor, quam 
necessarium sit et utile, inter bonorum operum exer- 
citia, per triduum hoc Jerosolymiticas frequentare 
delicias, in quibus timor administrat panem doloris ; 
scientia, vinum exsullationis ; bonitas, lac consola- 
tionis. Scio te non mirari quod delicias dixerim, 
quibus dolorem non deesse commemoravi, cum 
sepius expertus sis quod dolorem illum qui de ca- 
sto timore procedit, omnibus hujus mundi deliciis 
mens compuncta preponat. Et heec dicta pro mo- 
dulo experientise nostre. Caeterum viri excellentioris 
meriti, et capacioris ingenii, animzeque purgatioris, 
in tribus subtiliora ac profundiora rimantur. In 
potentia scilicet Dei, profunda judicia : in sapientia, 
ejussecreta consilia : in bonitate, misericordie ejus 
dona ineffabilia. Denique Paulus ingressus in poten- 
tias Domini, et abyssum judiciorum ejus expave- 
scens : 0 homo, inquit, £u quis es'ut respondens Deo? 
nunquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me fe- 
cisti sic ἢ (Rom. 1x, 20.) Sed et thesauros sapientie 
ejus admirans exclamat : 0 altitudo divitiarum sa- 
pientia et scientie Dei ! quam incomprehensibilia 
sunt judicia ejus, et investigabiles $89 vie ejus 
(Rom. x1, 33). Divitias quoque bonitatis ejus comme- 
morans, Án divitias; inquit, bonitatis ejus contem- 
nis ? (Rom. n, &.) 


29. Post triduum igitur invenerunt eum in. tem- 
plo, haud dubium quin Maria et Joseph : altera 
Mater, alter Nutritius. Invenitur itaque spiritualis 
spiritualium contemplator, non in quolibet ]oco, 
sed in templo. Habet enim Jerusalem atrium, habet 
portas, habet et templum. Et atrium quidem ali- 
quando patel etiam inimicis : porte autem pate- 
flunt solis amicis : ingressus vero templi non in- 
dulgetur nisi perfectis. Igitur qui iu temporalibus 
seeterna, in terrenis ceelestia, in humanis divina, id 
est in ereaturis Creatorem valet inspicere, quasi in 
atria ccelestis Jerusalem introductus exsultet. Huc- 
usque philosophi, quasi inimici, in atria intelligen- 
tie 808 vim poterant extendere, sicut dicit Apo- 
stolus : Quod enim notum est Dei, manifesium est in 
$llis. Invisibilia enim ipsius, a creatura mundi, per 
ea qua facta sunt, intellecta conspiciuntur : sempi- 
terna quoque virtus ejus et divinitas(Rom. τ, 19-20. 
Qui vero in Scripturis sauctis ablato velamine, re- 
velata facie gloriam Dei poterit contemplari, de in- 
gressu portarum Jerusalem glorietur. At si pingue- 
dinem intime dilectidnis, et tuse adipem affectionis, 
in cordis ara coelestis desiderii flamma succenderit, 
et ascenderit fumus aromatum de fragrantia ora- 
tionis, sicque oculus mentis in ipsa cceli secreta ra- 
dium porrexerit,et cordia quoque palato illius di- 


AELREDI ABB. RIRVALLIS TRACTATUS δὲ JESU DUODENNI. 


À vine dilectionis felix tactus sapuerit; cum holocau- 


sto gratissimo templum Jerusalem frequentasti. 

30. Sed anima sancta in his deliciis commorante 
dolet mater et nutritius, conqueruntur, et querunt; 
inventum tandem Jesum, et levi increpatione casti- 
gatum reducunt ad Nazareth. H»c maxime viris spi- 
ritualibus congrunt, quibus dispensatio verbi Dei, 
vel animarum cura commissa est. Porro nutritium 
nostrum nihil libentius dixerim, quam Spiritum san- 
ctum : matrem vero nil rectius quam charitatem. Hi- 
nos fovent et promovent, pascunt et nutriunt, et. ge- 
mins affectionis, Dei videlicet et proximi, lacte refi- 
ciunt. Hi nos in studiis sanctis, quasi in Nazareth, 
tenent et sustinent : hi nos consolantur in tristibus; 
hi in dubiis consulunt : hi fessosroborant ; hi sanant 


B contritos. corde, et alligant contritiones eorum. Ho- 


rum auxilio de Nazareth transimus in Jerusalem , de 
labore ad requiem de fructu bons actionis ad se- 
creta contemplationis. Hi nobis s&terna lege prescri- 
bunt, ut pro cura proximi non negligamus ex toto 
contemplationem Dei : nec rursus pro deliciis con- 
templationis curam proximi omittamus, Unde non 
immerito, si quieii plus quam oportet indulgeamus , 
quasi de nobis charitas fraterna conqueritur, nec 
gratam habet nostram in Jerusalem commorationem, 
si aliis, quos nostra sollieitudine prospicit, senserit 
imrainere ex nostra |al. nimia] quiete perniciem. 
Plerumque enim nobis vel secretis meditationibus, 
vel privatis orationibus postposita omni actione in- 


C tentis, si, plus quam subditis expedit, immoremur 


in mediis deliciis, spiritu nimirum operante , et cha- 


ritate suggerente ; subito venit in mentem memoria 


infirmorum, ut illum cogitemus contristatum et- 
spectare a paternis visceribus consolationem; al- 
terum tentatum explorare, quando procedens in pu- 
blicum pater aliquodei afferat suo sermone solamen; 
illum ire stimulis agitatum, quando non habet ubi 
conceptum vires confessione salubri evaporet, ad- 
versus patrem submurmurare; alterum acedim spi- 
ritu victum, ut inveniat cui loquatur, quem conse- 
lat, huc illueque discurrere. Tali itaque suggestu 
progressi ex paternis cordibus, quia increpantem 
audimus matrem charitatem : Fili, quid fecisti no- 
bis sic ? Ego et pater tuus dolentes querebamus te. 
Nec injuria dicimus Spiritum sanctum, vel chari- 
tatem in sanctis, elsi adhuc minus perfectis, aut do- 
lere aut conqueri; cum ipse Spiritus gemitibus ine- 
narrabilibus interpellet pro nobis (Rom. vitt, 26), qui 
et loqui, et contristari, et czetera talia agere in san» 
ctis consuevit. 

31. Quod si contra hujusmodi necessitates, amator 
quielis in ipsius anims affectibus murmuret dicens, 
Nonne in his qua Patris mei sunt, oportet me esse ? 
nihilominus considerans spiritus rationalis , quod 
ideo Christus mortuus est, ut qui vivit, non sibi 
vivat ; descendit cum eis, etest subditus illis. Secure 
descendit cum tali nutritio, $96 et cum tali matre 
descendit. Feliciter descendit, qui Spiritu Dei actus 
charitativo inferioribus condescendit, Deseendam 


869 


libens hia ducibus etiam in JEgyptum : tantum si 
ducunt, reducaat ; si cogunt descendere, et reascen- 
dere faciant. Libenter subdar talibus magistris ; 
libens supponam humeros oneri quod imposuerint ; 
libens suscipiam jugum, cui me subdiderint, sciens 
quia jugum eorum suave est, οἱ onus eorum leve. 
Sed et tibi, fili mi (licet a talibus curis liberum ad- 
huc sub alis suis Christus abscondat, quod prelatis 
incumbit facere, ne subditi periclitentur), hoc ipsum 
expedit providere, ne socii scandalizentur. llli ne- 
cessitates quandoque preepouunt contemplaüonis de- 
liciis: tu eas non preponas unitati et paci congre- 
gationis. Precipue hzc ipsa spiritualium vicissita- 
dinum tempora, quando videlicet vel descendas ad 


SERMO IN DOMINICA PALMARUM. 


870 
solus, id est proprie voluntatis arbitrio, sed semper 
seniorum distingue consilio. 

39. Ecce habes, fili charissime, quod petiisti, li- 
cet tuo desiderio, tuo affectui, tus&que exspecta- 
tioni nihil dignum, voluntatis tamen mese, aut qua- 
liscunque conatus aliquod, ni fallor, indicium. 
Scias igilur, quod non tam evangelicam lectionem 
exponere, quam ex ea aliqua meditationum semina, 
sicut rogasti, elicere curavimus : et legentibus in- 
citamenta devotionum ex hujus serie lectionis evan- 
gelice composuimus, ipsius adjuvante gratia, de 
cujus loquimur infantia, qui plenus est virtute et 
gratia et sapientia, Jesus Christus Dominus noster, 
qui cum Patre et Spiritu saneto vivit et regnat in 


Nazareth , vel ascendas in Jerusalem, nunquam B secula seculorum. Amen. 








SERMO IN DOMINICA PALMARUM. 


Christi in Jerusalem ingressus mystice expositiones (Matth. xxi, 1-9). 





Hunc sermonem, ez abbatia Marchianensi erutum, Guilielmus Estius censuit tam stylo et conditione, 
quam pietate Bernardum referre : quamvis (ne quid de stylo dicamus) inserie sermonum de tempore in 


manuscriptis omnibus desideretur. 





4. Redemptor noster, fratres charissimi, Dominus 
noster Jesus quem Pater ad salutarem victimam misit 
in mundum, cum tempus instaret quando moreretur, 
presentem, ut scilis, exhibere se voluit in loco ubi 


solventes οἱ pullum, atque ad Jesum ducentes, duo 
sunt predicatorum ordines, quorum unus in cir- 
cumcisionem, alter in preputium est missus, utrum- 
que populum et peccatorum funibus absolventes, et 


moreretur ; sicut autem venit ut moreretur, sic prs&vi- C ad agnitionem vers; fidei perducentes. Vestimenta 


dit ubi, et quando, et quo mortis genere moreretur, 
prescriptum coram se habens ab &terno mortis suae 
genus, locum et tempus. Hzc autem tria erant, Jero- 
solyma, Pascha, οἱ Crux. Nam si de loco qusris, in 
Jerosolyma mortuus est : si degenere, morte crucis: si 
vero de tempore, instante tempore paschalis solemni- 
tatis. Ut autem vos satis legendo et audiendo didi- 
cistis, iniqui eum Judzi, aliquando et aliter, et alibi, et 
&ntea perimere voluerunt. Nam quando eum duxe- 
runt ut. precipitarent, ubi et transiens per medium 
. illorum ibat, nec ad Jerusalem venerunt, nec Pa- 
scha exspectaverunt, nec crucem qusesierunt, sed 
in perimendo eum nequaquam vel modum, vel lo- 
cum mulare, nequaquam tempus preoccupare seu 
differre valuerunt. Venit itaque hodierna die Jeroso- 
lymam, ante quinque videlicet dies Pasche, illo se 
insinuans agno prefigurato, qui decima quarta die 
mensis verni ad vesperam immolandus, decima qui- 
dem ejusdem mensis die tolli, et usque ad predi- 
ctum terminum jubebatur servari (Exod. xil). 

2. De hoc autem adventu ejus ad Jerusalem multi 
ante nos multa dixerunt : quie quia nos vera atque 
catholica esse cognoscimus, dignum est ut nostro 
ea silentio approbemus. Et communis quidem sen- 
$us est, quod ejus in Jerusalem ingressus, ipsius 
δεῖ ad Ecclesiam adventus : duo discipuli asinam 


jumento imposita, sacramenta sunt fidei populo 
christiano commissa, super quod sedet Jesus, quia 
per fidem in 891 cordibus eorum habitat Christus, 
Plurima autem turba, que sternebat vestimenta 
sua in via, multitudo est martyrum sanctorum, eor- 
pora sua ad initationem Christi opponentium ad 
supplicia. Ramos de arboribus cedentes, doctores 
sunt, catholicas ex Libris sauctis sententias extra- 
hentes. Quipraibant et qui sequebantur, clamabant, 
Hosanna ; qui unam eamdem confitentur fidem chri : 
stianam, et populus Judaicus in eadem fide prece- 
dens, et gentilis subsequens. Et quidem sensus hic 
per omnia approbandus est quia, sanus, et plene 


[) catholicus est. Verum nos istum approbantes, alium 


non autem alienum in hoc sancto Evangelio perqui- 
ramus, et sensus in eo moralis medullam perscru- 
tantes, ad zedificalionem morum ministerium linguse 
nosire convertamus. | 

3. Ego puto quod quotidie Dominus appropinquat 
Jerusalem veniens Bethphage, et Bethanis ad mon- 
tem Oliveti, mittens in castellum quod contra eos 
est duos discipulos qui ad eum perducant, super 
quod sedeat, jumentum, sed spiritualiter. Spiritus 
enim ante faciem nostram Christus Dominus, etsi 
cognovimus Christum secundum carnem, sed jam 
'nunc non novinius (II Cor. v, 16). Proinde querer- 


871 


SERMO IN DOMINICA PALMARUM. 


872 


dus est adventus ejus ad Jerusalem spiritualis, et A quia tunc ab eis perniciose discordamus, eum eo- 


quod hodierna die appropinquante tempore sacro- 
sancte passionis su: fecit in adventu suo in Jeru- 
salem, qualiter id adbuc quotidie actitare dignatur 
in nobis. Appropinquavit, ut ait Evangelista ; Jero- 
solymis. Ipsius appropinquare ad Jerosolymam, 
ejus 681 appropinquare ad animam. Non solum 
autem, sed ut suum appropinquare ad nos, no- 
strum est appropinquare ad ipsum. Nam cum longe 
ab eo peccando simus, quando ei bene vivendo ap- 
propinquaverimus, nisi primitus ipse appropinqua- 
ret nobis ? Sicut enim dicit Joannes, quod hec est 
Charitas, nonquasi nos dilexerimus Deum, sed quo- 
niam ipse prior dilexit nos (I Joan. 1v,10) : sic et 
nos dicere possumus et debemus, quod hac est gra- 
tia, non qua nos appropinquavimus Deo, sed quo- 
niam ipse prior appropinquavit ad nos. Appropin- 
quans itaque Jerusalem venit Bethphage, et Betha- 
nie ad montem Oliveti : innuens nobis, ut arbi- 
tror, in hoc sancto itinere suo non posse nos ad ve- 
ram perüngere pacem, nisi simus et per confessio- 
nem pure nos detegentes, et in preceptis prompte 
el humiliter obedientes, et aliorum necessitatibus 
per misericordiam pie compatientes. 

&. Nam, ut scitis, Jerusalem Visio pacis dicitur. 
Ad quam tunc recta οἱ regia via pergimus, si per 
confessionis puritatem, per obedienti& humilitatem, 
et per misericordie sublimitatem incedimus, Ecce 
tres virlules eximie, quarum primam impendere 
nobis debemus, secundam prelatis, tertiam vero pro- 
ximis nostris. Nam confessionem debes tibi ipsi, ut 
qui peccando te inquinasti, per confessionem te 
mundes. Secundam prelato tuo, ut obedias et sub- 
jaceas ei, qui pervigilat quasi rationem redditurus 
pro anima tua (Hebr. xim, 1). Tertiam vero pro- 
ximis tuis, ut eorum necessitatibus juxta vires 
Occuras, sed prodesse etiam supra vires exoptes. 
Primam designat Bethphage, que Domum bucce 
sonat. Secundam Bethania, quae Domus obedientise 
dicitur. Tertiam quoque mons Oliveti, quia oleum 
in Scripturis, ut scitis, misericordiam exprimere so- 
let. Fratres, unde bella etlites in nobis? Nonno ex 
imperfectione propria, qui, reddere nolumus que 
debemus nobis ipsis, quod prelatis, quod consorti- 
bus nostris? Nam si vellemus ire ἃ Bethphage ad 
Jerusalem, intra nos pervenire possemus; quia 
nunquam plenam habere pacem poterimus, quan- 
diu occultantes intra nos reatum nostrum, per pu- 
ram et humilem confessionem non detegimus. 
Nunquid inexpertis loquor ? Semper pene et ubique 
remordet conscientia, occultum jugiter vulnus men- 
tis oculis subjiciens, eamque super ipsius latebris 
anxie et dure reprehendens. O vermis, qui quan- 
diu vivit, nunquam interiora cordis comedere et de- 
psscere omittit, qui nunquam vivere, et per hoc 
nunquam rodere desinit, nisi eum mucrone purita- 
tis sn:e humilis confessio jugulaverit ? 

5. Si autem vellemus ire ad Bethaniam, pertin- 
gere possemus ad Jerusalem, etin pr&latis nostris; 


rum, que secundum Deum sunt, preceptis super- 
be contrahimus. Quod si 8999 montem Oliveti con- 
scenderemus, procul dubio tunc ciio ad Jerusalem 
veniremus. Prope enim est mons Oliveti Jerusalem, 
quia οἱ obsequium parit amicos, οἱ construeremus 
eam iu sociis nostris : quia lunc plena pace per- 
fruimur, cum pie pro invicem solliciti, mutuis ne- 
cessilalibus misericorditer condescendendo, ct dili- 
genter pro posse subveniendo compatimur. Videtis 
ergo non esse ab re, quod iturus Dominus Jerusa- 
lem, per Bethphage et per Bethaniam atque per 
rhontem Oliveti veluit transire : inlimans nobis pa- 
cis nobis esse occasionem el causam, et erga nos 
quidem confessionis puritatem, et erga prelatos 
nostros obedientiz alacritatem, et erga contuber- 
nales nostros misericordie compassionem. 

6. Mittit duos discipulos, ut eant in castellum 
quod contra eos est. Castellum quod contra disci- 
pulos Christi est, anima est peccatrix, qua per ob- 
Stinationem et elationem internis et spiritualibus 
Redemptoris nostri virtutibus contraria est. Talis 
anima turrim elationis, et murum habet obstiratio- 
nis, per terram perlinacie clausa, et per eminen- 
tiam superbie erecia. Hanc turrim facere aggressi 
sunt quondam illi filli Adam, de quibus ait Scriptura, 
quod proficiscentes de Oriente, campum invenerunt 
latissimum in terra. Sennaar (Gen. x1, 2). Qui sunt 
hi, nisi reprobi, inanis glorie cupidi,tumore super- 


Ὁ bie inflati? qui ab eo corde et opere discedentes, 


de quo propheta dicit, Ecce vir, Oriens nomen ejus 
(Zach. vi, 12), in contagiis fetide& conversationis 
per viam latam incedunt, que ducit ad perditio- 
nem : quia Sennaar Fetor eqrum dicitur. ZEdifice- 
mus,inquiunt, £urrim,et celebremus nostrum nomen. 
Hi sunt qui vocant nomina sua in terris suis, et al- 
titudinem in se construentes [forf. construunt] e la- 
tionis, amantes primos recubitus in cenis, el pri- 
mas cathedras in synagogis, et ealutationes in foro, 
et vocari ab hominibus rabbi (Matth. xxrmi, 6, '7). 
Et unde ruinosam hanc turrim erigunt ? Habuerunt, 
inquit verax historia, lateres pro saxis, et bitumen 
pro caemento (Gen. xi, &, 3). Saxa robur exprimunt 
bone operationis, lateres igne concoquuntur et in- 
durantur. Reprobi flamma libidinis exuruntur, et 
pertinaces efficiuntur : invidia bitumenest, concordia 
ciementum. Aiunt enim bitumen nasci de terra ful- 
mipata : et scimus in mente oriri invidiam, tumore 
superbie percussa. Camento simul junguntur lapi- 
des in edificio. Et que 'est alia virtus quam con- 
cordia, qua in charitatis sdificio conglutinantur la- 
pides vivi, ex quibus coelestis Jerusalem quotidie 
construitur ? Habent itaque lateres pro saxis, et 
bitumen pro cemento : quia fortitudinem deserentes 
bong actionis, luto se inquinant sordide libidinis; 
etabjicientes glutinum concordie, pertinaciam amr 
plectuntur invidise. 

7. Enormis quidem turris admodum : sed ne 
faciles possit prosterni, obsistit non modo sui ipsius 


873 


SERMO IN DOMINICA PALMARUM. 


874 


altitudo, sed et muri includentis eam fortitudo. Et À ille vocem suam, et dicil : Quiescite perverse agere : 


hoc est quod nostros conatus sepe effringit, cum 
contra castellum illud puguamus : quia facile ma- 
chinis et arielibus sancte predicationis tumorem 
in anima dejeceremus elationis, nisi tam invincibi- 
liter nobis, ut sic dixerim, in ea resisteret perlina- 
cia obstinationis. Quid enim erga eam poteris profi- 
ccre, quam insensibili quadam duritie adamantinam 
effectam nec preceptis vales flectere, nec consiliis 
attrahere, nec blanditiis mulcere, nec comminatio- 
nibus terrere, nec emendare denique flagellis, nec 
emollire beneficiis ? Nonne de ea dicas, pene esse 
impossibile ut curetur ? Verumtamen elsi apud ho- 
mines impossibile est, sed apud Deum omnia possi- 
bilia sunt. Mittit namque misericors Dominus et 


pius eloquium suum terre, inspirationem scilicel B 


hujusmodi infundens anims, δὰ quam velociter 
currit sermo ejus, non reversurus ad eum vacuus; 
sed faciet quaecumque vult, et prosperabitur in his 
ad quie. misit. illud. Unde et hic mittit discipulos 
suos in castellum hoc, quod contra eos est. Et ad 
quid ? Ui asinam quam in eo reperiunt alligatam, 
et pullum eum ea, solvant, et adducant ad eum. 
Qui jussa perficientes, uon solum solvunt et ad eum 
adducunt, sed ut prosperetur verbum de ore egre- 
diens in hisad qus& mittit illud, vestimenta sua im- 
ponunt, et eum desuper sedere faciunt. Ad hoc 
spectare videtur, quod qui emittit eloquium suum 
terre dat nivem sicut lanam, induens eos per justi- 


tiam, $99 qui primitus frigidi erant per culpam : C 


nebulam sicut cinerem spargit, infusa illis, qui ob- 
scuri erant per ignorantiam, notitia corruptionis 
su:x, concutit [al. concutiens] eos per penitentiam. 
Mittit crystallum suum sicut buccellas, illos sibi in- 
corporans per mansueludinem, qui obduraii erant 
per obstinationem. Sed qualiter opus illud salutis 
peragit ? Emittet verbum suum, et liquefaciet ea: 
flabit spiritus ejus, et fluent aqua (Psal. cxrvi, 15- 
18) ; uL euntibus duobus discipulis in castellum quod 
conira eos est, faciant de asina et pullo, quod modo 
breviter teligimus. 

8. Sed qui sunt. duo discipuli isti? Fortassis due 
ille eximie virlutes sunt timor et amor. Ille tristia 
comminando et aspera, per ausleritatem deterret : 
iste vero leta pollicendo et lenia, per suavitatem 
demulcet. Ille initium sapientie, hic nutem consum- 
matio est. Ille tibi aufert quod malum est, ut emun- 
deris a culpa: iste vero confert quod bonum, ut 
exorneris in justitia. Ille ab anima exhaurit iniqui- 
tatem, hic autem infundit ei sanctitatem. Hi duo 
angeli sunt, et de loco perditionis Loth educunt 
(Gen. xix), dum animam, quam eligit Deus, ἃ vitiis 
eripiunt. Hi duo spirituales Levite sunt, qui in 
commotione castrorum ad ostium stant tabernaculi, 
clangentes argenteis tubis (Num. x, 2-10) : quia ad 
ipsum mentis aditum silentibus quibusdam mentis 
clamoribus timor et amor insonant, quibus interna 
illa cogitationum collegia, et ad malum deserendum, 
et ad bonumexercendum incitant. Quasi tuba exaltat 


PaTRoL. CLX X XIV. 


iste vero : Discite benefacere (Isai. 1, 46, 17). llle: 
Evelle et destrue, et disperde et dissipa ; hic autem: 
ZEdifica οἱ planta (Jerem. 1, 10). Ille denique : Di- 
verte a malo ; iste quoque, Fac bonum (Psal. xxxmn, 
15). Isi duo viri sunt, qui botrum ad filios Israel de 
terra. repromissionis afferunt (Num. xum, 24), dum 
internis nostris meditationibus, quis sit ccelestis 
patri: fructus innotescunt. Hi duo nuntii sunt, 
qui Raab de destructione Jericho eripiunt (Josue 
vi, 23), dum animam quam suis Deus muneribus 
dilatat, ab hujusmodi perditione abstrahunt. Hi 
et duo isti, de quibus modo agimus, discipuli sunt, 
qui in hoc castellum missi, alligatam asinam et pul- 
lum solvunt, et ad Christum adducunt. 


9. De quo bene dicitur, quod contra eos est. Quid 
enim magis contrarium divino amori, quam tumor 
elationis ? Quid magis timori, quam pertinacia ela- 
lionis et obstinationis ? Est enim superbia, ut aliqui 
dicunt, amor proprie excellentie. Et quomodo, 
quamdiu inanis glorie cupidus propriam amas ex- 
cellentiam, illius perfecte honorem affectas et. glo- 
riam, de quo Paulus : Soli, inquit, Deo honor et glo- 
ria(I Tim. 1, 41). Sed et obstinatio, ut aiunt, insen- 
sibilis quedam est perünacia mentis, nolens ali- 
quando acquiescere, magis autem parata semper 
repugnare: quod quidem mortiferum malum, dum 
animam plene possidet, timoris nimirum divini sti- 
mulis insensibilem reddit. Sed castellum quod con- 
tra hos discipulos est, dum extra illud sunt, jam 
cum illis est, dum illud ingressi aliquandiu inira 
illud sunt. lllud quippe sibi potenter subjiciunt, 
quia amor dum c«olestem οἱ &«ernam, ac per hoc 
longe meliorem, quam ibi haberi potest, alibi ha- 
bendam esse celsitudinem asserit, nimirum turrim 
elationis prosternit. Timor vero, dum his qui attrita 
fronte indomabili corde sunt, seternum gehenne 
supplicium comminans promittit, murum profecto 
obstinatioue confringit. Et boc modo castellum hoc, 
dum ipsis extra illud degentibus contra eos est, 
ipsis intra illud commorantibus jam cum eis est. 
Unde fit ut, juxta quod vaticinatur [saias, civitas 
que dudum meretrix dicebatur, cujus babitatores 


ἢ homicide fuerunt, jam digne vocari possit civitas 


justi, urbs fidelis (Isai. 1, 24-26). 


10. Sed jam necesse est ut de solvenda asina alli- 
gata et pullo, εἱ adducendis ad Jesum, duo hi se 
discipuli intromittant. Dus sunt, fratres, virtutes 
homini valde necessarie, humilis videlicet simplici- 
tas, et agilis libertas. Illam asina, hanc autem pullus 
exprimere potest. Ásina enim jugo supponitur, pul- 
lus vero propria adhuc sua libertate potitur. Unde 
ad mansuetudinem nos invitans humilitatis Dominus 
Jesus, suum nobis offert jugum tollendum : Tollite, 
inquiens, jugum meum super vos. Mox autem quid 
sitjugum ejus tollere, innuit, dum subjungit: Ef 
discite a me quia mitis sum et humilis corde (Matth. 
3i, 29). Per pullum $94 vero libertatem esse ac- 

2$ ^— 


870 


SERMO ΙΝ DOMINICA PALMARUM. 


876 


cipiendam censuit, qui de viro vano in superbiam À affligatur, verbum Dei non est apud eum alligatum, 


erecto ait, quod quasi pullum onagri natum se libe- 
rum putat (Job xi, 42). Quod licet de quadam prava 
libertate accepit, de qua Paulus: Cum, inquit, servi 
essetis peccati, liberi fuistis justitiae (Rom. vi, 20), 
pro eo quod necdum jugo supprimitr pullus, 
libertatem nimirum, cujus agilitatem quodlibet ob- 
staculum non impedit, per eum exprimi posse 
demonstravit. In castello autem duo hec alligan- 
tur. animalia, asina videlicet et pullus, dum in 
anima peccatrice, qualem superius per castellum 
illud accipiendum esse docuimus, hse duse virtutes, 
simplicites scilicet et libertas, cum forte habentur 
δὰ intellectum, nequaquam tamen exercentur ad 
fructum. 

44, Vincula vero quibus alligantur si qusritis 
qus sunt, accipite confusionem pudoris, et iner- 
tiam timoris. Pravus siquidem in homine itidem 
pravo el simplicitatem pudor, et libertatem impedit 
timor, ne veràm in se videlicet illa humilitatem 
ostendere audeat, velista puritatem exercere prz- 
sumat, Plerumque enim quod maxima sit virtus 
humilis simplicitas, seu, si ita congruentius dicitur, 
simplex humilitas, nonnulli evidenur agaoscunt: 
sed duma prsesentis vite glora necdum exutum 
habentes animum viles haberi refugiunt, eam in 
opere nullatenus apprehendunt. Alii vero quam sit 
sublime quid puritas libertatis intelligunt : sed dem 
trepidi pavent vel optant, quod non est stabilis vel 


Qui etiam cum suos obsecret discipulos per man- 
Suetudinem et modestiam Christi, asserens se facie 
quidem humilem esse inter eos (/] Cor. x, 4), ipsi 
quoque Cephe in faciem apud Antiochiam resistit, 
quia eum esse reprehensibilem cernit (Gala£. 11, 11). 
Mirare iiaque eum et ibi per humilitatem submis- 
sum, et hic per libertatem erectum. Sanctus quidem 
Moyses, ut his aliquandiu immoremur, et super- 
bientem Pharaonem ex auctoritate premit (Exod. 
vil-X1Iv), et consulenti Jethro ex humilitate obedit 
(Exod. xvi, 13-26). Vir Domini Samuel peccatum 
se perpetrare existimat, si pro populo qui eum de 
principatu dejicit orat (1 Reg. xir, 23): et Agag pin- 
guissimum in frusta conscindere non formidat (1 Reg. 
xv, 33). Quomodo ratis sanctissimum admirabimus 
Eliam, videntes eum modo tanta humilitate submis- 
sum, ut vilis in oculis suis et contemptor sui accin- 
ctus lumbis humiliter currat ante Achab ; modo vero 
tanta auctoritate erectum, ut zelo zelans pro Do- 
mino exercituum, et. super idololatras tabescens, 
ipsos vita privare non formidet? (III Reg. xvu-xix.) 
Ejus quoque libertatem simplicem et simplicitatem 
liberam sequens discipulus suus sanctus Elissus a 
muliercula tangi nou  dedignatur (IV Reg. 1v), et ad 
Naaman principem non egreditur (ibid. 9-11), el 
regem Israel nec aiteuderet. quidem, nec respiceret, 
si non vultum Josaphat regis $90 Jude erubesce- 
ret (IV Reg. ui, 14). Hos itaque ceterosque ejusmodi 


sui juris, vel prava spe acquirendi illecti, vel inerti (δ viros solutam habuisse dixerim asinam humilitatis 


timore dimittendi concussi, nec voce eam nec opere 
exercere presumunt. Nonne etsi istis simplicitatem 
atque liberlatem, quantum quidem ad intellectum, 
inesse eonsideras, utramque tamen apud eos quan- 
tum a4 exercitium, alligatam esse ignoras? 

42, Ceterum electos suos Spiritus sanctus, qui in 
columba apparuit (Matth. πὶ, 16) et igne (Act. τι, 3, 
&), et in humilitate reddit simplices, ne per elatio- 
nem superbiant ; et in puritate audaces, ne per iner- 
tiam torpescant. Revocate in memoriam duos illos 
virtulis viros, dico autem prophetam David, et apo- 
stolum Paulum: et videte si non. utrumque habue- 
runt apud se animal istud, tam asinam simplicita- 
üs, quam pullum libertatis ; neutrum utique liga- 
tum, sed utrumque solutum. Ait enim sanctus David : 
Ludam coram Domino, et vilior fiam plus quam fac- 
lus sum, eroque humilis in oculis meis (II Reg. vi, 
.23). Merito dicit de eo Spiritus sanctus, quod erat 
quasi tener ligni vermiculus (II Reg. xxu, 8). Unde 
οἱ Dominum alloquens, in hanc vocem prorupit: Do- 
mine, nonest exaltatum cor meum, neque elatisunt 
oculi mei, neque ambulavi in magnis, neque in mi- 
rabilibus super me (Psal. cxxx, 1). En a:iua in cas- 
tello sancti David, Sed videte et pullum : Nonne qui 
oderunt te, Domine, oderam,et super inimicos tuos 
tabescebam ? Perfecto odio oderam eos, et inimici 
factisunt mihi (Psal. cxxxvin, 21, 22). Pullus quoque 
.parvulus est Paulus juxta nomen suum, οἱ modicus in 
mediodiscipulorum suorum: et cum undique tormentis 


et pullum libertatis: qui ut in. omnibus semetipsos 
humiliert, simplices et mansueti sunt ; et ut viriliter 
quidquid contra Deum est, persequantur, recti et 
liberi sunt. 

13. Sed si est in vobis aliquis, qui hrec duo ani- 
malia apud se habet quidem, sed alligata, necesse 
e»t ut dissolvendis eis se supra nominati discipuli 
iotromittant. Qui sint. autem discipuli hi, jam au- 
distis; quive animalia hec, qus etam vincula 
quibus alligantur. Et quis est qui heec apud se ani- 
malia habet, sed alligata ? cum videris aliquem s.b 
humilitatis habitu superbientem, magis qus cirea 
se sunt ornantem ad nitorem elationis, quam com- 
poneater ad decorem honestatis ; scito hunc asinam 
habere, sed alligatam. Bene instructus et edoctus 
est, αἱ perfecte sciat quam humiliter exhibere se 
debeat in incessu, iu statu, in gestu et habitu, in 
vultu et affectu, in omuibus denique moribus suis : 
sed dum se talem in veritate ostendere confuuditur, 
habet quidem apud se asinam siimpicitatis, sed alli- 
galam vinculo pudoris. Item cum deprebenderis 
aliquem ad insiar pravi speculatoris videre gladium, 
et non insonare buecina (Ezech. xxxin, 6); ad instar 
mercenarii videre lupum venientem, et fugere (Joan. 
x, 12); ad instar pigri el negligents coloni, scire 
spinas et vepres in horto Domini et cs&etera quaeque 
inutilia ac nociva ascendere, ei ad eradicanduu, 
seu etiam, quod minus est, ad succidendum manum 
non apponere ; sgnosce apud hune esse pullum, sed 


87 


SERMO IN DOMINICA PALMARUM. 


878 


alligatum. Prava quippe cernit,et eis licet forte cou- A habet, quia qui ad spirituale sanctse perfectionis do- 


scutire nolit : redarguere tamen ea pro persona et 
re, pro loco et tempore non presumit, et est alligaz 
tus apud hunc pullus vinculo timoris. ' 

1&. Sed videant discipuli, et solvant asinam : sol- 
vant et pullum, ui amor ordinatus pravum expellat 
pudorem, quatenus pravaleat simplicitas ; timor ni- 
hilominus ordinatus inertem  eliminel pavorem, ut 
vigeat libertas . Jam itaque animus ex non pio pius 
effectus, ita amet veritatein, ut odio habeat vanila- 
tein : ita timeat iucurrere quod poenale cst, ut timeat 
prO posse non persequi quod culpabile est. Si sic 
fieri contigerit in castello quod antea contra disci - 
pulos erat, soluta est asina , solutus est pullus : 
qui in anima quae dudum et per timorem elationis 
amori, et per pertinaciam obstinationis contraria 
erat timori, praevalet vigetque tam simplicitas, qus& 
omnem in eo fastum deprimat, quam libertas, quae 
pium erga alios zelum exerceat, 

45. Solvite, inquit, et adducite mihi. Quid est a 
discipulis solvi asinam, solvi ct pullum, nisi inter- 
venieute amore a pravo liberari pudore simplicita- 
tem, et mediante timore bono ab inerti liberari ti- 
more libertatem ? Soluta vero hzc duo animalia ad- 
ducuntur ad Jesum ; eum iutentione pura he due 
exercentur virtutes ad fructum v.r& salutis obtinen- 
dum. Nam quasi quis illa habet soluta, sed ad Jesum 
nou adducta, qui has. quidem viriliter exercet, sed 
pro eis vel favorem humanum, vel commodum ali- 


minium pcrüngere cupit, hec exercere necesse ha- 
bet. Spirituali nauique Domino duo valde necessaria 
sunt, potestas et ausus, ul videlicet nequaquam te 
esse Dominum agnoscas; nisi el te semper illicitum 
quid committentem  huiniliter judicare queas, et 
alios prave agentes, ut superius dietum est, pro re, 
pro tempore, pro persona et loco redarguere succen- 
sus audeas. 

17. Et adduxerunt asinam et pullum,et imposue- 
runt vestimenta sua, et eum desuper sedere fece- 
runt. Vestimenta discipulorum ornamenta sunt vir- 
tutum. Et quid est, eorum vestimenta imponi, nisi 
quaecunque ad amorem et timorem Dei excitare pos- 
sunt, conferri? [pse etiam Jesus desuper sedet, dum 
in his omnibus verse salutis supereminet appetitus. 
Primo asina et pullus a discipulis solvuntur ; se- 
cundo ad Jesum adducuntur; tertio eorum vesti- 
menta imponuntur; novissime vero desuper ipse 
sedet Jesus. Et ad quid ista? Utique ut primo sancta 
quieque faciamus, operantes bonum ad omnes ; se- 
cundo, ut soli Deo in nis omnibus placere appeta- 
mus, qua&rentes vitam &lernam ; tertio vero , ut iu 
bono semper magis ac magis proficere studeamus. 
ad interiora nos extendentes, et sic venire cupiamus, 
et apparere ante facien Dei, desiderium habentes 
dissolvi, et esse cum Christo. Plurima autem turba 
straverunt vestimenta sua in via; pro eo quod bona 
sua interne in nobis cogitationes deponunt in imo. 


quod lerrenum, non autem premium vere salutis C Alii autem cedebant ramos de arboribus et sterne- 


quarit. Vides ergo quia non sufficit, quod asina in 
castello tuo et pullus solvuntur, nisi et soluta ad Je- 
sum adducantur : quia, secundum Pauli sententiam, 
reddit Deus unicuique secundum opera sua,his qui- 
dem qui secundum patientiam boni operis, gloriam 
et honorem et incorruptionem, sed quarentibus vi- 
lam eternam (Rom. 6, 1). In eo itaque quod glo- 


riam et honorem et incorruplionem his redditurum 


Deum ait,qui secundum patientiam sunl boni operis, 
asinam solutam csse et pullum intellige. In eo vero 
quod audis hzc illis redditurum, qui quserunt vitam 
selernam, adductam ad Jesum et asinam et pullum 
agnosce. 

16. Sed hasc alta et profunda sunt, solisque per- 
feciis conveniunt,qu& cliam sunt quie perfectos fa- 
ciunt, Perfectum namque te dixerim, cum te video 
instantia jugi, et te ipsum in cunctis motibus tuis 
disiriclo judicio reprehendere, et erga proximos 
tuos pio zelo fervere. Ideo si ad perfectionis hujus 
cupis fastigia conscendere, cum tibi [ua resistit pu- 
sillanimitas, ne hec audeas cxercere, scito $36 te 
sine his perfectum esse non posse. Unde et i:tis 
Dominus discipulis : δὲ quis, inquit, vobis aliquid 
dixerit, dicite quia Dominus his opus habet. Quis 
euim discipulis asinam solvcentibus et pullum aliquid 
dicit, nisi cogitatus in nobis fatuus, qui dum tumi- 
dus est , amori quidem in nobis, ne puritatem sim- 
plicitatis, et dum timidus est, timori, ne liberet vi- 
. gorem libertalis, contradicit? Sed Dominus his opus 


bant in via; quia non solum in bonis operibus se hu- 
miliant, qu& ad corporalein pertineut exercitationem, 
qu& ad modicum, juxta Apostolum , utilis est, sed 
et ipsos spiritualium sensuum ramos, quos de subli- 
mibus contemplationum arboribus cedunt, in imis 
dejiciunt, quos ad pietatem spectare dubium non est, 
qua ad omnia utilis est (I Tim. 1v, 8). 

18. Non solum autem in cunctis bonis exlerio:i- 
bus corporis, el ia universis interioribus fructibus 
spiritus se humiliant, sed et inter omnes quas ha- 
bent virlutes seu per naluram insertas, seu per gra- 
liam | superadditas, precibus insistunt devotis pro 
salute seterna : quia,qui pricebantet qui sequebantur 
clamabant, Hosanna. Festinanter ista percurrimus, 
quia ad finem sermonis properamus. Sunt iu nobis 
affectus boni quidam per naturam, quidam per gra- 
tiam. Et illi quidem pr&eunt, isti aulem sequuntur, 
Qu:edam nobis bona inseruit natura : sed quia ad sa- 
lutem non erant sufficientia, quod minus contulit 
ipsa,superaddidit gratia. Sciendum tamen,quod, sic- 
ut ex gratia sunt bona conscientig, sic ex gralia 


bona suut nature ; sed illa ex gralia oreatrice sunt, 


h&c autem ex salvatrice, Ex illa habent bona natu- 
re utinchoentur, ex ista ut augeantur, et aucta ut 
perficiantur. Sed in piis cogitationibus et circa salu- 
lem suam soliicite vigilantibus,tam prseuntia naturte 
quam subsequentia gratiee clamant.Hosanna : ut ad 
obtinendam salvationem seternam, non tam de. me- 
ritorum fidant qualitate et quantifate, quam de ora 


819 


tionum pura assiduitate οἱ assidua puritate. Hosi 
namque, ut dicitur, Salvifica interpretatur. Quod 
autem subauditur (a1. subditur] Anna, affectuosum 
orantis exprimit motum . Humiliemus itaque nos, 
fratres, in omnibus bonis nostris tam internis quam 
externis : et inter multas virtutes tam ex natura no- 
bis insertas, quam ex gratia nobis superadditas, to- 


OGERII 


880 
tis medulis cordis clamemus, Hosanna. Igitur , non 
solum injustum, sed et si habuerimus quidpiam 
justum, non respondeamus ei ; sed nostrum cum 
bono Job judicem deprecemur (Job tx, 15), quem 
dominationes adorant, tremunt potestates, Deum 
omnipotentem, viventem, el regnantem in omnia sz- 
cula seculorum. Amen. 








B. OGERII 


ABBATIS LUCEDII ORDINIS CISTERCIENSIS IN DIOECESI VERCELLENSI 


SERMONES XV 


De sermone Domini in ultima coena ad discipulos habito. 


Ζ9 7 Auctorem antea ignotum primus indicavit pi& memoria cardinalis Bona, ex veteri codice ab- 
batie Stafarda, diecesis Salutiensis : qui codez nunc Taurini asservatur in bibliotheca Serenissimi 
Sabaudie Ducis. In. Sermone 13, num. 1, luculentus est locus pro immaculata B. Marie conceptione. 
Cisterciensem se prodit auctor in Sermone 10, num. 12. Sunt qui existiment Ogerium seu Oglerium 
vixisse ipso tempore S. Bernardi. At posteriorem aliquanto fuisse probat Manrique, idque suadere videtur 
Ogerii sententia de immaculata sanctissima Virginis conceptione, que Bernardi evo necdum recepta erat. 


PROLOGUS. 

Peschalibus dapibus esuriens saturari quicunque 
requiris, mensula nostra posita est, qu& nulli veta- 
tur edenti. Ibi refici poteris ex micis, quse remanse- 
runt de mensa Domini. Nam ille dulcissimus Pa- 
nis, qui de se ipso ait , Ego sum panis vivus qui de 
celo descendi( Joan. v1, 54), dum esset in mundo, 
satiavit non mediocriter filios suos ; illos videlicet 
quibus ascensurus ad Patrem, ait : Filioli , adhuc 
modico tempore vobiscum sum (Joan. xni, 93). Sed 
ascendens in ccelum dimisit reliquias suas parvulis 
suis ; quas, dum illum beatissimum panem Angelo- 
rum, Dominum meum Jesum, quererem gemens et 
plorans, queque pretiosa mundi pro illo ineffabili 
cibo dare deliberans, evangelista Joanne in volun- 


tate Domini propinante accepi. Sed quicunque ad C 


hanc mensulam servuli Christi sedere voluerit, non 
sine lacrymis, qu&es0, accedat; el, si accesserit, sal- 
tem sine gemitu non recedat. Nam in ea invenies 
cibum non ventris, sed mentis : non holocausta me- 
dullata, nec boves cum hircis ; sed illum Agnum de 
Virgine natum , qui coram percutientibus se obmu- 
tuit, et non aperuit os suum (Isa. Lii, 77) ; cui con- 
fitetur anima mea, et sanat eam, qu& peccavit ei. 
Ille mihi sit via in hac opusculo , et in omnibus ac- 
tionibus meis, ut illo duce qu& gessero, incipiam et 
finiam, ut annuntiem nomen Domini in Sion, et 
laudem ejus in Jerusalem , ut dum convenerint po- 
. puli in unum et reges ut serviant Domino, merear 
illum videre in bonitate clectorum suorum, et laetari 
in titia gentis sue, qui est benedictus in ssecula. 


SERMO I. 


Ante diem festum Pascha, sciens Jesus quia venit 
ejus hora ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, 
cum dilexisset suos,qui erant in mundo,in finem 
dilexit eos, etc. (Joan. xut, 1, 9). 

1. Verbum Patris, Filius Dei, quod pro salute 
generis humani Verbum caro factum est et habita- 
vit in nobis (Joan. 1, 14), cupiens instruere οἱ infor- 
mare sd exempla humilitatis sequenda discipulos, 
et per illos omnes credentes in eum ; cum appro- 
pinquasset hora illa piissima, qua caro, quam de 
intemerata Virgine sumpserat Maria, tam triste 
esset perpessura supplicium ; ab illo nobili sug tem- 
poralitatis extremo convivio surrexit, vestimenta de- 
posuit, aquam in pelvim misit, et pedes discipulo- 
rum lavit. Et hoc est quod Joannes evangelista ait : 
Ante diem festum, eic. Talis crat mos et consuetudo 
Judeorum, ut illum diem haberent solemnem,quan- 
do illis Dominus mare Rubrum divisit in duas par- 
tes, eL deduxit eus per medium ejus, οἱ excussit 
Pharaonem et virtutem ejus in eodem. Hic est ille 
dies festus Pasche, de quo dictum est : Ante diem 
festum Pascha : nam Pascha interpretatur Transi- 
ws. Nam appropinquabat illud piissimum Pascha, 
quo verus Moyses per mare Rubrum debebat trans- 
ire; et non post quadraginta annos, sed tantu 
post quadraginta dies in terram promissionis intra- 
re. Ille dies Jud&orum festus erat umbra, quo patres 
eorum $98 transierunt de /Egypto :sed ille fuii 
veritas, quo Christus transivit de hoc mundo ; et sic 
n0s fecit transire de vitiis ad virtutes, de morte ad 


881 


SERMONES DB VERBIS DOMINI IN CENA. 


882 


vitam, de mundo ad clum, pronobis victima factus A xit : sine modo eum diligere debes. Modum dilectio- 


et sacrificium, se ipsum Deo Patri inara crucis offe- 
rens holocaustum. Ante diem festum Pascha, etc. 
Quid ergo est, o sancte Joannes, quod dicis festum ? 
Nonne dies festus, dies est gaudii οἱ ᾿ϑ {18 Ὁ Putasne 
dies ille est letiti; et jucunditatis, quo Agnus in 
crucis levatur immolandus stipite, opprobrium ho- 
minum factus, et abjectio plebis; quo pre dolore 
sol obscuratur, petrae scinduntur, et tota contre- 
miscit orbita mundi; ubi Mater sic plorat, et ejus 
dilectus Joannes? Potius ille dies fuit luctus, quam 
risus οἱ l:titia sanctis et electis : sed Judzis letitia ; 
tibi et Apostolis tuis tristitia. Judzorum letitia ver- 
tetur in luctum; et tristitia Apostolorum est versa 
in gaudium. Sequitur : 

2. Sciens Jesus quod venit ejus hora, ut transeat 
ex hoc mundo ad Paírem. Jesus hebraice, latine 
Salvator interpretatur. Iste est ille salvator fortissi- 
mus, qui ulterius vinci non potest et. salvat omnes 
sperantes in se. Semel pro te, chrisliane, victus est, 
imo mortuus : sed noli flere, quia surrexit a mor- 
tuis, et mors illi ultra non dominabitur. Oportebat 
illum mori pro salute mundi, et resurgere tertia die ; 
et predicari in nomine ipsius poenitentiam et re- 
missionem peccatorum per omues gentes (Luc. 
xxiv, 46, 47), quoniam ipse sic disposuerat : et hoc 
est quod dicitur, Sciens Jesus quía venit ejus hora, 
etc. Hic est illa hora, de qua superius timens mori 
secundum carnem ingemuit, et ait : Nunc anima mea 
turbata est valde. EL quid dicam ? Pater salvum me 
fac ex hac hora. Sed propterea veni in hanc horam 
(Joan. xu, 27). Timuit Christus mori, ut tu non 
timeas mori, confidens in eum qui suscitavit Jesum 
a mortuis tertia die. In illum tantum, qui suscitavit 
Jesum, est confitendum. O tu, christiane, ne de hac 
infirmitate desperes. Docuit quid tunc et in omni- 
bus periculis mortis debeas dicere, ad quem confu- 
gere, quem invocare, in quem sperare : in Patrem 
Deum qui non potest despicere sperantes in se, 
cum attestatione bonorum operum. Bonorum dico, 
quia sine meritis aliquid sperare non spes, sed 
presumptio debet dici. Tu itaque talia fac opera tua, 


nis excessit te diligendo, 99 pro te moriendo : 
tu, quantum eum diligere debes, non potes. Dilige 
eum ex toto corde, ex tota mente et omni anima, 
et omnibus viribus tuis. Hoc tantum querit, ultra 
non quserit , hoc fac et vives. Sequitur : 

3. ELcena facta, cum diabolus jam misisset in 
cor, ut traderet eum, Judas Simonis Iscariotis. Hic 
innuitur coena esse parata, sed nondum transacta ; 
quia postea recubuit, et buccellam Juds tradidit. O 
Juda infelix! o discipule pessime, mercator ne- 
quam! Tibi ccena parabatur, eta te dator coense 
tradebatur. Ὁ mis?r Juda! o male confessor! o de- 
sperate pcenitens ! dixisti, Peccavi tradens sanguinem 
justum (Matth. xxvir, &), οἱ laqueo desperationis te, 
miser, suffocasti. Iste, ut arbitror, fuit. filius Simo- 
nis Schariotis. Simon dicitur Obediens : sed qualis 
vir iste Simon fuerit. Deus scit ; ego autem nescio. 
Schariotis dicitur a vico in quo "ortus fuit, qui alio 
nomine Marmotis dicitur, sive mala mors. Et me- 
rito de mala morte fuit, quia sic mala morte periit. 
Diabolus miserat in cor per suggestionem, ut trade- 
ret eum, non credens illum esse Deum. Nonne con- 
tresmiscis recogitans, christiane, et tu, monache 
sancti Benedicti, quid actum est de discipulo Chri- 
sti? Diabolus misit in. cor ejus, ut traderet Vitam, 
et tradens Vitam, per laqueum desperationis se οἱ 
vitam perdidit. Si lupus non timuit intrare in gre- 
gem Domini, unam de duodecim tam pauculo nu- 


Ὁ mero mactare et perdere; quid facturus est de 


grege commissq,pastori ? Unusquisque vestrum, fra- 
tres charissimi, videat ne sit sicut Judas. Videte 
quomolo caute ambuletis, non quasi insipientes, 
sed ut sapientes, cauti contra callidi hostis insidias. 
Misit in cor Jude, ut traderet Dominum. Quid est 
tradere Dominum? Vendere Dominum. Quid est 
vendere? Alienare, Dominum vendit, qui ἃ se Do- 
minum alienat. Dominum alienas a te, si depellis 
eum a te. O monache Dei, o discipule Christi, audi 
me, audi consilium meum. Te diabolus querit evel- 
lere, te extrahere de grege Domini. Vide ne consen- 
tias ei, vide necredas ei. Mendax est, et pater ejus. 


ut ei in hora mortis, in veritate dicere possis : In D Te vult occidere, te. vult mactare, te vult perdere 


te,Domine,speravi,non confundar in eternum(Psal. 
xxx, 2). Hanc horam prsgscivit, hanc horam elegit, 
ut in ea per mortem de hoc mundo transiret ad Pa- 
trem secundum humanitatem, a quo nunquam re- 
cessit secundum divinitatem. Illa hora est finia ille, 
de quo dicitur : Cum dilexisset suos qui erant in 
mundo, in finem dilexit eos. Cum  dilexisset suos 
pro eis homo factus, in tantum eos dilexit, quousque 
ad mortem dilectio eum perduxit, Te dilexit in mor- 
te, ut tu dilectione ejus possis transire de mundo 
ad Patrem. Te dilexit in finem, ut tu in ejus dile- 
ctione usque in finem permaneas : quod quidem si 
feceris, procul dubio ad Patrem transibis : in cujus 
dilectione qui usque in finem non permanserit, in 
veritate dico, in :ternum peribit. [n ejus dilectione 
modus amoris nullus esse debet. Sine modo te dile- 


secum in gehennam. Cavete a loculis, cavete a mar- 
supiis : fovese diaboli sunt. Heu, quot in illis perdi- 
dit, quot in illis. interfecit! Dicitur de Juda, quia 
fur erat, et loculos habebat (Joan. xit, 6), etc. Iste. 
dum sitit lucrum, tendit ad laqueum : dum perdit 
vitam, lucratur mortem. Heu, quot loculi, heu, quot 
marsupia sunt in monasteriis sancti Benedicti! her, 
quot cucullati, super auriculas tonsurati, habent 
marsupium mentis, habent loculum proprie voluu- 
tatis, marsupium murmurationis, detractionis, vaya- 
tionis, superbire et livoris, invidi& et male volun- 
tatis! Sed mementote, fratres dilectissimi, quod qui 
talia agunt, Judam traditorem sequuntur : οἱ ideo, 
nisi se emendaverint, regnum Dei non possidebunt. 

&. Estote, quiso, dilectissimi, discipuli Christi, 
non in falsitate, sed in veritate; non in veste, sed 


883 


ἰὴ corde; non in ata tonsura, sed in mente pura. 
Judam derelinquite desperantem, Petrum sequimini 
vere poenitentem : Judam derelinquite desperantem 
in barathro inferni, Petrum sequimini qui est in 
gloria paradisi ; tenete lacrymas Petri. Qnod si fe- 
cerilis, pervenielis ad gloriam Petri, per Jesum 
Christum Dominum, cui confitetur anima mea, et 
sanat eam, quia peccavit ei, qui cum Patre οἱ Spiritu 
sancto sit benedictus per cuncta ssecula. Amen, 
SERMO II. 
Invers. 3-19 cap. xiu Joannis. 

1. Sicut auris non potest. satiari auditu, nec ocu- 
lus visu; sic nos nunquam sati ri debemus enarran- 
dis piis operibus Christi. Nam mihi dulcia sunt su- 
per mel et favum, et chariora super millia auri et 
argenti, et his saturari non possum. AÁmpliticet mihi 
Dominus desiderium meum, et lzetificet me in jucun- 
ditate vultus sui, cum omnibus diligentibus eum, de 
quo in consequeniibus dicitur : Sciens Jesus quia 
omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deoezivit 
et ad Deumvadit, surgit acena, et ponit vestimenta 
sua. EL cum accepisset linteum pracinzxit se, et misit 
aquamin pelvim, et cepit lavare pedes discipulorum, 
eLextergere linteo quo erat precinctus. Sciens quia 
omnia dedit ei Pater in manus, et hoa: et mala: 
600 mala in usum, et bona i: effectum : de malo 
proditionis Jude fecit bonum relemptionis nostra. 
Velsciensquia omnia dedit ei Pater in manus; quare 
omnia subjecit sub y'edibus ejus, oves et boves, in- 
super et. pecora campi : e£ sciens quia a Deo exivit, 
non eum deserens ; οἱ ad Deum vadf$, nox nos dere- 
linquens; surgit a cona, etc. A Dco exivit, quia de 
sinu Patris in uterum beate Virginis venit: quia 
cum in forma Dei esset, nou rapinam arbitratus est 
esse se equalem Deo, sed semetipsum exinanivit , 
formam servi accipiens, in similitudinem hominum 
factus, et babitu inventus ut homo (Philipp. n, 6, 7). 
À Deo quoque exivit, cum talem se hominibus pre- 
buit, qui posset videri et t3ngi : imo, quod non sine 
magno gemitu cordis, et fluvio lacrymarum stilo 
commendare deberem, scilicet ligari, colaphizari, 
flagellari, conspui, et ad ultimum occidi, et hoc est 
quod dicitur, a Deo exivit. Sed noli flere, boue mo- 
nache, quia scquilur, ad Deum vadit. A4 Deum va- 
dit, quia resurgens ex mortuis jam non moritur ; 
mors illi ultra ::on dominabitur (Rom. vi, 9). Ad 
ecelos ascendit, sedet ad dexteram Patris, constitu- 
tus ἃ Deo judex vivorum et morteorum. Et hoc est 
quod dicitur, surgit a cena : nam a coena surrexit, 
quia de sinu Patris, ubi ccenabat cum angelis, ad 
homines venit, trabeam nostre mortalitatis assumens. 

2. Vestimenta quodammodo deposuit, cum semet- 
ipsum exinanivit. Sibi uniendo humanam naturam, 
linteum accepit, el preecinxit se : quia naturam hu- 
manam se induens, in ea se virtute precinxit, οἱ 
de hoste superbo gloriose !riumphans Rex glorise 
est factus, et Dominus virtutum. Aquam misit in 
pelvim, et pedes discipulorum lavit. Quid est 
aqua? quid est pelvis? Iste est aqua illa bene- 


OGERII 


884" 
dicta, qua sordes mentium lavat, leprosos mun- 
dat, c:ecos illuminat, sanat -:egrotos, justificat im- 
pios, ressuscitat mortuos. Ad hanc aquam Dominus 
meus Jesus invitat sitientes, dicens. : Si quis sitit, 
veniat ad. mé, et bibat (Joan. vu,3T). Aqua ista 
Spiritus sanctus est. Aqua ista est illa de qua Jere- 
mias ait : Dereliquerunl fontem aque viva. et fode- 
runt sibi cisternas dissipatas,qua continere non. va- 
lent aquas (Jerem. n, 13). Pota me, Domin», i-to 
fonte, ut non sitiam amplius. Nam sitit antm1 mea 
ad istum fontem vivum. O si attig»ro fontem istum ' 
o si sati;bor cum dulcissimo fon'e! Putas, veniet: 
tempus, quo plenarie de co possim haurire? et 
quando? et si aliquando, quare non modo? quil 
dicam, quid faciam, qiia Dominus meus differt ad 
me venire? O dulcissime Jesu, sint mihi lacryme 
refectionis assiduz, donec dicatur animse mes: 
Gaude et letare. Ecce quem queris, e:ce quem 
desideras, ecce pro qu^ ploras : ecce Dominus tuus, 
ecce Deus tuus, Pa'er et Filius οἱ fons desideratus 
S iritus sanctus. Modo inebriare a deliciis paradisi. 
Aqua ista, fratres mei, Spiri'us sanctus est. Ipse de 
S* sic inebriet mentes nostras, ut. preter eum nihil 
aliud diligamus. Pelvis illa, i» qua Dominus Spiri- 
tum sanctum posuit, est Ecclesia fidelium, in qua 
per lavacrum regenerationis Spiritus sanctus eordes 
credentium lavat. Quo dicit:r : Pedes apostolorum 
lavit, audi immunditias eorum vestigia sequentium. 
Vcl possumus dicere quod pelvis, sive. receptaculum 


Ὁ Spiritus sancti, corda Apostolorum f:erunt, quibus 


Dominus Spiritum sanctum infudit : et eorum pedes 
lavit, qui1 in file catholica, qum fideles vehit ad 
coelos, quam pulvere infidelitatis fuscatam tenebant, 
penitus expulsa rubigine per Spiritum sanctum con- 
firmavi!. 

3. Possumus et aliter dicere, si te cum amore 
Christi audire delectit. Sed non sinc lacrymis aeci- 
pia:, quzeso, quod sine lacrynis scribi non debet. 
Aquam in pelvim misit, quia pro tuo amore moriem: 
delicias reputans, in crucis stipile pium cruorem 
fudit, Et lavit pedes Apostolorum, id ^st vestigia 
credentiun. mundavit, quai sordida eraut peceatis. 
Et extersit linteo quo erat precinctus, humana sci- 
licet carne, qua erat indutus : quia cjus passio pec- 


D ctorum. nostrorum est vera purgatio. Vel ccenam 


Domini qui passionem ejus assignare voluerit, a 
tramite veritatis se exorbitare non credat. Hic cena 
ista passionem significat. Sicut post ccenam non fit 
prandium :sic Christus postquam semoel passus est, 
non iterum patitur. Surgit a cana, (os! passionem: 
ponit GO vestimenta, scilicet priorem infirmita- 
tom : linteo se precinzit, eadem carne jam immor- 
t-li. Aquam in pelvim mittit, quia per Baptismatis 
lavacrum credentes lavit a peccatis. Et extergit lin - 
teo, quo est preecinctus, quia pro nobis interpellat Pa- 
trem gemitibus inenarrabilibus, sibi ostendendo snam 
humanitatem. O mira et inexquisita pietas! o inse- 
stimabilis bonitas! o nova et inaudita humilitas ' 
Christus Dei Filius, de pura et intemerata Virgine 


885 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


.ι 884 


natus, Rex regum et Dominus dominantium, surgit A facere volo. Dicit ei Petrus : Non lavabis mihi pedes 


a coena, vestimenta deponit, se linteo cingit, aquam 
in pelvim mittit. Ánte discipulos reverenda genua 
flectit, humilis et proclivus pedes discipulorum lavit. 
O quis unquam audivit talia? o quam stupenda pie- 
tas; mira Dei clementia ; lavit pedes discipulorum, 
qui de nihilo cuncta creavit. Quid tibi videtur, qui- 
cunque es, homo quem ira accendit, superbia con- 
sumit, ira perturbat, superbia devastat; promptus 
ad iram, festinus ad superbiam? O superbe, o ger- 
men diaboli, o apostata christiane, o serve nequam ; 
Quid libi videtur de Creatore tuo, de Deo tuo? Pro- 
nus lavit pedes discipulis : et tu dedignaris humiliari 
fratribus offensis? O serve male, semen Chanansi 
et non Juda, qui es per auctorem superbis dece- 
ptus; cur non consideras quis est ille, quem per 
superbiam sequeris; et quis est ille, quem per hu- 
militatem imitari contemnis? O quam malus est ille, 
quem sequeris; et quam bonus est ille, a quo de- 
vias! Ille est diabolus : iste vero Deus. Elige quem 
imitari sit melius. O superbe, nonne frons tua eru- 
bescit? Erubesce, vas stercorum, ulterius habere su- 
perbiam. Án ignoras quia Deus superbis resistit, 
humilibus autem dat gratiam suam? Exue veterem 
hominem, et indue novum, videlicet Dominum Je- 
sum, et reformabit corpus humilitatis tue configu- 
ratum corpori claritatis suse. Disce, quseso, ulterius 
habere humilitatem per humilitatis auctorem. Nam 
de eo sequitur : 


&. Venit ad Simonem Pelrum. Et dixil ei Petrus : 


in eternum. Absita me,Domine,ut mihilaves pedesin 
teeternum,in aliquo tempore.Respondit Jesus : Sí non. 
lavero te, non habebis partem mecum.Quod dicit, £e, 
et non, Pedes, synecdoche ibi est, quando quod est 
parüs, toti attribuitur. Ego sum aqua lavans, ego 
sum aqua sanctificans; nisi te lavero, non habebis 
partem mecum. Petrus audiens, non habebis partem 
mecum, totus intremuit : nihil jam contrauicens Ma- 
gistro, non tantum pedes, sed totum se offert ad 
abluendum,dicens: Domine,non tantum pedes meos, 
sed et manus et caput. Quid est quod dicis, Non ha- 
bebis partem mecum? O quam amarum est quod di- 
cis, non habebo partem tecum! Nonne tu vita mea, 
dulcedo mea, tota spes mea, salus mea, et omne de- 
siderium mevm? Ecce me, fac quidquid vis de me, 


B iava pedes, ΦΘΦ et non solum pedes, sed et manus 


et caput. 

5. Sed, o Domine Jesu, cum hoc sit verum, quod 
nullus possit parlem habere tecum, nisi prius lave- 
ris eum, miserere mei, miserere mei. Ego sum ille 
totus peccator, totus immundus, totus sordidus ; 
partem tecum habere cupio, tecum partem habere 
desidero. Ne despicias me, Deus salutaris meus. 
Propitius esto mihi peccatori; lava sordidum, 
lava inquinatum, lava pedes, lava manus, lava 
caput, imo totum corpus, lava mentem, lava 
animam, lava me interius et exterius; lava me 
ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me. Si 
laveris me, super nivem dealbabor (Psal. t, &, 9). 


Domine, tu mihi lavas pedes? Respondit Jesus, et (v Ὁ Domine Jesu, quis dabit, mihi ut venias in cor 


dixit ei : Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem 
postea. Quando Dominus Jesus pedes discipulorum 
lavare crepit, prius ad primum discipulorum venit. 
Et idem Petrus expavescit, quod Deus lavit pedes 
homini. Nam pavore perterritus, non potuit susti- 
nere Dominum ad pedes suos humiliatum. Vide- 
ral eum aquam in pelvim mittere, se linteo accin- 
gere; et mirabatur. forie quid vellet facere. Sed 
postquam vidit illum ante pedes suos vas cum aqua 
portare, genua flectere, etad lavandum se prepara- 
re; multo supra quam dici potest miratus, expavit. 
Et magno timore percussus, inremuit et exclama- 
vit, dicens : Domine, tu mihi, lavas pedes ? Creator 
creatur&, Deus homini, Dominus servo, Magister 
discipulo, imo illi qui factus est ex limo, ille qui fe- 
cit omnia ex niliilo? Surge, Domine; surge, Deus 
meus. Quid vis facere? Non possum sustinere, non 
possum ferre. Oculi mei te videre refugiunt, sic 
proclivum, sic prostratum ante pedes meos. Surge, 
Creator; surge, Deus meus, lux mundi, vita mea, 
gloria mea : noli facere quod te video facere velle. 
At Jesus ait : Quod ego facio, tu nescis modo; scies 
autem postea. Ac si dicat : Noli timere, noli expave- 
scere.Revera, Petre, magna sunt hec humilitatis indi- 
cia,sed cito majora videbis. Sine modo, quia sic opor- 


tet fieri; licet nunc ignores hujus rei mysterium, scies - 


postea. Mysterium est, exemplum est quod iturus 
ad Patrem tibi relinquo. Ideo noli prohibere, quod 


meum, et inebries me aqua tua, ut obliviscar mala 
mea preterita, et verbum bonum ampleetar te, 
vita, quee nunquam morieris in eternum. Dulcis ci- 
bus anime mes, veni, Domine, et noli tardare. 
Exspectat anima mea peccatrix, ad sufficienter poe- 
Bitendum et ad bene vivendum, (ue gratie inspira- 
tionem.Dixisti Petro : Qui lotus est,non indiget nisi 
ut pedes lavet. Ego noa sum Petrus lotus, totus la- 
vari indigeo. Me tibi committo, fac de me quidquid 
vis. Tu autem, Domine, in szeternum benedictus per- 
maneas. Qui lotus est,non indiget nisi ut pedes la- 
vet. Hic innuitur Ápostolos esse baptizatos, sed non 
lrgimus ubi. Qui lotus est bap!'ismo, totus cst mun- 
dus. Sed quia iterum terrens inhabilationis pulvere 
inquinatur, iterum opus est pedes lavare. Quos lavat 
Dominus interpellans pro nobis; et nos ipsi oran- 
do, in cootritione cordis, et compunctione laeryma- 
rum, 

6. llle etiam qui in otio studet veritati, dum in 
aliis pulsanti sponse aperire pergit, pedes inquioat : 
quia veritas hnmiliter auditur, sed sine periculo non 
predicstur. Hac enim sponsa in Canticis caotico- 
rum se vitare velle demonstrat, ubi eam sponso erz- 
hortanti ad preedicationem, sic inquiens ait : Exzspo- 
liavi me tunica mea, quomodo induar illa? lavi pe- 
des meos,quomodo inquinabo illos?Dixerat ei spon- 
sus : Aperi mihi, soror mea,amica mea,immaculata 
mea, quia caput meum plenum est rote, el cinciqunit 


887 


OGERII 


mei guttis noctium (Cant. v, 3, 2). Ac si dicat : O A magister, ego sum Dominus. Ego sum magister 


Soror mea, cohsres mea, amica mea, conscia se- 
eretorum meorum ; columba mea Spiritu sancto il- 
lustrata, immaculata mea terrenis curis exuta, 
Aperi mihi, id est, fac mihi pervia corda erran- 
tium praedicando. Caput meum plenum esl rore; 
id est, deilas mea circumdata charitatis fervore est. 
Et cincinni mei guttis noctium ; id est, collectiones 
fidelium sententiis hereticorum. Ad quem sponsa : 
Exspoliavi me tunica mea, quomodo induar illa? id 
est, deserui seeularia, quomodo repetam illa ἢ Re- 
movi me a prtsdicatione, quomodo reincipiam ὃ 
Lavi cogitationes et affectiones, quomodo inqui- 
nabor sordibus mundi? Sed hos pedes discipulis 
lavat Dominus per sponsionem su: orationis, ubi 
dicitur : Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos 
dimittimus debitoribus nostris (Matth. vi, 42). 

7. Quod sequitur : Vos mundi estis, sed non om- 
nes, exponit Evangelista, cum dicit : Sciebat Jesus 
quis eum erat traditurus; propterea dixit : Non estis 
mundi omnes, Sequitur : Postquam lavit pedes eo- 
rum, et accepisset vestimenta sua, cum recubuisset, 
dizit iterum eis : Scitis quid fecerim vobis, ego Do- 
minus et magister? Exemplum enim dedi vobis,ut et 
vos ita faciatis. Hoc si memorie commendastis, ex- 
positum est. Postquam lavit pedes discipulorum, 
id est, impleta purgatione per sanguinem suum, 
accepit vestimenta, quia immortíalis factus. Cum 
recubuisset, id est, cum ad dexteram Patris sedisset, 
dixit per Spiritum sanctum, missum in linguis 
igneis. O beatos pedes, o pedes felices, qui talem 
ac tantum meruerunt habere lavatorem! De pedi- 
bus electorum dico, de Jud: traditoris pedibus non 
dico. O beate Petre, o felices Apostoli, ante pedes 
quorum astitit humilis Creator Angelorum; o beata 
purgatio! o beata lavatio, qus ^ mundat leprosos, 
curat egrotos, vulnera sanat, cicatrices solidat, 
lumen donat escis, gressum claudis, pulchritudi- 
nem fcedis, divitias egenis, moestis lgtitiam, poeni- 
tentibus veniam, mortuis vitam! O grande gaudium, 
immensa letitia ! 

8. Christus postquam lavit, vestimenta sua ac- 
cepit; post mortem carnis, gloriam habuit resur- 


C 


sine errore, ego sum magister sine falsitate : ego 
sum magister bonitatis, ego sum magister sancti- 
tatis, Qui sequitur me, bene vadit, ambulare male 
non poterit. Ego sum Dominus vite, Dominus mor- 
tis, Dominus celi, Dominus terre, Creator cuneto- 
rum, et Dominus omnium. Si ego ergo lavi pedes 
vestros Dominus et magister,et vos debetis alter alte- 
rius lavare pedes. Sicut prius exemplo, sic nunc eos 
verbo instruit Magister veritatis. Hic enim sumitur 
argumentum habends humilitatis : ac si dicat : Si 
ego qui sum Dominus et magister, lavi pedes ve- 
stros, et vos qui non estis magistri nec domini, de- 
betis aller alterius lavare pedes. Exemplum dedi 
vobis, utquemadmodum feci vobis,ita etvos faciatis. 
Et est sensus : Si ego lavi pedes vestros, id est, si 
ego dimisi vobis peccata, qui sum Dominus Deus 
potens omnia; et magister, sciens omnia antequam 
fiant : vos qui estis servi et discipuli, debetis in vos 
peccantibus dimittere, et pro eis orare. Exemplum 
dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et 
vos faciatis, Non erilis boni servi, si non fueritis 
secuti Dominum : nec veraces discipuli, si deviave- 
ritis à doclrina magistri. 

9. Audite, prelati, qui cathedram tenetis regimi- 
nis, Putatisne, tenetis exemplum Domini? Unusquis- 
que nostrum conveniat conscientiam suam; gàau- 
dent si tenet : si non tenet, jam non est discipulus 
Domini. Melius illi esset si haberet molam asinariam 
in collo, et demergereturin profundum maris,quam ut 
esset sortitus nomen abbatis. Melius illi esset, si esset 
custos porcorum, quam quod esset abbas monacho- 
rum. O pelvis Domini! o humilitas Christi, quam longe 
recessisti! O quam sunt rari, 0 quam sunt pauci 
qui aquam in pelvim mittant, et flexo poplite ad 
lavandum pedes discipulorum petant ! Peccat frater, 
offendit frater, in aliquod delictum cecidit: non est 
pelvis, non est aqua, non est qui se prsparet ad 
illum abluendum, sed potius ad expellendum. Di- 
scite, prelati, quod hoc non est de regula Christi. 
I!le lavit pedes discipulorum genibus flexis : et vos 
non vultis lavare sordes vestrorum conservorum t0- 
tis corporibus in terram prostratis? Non est disei- 


rectionis. Post sanguinis 6088 effusionem, accepit [ pulus super magistrum. Peccat monachus, peceat 


corporis immortalitatem. Deinde recubuit, deinde 
requievit, ccelos ascendit, ubi sedet benedictus in 
dextora Dei Patris. Deillo accubitu discipulis into- 
nat, instruit, docet per Spiritum sanctum, et per 
ipsos intonat gentibus cunctis. Et quid dicit ? Scitis 
quid fecerim vobis? Vos me vocatis, Magister, et Do- 
mine ; el bene dicitis, sum etenim. Hoc est quod pro- 
miserat Petro dicens : Scies autem postea. Hic invi- 
tat ad sciendum quod prius nesciebant. Quod dicit : 
Vos vocatis (me, Magister, et Domine; et bene di- 
citis, sum elenim ; non est de arrogantia, sed de ve- 
ritate. Qui enim necessitate cogente, vera de se bona 
loquitur, tanto magis verius humilitati jungitur, 
quanto et veritati associatur. Vos vocatis me, Magi- 
ster,et Domine; el bene dicitis,sum etenim. Ego sum 


conversus : pulverem portat in pede; imo forte toto 
eorpore tabescit in cute. Tolle aquam, tolle do- 
rtrinam de pelvibus magistri, de preceptis Domini : 
curre ad eum non in equo Pharaonis; sed in humi- 
litate Redemptoris; vultu placido, mente tranquilla, 
quam citius potes, lavare festina : ne pulvis verta- 
tur in scabiem, scabies vertatur in lepram, et lepro- 
4118 expellatur de grege Domini. Sed si obstinatus 
fuerit, et emendare noluerit, dicens : Non lavabis 
mihi pedes in eternum : dic ettu ei : Sinon lavero 
te, non habebis partem cum Christo Domino. Postea 
si cum Petro assentire voluerit, lava eum cum omni 
humilitate, mansuetudine et misericordia, ut tu 
ipse misericordiam a Deo consequaris. Quod si non 
feceris, non tenes exemplum Christi, nec es disci- 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


i. Quod Christus fecit, facere dedigna- 
lominus fecit, servum cur facere tzedet ? 
major domino suo; necapostolus major 
: illum. Sicut ego patior, et vos patimi- 
humilio, et vos humiliamini. 
c scitis que feci et docui, bcati eritis, si 
. Non de omnibus dico : 600 scio quos 
on de omnibus dicebat, quia Judas apo- 
legerat GO & duodecim : sed unus dia- 
Judas [scarioth, qui contra Dominum 
neum : de quo ipse dixit, Ut impleatur 
Qui manducat panem meum, levavit 
Vcaneum suum. O Juda infelix |! domi- 
»m manducas, et contra Dominum cal- 
i$! Heu, quanti Jude, qui panem Do- 
:ant, e£ Dominum in operibus suis calce 
Quanti de altari vivunt, qui altari non 
10 Dominum altaris pro nihilo ducunt ! 
pagis dolendum est, quanti sacerdotes, 
icerdotes, qui panem Christi, corpus 
unt ore, et Christum conculcant pede, 
» luxuris, infecti veneno nequitie ! Isti 
scarioth, qui nisi se in melius commu- 
1am nati non essent. Sed tu, serve 
he Christi, tene exemplum, et habebis 
fac quod jussit, ut possis venire ad 
dinem quam promisit. Sequitur : 
) dico vobis prius quam fiat, ut, cum 
it, credatis quia ego sum. Et est sensus : 
Ooleravi et tacui, sed jam noto prodito- 
im fiat, quod mox est faciendum ; ul, 
fuerit, credatis quia ego sum ille de 
"a illa predixit. Vos ergo, fratres mei, 
risti, cogitate quid Iscarioth fecit, et 
nsimilia faciatis. Judas contra Christum 
ineum : vos ante illum prosternite cor- 
un. Judas ab illo recessit : vos autem 
um. Judas vendidit illum judeis, vos au- 
quis habetis, ut possitis comparare eum. 
autem qus habetis, sed etiam vos- 
Ὁ amore tante pulehritulinis marga- 
hilo reputetis, et illi soli placere, 
Mestis, contendite : ut ego et .vos ad 
à sine fine mansura, que ipse est, va- 
'enire, per eumdem mundi salvatorem, 
re et Spiritu sanclo vivit et regnat be- 
3&cula sieculorum. Amen. 


SERMO Ill. 
vers. 20-30 cap. xi Joannis. 
e jure conditionis humane omuem ho- 
oporteat ad opus suum, et ad opera- 
| usque ad vesperam, et Scriptura non 
. Decesse est ut unusquisque dum in 
L, operari non cesset quod sibi expediat 
Nam cito veniet tempus et hora, quibus 
et universa cura laboris cessabit : et 
20mo secundum suum laborem merce- 
t. Igitur cum nihil sit dulcius, nec 
n respicere in mandatis Domini, in lego 


Christi meditari elegi ; quia mihi bonum est lex 
Redemptoris mei super milliaauri et argenti ; et de 
fructu laborum meorum cuilibet dare petenti. Tu 
autem, mi lector, ausculta diligenter; et quid tibi 
pro meloquatur Christus, observa. Ipse est quo nul- 
lus major, nullus melior; quo nullus pulchrior, nul- 
lus dulcior, nullus charior : gloria sanctorum, decus 
Angelorum, &uctor et creator cunctorum, qui ait 
discipulis : Amen, amen dico vobis, qui accipit si 
quem misero me accipit : et qui me accipit, accipit 
eum qui me misit. Postquam Dominus et Salvator 
noster suo exemplo docuerat humilitatem, et carnis 
passionem, supponit honorem, ut eos consoletur, 
affirmans quod ipse et Pater ejus in illis recipitur, 
qui pro illius amore recipiuntur. Hic est notandum 
quod in misso non missi, sed mittentis auctoritas 
commendatur. Qui ergo accipit nuntium Christi, 
Christum accipit : et si Christum, et Patrem Christi. 

2. Quid audis, o christiane ? Veritas loquitur : 
Veritas mentiri non potest. Ait enim : Qui accipit si 
quem misero, me accipit. Quem mittit ? quis est enim 
nuntius ? Venit pauper, venit mendicus; advena est 
et peregrinus; non habet quod vestiat, non habet 
quod manducet, non habet ubi caput reclinet : ve- 
nit ad januam tuam, ad domum tuam, non tan- 
quam frater fratrem, non tanquam consors consor- 
tem, sed tanquam servus dominum petit panem, 
postolat vestem, apud te quzerit hospitari pro amore 
Christi. Quid tibi videtur ? quis est ille mendicus, 
iste peregrinus, qui apud te pro amore Christi tam 
humiliter, tam suppliciter orat hospitari ? $00 
Missus Christi est, nuntius Christi est : non est so- 
lus; cum illo est Christus. Gandens suscipe, gratan- 
ter refice, servi devote cum timore et reverentia 
magna : Christum suscipis, Christum reflcis. Gaude 
et letare, quod talem meruisti habere convivam. 
Felix mensa, beata mensa, in qua Christus convi- 
vatur, in qua Deus reficitur : infelix mensa, cui de- 
est talis conviva. O quam misera mensa, imo quam 
miser dominus mense, qui pauperem pellit a men- 
sa, qui pauperi claudit misericordie viscera ! O ser- 
ve nequam, eujus viscera negligunt aperire marsu- 
pium pietatis | Nonne oportuit te misereri conservo 


D tuo ? Quis tibi donavit quod habes ἢ Nonne pauperis 


Dominus ? nonne pauperis et tui Creator ? Nonne 
uatura vos creavit equales, οἱ una eademque con- 
ditione estis exituri ? Cur non te tangunt confinia 
sortis ? Suscipe miserum, recollige mendicum et 
peregrinum; relice famelicum, vesti nudum, et ope- 
ribus misericordie incumbe prout potes. Cum pau- 
per petierit, manum aperire non diíferas : nam ele- 
emosynam tu&m cum paupere fratre suscipit Chri- 
stus. Tu autem, mi lector, ne pauperem, queso, 
abhorreas, sed tam cito cum illum videris, adorare 
ne negligas, licet sit scabiosus, sive leprosus, veste 
sordidus, anhelitu fetidus, tanien brachiis charitatis 
astringe, et quod a te petierit, charitative impende. 
In veritate donas Christo, accipit Christus, ipse- 
met testis, ipse mentiri non potest, et in die judicii 


891 


OGERII 


892 


tibi redditurus est mercedem :eternam. Sequitur: A eum diligebat, quem tanto honore sublimabat. O 


3. Cum hoc dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et 
protestatus estet dixit : Amen, amen dico vobis, quia 
unus ex vobis me tradet. Turbatus Jesus ex nostra 
infirmitate, non ex sua potestate : nostra infirmitas 
in eo turbata est, non sua potestas, sicut-et vere 
passa : voluntarie accipit turbationem, ne desperet 
servus necessitate turbatus. Qui turbatus — spriritu, 
significat perturbandos spirituales ex charitate, cum 
urgens causa, zizania a tritico ante messem cojgil 
separa"e, id est ante diem judicii cogit excommuni- 
care, Sed notandum est quod sunt du: perturbatio- 
nes : scilicet, turbatio carnis : turbatio spiritus. 
Turbatio carnis est passio carnis ; turbatio spiritus 
est. timor, anxietas et similia. Non carne, sed spiri- 
tu turbatur Dominus cum dicturus esset : Unus ex 
vobis me tradet : non quod tunc primum subito 
cognoverit, et repentinum malum eum turbave- 
rit; sed quia jam eum fuerat expressurus, ut 
non lateret; et ille erat exiturus, et Judaeos ad- 
ducturus ; turbavit eum proximum periculum prodi- 
toris, sicut superius dictum est, turbavit eum im- 
minens passio, sieut inferius dicitur : Nunc anima 
mea turbata est, et quid dicam ? (Joan. xn, 21.) Heec 
dixit appropinquante hora passionis. Turbatus est 
Dominus Jesus spiritu, οἱ protestatus est quod oc- 
cultum fuerat et dixit : Amen, amen dico vobis, quia 
unus ex vobis tradet me. ^c si diceret : Unus ex 
vobis exiturus est, et tradet me ; unus ex vobis, sed 
non vinculo charitatis unitus, est me traditurus. 
Aspiciebant ergo discipuli ad invicem, hesitantes de 
quo diceret, Non minima turbatio, timor et anxietas 
apostolorum mentem vexabat. Putas quomodo Pe- 
trus et sancti apostoli latebras mentis iotrabant, ut 
si in auctorem vitz saltem iu cogitatione aliquid si- 
nistrum pulassent, non parum erant turbati ? nam 
pallor qui erat in facie, declarabat dolorem qui vi- 
gebat in mente. At nil doloris gerebat, qui astutam 
rabido portabat sub pectore vulpem : non erat do- 
lens, cui ingens dolor inesse debebat. 

&. O bonitas Redemptoris! o pietas Creatoris ! 
neminem vult perire, sed omnes fieri salvos: spe- 
cialiter non designat traditorem suum, ne fieret im- 
pudentior vel inverecundior manifeste deprehensus. 
Mavifestat ergo crimen, et dat locum poenitentise, 
ut proditor videns se latere non posse, agat poeui- 
tentiam. Sed vir ille perditionis, nullius peenitentite 
lamenta suscipiens, talis, vel pejor remansit, qualis 
fuerat prius, transiens in affectum cordis. Il!j vero 
quorum ingens procella doloris corda turbabat, ad 
invicem aspiciebant, dubitantes de quo diceret ; 
quia etsi nota fuit cuique conscientia sua, alterius 
tamen erat ignota. Erat ergo recumbens unus cx 
discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. 
Felix, inquam, discipulus ille, cui sic erat familiaris 
auctor vite, 64:6 que nunc est, et future : nimis 
honoratus est discipulus il'e, qui sui capitis habuit 
reclinatorium tam venerabile pecius, seilicet Jesu, 
Jesu Christi creatoris cunctorum. Jesus autem valde 


quam bene quiescebat, qui supra pectus Chrisli 
quiescebat! O beate apostole Dei, discipule Jesu 
Christi, Joannes beate, utinam mererer illius dul- 
cissimos pedes osculando lacrymis rigare, in cujus 
pectore tu meruisti dormire ! Utinam faciem illius 
ἃ longe saltem possem contemplari, in cujus pecto- 
re tam dulciter dormire meruisti ! Hie enim de se 
quasi de alio dicit, ut rerum gestarum scriptor, 
non sui videatur praedicator esse. Per sin:m sive 
pectus significabatur illud secretum, de quo bibit 
divinitas sacramentum. Hunc diligebat — Joannem 
non plus omnibus, sed familiarius, ut per pacem 
exiret de vita, non per passionem. Huic innuit Si- 
mon Petrus et dixit: Quis est. de quo dicit ? Sciebat 
autem Petrus, quod Christus quodam privilegio 
amoris Joannem diligebat, nec ei celaret suz divi- 
vinitatis secretum : innuit ideo ei Petrus, ut inter- 
rogaret eum, Quis est ? Itaque cum recubuisset su- 
pra pectus Jesu, dixit: Domine, quis est ? Et merito 
de proditore suo magistrum interrogare non timuit, 
cui jam in sinu Divioitatis, veritatis magister rimari 
secreta polorum monstravit. Et dicit : Domine, quis 
est ? quis es! ille infelix ? quis est ille nequam ? quis 
est ille maledictus ? qnis est traditor tuus? illum 
mihi rogo ne celes, cui tus divinitatis secreta es 
dignatus revelare. Cui Dominus : Ille est, cui ego 
intinctum panem porrezero. Et cum intinzxissel pa- 
nem, dedit Jude Simonis Iscariotis. Panis intinctio 


C significat fictionem Jude, qui fictus amicus venit 


ad ccenam. Que enim tinguntur, non mundant sed 
inficiunt. 

b. Sed quis panis iste fuerit quem Judas accepit 
intinctum ; 8i Dominus dederit, lectorem meum, si 
audire dignabitur, non relinquam suspensum. Sed 
primum sciendum est, quod panis multipliciter ae- 
cipitur in sacra Scriptura. Per panem aliquando in- 
telligitur Dominus, aliquando gratia spiritualis, ali- 
quando eruditio divine doctrins, aliquando hzre- 
ticorum prsedicatio, aliquando subsidium vitz pree- 
sentis, aliquando jucunditas humanz delectationis. 
Dominus dicitur panis, sicut ipee ait: Ego sum pa- 
nis vivus, qui de calo descendi (I Joan. vi, 51). Si 


Ὁ volumus dicere quod Dominus fuit ille panis, quem 


traditor accepit intinctum, non relinquimus trami- 
tem veritatis. Judas igitur panem intinctum accepit, 
quiaDominum Jesum tantum hominem et non Deum 
putavit. Buccellam intinctam, vel panem subcineri- 
cium intinctam comedit, quia etsi Dominum mori- 
turum, tamen resurrecturum non credidit. Iste bea- 
tissimus panis fuit intinctus, cum pedcs in cruoe 
pro nostra salute fuissent fixi, visus est non habere 
speciem nec decorem. Hunc Judsi qui per Judam 
significantur, panem intinctum comedunt, quia Chri- 
stum Jesum non Deum, sed purum hominem fnisse 
credunt: et mortem illius concedunt, sed re«urre- 
ctionem adhue non admittunt. Panem intinctum 
rodit, qui Filium "Virginis ante omnia *z»enia 
fuisse contradicit. Ab illo panis intinctus rodi- 


893 


tur, qui 4 fidei soliditate deviat ; nec hunc pa- 
nem solidum digne poterit manducare, qui fi- 
dem catholicam voluerit infirmare. Dicitur panis 
gratia spiritualis, ut est illud prophelicum : Qui ob- 
turat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit 
oculos suos ne videat malum : iste in excelsis habita- 
bit ; munimenta saxorum sublimitas ejus : panis ei 
datusest, aque ejus fideles sunt (Isai. xxxim, 15, 16). 
Et est sensus : Qui obturat aures suas me audiat 
sanguinem, id est qui suadentibus peccatis, quie 
carne et sanguine nascuntur, non praebe! consen- 
sum; etquiclaudit oculos suos ne videat malum, id 
est omni quod rectitudini adversum est, non appro- 
pinquat : iste in. excelsis habitabit, quia quamvis 
eum adhuc caro in inferioribus retinet, mentem ta- 
" men sublimibusjunxit. Munimentasaxorum sublimi- 
tas ejus, quia qui abjecta desideria terrent conver- 
saüonis calcat, ad supernam patriam per preceden- 
tium patrum exempla se sublevat: et quia per 
contemplationis donum gratia spirituali satiatur, 
apte subjungitur, Panis ei datus est, id est donum 
gratie spiritualis percepit, quia se ab infirmis et 
imis colestia sperando suspendit. Hunc igitur pa- 
rem, 607 scilicet gratiam, quam illi dederat Do- 
minus, intinctum accepit, quia in Jesum consum- 
matorem virtüátum, non amorem, sed rancorem 
exercuit. Huic debebatur panis intinctus, cujus san- 
ctitatem vultus palliabat sophisticus, Nam religionem 


simulabat in facie, quam non habebat in mente ; * 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN CENA. 


894 


detractio, murmuratio, inobedientia, verborum [8-- 
scivia, occulta pecunia, et forte graviora peccata. 
Qui talis est, monachus non est, imo Jude traditori 
consimilis est. Sed quisquis e*t miser ille, timeat 
pemnitendo quod sequitur, ne cum Juda traditore 
dimnetur. Sequitur enim, Tunc introivit in illum 
Satanas, ut plenius possideret, in quem jam intrave- 
ral. Tunc introivit ut deciperet , et a consortio 
Apo tolorum extraheret, ut eo jam non in occulto, 
s^d manifeste utens libera potestate, in barathro 
perditionis mactaret et perderet. Et quod de tradi- 
tore fecit, hoc. de consimilibus facere non desistit. 
Nam quem liu in monasterio possederit servum, ad 
ultimum nec socium monachorum relinquit, et tra- 
ditorem quem in monasterio tenebat, jam extra 
monasterium necat. Sed quoniam finem mundi ci- 
tius adfuturum esse non dubitat, calliditatem sue 
nrquitite mentibus pravorum occultat, ut ex impro- 
viso feriat subita morte, quos diu tenuit alligatos in 
malitia prave actionis. Et multos in monasterio us- 
que ad mortem stare permittit, ut. ex illorum per- 
versitate alios corrumpere ct evertere possit. Et quia 
pro incontiagenüi tenet, an in monasterio, an extra 
monasterium miseras animas Occidat et mactet ; 
nos illius insidias, Domino protegente, vitantes, 
quod dicitur scilicet, Quod facis, fac citius, exse- 
quamur. Nam quol dicitur, Quod facis, fac citius, 
non precipit, sed preecidit Jude malum, nobis bo- 
num , quia hoc vult. citius fieri, non tam festinando 


sanctitatem pretendebat in veste, quam alienabat C. in illius poenam, quam in salutem fidelium. 


in corde: foris agnus in pub'ico, intus lupus in oc- 
culto ; foris discipulus Christi, intus discipulus dia- 
boli. Multi enim hunc panem comedunt, quia reli- 
gionem, quam przi&lendunt in verbo, non ostendunt in 
facto. Quanti monachi in monasterio sancti Benedi- 
cti sunt, qui aliis lugentibus rident, aliis dolentibus 
gaudent : corpore claustrales, mente vagi, et nun- 
quam stabiles? Pigri ad lectionem, tardi ad oratio- 
nem ; inecclesia dormientes, in refectorio vigilantes; 
de vigiilis]onzis dolertes, sed de longo convivio 
gaudentes ; claustrum exsecrantes, auditorium dili- 
gentes ; extra chorum pro infirmitate frequentius 
remanentes : infirmitorium non pro infirmitate car- 
nis, sed pro desiderio carnis, torvis luminibus aspi- 
cieules; semper murmurosi et detractores. Quid 
aliud isti miseri agunt, nisi quod panem intinctum 
comedunt ? Profecto isti tales traditorem Judam se- 
quuntur, et cum Juda, nisi resipuerint, videant ne 
damnentur. Sequitur : 

6. Post buccellam tunc introivit in eum Satanas. 
Et dicit ei Jesus : Quod facis, fac citius. Quidam 
enim putant quod tunc Judas corpus Ch-isti accepe- 
ri. Sedscienium est, quod jam omnibus distribuerat 
Dominus sacramentum Corporis et Sanguinis sui, 
inter quos et Judas fuit. Deinde per buccellam | in- 
tinctam exprimitur traditor. Multi enim falsi reli- 
giosi et falsi tonsurati, cum pie religiosis communi- 


ter deminicum Corpus accipiunt, ab illis discerni 


non possunt, nisi per buccellam intinctam, qus est 


7. O amor interminabilis, o charitas ingestimabi- τ 
lis, o dilectio iuscrutabilis, Quod facís, fac citius! 
illud cupio, illud desidero, illu quiero, ad hoc veni 
in hunc. mundum. Quod facis, fac citius. Vis mc 
vendere Juézis? volo vendi. Vis tradere? volo tra/li . 
Vis ut crucifigar ? volo crucifigi. Vis ut occidar Κ᾽ 
volo occidi, hoc amo, hoc affecto, Quod facis, fac 
citius. Sed Jesu, vita mea, totum desiderium meum, 
dulcedo non fallax, dulcedo delectabilis, dulcedo 
gloriosa, decus Angelorum, splendor et gloria san- 
ctorum, quantum eos diligebas, pro quibus mori 
cu'iebas? Nobis vitam, tibi mortem affectabas. O 
miserum me ! quem liactenus tam nequiter offendi, — 


D quem olim sic abhorrui heu, Dominum Jesum, ipse 


est Dominus meus et Deus meus! Heu, utinam mille 
annis in purgatorii igre essem  cruciandus, ante- 
quam Dominus ΘΑ Jesus a me sic csset offensus! 
O mi lector pro πιὸ lacrymas funde ad Dominum, 
ut tunc me clamantem audiat, pulsanti aperiat, con- - 
soletur lugentem , dolentem, peenitentem benigne 
suscipiat. O Domine Jesu, miserere mei: redde mihi 
juconditatem vultus tui. Qui pro peccatoribus digna- 
tus es mori, me peccatorem, rogo, ne permittas 
seternis ignibus cruciari. O dilectissimi fratres, anim- 
advertite, sedula cogitatione pensate, quantum est 
amandus, quantum diligenius, qui pro nobis est 
talia et tanta opprobria passus; qui se tradentem 
ad morte" sic hortabatur dicens, Quod facis, fac 
citius. - 


. 895 


8. Sequitur : Hoc autem nemo scivit discumben- 
tiumad quid dixerit ei. Quidam enim putabant quia 
loculos habebat, quod diceret ei Jesus : Eme ea que 
opus sunt nobisad diem festum,aut ut egenis aliquid 
daret. Loculos enim habebat, in. quibus oblata ser- 
vabantur suorum necessitatibus, οἱ aliis indigenti- 
bus. In quo datur forma Ecclesi: servandi neces- 
saria, 408 jubetur non cogitare de crastino, ne pro 
terrenis serviat; vel pro timore inopi» justitiam 
deserat. Cum ille accepisset buccellam, exivit conti- 
nuo. Erat autem nox quando exivit filius tenebra- 
rum , faciens opera tenebrarum. Nos igitur qui su- 
mus discipuli Cbristi, videamus ne panem intinctum 
comedamus; religionem quam tenemus in veste, 
servemus in mente; et sanctitalem quam habitus 
exterior palliat, intus animus teneat : ne in hora no- 
ctis exeamus ἃ Domino reprobati in stagnum ignis 
et sulphuris, cum diabolo concremandi. Illi pro vi- 
ribus inhereamus, quia bonum est illi adhzrere. 
Adhereat tibi, Domine, anima mea ; ita tibi adhz- 
reat, ut ἃ te eam recedere nunquam permittas, sed 
ad te, que pro te gemit, quam citius consolandam 
perducas : eui est honor et gloria in secula ssculo- 
rum. Ámen 


SERMO IV. 
In vers. 34-33 cap. xin Joannis. 


1. Verbum Dei quanto amplius ruminatur in ore, 
tanto dulcius sapere debet in corde. Et vcrb: divini 
mens delibuta sapore se ingerit alabastrum unguenti 
cupientibus aperire : nec thesaurum diutius celari 
patitur, qui suscipit incrementum dum a pluribus 
erogatur. Unde non immerito divinorum fructus 
eloquiorum, quos de pomario Domini ipso sumpsi- 
mus largiente, pre suavitstum odore manibus por- 
tare quicumque gestierit, illi largiri gaudebimus. 
Sed rogo meum lectorem, ne illos ab amoribus sui 
cordis abjiciat. Nam odor hinc suavissimus emanat, 
qui corde contritos sanat, et vulnerum cicatrices 
cousolidat. Odor iste omnium suavitatum in se con- 
tinet monarchiam, quia omnem balsami odorem 
excedit, οἱ quidquid in odoribus continetur. Hunc 
tantum 80 talem odorem, si toto cordis olfactu odo- 
rare non desieris, in sternum procul dubio non 
peribis quoniam esl resurrectio et vita, Qui credit 
in eum, etiamsi mortuus fuerit, vivet (Joan. x1, 25). 
Odor iste omnium odorum suavitas Dominus Jesus 
est : odor bonus, odor suavissimus, melle et lacte 
dulcior, nectare suavior, gemmis et auro pretiosior. 
Iste odor est verbum illud, de quo locuturi sumus : 
Verbum quod caro factum est, οἱ habitavit in. nobis 
(Joan. 1, 14). A verbo isto semper verba mea proce- 
dant, et nibil aliud quam ipsum valeant jam reso- 
nare, Dominum scilicet Jesum, qui de se ipso ait : 
Nunc clarificatus est Filius hominis. 

2. Exeunte Juda, pro quo dixerat, Non estis mundi 
omnes, remanserunt soli mundi, cum suo mundato- 
re, in quo signatur clarificatio Christi, in qua sepa- 
ratis malis manebit in sternitate cum sanctis. [ta 
est. Sed aliam expositionem hic amor Christi requie 


OGERII 


896 


rit : qute nec debet scribi sine lacrymis, nec sine 
lacrymis legi. Christus de proxima passione, imo de 
proxima morte, quam pro salute mundi exsolvere 
disposuerat, gaudet et tripudiat, lietatur et exsultat, 
et ait : Nunc clarificatus est Filius hominis. O Do- 
mine Jesu, fili homiuis, fili Marie virginis, claris- 
sime, dulcissime, specio:sissime, vita sanctorum, οἱ 
dulcedo Angelorum, quomodo glorificaris, quomodo 
celarificaris ? nonne tibi adhuc imminent vincula 
verbera carniticum, opprobria hominum, et abjectio 
plebis ; sputa, clavi, colaphi, spiaea corona, arundo 
pro sceptro, crux, lancea ? Án vinciri 6099 mani- 
bus a tergo, et vinctum ad judicem adduci, et tan- 
quam latronem ad ludibrium poni, est clarificatio 
tua ? an ascendere crucis patibulum, et tam triste 
ferresupplicium ? Estne letitia tua, estne gaudium 
tuum mori, scilicet pro salute generis humani ? Quid 
ad haec dicemus ? quid respondébimus, fratres mei? 
Hic vox debet silere, lacryme dicere : hic sermo 
tacere, et fletus clamare. Christus Deus noster pro 
nihilo, imo pro gaudio mortem ducebat, per quam 
nos a morte perpetua liberat. Et licet tam cito mo- 
riturus, tamen se ipsum clarificatum dicebat, quia 
tuncsic patiendo, imo sic moriendo membra sua, 
fideles suos clariticabat. 


3. O bone monache, o bone christiane, recogita 
annos tuos pravos in amaritudine animae tuz. Sta- 
tue Christum sic crucifixum ab uno latere tuo, et 
tua peccata ab altero : et inter hsec positus vide 
quid agas. Contemplare Agnum, contemplare Chri- 
stum Dominum tuum, sic in cruce extensum, pro te 
tam impie passun:. Considera turpitudines carnis 
(uz, pravas affectiones anime tuse. Funde lacry- 
mas ad Crucifixum : tesalvare paratus est, qui pro 
te talia passus est. Nunc clarificatus est Filius ho- 
minis. Et beue, Filius hominis, et non, Hominum : 
quia sine virili semine de pura et intemerata Vir- 
gine natus, de Patre sine matre in ccelis est genitus. 
Cujus mater est virgo, cujus pater feminam nescit. 
Iste, inquam, Filius hominis valde, clarificatus est, 
quia quidquid Filius Dei habuit per naturam, Filius 
hominis habet per gratiam. In isto Filio hominis, 
Mari: scilicet Virginis, clarificatus est Deus. In quo 
est clarificatus ? In salute languidorum, in illumipa- 
lione ezcorum, in resurrectione mortuorum, οἱ iu 
omnibus operibus suis Patris sui semper faciens 
voluntatem. Et Deus clarificwvit eum in semetipso, 
quia unus Deus cum Patre ; una divinitas, una ma- 
Je-tas : et heec elarificati^ est ab :xterno. Hanc cla- 
rificationem morti appropinquans, secundum quod 
homo, a Deo Patre sibi dari postulab:t, cum dice- 
bat : Pater, clarifica me apud temetipsum, claritate 
quam habui prius quam mundus fieret (Joan. xvn, 
5). Claritatem namque quam habebat secundum auod 
Deus, volebat habere secundum quod homo ; ut hn- 
mana natura Verbo unita, que tunc erat pas- 
sibilis et mortalis, cito fieret impassibilis et im- 
mortalis : et hoc est quod dicitur, Ef continuo 
clarificabil eum. 


897 


SERMONES DE VERBIS DOMINIIN G(ENA. 


898 


&. Tu ergo, christiane, qui cupis hereditatem A 3cus, per angustias passionis, per dolores mortis. 


habere cum Christo, Deum Patrem semper clarifi- 
care memento, in pura cogitatione, serena locutione, 
ordinata actione, in omnibus moribus tuis : ut te 
quicunque viderit, glorificet Deum et benedicat 
dicens, Benedictus sit Deus in ccelo et in terra, quia 
talia operaturin servis suis. Profecto, si cum Christo 
clarificaveris Patrem, cum Christo ejusdem Patris 
habebis hereditatem. Magnum est quod dico. Con- 
ditionis humans excedit dignitatem, hominem de 
terra terrenum, de pulvere pulverem factum, in 
ccelum ad Christum ascendere, et assidue cum 
Christo regnare. Quis unquam audivit simile? quis 
unquam tale vidit aliquid? Revera magnum, imo 
nimis magnum : et licet tam magnum, tamen vere 
magnum. Ipsa Veritas dixit : Volo, Pater, ut ubi ego 
sum, illic sitet minister meus(Joan. xi, 26). Tuita- 
que, monache Benedicti, esto in veritate bonus mi- 
nister Christi, religionem non simulans, sanctitatem 
non pallians, humilitatem non relinquens, usque ad 
mortem obedientiam tenens, et sic cum Christo 
regnabis, qui discipulis suis in consequentibus ait, 
Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Fiiiolos ap- 
pellat, quos pre mentis teneritudine adhuc plenarie 
robur fidei non solidabat. Nam qui consueverant 
vivere lacte, nondum erant idonei ad vescendum 
solido pane. Et ideo filioli , quia parvuli, et tanquam 
parvuli in Christo lacte pascebantur,non esca. No- 
. verant Christum secundum humanitatem : sed cali- 
gine mentis obducti, Christi vacillantes tenebant 
divinitatem. Possumus etiam dicere, quod prx» amo- 
ris magnitudine discipulos suos filiolos appellaverit. 
Moris enim est parentum parvulos suos filios deli- 
catius enutrire, quam magnos : et ssepius amplecti, 
et crebrius osculari. Et cum de hac vita mortis 
acerbitas eos exire compulerit, circa parvulos totum 
gremium charitatis expandunt, eosque brachiis 
astringunt, etin eorum oscula ruunt, magis parvu- 
lorum quam adultorum orbitatem plorantes. Et illi 
parvuli videntur, quos invicti amoris catena 680 
connectit, cum tutela paterna illis jam suffragari non 
possit. Tunc filios suos parvulos tenent in cogita- 
tione, quos non minimos tamen in amore continent. 
Sic et Dominus noster suos discipulos filiolos ap- 
pellavit, quos iturus ad Patrem non minimo cha- 
ritatis affectu. dilexit. Mullum eos diligebat, quos 
jam filiolos appellabat. 

9. Qui ait, Modicum tempus vobiscum sum : hoc 
est modicum illud tempus quo in hac carne mortali 
vobiscum sum, preesentem cernere me potestis, Sed 
tollam crucis patibulum, cito solvam mortis impe- 
rium. Cito veniet tempus et hora, qua jam non pro 
homine videar reputari : sed ero. tanquam oppro- 
brium hominum et abjectio plebis. Tunc qugretis 
me, cupietis me sequi : sed timore mortis percussi, 
nondum ex alto virtutis induti, animam vestram 
pro me ponere non poteritis. Et hoc est quod dici- 
tur : Quo ego vado, nondum potestis me modosequi: 
et est seusus : Vado ad Paurem, sed per foramen 


Sed non potestis me modo sequi,quia pavidi et timi- 
di, veluti heedi in lacte matris ad immolandum non- 
dum idonei : sed veniet tempus et hora, quibus pe- 
nitus timore expulso, non solum crucis supplicium, 
sed quod nequius poterit excogitari tormentum, 
amore mei eritis subire parati. Filioli mei, adhuc 
modicum vobiscum sum.O Domine Jesu,adhuccha- 
ritàs tua me compellit repetere modicum,Jesu, Jesu 
Domine meus et Deus meus, vita anime mes, 
peccatricis tue, premium peregrinationis mese ; 
istud modicum tantum fuit amarum tibi. In isto 
modico factus es opprobrium hominum eti subsan- 
natio populi : in isto modico sicut aqua effusus es 
et dispersa sunt omnia ossa tua: in isto modico per- 
cussus est pastor, et dispersa sunt oves gregis : in 
isto tam &maro modico, speciosus forma& pre filiis 
hominum visus es non habere speciem, nec deco- 
rem (Isai. Lui, 2): in isto modico David meus,imo 
Jesus meus, Dominus meus, ante portam civitatis in 
tympano sus& carnis tympanizabat, et psallebet di- 
cens, Heloi, Heloi, lamaxabactani? hoc est, Deus 
meus, Deus meus, quare me dereliquisti ? (Marc. 
xv, 34.) In. isto modico Domina mea, Mater tua, 
virgo Iucorrupta, virgo intemerata, virgo ante par- 
tum, virgo post partum tui ; Mater tua, imo martyr 
tua, martyr non ferro carnificis, sed acerbo dolore 
cordis, quam amare flebat, quam amare dolebat ! 
Nec mirum, cum 1e videret unicum suum, totum 
desiderium suum, in cruce extensum, morti vici- 
num, imo inclinato capite tradere spiritum. Istud 
modicum, Domine Jesu, amarum tibi et amarum 
dulcissime matri tute, utinam amarum sic esset 


: mihi, ut in isto modico fuissem juxta crucem Do- 


mini mei, ut quem adhuc videre non possum cum 
Patre manenten, saltem, in cruce positum mortuum 
videre meruissem. Istud modicum, quam felix, quam 
jucundum, quam gloriosum fuit illi latroni, qui in 
illo modico meruit a Domino suo audire : Hodie 
mecum eris in paradiso! (Luc.xxi,43.) O vox dul- 
cis, 0 vox delectabilis : Hodie mecum eris in para- 
diso ! O Domine Jesu, quid dulcius, quid delecta- 
bilius, quid jucundius, quam esse tecum in para- 


D diso ? Nihil prorsus, penitus nihil. Quid ergo dicam, 


quid faciam, qui adhuc in hujus peregrinationis 
erumna constitutus, tam longe exsulo a deliciis pa- 
radisi Dei mei ? O bone Jesu , esto mihi Jesus. Re- 
cole, Salvator, quid et propter quid passus es, et 
miserere mei. Ipsa te cogat pietas, ut mala nostr& 
superes parcendo, et voti compotem me tuo vultu 
saties. Tu esto meum gaudium qui es futurus pre- 
mium. Sit mea iu te gloria per cuncta semper 88- 
cula, qui cum Patre et Spiritu sancto vivis et regnas 
(In Hymno Ascensionis), etc, 
SERMO V. 
In vers. 34-35 cap. xiu Joannis. 

1.Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, 
sicut dilexi vos. Qui mandatum Domini non ignorat, 
necesse esi ul secundum illud vivere non negligat. 


899 


Nam servus sciens voluntatem Domiui sui, et non 
faciens, plagis vapulabit multis (Luc. xn, 47) : qui 
autem fecerit, divitiis et honoribus ditab:tur multis, 
juxta quod Dominus oaumnium ait discipulis suis, 
Beatis eritis,sifeceritis qua egopracipiovobis (Joan. 
xv, 1&). Dulcis Domiuus dulce mandatum proposuit. 
Ait enim : Mandatum novum do vobis, ut diliga- 
tis invicem sicut dilexi vos. Mandatum nobis pro- 
ponit amoris, qui dilexit. nos, et lavit nos ἃ pecca- 
tis nostris in sanguiue suo. 45Ὲ8 8l O bonum man4da- 
tum, mandatum dulce, mandatum delectabile, man- 
datum vit&, mandatum sajiutis eterna! In isto man- 
dato omnis lex pendet οἱ Proplette. Hoc cst. illud 
unum mandatum, de quo dictum est : Qui omnia 
mandata servaverit , offendat autem in. uno, id 
est iu charitate, factus est omnium reus (Jacobi,n, 
10). Unde Apostolus enumeratis gradibus quibusdam 
viriulum, de charitate protinus addidit dicens : 
Charitatem autem non habeam,nihil mihi prodest 
(1 Cor. xui, 3). Hec est illa pretiosa maryarila, 
quam dum invenit sponsa dilecii, dedit omnia sua, 
et comparavit eam (Ma£th, xui, 46). Hec est 
illa scala, quae in soranis Jacob apparuit, quam 
usque ad ccelum teudi videbat : per quam quidam 
descendebant, et. quidam ascendebanl (Gen. xxvii, 
12). Per hanc enim et Angeli descendcbant, et. nos 
ascendimus ad Angelos : quia sine hac scala nullus 
scandere potest ad ccelestia regna. Et in ipso nuixu 
scale ipse Dominus Angelorum inventus est, qui di- 
cit: Mandatum novum do vobis,ut diligatis invicem, 
sicut dilexi vos. Iste, inquam, est Dominus, qui dat 
preceptum fratrem amandi, qui et a servis suis ex 
omni corde vult amari. Nec est magnum, si tantum 
diligit servus dominum, quantum dominus servum: 
imo magis a servo dominus debetauari, cum non 
illi servus, sed servo dominus valeat suffragari. 
Servus qui ex toto corde diligit dominum suum, 
il'i»s tota virtute satagil observare preceptum. Et 
cujus pr&cepium despicitur, restat procul dubio ut 
ipse auctor praecepti negligatur : nam qui non diligit 
proximum in veritate, despicit Christi maudatum; et 
qui mandatum Christi despicit, despicit et Christum 
auctorem mandati. 

2. Nos ergo, dilectissimi fratres, et Christum di- 
ligamus, et ejus praecepta servemus, preceptum Do- 
mini lucidum, oculos mentis illuminans. Dulciora 
sunt Christi precepta super mel et favum ; el in cu- 
stodiendis illis retributio multa (Psal. xvin, 9, 11, 
12), ipse Dominus Christus. Igitur, mi lector, regu- 
lam pr&cepti serva, el securus exspecta ipsum pro 
premio auctorem habere mandati, Bonum manda- 
tum, unde tantum ct tale provenit preemium.Istud, 
inquam, mandatum a nobis irrefragabiliter debet 
observari, cum exinde Dominum Christum non du- 
bitamus nos promereri. Hoc est illud mandatum, 
quod iturus ad Patrem reliquit discipulis suis : imo 
istud est testamentum, quod moriturus dimisit he- 
redibus suis, Ait enim discipulis suis : Mandatum 
novum do vobis. Unde novum? Nuper inventum : 


- 


OGBRII 


900 


non quia in veteri Testamento non *it scriptum, Di- 
liges Dominum Deum tuum (Deut. vi, 5). Quid est 
ergo novum? Novum, quia vetera ad novitatem per- 
ducit, et veteres homines transformat in juvenes. No- 
vum,quia exuit veterem hominem, et induit novem,qui 
secundum Deum creatus est in sanctitate et justitia 
veritstis (Coloss. IIT, 9, 10, et Ephes IV, 94). No- 
vum, quia olim genus humanum, a paradisi gaudiis 
expulsum, nunc et quotidie transmittit in. co-lum. 
Sed, quoniam multi se diligunt ea dilectione, que 
tramite veritatis non gaudet ; ideo adjunctum est : 
sicut dilexi vos. Inter amorem et charitatem talis est 
differentia, qualis inter genus et speciem. Est qui- 
dam amor bonus, et est quidam amor malus, et amor 
mediocris. Amor bonus ipsa charitas est, qua diligi- 
mus Dominum super nos, et super omne quod est, 
et proximum nostrum tanquam nosmetipsos. Ámor 
malus est charitatis inimicus, ut puta ccenosus, lu- 
bricus οἱ fornicarius. Isti amores contra:iorum, ut 
oppositorum inter se habitudinem sortiuntur: unus 
meritum, alius suo possessori acquirit supplicium; 
alius poenam, alius gloriam; alius mortem, alius 
vitam ; alius paradisum, alius infernum; alius Deum, 
alius diabolum. Ámor medius est, qui nec charitati 
couneclüitur, nec amore caonoso faedatur : sicut amor 
filiorum, parentum et cognatorum οἱ aliarum re- 
rum, qusÓ juste et sine periculo possidentur. Et ut 
isti amores duo ab illo amore qui est charitas exclu- 
dautur, ideo addidit, sicut dilezi vos. 

3. Sed quis uuquam hominum potu vel poterit 
tale observare mandatum? quis unquam sic dilexit 
proximos, sicut Christus Apostolos ! Nullus unquam, 
Unde notandum est quia dictio, sict£, non est expres- 
siva quanlitalis, sed similitudinis; et est sensus: 
Quomodo dilexi vos, eo modo diligite vos invicem. 
Quomodo nos dilexit? Audi. Sic dilexit Deus mun- 
dum, ut Unigenitum suum daret 61398 ; ut omnis 
qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam 
eternam (Joan. ut, 16). Sic nos Deus Pater amavit, 
quod unico Fiiio suo non pepercit, sed pro nobis 
tradidit illum (Rom. vui, 32). Christus iu tantum nos 
dilexit, quia pro nobis peccatoribus animam suam in 
mortem tradidit, et suo sanguine lavit nos ἃ pecca- 
üs, faciens nos de peccatoribus justos, de mortuis 
vivos, de terrigenis ccelites, de terrenis ccelestes , de 
consortibus jumentorum consortes Ángelorum. Be- 
nedictus sit iste ainator, ἃ quo in mandatis babe- 
mus, αἱ nos invicem diligamus, sicu: dilexit nos. 

&. Sed fortasse dicit aliquis: De hac dilectione 
vacillo; et quomodo diligendus sit proximus, minus 
perfecte intelligo. Mori quidem non possum pro trá- 
tre, sicut. Cliristus Dominus voluit mori pro uostra 
salute. ÀÁd quem egosuperius dixi, quod dictio sicul 
non est expressiva quantitatis, sed qualitatis. Si non 
potes eque ambulare cum Christo, saltem ἃ longe 
imitare vestigia ejus. Si non vales diligere proxi 
mum tuum plus quam te ipsum, quod Christus fecit 
moriendo pro salote generis humani; saltem dilige 
eum tanquam te ipsum, hoc faciendo illi quod ab ee 


901 


SBRMONES DE VERBIS DOMINI IN (CENA. 


tibi vis fieri. Sed dices forte : Nec hoc possum, cum ἢ trem suum, odit charitatis auctorem, Nos ergo, fra- 


id non imperandi, sed consulendi modo dictum sit. 
Si hoc observare non potes, vide ne facias alteri, 
quod tibi non vis fieri. Sic autem diligendus est 
proximus, ut in illo semper diligatur Deus. Si sic 
diligis proximum, complesti mandatum. Si enim 
debetdiligi proximus, ut amoris causa sit semper 
Deus, non autem proximus. Si enim tantum propter 
se ipsum diligitur, jam non erit charitas, sed amor 
medius : vel forle, quod absit, amor pessimus ; et 
qui tali amore cscantur, nisi poenituerint, Christi 
amore seternaliter privabuntur. 

5. Nos ergo, fratres, qui a Christo Christiani vo- 
camur et sumus, spretis omnibus terrenis transito- 
riis atque caducis cum totis amatoribus ceecis, illi 
soli adherere cupientes, in fraterna charitate fun- 
demur, ut illius mereamur vocari et esse discipuli, 
qui Apostolis suis, et nobis per ipsos mandavit di- 
cens : In hoc cognoscent omnes quia mei estis disci- 
puli, si dilectionem habueritis ad. invicem. In hoc 
enim discernuntur filii lucisa filiis tenebrarum, di- 
scipuli Christi a discipulis diaboli, si gremium cha- 
ritatis invicem et ad omnes extendunt. Extra sinum 
amoris nullum valet relinquere charitas. Omnia 
complectitur, ct continet universa, atque se erogat 
cunctis communem. Charitas est affectio mentis 
brachiis amoris Christum astringens. Charitas amor 
celum terramque complectens : charitas invincibi- 
lis amor, qui nunquam minis vel suppliciis cedere 
novit. Charitas indissolubile vinculum amoris et pa- 
cis : charitas est. contemptus mundi et amor Dei : 
charitas, regina virtutum, ad nullius vitii pavet oc- 
cursum, dotata sanguinis Chrisli sensu, in fronte 
vexilum bajulans crucis, cunctos adversarios in fu- 
gam convertit; nec est qui possit resistere viribus 
ejus. Huic nil mali accidere potest, sed semper et 
ubique manet secura. Hxc est illa arma et scutum, 
qus& rogat propheta in certamem positus Dominum 
accipere, cum dicit : Apprehende arma et scutum, et 
exsurge in adjutorium mihi (Psal. xxxiv, 2). Isto 
scuto se gaudebat protectum fuisse idem propheta, 
cum dicebat : Domine, ut scuto bonc voluntatis tue 
coronasti nos (Psal. v, 13). Quicunque tali clypeo 
protectus fuerit, hostium cuneos penetrabit securus. 
Ista est lapis adamantinus, qui frangi non potest, 
et cuncta frangentia frangit. [sta est fortis armatus, 
qui i.imicum sua virlute prosternit, et hostem 
suum nequissimum cum omni exercitu suo, gladio 
utraque parle acuto perimit οἱ occidit. Hzc amica 
Regis eterni; non timet intrare ad eum confiden- 
ter. Intrare lectulum Salomonis, et requiescere de- 
dignatur, nisi super pectore Christi. 

6. Si inter nos, fratres, dominabitur heec regina 
virtutum, profecto cognoscent omnes pusilli οἱ ma- 
gni quod vere erimus discipuli Domini. Qui non ha- 
bet claritatem, jam non est ejus qui dedit mandatum 
charitatis. Charitas est dilectio Dei et proximi : et 
qui non diligit proximum, superest ut non diligat 
Deum ; et qui non diligit, odit. Ergo qui odit fra- 


tres, quos amor Christi congregavit in unum, ex 
Loto corde et ex tota mente diligamus Dominum 
618 Christum, et proximum nostrum tanquam 
nos ipsos; et pro ilius amore non solum amicos, 
sed etiam inimicos non tantum non odientes, sed 
etiam diligentes. Hsec est schola Christ, hsc est 
doctrina Spiritus sancti, Si quis de hac schola ex- 
ierit, et in. hac doctrina non perseveraverit; mihi 
credite, fratres, in eternum peribit. Discipulis au- 
tem Christi, amatoribus charitatis, dabitur ipsa 
multitudo dulcedinis, diviti sterne beatitudinis, 
gaudia slernw feiicitlatis, quee gaudia ipse nobis 
largiri dignetur, qui in Trinitate perfecta regnat et 


B vivit Deus benedictus per omnia secula seculorum. 


Ámen. 
SERMO VI. 
Invers. 36-38 cap. ΧΕΙ, οἱ vers. 1-& cap. xiv Joannís. 

1. Sequitur: Dixit ei Petrus : Domine,quo vadis ? 
Ad hoc respondi( Petrus quod Dominus superius 
dixerat : Quo ego vado, vos fon potestis venire. 
Hzc verba, Quod ego vado, vos non potestis venire, 
Petrus audire non potuit sine acerbo dolore: et ideo 
non ad presentia, scilicet, Mandatum novum do 
vobis, ec., sed ad preterita, scilicel, Quo ego vado, 
vos non potestis venire, respondit, dicens, Domine, 
quo vadis ? Sicut enim manus sui corporis edocta 
frequenter palpat dolorem : sic lingua cordis amica, 
celare non patitur ipsius cordis amaritudinem; et 
quod interius mens concipit in dolore, ligna exte- 
rius parturit in apertione. Unde nunnunquam vis 
doloris in mente concipitur, et per palatum vocis 
formate, lingua scilicet, aperitur. Ideo lingua Petri 
dolorem celare non poterat, quem interius in corde 
tenebat. Audito, Quo ego vado, vos non potestis ve- 
nire, vix postea Magistrum loquentem sustinuit. 
Unde expleto de mutua dilectione mandato, nimio 
circumseptus dolore de absentia futura Domini sui, 
statim sermonem tante auctoritatis interrumpit 
Magisiri, et totus exclamat tristis in voce dicens: 
Domine,quo vadis ? ac si diceret : Mutuam charita- 
tem, quam nobis commendiss, illeesam et incontami- 
natam, te donante, servabimus; et quidquid aliud 
preeceperis faciemus. Sed istud verbum, quod di- 
xisti, scilicet, Quo ego vado, vos non potestis ventre; 
nos magna replevit amaritudine. Et quo vadis ? Cur 
nos deseris? et cui nos desolatos relinquis? Jam 
sine te vivere nolo; noli me derelinquere, noli mé 
deserere. 

3. Ad quem Dominus : Quo ego vado, non potes 
me modo sequi; sequerisautem postea. Et estsensus : 
Non te desero , non te derelinquo : ego te priecedo, 
de invio faciens viam, de semita stratam, de timore 
securitatem, de morte vitam. Pavidus es, timidus 
es, noudum es confirmatus, me modo non potes se- 
qui. Egote preecedam ad opprobrium, ad patibulum, 
moriendo, resurgendo, ad ccelos ascendendo. Non 
es idoneus ad premium, quia nondum paratus es ad 
patibulum. Non potes me sequi vitam, quia pro me 


- 


903 


OGERII 


904: 


nondum paratus es ad mortem: Sequeris autem A mea. Potestatem habeo ponendi animam, et iterum 


postea. Mittani promissum Patris Spiritum sanctum 
in vos, qui confirmabit vos: et eritis mihi testes in 
Jerusalem et in omni Judea et Samaria, οἱ usque 


: ad ultimum terre (Act. 1, 8); et tunc me sequi eris 


paratus. Cui Petrus : Quare mon possum te sequi 
modo ? Non timeo ponam, non timeo mortem: Te- 
cum paratus sum et in carcerem et in mortem ire 
(Luc. xxii, 33). Quid est quod dicis : Non possum te 
sequi modo ? animam meam pro te ponam. Ad quem 
Dominus : Animam tuam pro me pones ? Falleris, 
Petre, nondum es paratus, nondum ex alto virtute 
vestitus. Cum fueris ex alto virtute vestitus, tunc 
animam tuam dabis in mortem. Sed nuuc prope est 
ul timore mortis mea neges vitam, et occidas ani- 
mam tuam ; ut neges te meum esse discipulum, et 
Ooccidas spiritum tuum : properat tempus et lora, 
quibus me negabis , ut te salvare jam possis; non 
cantabit gallus, donec ter me neges. Quidquid sones 
in verbis : Antequam gallus cantet, ler menegabis. FA 
estsensus: Antequam gallus cantet, me negabis. 
Que negatio erit trina, sive ante primum cantum 
galli, sive secundum. 

3. Quo dicto, timor et tremor et ingens dolor 
discipulos omnes invasit, Nec mirum. Audierant 
quia dixerat Dominus Petro : Antequam gallus can- 
tet, ler me negabis ; quiomnibus eral sanctitete pre- 
Stantior, amore devotior, fide robustior; qui jam 
confessus fuerat Jesum esse Filium 684 Dei, di- 
cens ad eum : Ty es Christus Filius Det vivi (Matth. 
xvI, 16) : et timebant, ne illud idem quod Petro, si- 
bimetipsis contingerel. Et quia tantus vir eum erat 
negaturus, in illo quodammodo titubabant; et quod 
ἃ mortuis terlia die resurgeret, non perfecie crede- 
bant. Nec non et ideo quia Dominum, quem in prz- 
senti audiebant loquentem, non longe post futurum 
credebant moriturum. Ibi mcror et luctus, vox una 
plangentium. Certi crant de abseutia tam dulcis Ma- 
gistri, de futura morte dulcissimi Domini sui, et 
cum adhuc in carne viventem cernebant, et tainen 
illum quasi jam mortuum lugebant. Tunc ad me- 
moriam revocabani dulcissima fluenta doctrine, 
48 ab illo accoperant ; salutes, quas dederat egris; 
insuper et vitam, quam reddiderat mortuis; beni- 
gnissimam et dulcissimam familiaritatem, quam 
semper circa illos habuit, et videbant se abeo tam 
subito deseri. Tunc amarissime flebant, mihi cre- 
dite, fratres, ut el ipsi jam consolari non possent. 

4. Quos ut Dominus vidit amarissime flentes, eos 
de sua morte consolari voluit; sed puto quia non 
tum voluit imo magis illos instigabat ad luctum, 
dum eis dicebat : Non turbetur cor vestrum. Miror si 
Dominus Jesus non infremuit spiritu, et non turba- 
vit se ipsum, dum discipulis flentibus diceret : Non 
turbefur cor vestrum. Credo, propter quodet loquor, 
ait Dominus meus Jesus, benedictus omni tempore 
sseculi, flentibus discipulis suis: Non turbetur cor 
vestrum. Creditis in Deum; et in me credite: acsi 
JSiceret, Non turbemini de absentia mee, de morte 


sumendi. Tribus diebus mortuum jacebit corpus in 
tumulo, et post tres dies resurget immortale et im- 
passibile. Tribus diebus et tribus noctibus fuit Jonas : 
in ventre ceti, et Filius homiuis tertia die resurget 
a mortuis. Non turbetur cor vestrum : cgo qui re- 
suscitavi Lazarum, possum resuscitare hoc corpus 
meum; ego qui resuscitavi filium vidus, ultra tres 
diesnon detinebor a morte. Creditis in Deum ; et in 
me credite. Nolite timere pro morte carnis mee : 
ego sum Deus, qui suscitabo carnem. Opera que 
ego feci, testimonium perhibent de me. Si creditis 
in Deum, sequitur ut in me credere debeatis, quia 
ego sum Deus. Et ne dubitarent se apud Deum 
in xterna vita cum Christo mansuros, sequitur et: 
dicit : 

5. In domo Patris mei mansiones multe sunt. El 
est sensus : in selerua vita vos mecum regnabitis, 
in qua sunt multe. mansiones, id est multe digni- 
tates : quia ibi alia est claritas solis, alia lunze, alia 
stellarum. Domus Dei Patris, est ista przedesti- 
natio et priescientia ejus. In hac domo unusquisque 
perfeclus habet mansionem pro numerato denario, 
qui idem omnibus datur : qui denarius est una, et 
non diversa in :elernitate vivendi mensura. Vel 
aliter : Domus Patris mei est templum Dei, regnum 
Dei, homines scilicet justi : in quibus multe sunt 
differentie. Et he sunt mansiones ipsius domus, 
scilicet ille dignitates, quae» sunt parate in prede- 


C sünatione, sicut Apostolus dicit : Qui elegit nos ante 


mundi constitutionem (Ephes. 4. &) preedestinatione; 
sed sunt sperande in operatione : unde Apostolus: 
Quos pradestinavit, hos et vocavit : et quos vocavit, 
hos et justificavit (Rom. vin, 30). Et hoc est quod . 
dicit : Si quo minus, dixissem vobis, quia vado pa- 
rare vobis locum : et si abiero et prasparavero vobis 
locum, iterum veniam et accipiam vos ad me ipsum, 
ut ubi sumego, et vos sitis. Et est seusus : Ia. domo 
Patris mei diversa sunt premia meritorum ; et sí 
quo minus, id est, sinon essent, dixissem vobis hoc, 
scilicet, vado parare vobis locum. Sed quia ibi sunt 
preparata per prsedestinationem, non est. opus ut 
alias illic mansiones per prs&destinationem prs&pta- 
rem. Et quoniam nondum sunt in operatione, ad- 
dit: Sed, siabieroet preparavero vobis locum, iterum 
veniam, eL accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum 
ego, et vos sitis. Ac sidiceret : In domo Patris mei ba- 
beiis mansionem per preedestinationem : sed vado 
ad Patrem, οἱ illas vobis praeparabo per operatio- 
nem. In domo Patris mei habetis :elernam mansio- 
nem : sed jam non potestis ad illam venire, nisi per 
magnum laborem. [n domo Patris mei mansiones 
habetis tantum ex gratia Dei et dono : sed volo ut 
illas jam habere debeatis ex me. À vobis recedo se- 
cundum divinitatem, et preparabo vobis, secundum 
meam humanitatem, 68 ὦ illam ineflabilem beatit- 
dinem, quam vobis paravi ab origine mundi secun- 
dum divinitatem. Illa ineffsbilia gaudia vit: peren- 
nis utcunque percipere non potestis, nisi prius 


905 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN COENA. 


fuero carne solutus, et iterum eadem carne vestitus, A scitis, et viam scitis. Cui Thomas dixit : Domine, 


Ascendam in ccelum, et mittam vobis Spiritum san- 
ctum, qui vos sic doceat operari per operationem et 
gratiarum actionem ; qualenus regnum sterne feli- 
citatis, quod vobis paratum est per predestinatio- 
nem, habere debeatis per operationem. 

6. Dominus Jesus quotidie fidelibus suis locum 
preparat, dum carnem suam Deo Patri pro salute 
generis humani fuisse passam demonstrat : et sic 
nobis locu n, quem paraverat per divinitatem, jem 
illum nobis tribuit per suam humanitatem. Quo- 
tiescumque aliqua bona facimus, jejunando, orando, 
legendo, meditando, pro peccatis sive pro desiderio 
Christum videndi lugendo, visitando infirmum, sa- 
turando famelicum, et sic de reliquis bonis que 
longum est euarrare; semper ille locus beatus ab 
illo nobis preparatur in coelis qui dixit: Sine me ni- 
hil potestis facere (Joan. xv, 5) : sed tunc nos in- 
troducet in illas beatissimas mansioues, si in ejus 
fide et dilectione vixerimus cum venerit reddere 
unicuique secundum opera sua. Et hoc est quod 
dicit: [terum veniam, et accipiam vos ad me ipsum, 
ut ubi sum ego, et vos sitis.Quod est dicere : Appa- 
rebo in judicio, et introducam vos in illas mansio- 
nes, ut ibi mecum maneatis in eternum. O summa, 
o felix beatitudo, habitare cum Christo! Quis ad 
hanc felicitatem, ad hanc tam gloriosam beatitudi- 


nem pervenire valebit? quis erit tam felix, quis sic- 


summe beatus, ut. possit. regnare cum Christo, vi- 
dere gloriam ejus et pulchritudiuem ejns? 

7. O Jesu, Jesu, utinam merear tle videre, mi Je- 
su! Credo in Deum, et inte credo; et tamen valde 
turbatur cor meum. Non turbaretur cor meum, si 
audissem a te, Non turbetur cor tuum : sed anima 
mea nunc valde turbata est, non quia non credam 
in té, sed. quia modo te videre non possum. Nihil 
aliud volo, nihil aliud quero, nihil aliud desidero, 
nihil aliud cupio, nisi te videre Dominum et Deum 
meum : et quia te quiero, et non invenio, voco, et non 
respondes mihi. Te videre desidero, et te videre non 
possum, cum tu ipse sis tantum desiderium meum. 
Tu mihi testis es, Veritas, quia valde turbatur cor 
meum : sed con(ido in misericordia tua, quam adt;uc 
te videbit anima mea; et satiabor de te, et a te, et 
in te, et per te, non meritis meis, sed miserationi- 
bus tuis magnis et multis et quod videbo te Deum 
Salvatorem meum, cum tu veneris judicare secu- 
lum per ignem. Sed rogo te per te ipsum, et per il- 
lam, que& te genuit, Matrem, ut cum veneris ad ju- 
dicium, attrahbas me ad te ipsum, ut ubi nunc es, 
possim et esse tecum οἱ cum discipulis tuis, quibus 
ad Patrem iturus dixisti : Et quo ego vado scitis, et 
viam scitis. Sciebant enim te ire ad Patrem, et te 
viam esse per quam venitur ad Patrem, qui vivis 
et regnas cum eodem Patre, in unitale Spiritus 
sancti Deus per omnia secula sseculorum. Amen, 

SERMO VII. 
In vers. 5-14 cap. xiv Joannis. 
1. Dixerat Dominus discipulis suis: Quo ego vado 


PATROL. CLXXXIV. 


nescimus quo vadis; et quomodo possumus viam 
scire ? Thomas, qui dicitur Didymus, id est Dubius 
sive Dubitaos, unde ipse dubitabat, alios dubitare 
credebat : unde dicebat, Domine, nescimus quo va- 
dis. Sed convincit eum scire Magister veritatis : 
quia sciebant eum, quod ipse est via. Ergo viam 
sciebant : eL ipse est veritas, el vita : et ipsum scie- 
bant, quia sciebant veritatem et vilam, ad quam 
ipse vadit. Ipse est via secundum quod est homo; 
el veritas et. vita secundum quod est Deus. Per se 
itaque viam vadit ad veritatein et vitam, quia secun- 
dum hominem glorificatum redit ad se Deum. Unde 
plane convincit eos scire quod se nescire putabant, 
cum dicit: Ego sum via, per quam eundum; et ve- 
ritas, ad quam veniendum; et vita, in qua permae 
nendum. Ego sum via sine errore, veritas, sine fal- 
sitate, vifa sine morte. Ego sum via, in exemplo, ve- 
ritas in praemisso, vifa in premio. Ego sum vía ha- 
bilis, veritas 6» 6 irrevocabilis, vita interminabilis. 
Ego sum via lata et spatiosa, veritas potens et co- 
piosa, vita delectabilis et gloriosa. Ego sum vía inci- 
pientium, veritas proficientium, vifa pervenientium. 
Ego sum vía lucis el serena, veritas vivens absque 
poena, vita felix et amoena. Ego sum via in patibulo, 
veritas in inferno, vita in resurrectionis gaudio. Ego 
sum via, in qua non est spina vel tribulus; veritas 
in qua non est falsitatis stimulus; vifa, in qua revi- 
viscit mortuus. Ego sum vía recta, veritas perfecta, 


C vita sine fine mansura. Ego sum vía reconciliationis, 


veritas retributionis, vita &elerne beatitudinis. 

2. Nemo venit ad. Patrem, nisi per me. Ac si di- 
cat : Nemo venit ad me veritatem et vitam, nisi per 
me viam; et nemo venit ad me Deum, nisi per me 
hominem assumptum. Ego per assumptam carnem 
mortalibus facio foveam, per quam venitur ad veri- 
tatem et vitam : et viam moriendo facio, resurgen- 
do, ad colos ascendendo, ubi ego sum veritas et 
vita, Deus verus, Deus sternus. Miser homo de 
terra terrenus, semper gibbus, semper proclivis, 
semper teger, semper infirmus, ad gaudia para4 
disi, uhde expulsus fuerat , per se redire non pote- 
rat, nec ad veritatem el vitam, quod Deus eit, per 
se ascendere valebat. Sed venit Verbum in carnem, 
Deus ad homiuem, et Verbum caro factum est, et 
Deus factus est homo. Inclinavit se Verbum ad car- 
nem, Deus ad hominem; et sic genus humanum 
non solum ad paradisum, sed etiam portavit ad cc- 
lum, ubi est esse verum et esse seternum, veritas 
que seniper fuit el erit, vita beata et semper beata, 
qu& nec principium habuit, nec habebit finem. Unde 
uobis terrigenis homo Deus factus est via, et nos 
perduxit ad veritatem et vitam, ad se videlicet Deum 
et hominem. Et hoc est quod dicit : Nemo venit ad 
Patrem nisi per me; acsi diceret : Nemo venit ad 
me Deum, uisi per me hominem, hominem a verbo 
assumptum; nemo venit ad Patrem, nisi per me, 
qui sum homo et unus Deus cum Patre, 

3. Unde sequitur : Si cognovissetis me, et Patrem 


29 


907 


OGERII 


meum utique* cognovisselis ; et amodo cognoscetis A cio et ipse fáciet, id est opera quie per me fi 


eum, et vidistis eum. Si cognovisselis me idem esse 
cum Patre, utique ei patrem meum cognovissetis, 
quia ego et Pater unum sumus : et per me cogni- 
tum cognoscetis eum, et vidistis eum corde, dum me 
ei per omnia similem vidistis. Philippus vero non 
intelligens illum omnino simillimum esse Patri, di- 
cit ei : Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Erant 
quidam illorum, qui non putabant Filium ex toto 
similem Patri, sed Patrem majorem et meliorem ; 
etita nec Patrem, nec Filium sciebant : quorum 
vnus erat Philippus ; ideo dicit : Ostende nobis pa- 
trem, qui major te est, in quo sulficientia est, et 
hon iu te. Unde increpans Jesus illum nec etiam Fi- 
lium scire ait, dicens : Tanto tempere vobiscum sum, 
et non cognovistis me? Vere non me novistis quia si 
me novissetis, et Patrem novissetis. Filium non no- 
vit, qui Patrem meliorem credidit : non quia alius 
sit Pater, alius sit Filius; sed quia omnino similis. 
Et ideo quia omnino similis est Filius Patri, sequi- 
tur et dicit: Philippe, qui videt me, videt et Patrem. 
Quomodo tu dicis : Ostende nobis Patrem ? Cum om- 
nioo similis sim Patri, quomodo tu dicis : Ostende 
nobis Patrem, et sufficit nobis ? Video quo animo di- 
cis : non qusris alterum similem, sed putas melio- 
rem. Cur inseparabiles separatum vis noscere? Non 
credet quia ego in Patre et Pater in me est ? Quod 
non potes videre, vel saltem crede. Verba quce ego 
loquor vobis, a me ipso non loquor, quia non sum a 
me ipso qui loquor : 
ipse sum qui faeio. Pater in me manens ipse facit 
opera, inter qus& sunt verba, illa que bona sunt 
opera, cum aiiquem aedificant ; ct cum Pater in me 
faciat opera. Non credis quia ego in Patre et Paler 
in me est ? Si enim separatim essemus, nullo modo 
inseparabiliter operari possemus. 

&. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera 
quc ego (acio, et ipse faciet, et majora horum faciet : 
quia ego ad Patrem vado, Amen, amen ingeminat, 
utquod dicit verius affirmet. Amen hebreum est, 
et in se continet quasdam significationes diversas. 
Amen dicitur adverbium affirmandi, et adverbium 
optandi, ut hic cum dicitur, Hoc bonum tibi contin- 
gat ; respondetur, Amen. Et in fine orationum cum 
dicitur. Per omnia s:cula seeculoium, 613 2. respon- 
detur, Amen : et est sensus, Quod rogas Dominum, 
hoc optamus. Adverbium affirmandi, ut hic, Amen 
dico tibi ; id est in veritate dico tibi. Cum vero ge- 
minatur, magis quod dicitur affirmatur. Amen, amen 
a Domino dicitur, ut quod dicit, esse verum sine 
dubitatione credatur. P. terat enim credi suo sim- 
plici verbo : sed quia discipuli ejus adhuc infirmi 
erant et imbecilles in fide quie per dilectionem ope- 
ratur, non credentes quod unam ct eamdem habe- 
ret postestatem cum Patre, inde ab eo Amen inge- 
minatur, ut quod pron ittit, nulla dubietate franga- 
tur. Aren,amen dico vobis, id est in veritate dico 
vobis, qui credit in me, hoc est, esse unum Deum 
cum Patre, venerando et amando, opera que ego fa- 


stea faciam per eum : e! majora horum faci 
siquide n per eum, quia ad Patrem vado. À 
vadit, a quo nunquam recessit secundum d 
tem. 

9. Majoris meriti est credere nunc in eu 
eum noun videmus, quam si eum videremu 
quam ascendit ad Patrem, per eum major 
sunt miracula, quam ea que fecit in perso 
Ad tactum fimbrie vestimenti ejus, una tanti 
lier fluxum sanguinis patiens refertur esse 
(Matth. 1x. 20-22) : postquam vero coelos ai 
umbra Petri nonnullos ab omni languore 
(Act. v, 15). Major& miracula est operatus | 
trum, quam fecerit ipse. Antequam ascend 


B coelum, pauci per predicationem suam sun 


versi ad Deum : sed postquam ascendit in i 
una die quinque millia, et alia die tria m 
praedicationem Petri ad Doininum referunt 
versi (Act. iv, &, et τι, &1). Antequam aset 
in colum, notus tantum erat in Judsa : a 
quam ascendit ccelos, se per Apostolos suos ἢ 
inundo innotescere fecit; quia in omnem 

exivit sonus eorum, et in fines orbis terrse 
eorum (Psal. xvii, 5). In mundum venit, et 
dus eum non cognovit : sed postquam reliqui 
dum, ei ascendit in coelum, per totum mi 
fama ejus intonuit. Et hoc est quod dicit pr 
in persona illius : Singulariter sum ego donec 


ei retribuo quie facio, de quo ( eam (Psal. cxy, 10): qnia incognitus sum, 


cognitus ero, donec transeam ad Patrem. S« 
exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me1 
(Joann xm, 32). Majora ergo sunt opera quas 
facit per suos fideles, quia est in dextra Pi 
quam ea qu: fecit, dum sederet in g 
Matris. 

6. Sequitur : Et quodcunque petieritis in s 
meo, hoc faciam, id est, quidquid petieritis 1 
lutem animarum vestrarum, hoc dabo vobis : 
vel postea. Mulii enim sunt malarum tentati 
stimulis impediti, qui gementes et dolentes, i 
mine Domini ab ipsis petunt liberari, quibus 
est et valde laboriosum belligerare cum illi 
inent ne deficiant ; adjutorium a Domino pot 


D ne succumbant : qui si cito non habent auxil 


Domino quod implorant, se ab illo derelictos « 
mant; et quia differt illis subvenire, credurmt 
ipsis Dominum non curare. Sed non est it& 
eos magis diligit, quos quasi solos cum tenta 
bus diu pugnare permittit : quia crescente p 
gloriosiorem illis ministrabit victoriam; et q 
fuerit robustior pugna, tanto gloriosior dabitu 
corona. Non titubet, non dubitet athleta Cl 
qui praliatur contra astutias serpentis antiqui 
pugnat pro pereipiendis gaudiis paradisi; now 
sescal, non discebat a bello ; instet fortiter, di 
acriter, viriliter agat et confortetur cor ejus : 
cito veniet Dominus, et manu potenti conteret 
chium peccatoris et maligni; postea callido 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


'lo, cum Christo regnabit in seternum et in se- 
n sseculi. Meminerit enim esse scriptum per 
hetam, Juzta est Dominus his qui tribulato sunt 
?: el, Multae sunttribulationesjustorum,et deom- 
shis liberabit eos Dominus(Psal. xxxi, 19,20). 
quid vult petat a Domino, tantum pro salute ani- 
u&e petat. Non curet si differatur : quia si differtur, 
aufertur; imo cum haberi ceperit, charius pos- 
ur. Hoc enim petamus in nomine suo, quod 
mm petere docuit Apostolos suos, dicens : Cum 
Mis Patrem, sic dicetis : Pater noster qui es in 
' (Matth. v1, 9), etc. Quod si aliud petimus quod 
1€ petitione discordet, inanis est petitio nostra: 
derimus salutem animz nostre in nomine ejus, 
dabit nobis. Et ne putent G«88 ut illud quod 


sit, sit sine Patre facturus, sequitur et dicit, B 


orificetur Pater in Filio : quia quidquid Filius 
ideo facit ut glorificetur Pater in ipso. Vel 
» Quidquid petieritis in nomine meo hoc faciam. 
en Domini Jesu est. Hoc nomen fuit ei imposi- 
secundum humanitatem. Hic ergo est sensus, 
quid petieritis in nomine meo, hoc faciam : id 
Quidquid petieritis me secundum quod sum 
» dabo vobis secunduin quod sum Deus; uf 
ficetur Pater in Filio, Deus in homine sibi 
. Illud quod addidit, Si quid petieritis me in 
ine meo, hoc faciam, id tantum confirmat quod 
rius dixit : nam repetitio sermonis, confirmatio 
peris. 
Nos ergo, dilectissimi fratres, hoc ab illo pe- 
8, ut sua grauüa nos prseveniat ac sequatur, 
nis operibus jugiter prsstet esse intentos. In 
ne ejus ipsum solum petamus. Certe nimis est 
1$, cui non sufficit Christus. Nam qui Dominum 
det, et cum propheta dicit, Pars nostra Domi- 
Psal. xxn, 26), nihi] extra Dominum habere 
t. Iste profecto felix est et beatus, qui tanto 
ditatur : nec ultra jam pauper erit, qui om- 
datorem bonorum pro hereditate tenebit. Si 
is petierit argentum, aurum, possessiones, va - 
supellectilem, credite mihi, quia in nomine 
non petit, et cum istis partibus Dominus non 
itur fieri pars vel hereditas ejus, nisi omuia illa 
ut stercora repulet pro dilectione et amore Dei. 
808, quibus Dominus est portio, nihil debemus 
Ὁ preter Deum, ne alterius impediamur mu- 
necessitatis : quod enim ad alia officia confer- 
hoc religionis cultui atque huic nostro decer- 
officio, Unde nihil aliud debemus curare, nisi 
ter Christum in hsreditate mereamur sortiri, 
'ujus amore renuntiavimus proprio et proprise 
Kati. H»c. est. illa hereditas, dilectissimi fra- 
qua beatos suos facit hzredes. Jam illum ul- 
s paupertatis angustia non coaretabit, qui talem 
ntam hereditatem habebit. Ista, inquam, est 
ditas in terra viventium, hsc est portio quam 
propheta a Domino, dicens: Portio mea, Do- 
6, sit in terra viventium (Psal. cxX11,6). Ad hanc 
»dilatem se pra parabat Apostolus cum dicebat : 


910 


Mihi vivere Christus est, et morilucrum. O quamfe- 
liciter ad hanc. ardebat cum aiebat: Cupio dissolvi 
et esse cum Christo (Philipp. 1, 291, 23)! Modo cum 
Christo regnat, quia in hoc mundo soli Christo vi- 
vebat: modo cum Christo beatus regnat in coelis, 
quia illum ex toto corde dilexit in terris ; et illi nunc 
junctus in patria, quem toto desiderio concupivit in 
via. Nos ergo, dilectissimi, ab ipso ipsum solum pe- 
tamus, et nihil aliud nisi ipsum solum de omni corde 
quisramus; et sic ad percipiendam tantam ac talem 
bereditatem, qui ipse est, perveniemus. Quod ipse 
nobis Christus largiri dignetur, qui cum Patre et Spi- 
ritu sancto vivit et regnat Deus, per omnia ssecula 
sceculorum. Ámen. 
SERMO VIII. 
[n vers. 15-11 cap. xiv Joannis. 

1. Sequitur : Si diligitis me, mandata mea serva- 
te; et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum da- 
bitvobis, Spiritum veritatis, quem mundus non po- 
test accipere, quia non vidit eum et non scit eum. 
Ex isto capitulo solo conjicere possumus utrum vere 
diligamus Deum. Illum in veritate diligimus, si ejus 
mandata servamus : et 8i ejus non servamus manda- 
tum,certe nec diligimus eum. Non potest ex una parte 
diligi, et ex altera parte contemni. Ipse enim dicit : 
Quinon est mecum, contra me est; ef quinon colli- 
jit mecum, dispergit (Luc. x1, 23). Ille cum Domino 
habitare meretur, qui pro suo posse ejus mandata 
servare conatur. Frustra enim se cum Domino habi- 


C tare dicit, qui ejus mandata servare contemnit, Non 


vos fallat, dilectissimi, vestis religiosa : mihi credite, 
non diligitis Deum, si illius mandata non obser- 
vatis. Quomodo possumus Dominu diligere habitu, 
sj eum contemnimus actu? Dilectio Dei non queerit 
vestem, sed nostram mentem : nec querit opinio- 
nem, sed tantum bonam actionem. Probatio dile- 
ctionis exhibitio est operis. Hoc enim est quod Do- 
minus dicit; id est : Si in veritate diligitis me, man- 
data mea servabitis. Ád hoc ut perfecte vos me co- 
gnoscam 619 diligere, mea niandata servate, et 
ego rogabo Patrem. Hic enim monet diligere, man- 
data servare, ut accipiant Spiritum sanctum : quem 
nisi habeant, non possunt diligere, nec mandata ser- 
vare. Unde sequitur : Ego rogabo Patrem, et alium 
Paracletum dabit vobis. Rogat homo quod Deus dat ; 
ipse pro nobis rogat, qui nobis rogata dat. Deus ipse 
pro nobis rogat secundum quod homo, quando nos 
facit se rogare Deum. Tunc enim Patrem rogat pro 
nobis, cum nos illum rogamus, unum cum Patre 
Deum esse credentes. 

2. Quod vero sequitur: Et alium Paracletum da- 
bit vobis, hoc est, alium quantum in persona, non 
quantum in natura vel in essentia. Dabit vobis; 
non quod ipsi non haberent, sed quia habebant mi- 
nus et oceulte, et accepturi erant amplius et mani- 
feste. Ut maneat vobiscum : hoc est, vos illustret et 
doceat predicare regnum Dei, et evangelizare, et 
vos credere faciat me esse Patri squalem, quem 
nunc creditis esse minorem. Maneat etiam vobiscum 


911 


OGERII 


9t 


in eternum, ut ad videndum eterni luminis cla- & erit in vita perenni. O quamfelix sponsa, o quam besa 


ritatem introducat; οἱ me esse unum Deum cunr 
Patre et eodem Paracleto sicut cito credetis, facie 
ad faciem contemplari possitis. Paracletus dicitur 
advocatus vel consolator. Iste est advocatus fi- 
delium, iste est defensor et protector in se spe- 
rautium, sine quo nihil est validum, nihi] san- 
ctum. Iste suos protegit, iste defendit, iste pro illis 
. pugnat quos in szternum glorificat: iste, iuquam, 
est consolator maerentium, pater orphanorum, m.- 
ritus viduarum, Quorum est maerentium consolator? 
Morentium de perpetra:ione delieti, de poena futura 
commissi. Merentium, quia ct se ipsos peccando 
perdiderunt, et regem glorie Christum ad iracun- 
diam provocaverunt. Moerentium, quod illum spre- 


verunt in delicto, qui pro illis fuit mortuus in ligno. B 


Mo:rentium, quia spem vite sug Christum aucto- 
rem salutis videre non possunt. Hos autem omnes 
consolatur Spiiitus Jesu. Consolatur eos in hac 
vita presenti iu spe, et consolabitur ia vita bea- 
tz felicitatis in re. Iste, inquam, S,iritus veritatis 
dicitur, qui Patri et Filio est consubstantialis et cog- 
ternus; Spiritus veritatis, Spiritus bonitatis. Omnia 
qu& docet bona sunt, nullo errore falsitatis obducta. 

3. Hunc Spiritum veritatis viri impii et meadaces 
accipere non possunt. Omnes enim qui habent ma- 
nus pollutas, non dico carnis, sed menlis; non ster- 
core coni, sed fetore delicti, eum tam mundum, 
tain splendidum, tam gloriosum, non valent capere, 
non possunt tenere, uequeunt possidere. Hunc mun- 
dus non capit, hoc est, mundanus, mundi cultor, 
mundi amator. Amatorem mundi odit Spiritus Chri- 
sti. Ab illo fugit, quem aliud nisi se ipsum amare 
cognoscit. Ita vult amari, ut nihil aliud propter ip- 
sum ametur. Perfecte vult amari qui solus vult diligi. 
Non vult consortem babere in amore, qui parem non 
habet in dilectionis retributione: et tamen sic vult 
amari, αἱ cuncti res simul ainentur cum ipso ; et sic 
vult amari ut uihil praetcr ipsum ametur. Omnis enim 
crcatura jure creationis ab illo est, et omnis crea- 
tura in co quod est creatura, bona est. Debet ergo 
ad lioc diligi creatura, ut in ipsa Creator ametur ; 
non ipsa per se, sed per eum qui illam creavit, Qui 
enim 516 diligit aurum, argentum, possessionem, va- 
riam supellectilem, ita quod haec sunt sibi causa amo- 
ris, profecto nou est in illo charitas Patris. Diligen- 
dus «st ergo Creat r in cunctis creaturis, et cunctae 
per ipsum creatur&: et sic cuncta diliguntur cum 
ipso; et tamen ipse solus diligitur. Hunc capere non 
meretur, qui scabiem ulcerosam habet in pelle: nec 
cum videre jam valet, qui in occulto mentis albugi- 
nem habet, Mundandus est ergo oculus mentis, ut 
mereamur videre Spiritum veritatis; et testa igue 
examinata, diutius sb omni scabie radendum est 
eorpus, ut omni arte exsculptum et bene politum, 
Spiritus sancti mereatur effici templum. Sic debe- 
mus agere, sic debemus facere, si ad videndam spe- 
ciem claritatis illius volumus pervenire. Si sic fece- 
rimus; ct cum Apostolis Jesu illum cognoscemus, et 
apud nos manebit in hac presen vita, et nobiscum 


C 


anima, qus sic studetas idue mentis lavare sordes, uw. 
cum illa habitare dignetur tsrtee beatitudinis hospes! 

69?O i. Sciat, quemcunque litteram nosiwam 
legere delectat, quod in anima subdita peccatis non 
habitat ille speciosus Spiritus veritatis. Sola ill& 
anima peccitis esse subjecta dicitur, qui sic loris 
sug pravitatis ligata tenetur, qus nec vult, nee 
quaerit per poenitenti:e lamenta sus iniquitatis vin- 
cula dissipare, nec Liberatoris animarum auxillium 
implorare ; sed, quasi impudica meretrix, ultro et 
importune corruptoribus suis se revoluta prostituit. 
Illa vero sub peccatis non dicitur, quee pro viribus 
contra cuncia carnis incentiva abstinentie mucrone 
luctatur, sine quo stulte de flore castitatis se jactat, 
qui contra illa qus& de carne et sanguine nascuntur 
peccata, per afflictionem carnis et per piaguedinem 
meutis non fortiter instat. Nam pereunt cupidipis ar- 
cus [acus], cum corpori nostro subtrahitur cibus et 
potus : sed dum perobaoxia venter distenditur, mens, 
caro «t castitas incontinenti: necesse 651 famulen- 
tur. Nam dum voluptati se gula inclinat, et maus 
oris amica ultra quam natura requirat, id est, gula 
arvine ministrat ; corporis arvina nutritur, et ipsa 
luxuria roboratur. Ut ergo castitas vigeat in mente, 
caro mactelur abstinenti:e falce. Non enim est illi 
parcendum, si Spiritus sancti fieri volumus tem- 
plum. Ipse nos ab omni inquinamento carnis et spi- 
ritus sic mun.lare dignetur, ut dignum illius merea- 
mur effici templum lic et in perpetuum, in unitate 
cujus vivit et regnat Christus cumPatre Deo bencdi- 
ctus iu ssecula sieculorum. Amen. 

SERMO IX. 
In vers. 18-26 cap. xiv Joannis. 

1. Sequitur: Non vos relinquam orphanos. Omnis 
enim qui hujus misere peregrinationis vias serum- 
nosas adhuc ambulare compellitur ; quem amor el 
desiderium Christi, sui exsilii et vite. beatee imme- 
morem esse non sinit : capitulum istud sine gemita 
et suspiriis legere, ut arbitror, non valebit. Credo, 
propter quod et loquor. Quomodo Crucifixi amator, 
istud capitulum legendo, lacrymas poterit conti- 
nere, dum ipsum resurgentem lotum desiderium 
suum, in dextera Patris sedentem adhuc nop valet 
videre ὃ O Domine Jesu, nisi amor tuus mihi fidu- 
ciam daret, me orphanum a te crederem esse dere- 
lictum, quia te, sicut es, videre non possum. Dixisti 
enim Apostolis tuis : Non vos relinquam orphanos ; 
veniam ad vos. Sed ego miser adhuc non merui ἃ 
Domino meo audire : Non jam te ultra rel;nquam 
orphanum ; cito veuiam ad te, et gaudebil cor tuum. 
Omoais a ine interim recedat letitia, quousque veniam 
visurus quem desiderat anima mea. Meororem sem- 
per habeto amicum, quousque videbo Deum Salva- 
torem meum : nec mibi gaudium jam esse potcrit, 
dum auctorem gaudii a me longe sic abire contige- 
rit. Felix, inquam, illa anima, que quotidie gemit 
et luget, quia auctorem omnium, mundi Salvatorem 
Cristum non videt. Ipsa profecto ridebit in die no- 
vissimo, et gaudens gaudebit in seternum cum Chri- 


913 


SERMONES DE VERBIS DOMINI. IN G(ENA. 


914 


sto. llla vero αι non gemit de Christi abscessu, A continetur. Dicitur mundus amor mundi, ut hic : 


videat ne irrefragabiliter ploret in. ejusdem Christi 
adventu. Illa sponsum suum non amat, qua pro 
desiderio illum videndi aliquo tempore non suspi- 
rat. Non enim Christum perfecte amare convia- 
citur, qui pro desiderio Christi suis oculis lacrymas 
non largitur; sed ille non poterit a Christo diutius 
separari, qui pro ejus amore quotidie didicit lacry- 
mari. Cito veniet ad suos dolentes, et absterget oin- 
nem lacrymam ab oculis eorum: et jam non erit am- 
plius neque luctus, neque clamor, sed gaudium ster- 
num de visione Christi, qui dixit discipulis suis. Non 
vos relinquam orphanos. Et est sensus: Non vos re- 
linquam orphanos ; id est non ita dabitur Spiritus per 
re, ut ego non sim vobiscum. Non vos relinqam or- 
phanos. Orphani gr&ce, latine pupilli. llic indicat se 
esse Patrem illis : Veniam ad vos post resurrectionem 
carnis, qui vobiscum sum semper presentia majestatis 
divine. Et adhuc modicum, el mundus jam non me 
videt ; vos autem videbitis me. Bonis tantum apparuit 
Christus post resurreclionem, non pravis, et perversis 
amatoribus mundi. Possumus dicere quod modicum 
"tempus dicitur totum lempus nostre mortalitatis : 
quo finito auferetur impius, ne videat gloriam Dei, 
quam videbunt justi. 

G9 ll 2. Quo. autem dicitur, Ego vivo, et vos vi- 
 vetis, sic 651 iutelligenduin : Ego vivo qui sum via, 
et per me vilam vos vivelis. Hoc verbo praeseati, 
vivo, semper usus est, quia mox erit futura resur- 
rectio. Ad illos utitur futuro, quorum est in fine 


futura resurrectio. In illa die ves cognoscetis quia 


ego in Patre, et Pater in me est; et vos in me, et 
ego in vobis ; ac si dicat : In die novissimo, quando 
complela fuerit vestra resurrectio, cognoscelis quo- 
nodo creditis, qui1 ego in Patre modo, tanquam ra- 
dius in sole, unum cu: ipso, et vos in me ut palmi- 
tes in vite; οἱ ego in vobis, ut in palmitibus vitis, 
Sed mundus nec nunc vi ««t, nec tunc videbit Deum 
in sua majestate fulgentem. Quis est iste mundus 
maledictus, a quo videri non poterit Deus ὁ Male- 
dictus, i-.quam, maledictus, et ullra quam dici po- 
test. mal-dictus erit, qui Dominum Christum seter- 


ualiter non. videbit. Mundus eum non videbit ; mun- D 


dus, id est mundi amator. Àmatores enim mundi, 
mundi nomine vocantur. Nemo se seduc t : quicun- 
que diligit mundum, mihi credat, non diligit Deum ; 
et si non diligit, unde videbit? Qui non diligit Deum 
c&cus est. Videre eum non potest qui non habet 
cor mundum, cor mite, cor mausuetum, cor chari- 
tatis dulcedine plenum. Oculorum lumen amisit, nec 
ip-um veri luminis auctorem videbit. Si ergo Deu 
videre desideras, cor tuum ab omni lepra peccati 
mundificare non negligas. Memento ore Veritatis 
[uisse prolatum : Beati mundo corde, quoniam ipsi 
Deum videbunt (Matth. v, 8). Sed mundus non vi- 
det eum, quia nou habet cor mundum. 

3. Mundus dicitur pluribus modis. Dicitur inun- 
dus trina machina rerum, coelestium, terrestrium, 
ei jiufernorum; calum, et quidquid cc!i ambitu 


Adhuc modicum, et mundus me jamnon videt. Dici- 
tur et mundus qui eat ab omni sorde lotus et mun- 
dus, sicut est istud : « Muudi per abstinentiam ipsi 
canamus gloriam (Hymn. ad Primam). » De illo. 
solo mundo, imo de illis solis immuuadis, scilicet 
amatoribus mundi, dicitur : Munus non videt 
Deum. Nam qui diligit mundum, non est charitas 
Patris in eo (IJoan. n, 15). Valde sibi adversantur 
ad invicem amor mundi, ct amor Dei. Si amor 
mundi habitat, non est quo intret amor Dei. Amor 
Dei homiaem revocat a mu ido, et amor mundi ho- 
minem a Deo. Unus dejicit, alius extollit : unus suum 
possessorem dejicit. iu i;fernum, alius sublevat, et 
tran- mittit iu celum, Ámor mundi totum mundum 
quaerit, et aunquam satiatur; imo cum plus ha- 
bet, plus copit semper hibere : amor Dei unum 
cupit semper habere solum, illo contentus es!, nil 
aliud jam possidere peroptat. Amor Dei nihil aliud 
qusril nisi solum Deum. Valde nobilis est, amor 
iste : omne pulehrum dedignatur amare, preter iu- 
violata pulehri'udiuis florein, illum scilicet qui 
dicit; Ego sum floscampi et lilium convallium (Can- 
tic. n, 1). Omnia que sunt, qui Christi uon sunt, 
non» solum non quasrit, seletiam tanquam stercora 
putrida abdicat et  subsaunat, Cuncta syperni!, 
cuncià despicit, omuia sibi vilescunt, quia et 
solus Christus dulcescit. O felix amor, o beate 
amor! qui te habent, be:ti suni; qui te habent, 
felices sunt : nimis est felix, nimis cst [05 8418. 
cujus tantum est dilectio Christus. Habeamus, dile- 
cti:simi, hanc felicit tem, habeamus nostri Creato- 
ris dilectionem. In hoc cognoscitur amator Christi, 
si servet priecepta Christi. Unde sequitur: 

4. Qui habet mandata mea et.servat ea, ille est, 
qui diligit me. Qui babet in memoria ct servat in 
vita; qui habet faciendo, et servat persevcerando : 
vel qui habet. in sermonibus, et servat in moribus ; 
ve] hibet, audiendo, et servat. faciendo, ille est qui 
diligit me. Muiüi sunt enim qui Domini mandata 
habent, et ca minime teneat: multi habent in libro, 
sed ca non te»ent in animo; multi in voce, sed non 
in opere; multi ia memoria, sed non in vita ; multi 
i. verbo, sed non in exemplo. Illi proecto noa sunt 
de dilectorihus Chris'i; isti, in quam, plagis vapula- 
buut multis : istis erit fletus et stridor deotium; 
ignis, sulphur, οἱ spiritus procellarum pars poena 
eorum cum «diabolo ct aagelis ejus. Sed diligentibus 
Christum magnum erit gaudium, magoum erit tri- 
pudium, maga exsultatio, magna gloriatio. Sequitur 
enim : Qui diligit me, diligetur 69,8989 a Patre 
meo : et ego diligam eum, ἐξ manifestabo ei me 
fpsum. Quid tibi videtur, amator Christi, cultor Di, 
despector tui, de premio amoris tui ? Quid tibi 
mali poterit nocere, aut quid tibi boni poterit de- 
esse, si ille te diligit qui de nihilo cuncta creavit ? 
O nimis felix et ulira quam dici potest beatus, 
quem pie diligit Deus Paier, οἱ Filius ejus cum 
Spiritu Christi οἱ Dei! Quid, inquam, felic'us, 


915 


OGBRII 


916 


quid beatius, quam "ab eo diligi, qui est Dominus A ces mez peregrinationis, et consolatio mei mvero- 


paradisi : qui habet potestatem vitse et mortis, dam- 
nare et salvare; damnare quos odit, salvare quos 
diligit? Sicut enim salvare non potest quos odit; 
sic damnare non polest quos diligit. Sed, o Domine 
Jesu, quid facies dilectoribus tuis? dic, rogo; quid 
facies Ὁ Sie die, αἱ audiam ; nam et ego sum, licel 
peccator, qui diligo te: quod erit premium tuse 
dilectionis, quisve fructus tui amoris ? dic et le- 
fica animam meam de premio. Qui te diligit ex 
toto corde suo, illud attendit, illud exspectat : pro 
eo quod tantum differtur, gemit οἱ quandoque plo- 
r&t. Quod est illud ? dic ut fratres audiant et in- 
telligant, intelligant et querant, querant et in- 
veniaut, inveniaut ef accipiant, accipiant et teneant, 


ris. O Jesu, qui es causa mei amoris, tu mihi sis 
causa sufficiens possidendz tante possessionis. 

6. Sequitur: Dicit ei Judas, non ille Iscariotes : 
Domine, quid factum est, quia nobis manifesta- 
turus es te ipsum, et non mundo? Audito quod 
mundus non videbit eum, 'sed potius ipsi videbunt 
pro omnibus qusesiturus querit Judas causam hu- 
jus discretionis. Hec est autem causa ex Domini 
responsione, Dilectio ; per quam solam discerui- 
tur gens sancta a non sancta : et quod causa 
sit dilectio, probatur in custodia sermonum, sicut 
dicit Dominus : Si quis diligit me, sermonem meum 
servabit. Iu hoc enim probatur dilcctio Dei scili- 
cet in observatione οἱ custodia mandatorum Chri- 


teneant οἱ ament; ament quantum possunt. Quid B sti, quia probatio dilectionis exhibitio est operis. 


dabis dilectoribus tuis ? quid manifestabis illis ? Ma- 
nifestabo eis me ipsum. Ubi sunt qui gemunt, ubi 
sunt qui lugent pro dilectione regni s&eterni, pro ab- 
sentia Christi? Gaudeant et exsultent, quia Jesus 
manifestabit se illis. 

5. Audistis, fratres, audistis dolentes, audistis 
lugentes pro desiderio Christi, pro amore dileciis- 
simi Domini, Plasmatoris, Redemptoris, Salvato- 
ris, totius paradisi, dulcedinis, glori: et splendo- 
ris, gaudii et jucundilatis : audistis de preemio ve- 
stri laboris, de dono quod dabit Jesus meus, et uti- 
nam meus, dilectoribus suis. Dilectori meo, inquit, 
manifestabo me ipsum. O summum gaudium, o im- 
mensa letitia! Quid dulcius, quid gloriosius, quid 
beatius quam illum videre facie ad faciem, cujus 
pulchritudinem sol et luna mirantur ; quem sancti 
Angeli vident et videre desiderant semper, et nun- 
quam de ejus visione satiantur; qui est decor coeli, 
dulcedo paradisi, fides viventium, spes morientium, 
et salus omuium Jesus Christus, Dominus noster? 
Nihil charius, nihil melius, quam ipse Dominus 
diligentibus se. Non promittit aurum, non argen- 
tum, non gemmas, non lapides pretiosos, non cc- 
lum, non terram; sed se ipsum Creatorem omnium 
et Deum cunctorum. Hoc est premium amoris, 
meritum tue dilectionis, qui Dominum Jesum su- 
per omnia diligis, dico, uon voce, sed opere; non 
veste, sed mente ; non habitu, sed sffectu non in 
simulatione, sed in veritate : se ipsum tibi maui- 
festabit, se ipsum libi dabit. Vis amplius ? quaeris 
aliud? Vile est, quidquid sine ipso est. Diligis 1]- 
lum ? Vide ergo ne aliud qu&ras ab eo, nisi se 
ipsum. Dedignatur conira petentem, si ipse petitio- 
Dis causa principalis non fuerit : quamvis omnia 
bona donet, libentius donal se ipsum. Noli timere 
de magnitudine, de nobilitate doni. Dilige eum ex 
toto corde, ex tota mente, et sic poteris ad eum 
secure accedere, ad eum intrare, et dicere ei: 
Volo, Domine, ut tu mihi portio sis in terra vi- 
ventium. O felix portio, o beata hereditas! O Do- 
mine Jesu, quis mihi dabit ut in veritate dicere 
possim : Dominus pars haereditatis mec? (Psal. xv, 
$.) Utinam tu mihi sis premium mei laboris, mer- 


Frustra enim se Deum diligere dicit, qui mandatis 
cjus suis operibus contradicit. Imo illum habet 
6993 odio, qui eju; non obsecundat mandato. 
Nemo se tegat sub habitu religionis, nullus sibi 
palliare sanctitatem presumat sub tegmine mona- 
stici ordinis. Ille tantum diligit Christum, qui pro 
suo posse ipsius satagit observare mandatum. Cum 
enim videris monachum ad contumeliam humilem, 
ad opprobria patientem, suis devotum Prioribus, 
in moribus mansuetum, tacitum ad loquendum, 
assiduum ad silentium, in claustro attente legentem, 
in ecclesia suis vocibus Christum cum omui de- 
velione laudantem, si non continue, tamen quo- 
tidie lacrymantem, parcum in refectione, ab obe- 
dientiam promptum, ubique proclivum, ubique 
inclinatum, ubique verecundum, ore ccelum pulsan- 
tem, semper ad Domiuum corde clamantem, cul- 
torem proximi , et. contemptorem sui, cunctos di- 
ligentem, se ipsum odientem, tunc dicere poteris: 
Monachus iste sui Creatoris servat mandatum, 
O quam felix , o quam beatus est monachus talis! 
Profecto iste monachus sui laboris habebit premium 
Dominum Jesum. Sed ille qui charitatem n«n 
babet, qui ejus non servat sermonem, jam non est 
ejus. Quod ergo erit premium istius ? [gnis 
et sulphuris amnis, mors et infernus praemium ejus. 
Utinam tu natus non esses, libi talis debetur 
hereditas. Igitur si premium, quod Christus est, 


[ habere desideras, illius s. rmonem scrva; scilicet, 


Mandatum novum do vobis, ut diligatis vos ἐπ- 
vicem (Joan. xui, 34). Si diligis Christum, necesse 
est ul diligas fratrem tuum. Ergo ne incurras 
odium Christi, teneas illesam charitatem  fra- 
tris tvi. 

7. Magnum premium scquitur inde. Quod pre. 
mium ? Superius dictum est, οἱ adhuc repetere libet. 
Istud priemium quando amplius ruminatur in ore, 
tanto magis mellescit in corde : et quantze. sit dulec- 
dinis non ignorat, qui ut illud jam habere valea, 
assidue p ro viribus elaborat. Premium fraternrze di. 
lectionis amorem Christi et Dei Patris sui ipse Ve 
ritas ait: Si quis sermonem meum servabit, diligit 
me, et Pater meus diligit eum. Si Pater Deus te dili- 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


918 


puid tibi boni deesse poterit? Nihil. Quidquid A coacervat. Scio et certus sum quod absterget Deus 


petieris impetrabis, imo ipsum Dominum ]lar- 
em omnium bonorum sine fine cum sanctis 
lis possidebis. Nonne ille est summe beatus, 
1 Deus Pater diligit, et Dominus Jesus Christus 
; ejus? Felix, inquam, nimis, quem Pater et 
) et Spiritus sanctus diligit Deus, O si me dili- 
Deus meus, Creator meus, Redemptor meus! 
hil amplius in hoc mundo quzererem. Mihi in 
rita solus sufficit amor Christi. Amor Christi 
& est, et delectabilis et jucundus. Sanitatem 
9 lumen cecis, m«astis lztitiam, peccatoribus 
m, mortuis vitam, terrigenis coelum, consorti- 
umentorum consortia Angelorum largitur et 
t, insuper et ipsum Dominum Angelorum et 
orem cunctorum. 
Qui me diligit, ait Dominus Jesus, et Pater 
diliget eum, et ad eum veniemus, et mansio- 
apud eum faciemus. Venit Deus ad hominem, 
10mo venit ad Deum. Venit homo credendo, obe- 
o, intuendo, capiendo : Dcus venit ad hominem 
'niendo, illuminando, implendo hoc enim 
dit ex charitate Christi, hoc totum provenit ex 
3 Dei. Charitas te domum Domini facit, et Do- 
m domum tibi. Deus est charitas, et qui manet 
aritate, in Deo manet, et Deus in eo(IJoan i, 
*elix artifex charitas, quse conditori suo talem 
m potens est fabricare. Domus ista non con- 
x cemento et latere, nec lapide, nec ligno, nec 
nec argento, nec lapide pretioso. Omne aurum 
il, argentum supereminet universum. In ejus 
watione lapides pretiosi vilescunt : nil est quod 
comparari pulchritudini ejus et speciositati. 
ymparatum dulcedini ejus sic est, quasi absin- 
comparatum dulcedini mellis. Omnia que 
quantumlibet pulchra, quantumlibet speciosa, 
iS comparatione nec reputari debent. Domus 
st domus slerna, ante omnia secula, ante 
. tempora; omnia conlinens, universa com- 
n8, omnia creans, universa vivificans. In hac 
esci lumen, claudi gressum, curvi rectitudi- 
infirmi sanitatem, mortui resurreclionem cun- 
| intrant accipiunt. Nullus miser in ea : in ea 
beati. Qui intrat in eam, intrat in 899 & gau- 
Domini sui, quod ipse est : et hic habebit se 
3 ielernaliter ia optimo, qui est Deus benedi- 
er secula. “ 
2 dilectissimi fratres, nonne hac pretiosa d - 
uper mel et favum dulcescit in cordibus ve- 
nonne. anima christiana, Jesu Christi sponsa 
i, tuis paranymphis animabus sanctorum et 
bus angelici- imperans flendo, et plorans ro- 
dices : Filie Jerusalem, nuntiate dilecto quia 
more langueo? ( Cant. v, 8.) Parum illum dili- 
pro ejus amore quotidie non ploras et gemis : 
llius absentia sponse diligenti solet fluvius 
acrymarum. Cum illum querit et non invenit, 
et non respondet, nil nisi flere eam delectat : 
ei magis flere libeat, omne quod triste est 


omnem lacrymam ab oculis ejus, cum venerit dies 
nuptiarum Christi Ecclesie, tempore illo quo fue- 
rint virgines introduci in thalamum Regis teterni. 
Sed quomodo ab oculis tuis absterget lacrymas, si 
pro ejus amore non gemis et ploras? Credo quod 
parum illum diligis, si pro ejus amore non suspiras 

et plangis. Si sic es, monachus non es. Sed dicis 
mihi: Ego non possum flere. Ad quem ego : Ideo 
non ploras, quia Christum perfecte non amas. La- 
cryms ergo testes amoris sunt. Si non ploras pro 
amore patrie, plange tamen pro timore gehenne. 
Sed dicis : Nec hoc possum. Cui ego : Si hoc non 
potes, nec times morlem, nec amas vitam; et si 
timeres, aut parum, aut ex toto nihil. Tu autem cui 
servatur haereditas in vterna vita, Deum time, et 
ejus mandata custodi. Qui non diligit me, ait Do- 
nus Jesus Filius Dei, sermones meos non servat. Nos 
illum pro viribus diligamus, et illius precepta ser- 
vemus, quia inde magna sequitur merces. 

10. Quod vero sequitur : Et sermonem quem au- 
distis, non est meus, sic est intelligendum ; Sermo 
quem audistis, non est meus; et est ibi quedam figu- 
ra qua dicitur antiptosis, quando casus ponitur pro 
casu. Rogo te, ne te moveat, ne te conturbet, qui 
totam spem tuam ponis in Dominum Jesum Chri- 
stum, et ex toto corde diligis illum esse verum Deum 
cum Patre et Spiritu sancto, illud quod dicit: Ser- 
monem quem audistis, non est meus, sed Patris; 


quia ego non sum ἃ me,sed a Patre.SumDeus de Deo, 


lumen de lumine, Filius de Patre. Unus cum illi in 

essentia, in majestate, in divinitate, in virtute, in 

potentia, in creatione rerum ; non posterior eo vel 
prior, non major,nec minor; sed omnino illi &equa- 

lis. Alius sum in persona, non alius in natura : 

nam alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus 
sancii (Athanag. in Symbolo). Verba qu& ego loquor 
vohis, Patris mei sunt : quia ipse me misit ; et ego 

sum ab ipso, et verba mea sunt ab ipso. Vel aliter ; 

Sermo quem au listis, non est meus, id est non cst 

assumpti hominis, sed Dei assumentis ; non est Filii 

hominis, sed est Filii Dei : non est meus secundum 

quod natus sum de Virgine, sed est meus secundum. 
quod sum genitus a Deo Patre; non est meus in eo 

quod sum filius Virginis, sed est meus in eo quod 

sum Filius Dei Patris. Superius dixi : Qui non dili- 
git me,sermones meos non servat; hic autem dixit : 

Sermonem quem audistis,non est meus.Superius di- 

cit : Sermones meos ; nunc autem dicit: Sermonem 

quem audistis, non est meus. Valde contraria sunt, 

Est, et, Non est; Sunt, et, Non sunt; Est meus, 

et, Non est meus ; Sunt mei, et, Non sunt mei. Et 
tamen sicut Veritas loquitur, ita est. Sunt sui, in 
quantum Creator, non in quantum creatura; in 
quantum Deus, non in quantum tomo. Sunt s'i, 
quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso fa- 
ctum est nihil (Joan, 1, 3). Non sunt sui, sed Patris, 
quia factus est obediens usque ad mortem, mortem 
autem crucis (Philipp. n, 8). 


. 919 


OGRRII 990 


411. Vel forte hoc dicit, ut discipuli ejus, qui non- A dicimus, cum non possint esse non simul. Quod 


dum in illum perfecte credebant, firmius sua ργῷ- 
cepta tenerent, et obnixius observarent, dum scirent 
illa precepta esse Dei Patris factoris et creatoris 
cunctorum. Majoris enim sublimitatis, majoris ex- 
cellentie et dignitatis semper videtur pater esse 
quam filius : hoc dico in humanitate, non in divi- 
nitate; quia in divinitate Filius Patri est sequalis, 
non eo posterior, non eo minor ; :qualis Patri se- 
cundum divinitatem, minor Patre secundum huma- 
nitatem (Athanas. in symbolo). Ut ergo illius verba 
charius tenerent audita discipuli 6988 sui, et eorum 
sequaces, dixit illa esse sui Patris. Ac si diceret : 
Éa que pr&cipio vobis, irrefragabiliter debent ob- 
servari, nec in totum, nec in partem ratio ulla per- 
mittit convelli, quia non sunt mea, sed Patris mei : 
nam ego a Patre sum Filius; unde verba mea et 
opera non sunt mea, sed Patris. Pater in me manens 
facit opera sua, per me dat vobis precepta. Homo 
de terra terrenus, trabea mortalitatis indutus ia hac 
valle lacrymarum, a gaudiis paradisi expulsus, Deum 
loquentem non merebatur audire in hoc &erumnoso 
exsilio, cujus precepta contempsit adhuc positus in 
paradiso; et quz via sibi remansisset redeundi ad 
patriam, nec miseriam excogitare valebat. Sed illius 
miserius Dominus suus, quierere venil errantem, 
consolari dolentem, sanare infirmum, relevare de- 
jectum, patriam restituere exsuli, et mortuo vitam 
sine fine mansuram, Unde venit Verbum in carnem, 
Deus ad hominem; et Verbum factum est caro 
(Joan. 1, 14): et Deus.factus est homo, et Verbum 
per carnem, et Deus per hominem, ore ad os loqui- 
tur ad ipsum hominem, et secundum hominem dat 
homioi vite preceptum ; ut homo homini obediat, 
et per ipsum hominem Deum ad ipsum Deum ho- 
minem redeat, a quo scilicet Deo miser per inobe- 
dientiam recesserat. Unde Deus homo apud homi- 
nes :anens mortalis, mortalibus dat vite manda- 
tum, ut immortales per ipsum jam facti, eum illo 
immortali eternaliter vivere possint beati. Et hic 
notande sunt due Domini mansiones : una in via, 
alia in patria; una temporalis, quando nobiscum 
mansit in carne, alia sterna, in qua manebimus cum 
ilo in anima glorificati et corpore. De prima dicit 
in consequentibus, Hac locutus sum vobis apud vos 
manens, scilicel presentia corporali. Sed veuiet 
tempus ul a vobis subtraham presentiam carnis, et 
sic amodo per Spiritum locutus sum vobis. Unde 
recte sequitur : 

13.Paracletus autem Spiritus sanctus,quem mit- 
tet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et 
suggeret omnia quecunque dixero vobis. Docebit, 
inquit Dominus Jesus, quod vobis dixero : non quod 
aliud Filius dicat, et aliud Spiritus doceat ; quia 
quod Christus dicit οἱ docet, ipsa Trinitas dicit et 
docet : sed quia Trinitas est, oportet singulas insi- 
Buarj personas, quas nos distincte audire et iuse- 
parebiliter debemus intelligere. Cum ergo dicimus, 
Pater et Filius et Spiritus sanctus, non eos simul 


vero dicit: Paracletus quem mittet Pater, etc., sie 
est intelligendum : Ego corporali presentia vos de- 
sero, sed non vos prrwsentia spiritus derelinqno. 
Corpus, quod de terra susc'pi, ad coelestia sublevo; 
sed per Spiritum meum usque ad consummationem 
sseculi vobiscum manebo, Pater me misit, ut appa- 
rerem in carn^ visibilis; sed venil hora et tempus, 
uL solvam debita mortis, et resurgeus a mortuis 
ascendam sessurus ad dexteram Patris, nec amodo 
in carne morialiter mundus me videbit. Paracletus 
autem Spiritus, quem mittet Pater in nomine meo, 
&abundantia sus dulcedinis vos consolabitur d3 àb- 
sentia mee carnis, et erit vester magister, non fo- 
ris verba perstrepens, sed, intus in corde docens, 
suggeret vobis omnia, et vos docebit omnia quaccun- 
que per illum dixero vobis, id est inspiravero vobi: : 
ipse erit doctor vester, et consolatio vestra. Non 
poteritis dolere de absentia carnis mese, dum ipse 
Spiritus manebit in cordibus vestris. Veniat, obse- 
cro, Domine Jesu, ille Spiritus tuus Deus et Domi- 
nus meus, veniat in cor meum, et sic inebriet illud 
tuo amore, ut nullum alium praster te queram amo- 
rem, nullam aliam przter te amem pulchritudinem, 
nullam preter te valeam güstare dulcedinem, qui es 
favus mellis, Deus et homo : mel de Deo Patre, fa- 
vus de Virgine Matre; mel in sinu Patris, favus fra- 
ctus in cruce; mel impassibilihs regnans cum Patre, 
favus in sepulcro; mel cum Patre et Spiritu saneto 


: regnans in coelo et in omni loco, benedictus per eua- 
Ὁ cta ssecula seculorum. Amen. 


696 SERMO X. 

In vers. 21- 31 cap. xiv, et vers. 1, 2cap. xv Joannis. 

1. Verba Domini Jesu, qui illun ex toto corde 
diligere novit, quam sint dulcia, sapit : nec illis 
jam claudere valebit aditum, qui in armario pectoris 
sui, Christum Dominum vitee perennis, amplexibus 
strictis, totius paradisi pulchritudinis continet ju- 
cunditateu ct gaudium. Illa suut pascua vitm, re- 
fectio anims, dulcedinis pocula, dilectorum Christi 
leüficanüa corda, chariora diligentibus Christum 
super aurum et lapidem pretiosum multum, et dul- 
ciora super mel et favum : negligentipus et male 
viventibus, tanquam bilis, amara, odiosa, non mo- 
dicum fastidiosa per omnem modum. Illis poenam 
&lernam, diligentibus vero Christum preeparant 
perpetuam gloriam, illis supplicium, istis prsemiam 
in vita beata; illis mortem, istis vitam; illis infer- 
num, istis societatem Angelorum. Quicunque sunt 
illi, lugeant, doleant, aurem cordis aperiant, Ver- 
hum Dei suscipiant, et quod pr&cipit, faciant. lo 
illo thesauri sapiente οἱ scientie, divitise et glorise 
multe. Igitur audiant me pecca'orem Christi, quos 
audire delectat verba ejusdem Christi. Sed Rogo ut 
se preparet ad lacrymas fundendum, qui verbis 
Christi ja: preparat auditum. Quomodo poterit 
jam lacrymas continere, ubi noverit jam Christum 
iturum ad Patrem discipulis suis toto charitatis am- 
plexu pacem dedisse? Ait Dominus discipulis suis : 


- 921 


2. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis : 
non quomodo mundus dat, ego do vobis. Dominus 
enim Jesus, ubi venit tempus, quo per mortem 
suam disposuerat humanum genus salvare, et ani- 
mam suam dare redemptionem pro multis, relin- 
.. quere mundum et ascendere ad dexteram Patris : 
discipulos sues quos corporali preesentia deserebat, 
Loto charitatis affeclu intra sinum amoris non me- 
. diocriter continebat; inde velut recedens ab eis, et 
. quasi deserens illos, modis quibns poterat de ab- 
. sentia sua eos consolari studebat. Sed quanto ma- 
- gis eos consolari volebat, tanto magis illos amaris- 

.Simo moerore replebat. Tune velut ultimum vale 
faciens illis, eos amplecteos in eorum oscula -forsi- 
tan ruit. Sed quantus ibi fuerit fluvius lacrymarum, 
quis estimare valebit? Cujus cor, etiamsi saxeum 
esset, tanta redundantia charitatis lacrymarum fon- 
tem totum non resolvisset? Ministri lacrymarum, 
lunc erant amor et dolor. O quantus amor! o quan- 
tus dolor! Et quia multus amor, ideo multus dolor : 
nam cum magno dolore relinquebant, quem cum 
magno amore possidebant. O quantus erat ibi amor! 
Nihil aliud volebant, nihil aliud qusrebant, nihil 
. Aliud desiderabant, nisi esse cum Domino, illius per- 
frui visione, jucundari ejus dulcissima locutione, sa- 
tiari ejus melliflna conversatione. Cum hsec omnia 
cogitabant, et ὁ quam cito his omnibus essent cari- 


SERMONES DR VERBIS DOMINI IN (ΕΝΑ. 


922 


Ἀ bue; quando non erit colluctatio eum carne et san- 


guine; imo palma el corona de certato agone, cum 
viderimus eum sicuti est. 

4. Sed forte admirabitur noster auditor, cum in 
hoc libello servuli Christi, ipsum invenerit Christum 
pacem dedisse discipulis suis. Ad quem ego pecca- 
tor Christi : Quid miraris? quid turbaris? hoc non 
est magnum quod audis, Quid putas esse abjectius : 
an flexis genibus discipulorum pedes lavisse, an eos 
in pacis osculo suscepisse ? Illis non horruit pacis 
osculum dare, pro quibus non timuit patibulum 
crucis subire. Sed forte dicis : Ego in Apostolo lego, 
quod Christus discipulis suis dixerit : Pacem relin- 
quo vobis, pacem meam do vobis ; sed non lego, quod. 
sua sanctissima labia discipulorum impresserit [8-- 
biis. Cui ergo: Si ore Veritatis constat esse. prola- 
tum, cur constare non debet esse completum? Non 
est periculosum sic credere ; non est damnabile sic 
sentire : non est contra fidem. Sequitur : 

5. Non quomodo mundus dat, ego do vobis. Qua- 
lem pacem dat mundus iste? Pacem falsam, pacem 
fictam, pacem sophisticam, pacem palliatam. Pax 
est vinculum amoris, et indissolubilis compago 
charitatis ; sed quid amat mundus? Prorsus utique 
nihil. Nihil amat, nihil diligit; cuncta odit, cuncta 
perimit ei occidit. Ab egressu proprie matris uteri, 
usque ad ingressum ventris omnium matris, quid 


turi ad memoriam revocabant, tunc per fluvios (j habet homo miser a mundo? Famem, sitim, nudi- 


. Jaerymarum emanabant dolores amarissimi cor- 
dium. 

3. Quanta erat ibi amoris suavitas, et quanta sua- 
vitatis charitas, cum discipulorum labiis imprime- 
rentur labia Redemptoris! Tunc in veritate illi di- 
cere poterant, Mel e£ lac sub lingua tua;et, Favus 
distillans sunt labia tua (Cantic. ww, 41); odor tuus 
. omnem balsami odorem excedit, et quidquid in odo- 
ribus contiuetur : et vere sic erat. O quanta erat ibi 
odoris fragrantia, ubi erat tanta amoris abundantia! 
et quanta erat ibi tristitia, de tanti odoris et dulce- 
dinis futura absentia! Quibus singultibus existi- 


. mabo discipulorum corda. fuisse vexata, dum audi- : 


rent : Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis? 
Ibi moror erat et luctus, omnes erant una voce 
plangentes. Pacem, inquit Dominus Jesus discipulis 
guis, meam do vobis,pacem relinquo vobis : non quo- 
modo mundus dat, ego do vobis. Ego iturus ad Pa- 
trem, pacem relinquo vobis : et vos perducturus ad 
Patrem, pacem meam do vobis.Hoc est quod propheta 
dicit : Pacem super pacem ; et alibi : Domine,dabis pa- 
cem nobis ; pacem,quiain te speravimus (Isa.Xxv1,3, 
12). Pax est in hoc seculo, in qua manentes hostem 
vincimus, invicem diligimus, et de occultis invicem 
non judicamus. Pax erit in futuro, cum sine hoste 
regnabimus, ubi alter ab altero non poterit dissen- 
tire, ubi omnia erunt nuda, 4 Ὁ 8 et aperta; et laus 
unicuique a Deo. In illo autem est utraque pax. Ipse 
est pax nostra, quia nos pacificavit Deo per sangui- 
nem suum. Erit pax vestra in futuro, cum tradide- 
rit regnum Deo et Patri : et erit Deus omnia in omni- 


tatem, frigus crucians, cauma peturbans, scabiem 
cutis, dolorem capitis, chiragram in manibus, poda- 
gram in pedibus, morbum in liene, morhum in je- 
core: undique miseriam, intus, et extra. Foris il- 
lum interficit gladius : et domi mors similis est 
(Thren. 1, 20). Ad ultimum morte ssva cunctos pro- 
slernit et dejicit. Ecce qualis est amor mundi. Rt 
tamen miseri homines mundi fallaciam non atten- 
dentes, odientem diligunt, et sevo ejus gladio spon- 
te colla submittunt. Isti miseri sunt sine consilio; 
sel utinam saperent et intelligerent, et his quz ven- 
tura sunt in novissimis temporibus, providerent 

Profecto mundum odio haberent, nec diligerent- 
Dicitur etiam aliter mundus, scilicet rerum trans- 
euntium amatores. Sed qualis sit. pax et concordia 
inter'illos, sapiens quisque advertere facile potest. 
Igitur spreta hujus muudi pace et concordia, adhuc 
ad pacem Domini nostri Jesu Christi redeamus, 
quam ejus dilectionem esse et credere, qua dilexit 
nos, et lavit uos ἃ peccatis nostris in sanguine suo, 
videtur non esse absurdum. Hzc est illa dilectio, 
qua Deus mundum sic dilexit ut se mundo homi- 
nem daret, ul omnis qui eredit in illum non pereat, 
sed babeat vitam seternam, Hanc pacem, scilicet 
charitatem, illis reliquit, cum animam suam pro il- 
lorum salute dedit; hoc est corpus iliud sanctissi- 
mum, quod de intemerata Virgine sumptum in tam 
horrendo climate crucis posuit confusione eontem- 
pta. Hanc pacem nobis reliquit, sicut beatus Petrus 
apostolus asserit dicens : Christus passus est pro 
nobis, nobis relinquens exemplum, ut sequamur ves- 


93 


OGERII 


924 


tigla ejus (I Petr. ni, 91) Εἰ ad hane charitatem ali- A tum tribus diebus et tribus noctibus ero in corde 


hi horiatur, ubi ait : Christo in carne passo, et vos 
eadem cogitatione armamini (ibid. 1v, 1). Hanc pa- 
cem nobis moriendo relinquit : aliam pacem nobis 
resurgendo donavit. Prima nos liberat a peccato : 
secunda nos reconciliat Domino. Prima nobis peccata 
dimittit : secunda nos ad gaudia paradisi perdueit. 
Primam nobis dedit moriturus in cruce : secundam 
nobis dabit in eternitate regnans cum Patre. Prima 
fuit in luctu et dolore: secunda erit in gaudio et 
exsultatione. Prima lacrymosa : secunda gloriosa. 
Prima est in miseria : secunda erit in gloria. In pri- 
ma sumus flentes pro Christo : in secunda erimus 
gaudentes cum Christo. 

6. Unde non immerito plorant discipuli pro Ma- 
gistro, servi pro Domino, ab illis quodammodo per 
. mortem recessuro. Nec mirum. Videbant unde do- 
lere poterant; sed non credebant unde gaudere de- 
bebant. Lugebant, quia Christum moriturum scie- 
bani; sed illum resurrecturum 8988 et ad colos 
ascensurum adhuc non perfecle credebant, Poterat 
unusquisque illorum veraciter dicere, si tamen pr& 
dolore loqui valebant : Idcirco ego ploro, et oculus 
meus deducit aquam, quia me deserit consolator 
meus consolens animam meam. Quos ut Dominus 
amarissime flere respexit, eredo quod lacrymas se- 
cundum hominem continere non potuit, sed modis 
quibus valuit eos consolari, non distulit, dicens : 
Non turbetur cor vestrum, quia vos in pace relinquo; 
Neque formidet, quasi vos lupus invadat per pasto- 
ris absentiam : quia sicut homo vado, sed sicut 
Deus sum presens. Non turbetur cor vestrum, neque 
formidet de morte mea, quia post tres dies resur- 
gam, et veniam ad vos, et videbitis me vitam, in 
quem quicunque crediderit, mortis imperio subja- 
cere non poterit. Vado, sed iterum veniam ad vos, et 
accipiam vos ad me ipsum, ut ubisum ego, et vos, si- 
tis. Non debetis turbari, non debetis contristari de 
abscessu meo, unde mihi tantus provenit honor et 
gloria tanta : potius inde gaudere debetis. Non me 
diligitis. δὲ diligeretis me, gauderetis utique, quia 
vado ad Patrem, quia Pater major me est. Jam im- 
perate lacrymis, quia de meo abscessu gaudere de- 
betis. Nolite fletibus indulgere, quia ad Patrem va- 
do,nec vos relinquo. Ad Patrem vado secundum 
carnem : nec vos relinquo secundum divinitatem. 
Ad Patrem vadit homo assumptus : et vobiscum 
remanebit Patris assumens Filius. Corpus, quod de 
virginea terra suscepi, supra choros Angelorum ex- 
alto, ut Filius hominis ibi sedeat in dextera Patris, 
et habeat per gratiam, quidquid ipse Deus habet 
per naturam. Ad Patrem vado, ut genus humanum 
diabolica fraude deceptum, aculeo antiqui serpentis 
occisum, in hac valle lacrymarum sepultum, in cc o 
collocem, et ad gregem Angelorum reportem cente- 
simam ovem perditam, per longum tempus erran- 
tem. Et ideo rogo, ne turbetur cor vestrum de mor- 
te mea, quia sic fieri oportet. Expedit ut unus homo 
moriatur pro populo, et non tota geus pereat. Tan- 


terri : postea die tertia resurgam perempto prineipe 
mundi, et videbitis me, et gaudebit cor vestrum. 
Quadragesimo die ascendam in ecelum, sessurus ad 
dexteram Patris; et illuc traham vos ad me ipsum, 
mecum feliciter regnaturos ; et ideo rogo, gaudete. 

7. O bone Jesu, Domine Deus, vita mea, tota spes 
mea, omne desiderium nostrum, quid nobis ais? 
quid nobis pro te gementibus οἱ lugentibus dicis ? 
Scis enim, vita que nunquam morieris, quod tu es 
totum desiderium nostrum, ideo gemimus et dolemus 
valde, quia te sicut es, videre non possumus. Valde 
enim, Domine Jesu, unica spes nostre salutis, tur- 
batur cor nostrum, quia adhuc non meruimus videre 
te Dominum nostrum. Gemimus et dolemus, et mul- 
(um turbatur cor nostrum ; sed adhuc a Domino 
nostro non meruimus audire : Non turbetur cor ve- 
strum. O felices Apostoli, o beati discipuli Domini! 
Vos enim meruistis illum in carne videre presentem, 
docentem in verbis, potentem in factis, infirmos cu- 
rantem, mortuos suscitantem; cum illo ambulare, 
cum illo sedere, un& cum illo sumere cibum, illum 
a mortuis resurgentem, ad colos ascendentem : 
nunc videtis illum in sinu Patris sui fulgentem. Quid 
enim felicius, Quidve beatius, quam perfrui visione 
Dei? Quam dilecta illa tua visio, Domine Deus! 
Hanc anima mea peccatrix concupiscit; et quia eam 
adhuc non habet, quodammodo languet et deficit ; 
sed spero in Domino Jesu Christo, quod in carne 


C mea videbo Deum Salvatorem meum. Reposita est 


hec spes mea in mente me*. Hgo interim gaudens 
gaudebo, et semper anima mea exsultabit de Jesu 
Salvatore meo qui resurgens a mortuis, ascendit 
ad celos, et sedet beatus ad dexteram Patris. 
Qui ascensurus ad Patrem dolentibus discipulis 
dixit : Si diligeretis me, gauderetis utique, quia 
vado ad Patrem, quia Puter major me est. 88- 
quitur : 

8.Et nuncdizivobis priusquam fiat,ut cum factum 
fuerit credatis. Jam nunc dico vobis, priusquam fiat, 
vado ad Patrem, ut postquam ascendero, perfecte 
credatis quia ego sum Filius Dei. Ut credatis, inquit. 
Credatis, 6999 non quod factum vidistis, quia haec 


[) non est laus vel meritum fidei ; imo non est fides de. 


eo quod videtur. Sed credatis me Filium Dei, non 
nova fide, quia et prius credidistis ; sed aucta et re-. 
ferta, Modo cum hzc diceret, erat fides illorum 
parva; et cum moreretur fuit nulla [scilic. expli- 
cita]. Sequitur: Jam non multa loquar vobiscum. Ve- 
nit enim princeps mundi hujus,et in me non habet 
quidquam. Imminet tempus et hora ut solvam debi- 
tum mortis, et in hac mortali carne jam non tnulta 
loquar vobiscum. Venit diabolus, non princeps crea- 
turarum, sed peccatorum; non lucis, sed tenebra- 
rum; non vite, sed mortis; non gaudii, sed mce- 
roris: et in. me non habet quidquam; id est nibil 
est in me quod ad eum pertinest. lpse enim 
peccatum non fccit, nec unquam voluit, sed nee 
peccare unquam potuit. Noluit hahere Deus quod 


925 SERMONES DE VERBIS DOMINI IN CENA. 
perderel. Pauper venit, ne diabolus haberet quod 


998: 


A florens. Ego sum vitis frondens, vitis fructificsns, non 


auferret. Veuit enim princeps superbim,  prin- 
ceps invidie, princeps  livoris — et dolositatis, 
princeps rancoris et cujuslibet male voluntatis, 
ad principem humilitatis, patienti et benignitatis, 
principem vitz et resurrectionis, principem gloriz 
el beatitudinis sempiterne. Ad eum venit, ut vide- 
ret si in eo maculam peccati aliquam inveniret. Vi- 
derat eum trabea nostre mortalitatis indutum, morti 
vicinum ; et in eo se credidit aliquid invenire quod 
si in morte posset objicere. Sed miser ille deceptus 
est, quia in eo nihil invenit proprium; sed per 
ipsum, jus quod habebat in aliis, amisit antiquum. 
Per omnia sit Jesus benedictus, qui in diebus carnis 
sug preces et obsecrationes obtulit ad eum qui po- 
terat illum salvare a morte : cum lacrymis et clamore 
valido offerens, exauditus est pro sua reverentia ; 
qui etiam cum esset Filius Dei, didicit tamen ex his 
qua passus est obedientiam, et consummatus factus 
e-L omnibus obtemperantibus sibi causa salutis ster- 
nse (Hebr. v, 1-9). In quo auctor mortis peccatum 
nullum invenit, sicut ipsa Veritas dixit : Venit enim 
princeps mundi hujus, et in. me non habet. quid- 
quam. 

9. Sed forte posset dicere aliquis : Cur ergo mo- 
reris, si peccatum non habes, cum mors ex peccato 
lantum sit consecuta ? Ideo facit hic antipophoram, 
εἰ respondet huic iacit quaestioni, et dicit : Ut co- 
gnoscat mundus quia diligo Patrem, et hoc manda- 


tum dedit mihi Pater ut facerem. Ac si diceret: C 


Verum est, quod adhuc mors non esset, si peccatum 
non fuisset ; et ideo veni moriturus in mundum, ut 
morie mea delerem peccatum : hzc est enim volun- 
tas Patris mei, ut pro salute generis humani sumam 
supplicium crucis. Ut ergo mundus cognoscat quia 
diligo Patrem, quod mihi mandatum dedit, facio il- 
lud. Hoc est quod beatus Apostolus dixit : Factus 
est obediens Patri usque ad mortem, mortem autem 
crucis (Philipp. u 8). Sequitur : Surgite, eamus 
hinc. Adhuc erat in loco ubi discubuerat cum disci- 
pulis suis : unde discumbentibus dixit, Surgite, ea- 
mus hinc, ad locum in quo tradendus sum in mor- 
tem. Non est hic ulterius jam sedendum, prieteriit 
tempus requietionis, et ecce tempus festinat passio- 
nis. Surgite et venite post me. Me enim prieceden- 
lem ad passionem sequi debetis, quia ego sum vitis, 
et vos palmites, Ego sum caput vestrum ejusdem 
nalure vobiscum : et capite languente, csetera mem- 
bra condolent languenti. Secundum quod sum homo, 
sum caput Ecclesie ; et ideo vobiscum ejusdem na- 
tura. 

10. Ego sum vitis vera : non illaque versa est in 
amaritudinem, quie ut faceret uvas exspectabam, et 
fecit agrestes labruscas. Ego sum odorifera vitis, 
pulchritudinis mire, floribus fecunda, dans botrum 
dulcissimum cunctis palmitibus meis manentibus in 
me. Ego süm vitis tale generans vinum, quod letifi- 
Cat cor hominis. Ego sum vitis proprium sanguinem 
ibans Deo Patri pro salute populi mei. Ego sum vitis 


* 


egens adminiculo ulmi, nec ullius auxilio ligni. Ego 
sum vitis, nof culta ab homine, sed a Deo Patre : non 
tamtum exterius per culturam, sed etiam interius per 
gratiam, non tantum extra operando, sed etiam inte- 
iius incrementum dando. Christus est vitis, in quo 
est totus humor, id est omnis plenitudo Spiritus 
Sancti corporaliter : palmites ejus sunt Apostoli, et 
omnes qui ei fide adherent. Hanc vitem, id 889 
est Christi humanam naturam, Deus Pater munda- 
vit faciendo immunem a peccatis, et dando virtutes : 
sic facit et palmitibus, licet non omnino sicut et 
Christo. Unde sequitur: ümnem palmitem in me 
non ferentem fructum tollet eum: omnem qui fert 
fructum, purgabit eum, ut [ructum plus. afferat. 
Onnes enim qui Christo adherent fide, sunt palmites 
manentes in Christo, salutifera vite. Sed alii faciunt . 
fructum : alii in sterilitate persistunt. Alii florent et 
germinant,et botrum producunt dulcediuis ; alii se per 
latitudinem foliorum expandunt, pulchritudinem cu- 
pientes habere tantum viriditatis. Omnes qui in ste- 
rilitate persistunt, et qui per latitudinem sine fructu 
se foliorum expandunt, tempore putationis, si Deus 
Pater illos sine fructu invenerit, abscindet a vite, et 
in ignem mittel, et ardebunt. 


11. Sed forsitan tuum animum pulsat, quomodo 
qui fide Christo adhirent, abscindi ab ipso contin- 
gat, cum omnis qui adheret Christo, unus spiritus 
sit cum illo ? Uade, ut hoc tibi luce clarius constet, 
te scire oportet, quod fides distinguitur per diversas 
proprietates. Dicitur fides mortua, fides ficta, fides . 
perversa, fides recta. Omnes enim homines in eo 
quod Christiani vocantur, Christo adhzrere dicuntur. 
In eo quod Christiani sunt, fidem Christi habere 
creduntur; sed quorumdam mortua, quorumdam 
ficta, quorumdam perversa, quorumdam catho- 
lica, In. prima superbi et luxuriosi, pecunie cu- 
pidi, fures, latrones et alii hujusmodi. [n secunda 
sunt non obedientes patribus spiritualibus ; in- 
graü de donis culestibus, qui sunt sine affec- 
tione fraterna, sine pace charitatis, fratrum cri- 
minatores, ire incontinentes, voluptatum amatores 
magis quam Dei, habentes speciem pietatis, virtu- 
tem ejus abnegantes, In tertia sunt heretici, contra 
Deum elati, de suis erroribus superbi, in Deum 
blasphemi, per omnia aliis deteriores: Omnes isti 
couculeant Dominum Jesum Christum, et sanguinem 
istius dulcissime vitis ducunt pollutum. Iu fide ca- 
lholica sunt mites, patientes, mansueti, humiles, vir- 
gines, casti, continentes, dilectores Dei et proximi ; 
ad omne opus bonum parati, exspectantes redemptio- 
nem filiorum Dei. In horum numero nos Domi- 
nus eomputare dignetur. Valde enim, dilectissimi, 
timere debemus hoc quod Dominus Jesus dicit : 
Omnem palmitum in me non ferentem fructum, tol- 
let eum. 


19. Non confidamus ergo, Íratres charissimi, tan- 
tum in latitudine foliorum, ia expansione ramorum, 


927 


OGERII 


928 


in viriditate frondium; quia nisi in vinea Domini A murmuraverit, certus sit quia murmurantium po:- 


fecerimus fructum, excidemur etin ignem mitte- 
mur. Àn ignoratis, amantissimi mei, quod esuriens 
Dominus vidit secus viam ficulneam magnam latam 
et spa'iosam, habentem folia et frondes, qui in ea 
non inveniens fructum, maledixit ei, et arefacta est ? 
(Matth. xxi, 18, 19.) Sic est omnis hypocrita , quia 
speciem sanctüitstis habet, et virlutem sanctitatis 
non habet. Qui palliat sanctitatem in veste, quam 
non habet in mente. Non alba cuculla (54) ct alta 
tonsura, non ampla corona; sed conscientia pura οἱ 
mentis munditia, ahjectio proprie voluntatis, inflam- 
matio charitatis in Christo, perfectum monachum 
facit. Adhsereamus fratres, verse viti Jesu nostro 
Salvatori cum vero corde, in plenitudine fidei aspersi 


corda, ei abluti ab omni inquinamento carnis et B 


spiritus, et teneamus spei et fidei nostri confessio- 
nem indeclinabilem. Nec sit quod nos separare jam 
valeat a charitate Domini Jesu. Et sic erimus de vi- 
tibus Engaddi, de quibus non liquor vini sed liquor 
balsami fluit : cons'miles botro Cypri, de quo sponsa 
in Cantico amoris congaudens de resurrectione Christi, 
prorumpens in vocem jucunditatis et letitie dixit : 
Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi. 
(Cantic. 1, 13) ; quod sonat Fons hsedi. Fons heedi 
dicitur peenitentia vel Baptismus, in quo dum aliquis 
intrat velut hedus innocentiam debet acquirere ut 
agnus. Engaddi potest accipi monssterium regulare, 
ad quod dum aliquis hedus advenerit, et ibi exuerit 
pellem hzedinam, jam ex omni parte mundatus, non 
hredus, sed erit, si perseveraverit, agous. Hunc talem 
Deus Pater pargavit, ut fructum plus afferat, cor 
ejus mundando, et ejus spiritum veritatis et chari- 
tatis rore infundendo. 


13. Omnem palmitem verge viti adherentem et 
facientem fructum, Deus Pater purgabit, sive puta- 
bit eum, ut 6338 fructum plus afferat. Ritum et 
consuetudinem viticole Deus tenet in colendo vineam 
suam. Vinea domini universalis Ecclesia est, Christi 
uxor et sponsa, de qua Deus Pater ad Filium : Uxor 
tua sicut vitis abundans in lateribus domus tue 
(Psal. cxxvui, 3). Vinitor qui vineam diligit ficien- 
tem fructum opportunum in tempore suo, cum tem- 
pus putationis advenerit, in ea nihil siccitatis vel 


nam incurrerit. 


14. Vos ergo, fratres dilectissimi, nolite murmu- 
rare, si nobis inesse contigerit disciplinam Domini 
nostri ; neque fatigemini, dum ab eo arguimini. 
Omnis enim disciplina in presenti quidem videtur 
non esse gaudii, sed moeroris ; postea. autem fru- 
ctum pacatissimum exercitatis per eam reddet jus- 
titi (Hebr. xui, 6, 11). Flagellis Domini pinguedo 
carnalis voluj!atis atteritur, et virtutes animae, ro- 
borantur : et lasciva caro restringiüur, et auima 
pennis virtutum ad coelestia sublevatur. Caro quo! 
superfluum habebat amittit; et spiritus virtutes, 
quas non habebat, acquirit. Sic ergo per flagella 
Domini virtutes augentur, vitia resecantur ; sper- 
nuntur terrena, amantur coelestia. Nos sternilatis 
premia prestolantes, si nobis aliqua gravis i.fir- 
mitas, vel tentatio fortis, vel etiam damnum tem- 
poralium rerum irrepserit, ex onmibus his vires 
sumere debemus ; quia crescente pugna, gloriosic.- 
rem non ambigemus nobis manere victoriam. In 
ho^ namque ostendimus quanta ad Deum cupiditate 
flagramus, si non solum ad eum per tranquilla et 
mollia; sed-etiam per aspera et dura transimus. Ad 
s&elerna gaudia jam redire non possumus, nisi per 
temporalia detrimenta : et ideo spe manentis leti- 
tie, omnia adversa prosperitatem non mo"icam 
debemus reputare. Peccata quippe nostra divina 
severitas nequaquam inulta remanere permittit; sed 
ira sui judicii inchoat a nostra hic correctione, ut 
in reproborum damoatione conquiescat. Interius 
enim est medicus, et peccatorum in nobis c^ntapiá, 
quie inesse medullitus reprobat, secat : absciudit 
virus putredinis ferto tribulationis. Et hoc est qucd 
Veritas ait : Ümnem palmitem in me facientem fru- 
ctum, Deus Pater purgabit eum, ut fructum plus 
afferat : nam'dum mens posita iu tentatione conside- 
rat, quod a virtutis su& pristina soliditate repellitur, 
tunc sollicita trepidat, ne hoc quod dudum esse coepe- 
rat, funditus amittat, Tunc qualiter resistere tentationi 
possit, inquirit, et qualite" eam dehellare jam va- 
leat, elaborat. Tunc arripit gladium orationis, flc- 
ium compunctionis, el sic eam debilitat, et de ea 


ariditatis relinquit, Tunc circa illam fodit usque δὰ D &loriose triumphat : non ipsa, sed gratia Christi per 


inferiorem ejus radicem, terram acuto ligone per- 
fodit, et si radiculas aliquas etiam emiserit, cultello 
putationis abscindit; et quanto magis hujusmodi 
vana ei minus utilia vitis amittit, frugiferior et ube- 
rior ad fructificandum assurgit. Sic quem Deus di- 
ligit, flagellat et percutit: flagellat enim omnem fi- 
lium quem recipit. Illorum est enim hic flagella per- 
cipere, quibus datur de seternitate gaudere ; sed qui 
de percussione murmurat, ad ipsum qui supra ipsum 
est, non appropinquat. lmo haereditatem superne 
felicitatis amittit, si flagellum Dei Patris patieuter 
et cum amere non suscipit. Et si de flagello Domini 


(54) Hinc collige auctorem fuisse Cisterciensem. 


ipsam; et ita fit ut mens que pigra et velut inle 
cuuda in prosperitate jacebat, fortior et uberior ad 
fructificandum assurgat. 


δ. Ut ergo, dilectissimi, Devm Patrem nostri 
merea'nur habere cultorem, adhereamus verse vi 
Domino Jesu Christo, Salvatori nostro, non fide 
mortua, nec fide ficta, nec fide perversa: sed fide 
recta, qu& per dilectionem operatur; sine qua nvl- 
lus s:lvari potest. Adhzereamus ei, quia bouum est 
ei adhzrere; ei in illo ponamus totam spen: no- 
stram, totum desideri m nostrum, confidentes in il- 
lum qui suscitavit eum ἃ mortuis, quia et susci- 
tabit morialis corpora nostra, et consedere nos 


929 


faciel cum illo in dextera sua. Quod ipse nobis per 
eumdem Filium suum Dominum noátrum prestare 
dignetur, qui vivil et reguat cum eodem Patre in 
unitate Spiritus sancti Deus, per omnia secula sse- 
culorum. Ámen. 


639 SERMO XI. 


[n vers. 3-6 cap. xv Joannis. 


1. Cun a discipulo Veritatis scriptum non ambi- 
gimus esse,Qui parce seminat, parce δὲ metet (II 
Cor. 1x,6) : dum in agro dominico tanquam agricole 
sumus constituti, pro viribus seminare debemus ; 
ul cum messionis tempus advenerit, centuplum ac- 
cipiamus in fructuum perceptione, quam expendi- 
mus in semine. Nam quod hic dicit, seminat, ex 
charitate proprie dicitur seminare : quia qui semen 
ad hoc spargit ut colligat, adhuc caret ad tempus 
modicum, ut in tempore messis gaudeat in acervo. 
Itaque licet pauper et inops, ex meo modico semine 
cupienti dabo ex charitate, ut à Domino meo Jesu 
Christo merear recipere multiplicationem beatitudi- 
nis £eterne. Non parce seminal, qui parum habens, 
parum largitur, cum animus promptus sit, si plus 
haberet : large dat, qui affectum Jlargiendi babet, 
etsi nihil habet quod largiri possit. Nos ergo illam 
pecuniam, quam erogandam a Domino accepimus, 
ad usuram erogare simus :parati cupientibus eam . 
Sed rogo ne aliquis vestrum limeat de retributione 
usure ; quia hrec. usura non evacuat divites, sed 
bonis ditat, et replet egenum et pauperem. Veniat 
ergo ad hanc pecuniam sitiens, ad Evangelium beati 
Joannis, et hauriat cum gaudio de fontibus Salva- 
toris, qui dixit discipulis sui : Vos jam mundi estis 
propter sermonem quem locutus sum vobis. Et est 
sensus : Vos estis muudi, sed iterum estis mundan- 
di, ut fructum plus aíferatis. Mundi estis non pro- 
pter Baptismum, sed propter sermonem quem lo- 
cutus sum vobis. O quam bonus sermo, qui lavat 
meuiium sordes, interioris οἱ exterioris hominis 
purificat actiones, vulnera sanat, cicatrices solidat : 
qui suscitat de terra inopem, et de stercore erigit 
pauperem, ut collocet eum cum principibus coeli, 
cum possessoribus paradisi | O quam pretiosus ser- 
mo, imo quam pretiosus thesaurus, qui suum pos- 
sessorem didicit ditare, ut de consortibus jumento- 
rum, consortem faciat Angelorum! Felix sermo et 
omni acceptione dignus, Quis esi iste tantze beati- 
tudinis sermo ? Audi, si illum observare desideras : 
sed precipio ut illum ad usuram erogare non diffe- 
ras, Est valde nobilis possessio, quie erogata susci- 
pit incrementum, et. avarum dedignaiur possesso- 
rem: nisi erogelur, cito minuitur. Largitate gau- 
det, tenacitatem lugit; omnino non vult abscondi 
sub modio, sed super candelabrum poni, ut omnibus 
ejus pulchritudo appareat. Spiendor ejus tanquam 
lampades ignis atque flammarum, quas aquee multe 
non possunt exstinguere (Cant. virt, 6, 7). Si dede- 
rit homo totam substantiam domus sus pro hac fos- 
' sessione, quasi nihil despiciel eam. 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN (CENA. 


930 


2. Hec, inquam, est charitas , quia in quocunque 
abundaverit amor, &ternorum, mox labentium rerum 


. possessio cuncta vilescit, et sola charitas scilicet 


Christi dulcescit, qui dicit : Mandatum novum do 
vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos (Joan. 
xiu, 34). Hic est sermo ille, de quo dixit Dominus : 
Vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum 
vobis, id est propter charitatem, quam commendavi 
vobis ; et quia mundi estis, manete in me, et ego in 
vobis. Manete, inquit Dominus Jesus discipulis suis, 
in me, et ego manebo in. vobis. Jesus, inquam, dul- 
cis, Jesus delectabilis, omni virtute preditus, omni 
Speciositate redimitus, Dulcis super mel et favum, 
speciosus forma super filios hominum : cujus dul- 
ceiine Angeli inebriantur, cujus pulchritudinem 


B 50] et luna miraatur. Iste talis ac tentus dixit di- 


£ 


scipulis suis, et per eos cunctis fidelibus suis. Ma- 
nele in me, et ego manebo in vobis. O quam magna 
sublimitas! o magne sublimitatis auctoritas ! homi- 
num habitare cum Angelis, terram et pulverem 
elevari in cclos, hominein tolli de stercore jumen- 
torum, et aggregari coetibus Angelorum ! imo crea- 
turam maaere in Creatore, Facturam in Factore, 
redemptum in Redemptore, servum iu Domino, 
peccatorem in Justo, factum ex limo in eo qui om- 
nia facit ex nihilo ; transitorium in /Klerno, mise- 
rum in summe Beato, ino in eo qui omnino beat 
beata, et cuncta sanctificat sancta, qui est veritas 
et γιὰ οἱ glori& sempiterna, gaudium mundi, ju- 
cunditas cceli, dulcedo paradisi οἱ beata seternitas, 
et elerna felicitas, Christus scilicet Dominus Je- 
sus ! 

088 3.0 mira et inexhausta bonitas! o inau- 
dita el ingestimabilis pietas ! quis unquam, fratres 
mei, quis, dilectissimi mei, amantissimi mei, con- 
servi mei, servi Domini Jesu Christi, et propter 
ipsum domini mei, poterit explicare sermone, aut 
stylo exarare et graphio, quania pietate auctior pie- 
tatis redundet, quanta largitate bonitatis ipse auctor 
exuberet ? Mihi credite, fratres, si omnes homines 
niterentur et Angeli, fontis tante pietatis non pos- 
seni baurire vobis etiam unam mininam guttam, 
habito respeciu ad ipsam abundantiam pietatis. Hac 
est, inquam, maxime immensitas pietatis, ingens 


D emiuentia bonitatis, quod Creator omnium Deus se- 


ipsum exinanivit, formam socrvi suscepit, in simili- 
tudine bominum factus, et habitu inventus ut homo : 
manens Deus in homine, ut homo maneret in Deo: 
vita mortem assumens, ut sibi mors assumeret vi- 
tam. Utinam hujus abundantia pietatis sic fragrart 
quotidie in naribus nostris, ut in veritate dicere pos- 
semus cum sponsa in Canticis : Fasciculum myr- 
rbe, dilecti semper supra meum pectus portabo 
(Can. 1, 12). O dulcis sarcina ! o felix medicina ! 

4. Heec sarcina, fratres mei, crux ipsa beata, sci- 
licet passio Christi, bajulum suum non gravat, sed 
levat ; non deprimit, sed extollit ; non quassat, sed, 
erigit, et portat portantem, ubi Christus est in glo- 
ria Patris. Hec est inquam, dulcissima medicina, 
quie morbum omnem expellit, vires atque virtutes 


931 


OGERII 


932 


non habenti acquirit; quee non solum sanat eegrotos, A quanti miseri, qaanti infelices, qui ad Jesum ve- 


sed etiam vivificat mortuos. Mihi meus auditor cre- 
dat, imo mihi credat crucis amator, jam non lede- 
tur a morte secunda, si in hac vita usus fuerit tali 
medicina. Hoc est illud lignum propheticum, quod 
est inter juncturas sdificiorum ; quia ipsa crux glo- 
riosa terram conglutinat ccelo, hominem consociat 
angelo, et peccatorem sic reconciliat Deo, wt ipse 
Deus manere dignetur ineo, et ipse manere merea- 
tur in Deo suo. O summum tripudium, 0 tripudians 
gaudium, jucunda letitia, eL jucunditas leta homi- 
nem manere in Deo, et Deum ia homine, in redem- 
pio Redemptorem, et in. Redemptore redemptum ! 
Ad hanc summe jucunditatis lzetitiam, perpetuitatis 
lgtissime gloriam, ipse glorie auctor, beatitudinis 
dator, salus eeterna, vita beaia, felix seternitas, secura 
wanquillitas, totus dulcis, totus desiderabilis, invitat 
Apostolos suos, instigat monachos suos, cunctum po- 
pulum christianum omne collegium sanctum, eis 
blandiens atque demulcens, consolans et confortans, 
hortans et dicens : Manete ín me, et ego in vobis. Et 
est sensus : Vos qui mundi estis, quiloti estis, qui 
sanctificati estis per canalem lapideum, per Baptismi 
eacramentum, per virtutum triclinium, per dilectio- 
nis preeconium, in me estis ; sed rogo ut in me ma- 
nere debeatis. Siin me manseritis, et ego manebo 
in vobis. Si in me manseritis in isto brevi tempore, 
manebo vobiscum in siernitate. Qui manet in. me 
per exhibitionem dilectionis, et ego manebo in eo per 
premium seternie felicitatis. Ego diligentes me di- 


ligo, et qui me dilexerint in hac vita, me invenient 6 


post hanc vitam, ut ubi sum ego, et illi siot mecum. 
Qui me non dilexerit, procul dubio non inveniet me 
ad premium, sed inveniet me ad supplicium. Vos 
autem, discipuli mei, amici mei, in mea dileclione 
manete : non vos terreat mes humanilalis passio, 
crucis suspensio, tormenta carnifioum, erueis sup- 
plicium, nec mes depositio carnis, nec mausoleum 
mes mortalitatis. In vobis fides invicta permaneat, 
spes ipsa non langueat, de me igne in vobis charitas 
flammescat. Manete in me per fidem, spem et chari- 
tatem : δέ ego maneboin vobis per fructum fidei, spei 
et charitatis. Et si in me non manseritis, nec ego 
manebo in vobis. 

3. Audistis, charissimi, quid ipsa Veritas dicit ; 
que mentiri non potest, quie nunquam fallit, nec fal- 
lere novit. Ait enim : Si quis in me non manserit, 
mittetur foras ; et tormentorum ministri eum mittent 
ín ignem, et ardebit. Unde rogo, dilectissimi fratres, 
ut unusquisque vestrum intret in cubiculum suum, 
scopet conscientiam suam : se qu&rat in angulis 
cordis, circumeat latebras mentis, Si se in Christo 
manere invenerit, gaudeat : si se & Christo abesse 
senserit, gemat et doleat, ploret et plangat ; timeat 
et perhorrescat, ne sequestretura consortio sancto- 
rum, εἰ 6334 mittatur semper arsurus in ignem 
seternum. Manete in. me. Heu, dilectissimi fratres, 


δῦ. Myrrha, Cynire Cypriorum regis filia, quee 
ob infandum cum patre commercium fugiens, in ar- 


niunt : sed lethiferi veneno serpentis percussi,diabo- 
lica fraude decepti, ceecitate mentis obducti, malitia 
depravati, abnegant conturbernium Christi, amici- 
tiam Redemptoris abdicant propter amorem mundi, 
et cervices quas Deohumiliare solebant, ipso mundi 
Creatore jam spreto, diabolo non verentur inclinare! 
Heu, quant: post gloriosos agones de ipso principe 
mundi legitime triumphatos, fvgienti terga dederunt, 
et victores jam victo se sponte curvarunt ! Quanti 
ad monasterium veniunt, ut in eo monastice vivant 
humilitatis preetendentes indicia, omnia in pace il- 
lata sustinentes convicia ; tanquam boni milites 
Christi ad omne opus bonum parati : qui post gau- 
dia vite contemplative, post preelibationem jucundi- 
tatis mellifluse, sue professionis obliti, velut sues ab 
ipso proposito ad volutabrum redeunt luti; et ea quse 
dudum vomuerant, tanquam canes redeuntes ad vo- 
mitum, in ventrem trajiciunt ! Isti tales recedunt a 
Christo, quia recesserunt ἃ proposito sancto. Si pa- 
etum quod cum Christo pepigerant, observarent, 
venena jam vomita subsannarent : et ideo eum Chri 
sto non merentur manere, quia pactum Domini non 
timuerunt infirmare. 

6. Sed utinam scirent et intelligerent, quanis sit 
amaritudinis fontem relinquere vitte, auctorem ju- 
cunditatis melliflue, Dominum mundi, decus para- 
disi, gaudium seternum Dominum Jesum Christum, 
qui nos a morte roseo salvavit sanguine suo. Si cito 
sensisses quantum parabas offendere : 

Non tegeret vultus cortice, Myrrha (55), tuos. 

(Ovin. lib. x Metam.) 
O quam misera commutatio, o quam czca cupiditas, 
quie virginem facit tabesam (56) puellam prostibu- 
lam; et mulierem vertit in arborem,regulam in apo. 
stasiam, disciplinam sanctam in lasciviam pravam, 
claustrum regulare in campos licentit, castitatem in 
impetiginem, monachum in morionem, directum in 
pravum, planum in asperum, filium Dei in filium 
diaboli ! Hzc, fratres mei, non est mutatio dexterae 
Excelsi! O quam amara mutatio, o quam dura trans- 
latio, a Christo recedere et diabolo adhzrere ; sper- 
nere Redemptorem, et diligere peremptorem ; relia- 


D quere vestigia Christi, et ire per seva mseandra dia- 


boli ; relinquere viam que ducit ad vitam,et ire per 
viam quse ducit ad mortem ! Quicunque ille est qui 
sic commutatus est, ad verba mea inclinet animum, 
et non dedignetur audire consilium bonum. Pecca- 
sti ?quiesce; neadjicias ultra (Eccli, xx1,1).Sic di- 
cit Sanctus Israel: δὲ revertimini et quiescatis,salvi 
eritis; quia exspectat vos Dominus ut misereatur 
vestri (Isa. xxx, 15,18). Revertere ergo ad Domiuum 
Deum tuum,et placabilis erit super malitiam tuam. 
Revertere ad Dominum via qua venitur ad ipsum : 
via cordis, via oris, via operis, via timoris, via do 
loris, οἱ via amoris, via cordis contriti, via confi- 
tentis labii, et via operis recti. Via timoris, ne pro- 
borem sui nominis est conversa. 
(56) Quasi tabe esam. 


933 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


934 


waharis ad supplicium ; via doloris, quia sic offen- À Propinquat. Felix propter Christum abdicatio sui! 


disti Christum ; via amoris, ut ipsum jam Christum 
perfecte diligas, qui tamdiu ad poenitentiam te pa- 
lienter exspeciat. Geme, dole, plange, plora. Non 
parcas übi, ut tibi Dominus parcat. 'Noli indulgere 
tibi, ut tibi Dominus indulgere dignetur. Succinge 
lumbos tuos, rade capillos tuos, induere sacco, pul- 
vescere humo, et dic Christo Domino tuo, Deo tuo : 
O Jesu bone, miserere mei. Esto mihi Jesus, esto 
mihi Salvator meus ; miserere mei, qui pro me pium 
cruorem fudisti, Non intres in. judicius cum servo 
tuo, quia nullus justificabitur homo, nisi per te- 
ipsum ei peccatorum suorum tribuatur remissio. 
Non me tua judiciaria sententia premat, quem tua 
multa pietas levat. Qui resuscitasti Lazarum jam fe- 
tentem, resuscita et me peccatorem jam confiten- 
tem. Qui pepercisti peccatrici Marie, parce pecca- 
(rici anime mes, Qui letificasti animam crucifixi 
Latronis, lztifica animam mei peccatoris. Si sic fe- 
ceris, adhuc cum Christo manebit, qui dicit : Ma- 
nete in me, et. ego in vobis. Ipse enim charitas 
est; et qui manet in charitate, in Deo manet et ipse 
in eo (I Joan. 1v, 16). 

Notandum vero est, quod aliud est manere in 
illo, et aliud est manere cum illo : aliud est manere 
juxta eum, aliud manere longe ab eo. Primum par- 
tim est in via et partim in patria : 63839 secundum 
totum est in patria: tertium totum est in hoc seeculo : 
et quartum totum in inferno. Videamus ergo quid 


quam qui perfecte non habet, se Christo ad purum 
placere non existimet, Frustra enim Christo placere 
se credat, qui seipsum propter ipsum Christum non ab- 
Jicit. Et perfecte se noverit illi placere, qui perfecte 
jam propter ipsum se didicerit abdicare. Ut ergo Chri- 
810 placere possimus, necessaria nobis est abdicatio 
nostri ; quantum nostra valetudo permittit, non 
quantum odium nostri, lancea peccatorum perfossa, 
in nos quandoque manus injicere gestierit: maxime 
duntaxat in alimentis sumendis, ubi conservandus 
est vigor nature, et non sequendus esi appetitus 
ilecebrosz θυ}. Contra vitia que lumbis car- 
neis pugnania procedunt, palmative belligerare ne- 
quimus, nisi prius appetitum gule restringamus 
fortiter contusione abstinentie. Post contusionem 
gulie appetitus, maxima caulela nobis est adhibenda, 
ne nos humane laudis muscipula capiat,et vene- 
num laudis morbosse iu arcam nostri cordis caute- 
rium despumans fumum faciat, factumque derelin- 
quat. Quidquid de nobis laudis aura crebuerit, quid- 
quid adulantium favor demulserit, virtutum impera- 
rix humilitas, arcam mentis nostre non deserat : ue 
tuortuosus serpens, qui quandoque latitat in herbis 
virentibus, in humanis scilicet favoribus, juxta illud 
poeticum, 

Frigidus, o pueri, fugite hinc! latet anguis in herba, 

(VimeiL., Buc. Eclog. 3, vers. 93.) 

suis dentibus venenosis nos capiat, captos perimat 


sit manere in eo, uL in eo manere delectet; ut non ( et occidat. Igitur humilitatem magnam teneamus iu 


longe post futurum mereamur cum illo manere. [n 
illo manere est ex amore illi soli adhserere, ipsum 
ex toto corde diligere, illius precepta in omnibus et 
per omnia observare, ejus amori nihil preponere, 
et pro illius amore cuncta nec nata etiam reputare, 
Ille non dubitet manere ia Christo, cui preeter ipsum 
cuncta vilescunt, et ei ipse solus dulcescit, O quanta 
felicitate dotatur, quanta beatitudine fecundatur, 
cui preter Christum omnia vilescunt, et ipse Chri- 
stus solus mellescit! Ipse Christus solus sic in cor- 
dibus nostris favescat, et cuncta transitoria nobis 
fellescant, ut nil preter illum nobis jam libeat, nec 
libescere jam valeat. Ut ergo, fratres mei, in Chri- 
sto οἱ cum Christo mereamur manere, ipse Chri- 
stus lux vera, bonitas el vita gaudium mundi, [pie- 
tas immensa, sit totum desiderium nostrum, et om- 
nis spes nostra: ut certi simus quia adhuc eumChristo 
manebimus, et ubi tunc est, et nos cum illo erimns. 

8. Sed qui dicit se in Christo manere, debel am- 
bulare sicut ille ambulavit ([ Joan. 11, 6). Jam non 
manet iu illo, qui exorbitat ab itinere suo. Nemo se 
decipiat, nemo se seducat, nemo in religiosa veste 
confidat. Non enim vestis 1eligiosa, sed mentium 
munditia monachum facit : ron capitis abres8io, sed 
Christi dilectio probatum monachum reddit. Ait Do. 
minus Jesus : Sí quis vult venire post me, abneget 
semetipsum (Matth. xvi, 24); quia nisi quis a semet- 
ipso deficiat, ad Christum regem sublimem non ap- 


omnibus, ut in humilitatis auctore manere possimus, 
ei quantocius cum ipso esset, et cum ipso, regnare 
valeamus, Omuis emm qui iu illo manet ex. dile- 
ctione, non dubitel non hasitet : cum illo manebit 
ex dilectionis retributione. 

9. Vidimus quid sit manere in illo : nunc quid sit 
manere cum illo necesae est videamus. Manere cum 
illo est esse ubi ille est; cum illo in gioria felici 
gaudere, in throno perennitatis regnare, illum facie 
ad faciem contemplari, sicut. faciunt Angeli sancii, 
et post resurrectionem corporum eum visuri sunt 
omnes elecii, juxta illud Apostoli : Cum enim appa- 
ruerit Ghristus vita nostra tunc et vos apparebitis 
cum illo in gloria (Coloss. ui, 4). Mancre juxia eum, . 
et non in illo nec cum illo, est non esse in via fidei, 
spei et charilatis, sed in via erroris ; non esse in via 
precepti, sed in via peccati. Iste, inquam, si nou 
est in Christo vel cum Christo, tum, juxta eum est: 
quis cito potest errorem deserere, et in Christo per 
fidem, spem et charitatem continuo fervere. Libe- 
rum arbitiium habet; illud ad diligendum Deum 
dirigere potest. Puisat Dominus ostium ejus : ilii 
aperiat, et intrabit Dominus ad eum, in eo manebit, 
el ipse iu eo. Manere longe ab eo est per senten- 
sm 636 dimnationis ab eo recessisse, quamvis 
et alio modo utrumque possit intelligi. Nos ergo in 
illo maneamus, ut fructum boni operis semper [8- 
cere mereau.ur. Aliter enim, nisi in illo manseri- 


935 


OGBRII 


936 


mus, fruetum facere nequimus. lpsa Veritas dicit, A S contraria, et inter excedentia et excessa : dicimus 


et mutari non potest : Sicut pal«mes non potest ferre 
fructum, nisi manserit in vite: sic nec vos, nisi in 
qne manseritis : et, Si quis inme non manserit, mit- 
tetur foras sicut palmes, et arescet : etcolligent eum, 
et in. ignem mittent, ut ardet. Valde enim timen- 
dum estillud quod sequitur: Si quis in me non manse- 
rit, etc. Si quis non manserit in Domino Jesu Christo 
expelletur de consortios anctorurm, arescet.prs timore 
el exspectatione damnationis perpetue : et ministri 
tartarei apprehendent illum, et in ignem mittent 
perpetuum sine fine arsurum. Ab hac damnatione 
perpetua glorie perpetue auclor nos liberet Jesus 
Christus Dominus noster, qui cum Patre et Spiritu 
sancio vivit et regnat Deus benedictus in ssecula 
seculorum. Amen. 
SERMO XII. 
[n vers. "1-9 cap. xv Joannis. 

4, Omnis qui viam veritatis gestit arripere, con- 
Stat esse perequum ut ad precepta veritalis manum 
cordis extendat, et in eis fideliter vivat : ut ipsa ma- 
nus sit plena hyacinthis, et venter ejus eburneus 
distinetus sapphiris; et verbum Verbi, preceptum 
Christi in pyxide mentis per amorem contineat, et 
foris ipse flos verbi per augmentum boni operis re- 
doleat. Profecto quem sic esse constabit, a Deo 
quidquid sibi profuturum petierit, necessario impe- 
trabit. Ipsa regula Veritatis, omnis forma sanctita- 
tis sanxit in perpetuum, nec valebit abrogari, nec 
de libro jam mutari Veritatis sanctio. Áit enim Je- 
sus meus, imo ait Deus meus, veritatis firmitas, 
falsitatis avulsio, peccatorum ultio, via vi&, vila 
vite, totus dulcis, totus bonus, totus verax, totus 
verus; ait enim : δὲ in me manseritis, et verba mea 
in vobis manserint, quodcunque volueritis, petetis, 
el fiet vobis. Magna sunt dona quse Veritas ipsa pro- 
mittit, qu& nullos fallere novit. Quodcunque volue- 
ritis, inquit, Dominus Jesus, petetis, et fiet vobis : 
ita duntaxat si ín me manseritis, et verba mea in vo- 
bis manserint. Àc si dicat. Si in me manseritis per 
dilectionem, et verba mea it; vobis manserinl per 
operis exsecutionem, quodcunque volueritis, anime 
pertinens ad profectum, petite non hssitantes, et 
jmpetrabitis accipientes. llla duo prima necessario 
sibi famulantur ad invicem, nec unum alterius 
absentiam patitur : et qualis eorum parilitas fuerit, 
per enthymema cogno:citur. Si aliquis manet in 
Christo, necessario sequitur ut Christi precepta 
manere debeant ia eodem. Et quodlibet istorum hoc 
unum concludit. Petat à Christo quodcunque volue- 
rit, et habebit. Necessaria videtur talis illatio. Ista 
manet in Christo; ergo quidquid ab eo ad talem 
provectum petierit, impetrabit. Similiter et heec alia: 
Verba Christi manent in isto : ergo, eic. 

$. Verumtamem dicere possumus : si per vim co- 
pulativee copjunetionis dialecticus latrator obsistat, 
quai nodum ponit inter paria, nec inter partem el 
totam, sed inter totum et partem, et inter opposita 


C 


itaque quod quidam manent ia Christo, et verba 
ejus manent in eisdem; ali manent in Deo, sed 
verba Dei non manent in eis. Ille qui mauet in Chri- 
sto, et verba Christi in eo, doctor est ecclesiasticus, 
qui per eruditionem doctring auditoribus suis habet 
unde proferat nova et vetera, fructus scilicet au- 
ctoritatum Veteris et Novi Testamenti; et bona que 
discipulis predicat, pie et devote vivendo in suis 
factis ostendat. Alius enim per doctrinam verbum 
Dei non habet, et tamen in Christo manet per bo- 
nam vitam. Iste profecto, elsi mandatum Christi noa 
habet ia libro, habet tamen in corde charitate dila- 
tuto. Isti tales, quam fehces, quam beatil Horum 
quidem talium est regnum coelorum. Alius qui ver- 
bum Dei trabet, et illud opere non exercet, mona- 
chus est religionis sophisticze, sub pretextu sancti- 
tatis palliate : qui ei quod ex Regula benedicti di- 
dicit, perverse vivendo contradicit. Iste talis. non 
manet in Christo, nec Chrisü verba manent in eo; 
quia nec Christum amat, nec ejus prsecepta obser- 
vat, quamvis et Clirietum amare, 6332 et ejus pre- 
cepta servare se fingat. Sed qualia iste miser fuerit, 
dies Domini declarabit, ubi non esso poterit simu- 
latio religionis, nec ficio sanctitatis, nec sermo so- 
phisticus, nec syllogismus versutus, Omnia nuda 
erunt et aperta Jesu judiei vere judicanti districte, 
non de facto tantum perverso, sed etiam de verbo 
011030; non tantum de incessu pedum, nec de la- 
bore manuum, sed etiam de jactu oculorum. 

3. Penset ergo qui talis est, ad quid monachus 
effectus est. Lavit pedes suos, quomodo reinquinare 
presumit ? Exspoliavit se tunica, quomodo se reip- 
duit illa? Si mutavit habitum, cur non mutavit el 
animum? Si foris albescit, eur intus nigrescit? Si 
illumforis vestis alba decorat, cur illum intus esu- 
terium conscientie deturpat? Si studere silentio 
debet, cur loquacitate gaudet ? Qui contemptum pro- 
misit mundi, cur illi ulterius placere contendit? 
Christo placerecontendat, contemnere mundum non 
differat, quod promisit attendat, Jesum super omnia 
diligat, nihil ejus amori preponat illius, timorem 
ubicunque fuerit, sedeiit vel ierit, loquens vel ta- 
cens, esuriens vel sitiens, bibens vel comedens, in- 
firmus vel sanus, ante oculos habeat, in quo est fi- 
ducia fortitudinis, spes sterne beatitudinis, fiducia 
venig, certitudo glorie, peccatorum remissio, glo- 
rite largitio, ac leetitige acquisitio, summi et veri Dei 
perfruitio. Beatus vir, ait Propheta, qui timet Domi- 
num in mandatis ejus cupit nimis. Potens in terra 
erit semen ejus (Psal, cxi, 1, 2), et ipse ἃ Domino 
benedicetur. Illa beatitudo perpetua sempiterpnseque 
dulcedinis multitudo, et eterna et jucunda visio 
Dei, est illud donum quod petunt a Christo illi qui 
manent in Christo. Si n.aanes in Christo, id est, si 
corde puro et conscientia pura fundaris in Christ 
charitate, vil tibi nisi Christus satisfacere poterit, - 
nec aliud nisi ipsum petere jam valebis. Quodcunque 


937 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


998 


inquit Dominus Jesus : salus que nunquam finitur, [' Christi non manent, quia precepta Christ, que 


vita que nunquam moritur, jucunditas summa, pa- 
radisi gloria, omne melle dulcior, quolibet nectare 
suavior, gemmis et auro pretiosior, inquit, inquam, 
dilecloribus suis : Quodcumque volueritis,petetis,et 
fiet vobis. Magnum est illud quod dicit. 

&.Sed notandum est quod universale, Quodcumque, 
non continet omnia, sed illum tantum qui continet 
unjversa ; qui sic habet esse,ut verum sempersit esse: 
ante omnia tempora Deus de Deo;in fine temporum 
natus ex Virgine homo, salus :&terna credentium om- 
nium, spes et refugium timentium eum.Hoc est illud 
solum, quod petunt electi, quibus nilsatisfacere potest 
preter Deum qui omnia continet : qui gemunt et lu- 
gent, quod Jesum beatitudinis auctorem non vident, 
qui non quod delectct aspiciunt. Quibus tristia sunt 
omnia qua occurrunt, qui Dominum Jesum quegru.t, 
et non inveniunl ; et vocant, et non respondet ; ad 
lacrymas doloris amicas se convertunt; et quem 
gressu pedum sequi non possunt, lacrymnis et gemi- 
tibus prosequuntur. Felix talium vita, beatus talium 
cursus, cujus meta tale et tantum vexillum habere 
meretur. Hoc non datur pigris, negligentes non ca- 
piunt, claudis negatur : soli currenti per latitudinem 
charitatis debetur. Unusquisque nostrum cousiderare 
non cesset, qualiter in stadio mandatorum Dei cur- 
rat, qualiter in agone christiano contra leonem ru- 
gientem contendat. Neminem vestrum credo latere, 
non aliquem posse salvari, nisi qui Domino Jesu 
fidelis perseveraverit usque ad egressum de habita- 
culo corporis; ncc ad bravium sterne dulcedinis 
pervenire, qui antequam ad metas veniat, in cursu 
deficiat. Stadium nostrum est observantia mandato- 
rum Dei : finis stadii nostri est charitas, juxta illud 
Apostoli, Finis legis est charitas ( I Tim.. 1, 5). Finis 
stadii nostri est ipsa charitas, non qua diligimus 
Deum, sed qua possidemus Deum : non eaqua dili- 
gitur Deus, sed ea qu& est ipse Deus. In stadio man- 
" datorum Dei alius bene currere incipit, et antequam 
ad metas veniat deficit. Alius pigre incipit, et postea 
ad metas velociter currit. Alius et velociter incipit, 
et velociter perficit. Alius pigre incipit, et in pigri- 
tia sua. semper persistit. Duobus istorum bravium 
debetur : scilicet pigre incipienti, et postea velociter 
pervenienti ; alteri et agiliter incipienti, et velociter 
pervenienti. 

6:38 5. Multi enim ad monasterium veniunt , ut 
ibi glorianter vivant : qui male incipiunt et male 


consummant, semper vagi et nunquam stabiles; 


semper cuim non habent quod volunt, murmurosi et 
detractores, cellulariis a tergo benedicentes, eos cum 
quibus vivunt fratres suos injuriis afficientes, mori- 
' bus indisciplinati, gestu et actu inordinati, habitu 
elati, moribus inepti, bonis prestitis semper ingrati. 
Isti bravium eeternge beatitudinis non merebuntur 
habere, quia in stadium mandatorum Dei gressum 
lectum figere noluere. Istis enim forma sanctitatis 
δὰ perfectum non erit, quos morum pravitas per 
inobedienti& venena confundit, In istis talibus verba 


PATROL. GLXXXIV, 


᾿ ferülitalis abundantia ; dulces, inquam, 


sciunt vel audiunt, ventorum vapitati dedicarunt, 
jussa Domini contemnentes, ccenacula ventris aman- 
tes : ipsum vero Deum scilicet zeternum, Deum 
omnipotentem, calcibus nequitizt et malitie percu- 
Hientes, odientes proximum, abnegantes Dominum 
Jesum Christum; non observantes quod coram 
omnibus sanctis in die consecrationis su: illi pro- 
miserunt. Noverit qui talis est, se esse damnaudum 
a Deo quem irridet. Alius ad monasterium venit, ut 
peccata 4188 commisit in seculo, punire valeat in 
monasterio. Sed postquam ingressus fuerit, non so- 
lum qua commisit, dolendo non diluit; sed insuper 
alia forsitan graviora committit. Sed postea magno 


B dolore compungitur, maguo pudore prosternitur : 


et quia peccata qu&& fecit, bene vivendo non diluit, 
sed insuper enormiora praesumpsit ; tunc ad memo- 
riam revocat quauta in peccatoribus sit severitas 
judicis, quanla in ipsis damnatis sit ipsa pcena dam- 
nationis. Insuper et considerat quanta 511 misericor- 
dia Redemptoris circa pcaeuitentes, benignitas circa 
recte viventes. Tunc omne malum quod fecit enume- 
rat, tunc tristia queque ante oculos mentis acervat. 
Doloribus agitatur, tantis suppliciis augustiatur, 
quantis arctari in ipsis infernalibus poenis pertime- 
Scit, quantis cruciari in camino iguis et. sulphuris 
perhorrescit. Tunc enim nihil quod delectet aspicit, 
tunc triste est quod occurrit : tunc lacrymis et dolo- 
ribus punit, quod cum delectationibus perpeiravt. 


( Tunc qualiter Domino Christo placere possit, con- 


tendil, et jejuniis οἱ oralionibus vacans, soli Deo 
placere desiderat. Qui talis est, petat a Domino 
quidquid voluerit ; non dubitet, impetrabit. 

6. Nos ergo, fratres charissimi mei, quos Christus 
proprio cruore redemit, ipsum sui sanguinis largi- 
torem, humani generis Salvatorem, sine modo, ultra 
modum, de omni corde, de omni mente, totis virie 
bus, toüs medullis cordis diligamus, timeamus et 
amemus, et ejus discipulatui inhzreamus. Valde est 
enim dulce et delectabile, letabundum et jucundum, 
fieri discipulum Christi. In hoc enim, ait Dominus 
Jesus discipulis suis, clarificatus est Pater meus, ut 
fructum plurimum afferatis,et efficiamini mei dis- 
cipuli. Nos igitur qui christiani vocamur et sumus, 
in Ecclesia Christi tanquam in agro sumus consii- 
tuti. Alii fructum afferunt; alii in sterilitate persis- 
tunt : alii lenues et pauculos fructus faciunt, semper 
pigri, semper negligentes, pigri ad orationem, tardi 
ad lectionem ; ad vigilias longo somno depressi; ad 
laborem nimium teneri et delicaü. In his non valde 
clarificatur Pater Domini nostri Jesu Christi; quia 
nec plurimum afferunt fructum, nec discipuli Christi 
esse probautur. Alii dulces fructus producunt in 
Deo, et 
dulces hominibus. Hi clarificant Deum, et Deus cla. 
rificabit eos in die retributionis operum, in die col- 
lectionis frugum novarum, quando venient cum ἐχ- 
sultatione portantes manipulos suos. Hi sunt miles 
et humiles, devoti et obedientes, Ad vigilias vigiles, 


0 


939 
ad omne opus bonum ferventes, in oratione subli- 
mes, et lectione sacra subtiles, in meditationibus 
suspirantes, et in contemplationibus gementes et 
flentes : seminantes quidem in lacrymis; sed gau- 
deant et exsultent, quia in gaudiis metent seternis. 

7. Alii sunt qui non faciunt. fructum, sed frondes 
«ntum producunt et folia. Hi sunt qui speciem san- 
cüitatis habent; sed fractum sanctitatis non habent. 
Ad horum radicem securis posita est. Utquid terram 
occupant ? Excidantur, et in ignem mittantur, Infruc- 
tuosis arboribus dura et amara sententia datur. ÓÜmnis 
arbor, inquit Dominus 6389 Jesus, que non. facit 
fructum bonum, ezcideiur, et in ignem mittelur 
(Matth. vu, 49). Timeant ergo arbores infructuosz, 
hypocritz, dealbata sepulcra, tumba sculpta et bene 
polita. Exstirpent quod latet intrinsecus : confitean- 
tur, et sanentur. Mutent fortitudinem suam, mutent 
conscientiam suam, conscientie sanent cauterium, 
et invia mandatorum Dei dirigant gressum, et fa- 
ciant fructum ; ut per illos Pater clarificetur in Filio, 
et Christus in Patre suo, et ipsi clarificentur in Pa- 
tre, et Filio, et Spiritu sancto. Felix ille, beatus ille, 
per quem Deus Pater clarificatur, per quem Chris- 
stus laudatur, et Spiritus sanctus glorificatur. O 
nimis felix, cujus vita et mores laudes intonant 
Creatori! O virum beatum, cujus anima suo famu- 
latur Creatori! O beat&anima, que suo pro viribus 
placere satagit Redemptori | Benedicta sit anima illa, 
cui est tota dilectio Christus, cui nil satisfacere pro- 
test preter ipsum, qui pro ejus amore occisus est; 
que nil preter Christum diligere novit, qui dilexit 
nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, 
et dedit semetipsum redemptionem pro nobis, ut 
nos per sanguinem suum adoptaret in filios Dei, Per 
omnia sit benedictus Christus, qui sic dilexit genus 
humanum, sicut Pater dilexit eum, Ipse enim di- 
cit: Sicut dilexit me Pater, ὁ eg» dilexi vos. O 
chara charitas, o. zeterna veritas, —du cis zeternitas, 
ὁ beata felicitas, o decus Angelorum, o splendor 
sanctorum, Jesu bone, Jesu sancte, vita immaculata, 
vita eterna, salus incorrupta, perpetua gloria, totus 
dulcis, totus amabilis! quomodo nos amasti, quo- 
modo nos dilexisti, qui te ipsum in mortem dedisti! 
Amor tuus nescivit habere modum; et mensuram 
tua, 0 Christe, charitas tenere non potuit. Sicut di- 
lezit me Pater, inquis, et ego dilexi vos. Utinam et 
ego essem quem diligeret Dominus meus! utinam 
audissem ex ore Domini mei, Sicut dilexit me Pa- 
ter, et ego dilexi tel Quid mihi jam deesse posset, si 
me diligeret Jesus meus ? meus, inquam, et utinam 
meus!O felices diviti! Ο opes beate, possidere 
Jesum, possidere Dominum Christum! 

ἃ. Illum, mi lector, posside per amorem, et sic il- 
lum possidebis eeternaliter per amoris retributionem. 
Ipsa V-ritas ait : Ego diligentem me diligo ; et qui Ji- 
lexerit me,diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, 
et manifestabo ei me ipsum (Joan, xiv, 21), Quantus 
fuerit amor, quem circa nos Christus moriendo 
exhibuit, enarrare non sufficit aliquis vivens ; ]a- 


OGERII 


940 


crymse dicant, quia voces explicare non queunt. 
Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos. Videamus 
quomodo eum Deus Pater dilexerit, et quomodo nos 
dilexerit ipse. Àit enim Apostolus : Christus factus 
est pro nobis obediens usque ad mortem, mortem 
autem crucis: propter quod et Deus exaltavit illum, 
et donavit illi nomen quod est super omne nomen; 
ut in nomine Jesu omne genu flectatur, celestium, 
terrestrium et. infernorum (Philipp. n, 8-10). Et 
propheta loquens de eo ad Patrem, ait : Omnia sub- 
jecisti sub pedibus ejus : oves et boves universas, in- 
super et pecora campi ; volucres cali et pisces ma- 
ris,qui pereambulant semitas maris (Psal. vim,8,9). 
Ecce quomodo dilexit Deus Pater Filium : et ipse &on 
judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio 
δ.0 (Joan. v, 92), et dedit illi nomen quod, est super 
omne nomen, ul in nomine ejus, quod dicitur Jesu, 
omne genu flectatur, caelestium, terrestrium et in- 
fernorum, id est omnis creatura coelestis, ut sunt 
Angeli, Archangeli, Throni,Dominationes, Principatus 
et Potestates, Virtutes, Cherubim, et Seraphim, et 
omnis colicus ordo, et omnis creatura terrestris. Et 
non solum homines, sed et bruta animalia audito no- 
mine Christi contremiscunt, insuper et omnis infer- 
nalis creatura tremit et contremiscit ad tanti nominis 
invocationem.Magna est igitur dilectio Patris inFilium, 
cum sic eum sublimaverit, cum sic eum exaltaverit,ut 
omnia subjiciat sub pedibus ejus,ut omnia supponat 
ditioni ejus. 


Ὁ 9. Vidimus,quomodo Pater dilexit Christum : nune 


superest ut videamus quomodo nos dilexit Christus. 
Sed quis , inquam, valebit explicare ? Quis unquam 
enodare sermone amoris abundantiam, charitatis 
eminentiam, quam babuit Christus in nobis, qui 
dilexit noa, et lavit nos ἃ peccatis nostris in san- 
guine suo: qui mortem nostram sua morte destruxit, 
pro nobis eligens mori, ut nos 640 ἃ morte libe- 
raret zeterna, et nos illuc attraberet, ubi ipse est in 
gloria Patris? Ait enim, Volo, Pater, ut ubi ego 
sum, illic sit et minister meus (Id. xn, 26). Ecce 
quomodo dilexit nos. Pro nobis elegit mori, ne nos 
morte damnaremur £eterna. Resurrexit a mortuis, ut 
su: nos resurrectionis tribueret esse participes. As- 
cendit in ccelum, ut nos proveheret ad palatia cceli 
et sedet ad dexteram Patris collocans, coronans, e 
letificans illic, quos proprio cruore redemit, quos 
glutino sibi charitatis asseruit secum in eadem dex- 
tera Patris. Ipsum igitur Christum sine modo, ultra 
modum, absque mela,ultra metam, assidue, continae, 
toto corde, tota mente, totis viribus, totis virtotibus 
diligamus, veneremur, et amemus ; ut ad ipsum, οἱ 
cum ipso pervenire et regnare valeamus, qui eus 
Patre vivit Deus et cum sancto Flamine, benediecius 
omni tempore stieculi. Amen. 
SERMO XIII. 
ln vers, 9-13 cap. xv Joannis. 

1. De dilectione Dei quo plus bibo, plus sitio: & 
ea salurari non possum, nec ego, nec aliquis pet- 
fecte diligens Christum. Ipsa quo plus editur, plos 


941 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN (CENA. 


942 


famem exauget; et quanto plus ipsa bibitur, plus A tudinem dilectionis et obedientie Christi ad Deum 


sitim incendit : ipsam quam inhabitat mentem sicine- 
briat, ut nil jam qusrat vel diligat, nec diligere pos- 
sit nec valeat preeter eum qui sic mundum dilexit, 
ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui cre- 
dit et diligit illum non moriatur, sed vivat cum 60. 
Ad hanc nos dilectionem auctor ipse insstimabilis 
charitatis invital: in ea nos manere precatur et 
rogat. Ait enim, Manete in dilectione mea : ac sic 
aperte dicat, Quia ego ea dilectione, qua me Pater 
diligit, vos diligo; eadem dilectione me vos diligere 
rogo. Et quoniam dilectio vestra me usque ad mor- 
tem perduxit, sed neque mors crudelissima ipsa a 
vestra charitate me sejunxit; me diligite, et in mea 
dilectione manete. Sed qualiter in ejus dilectione ma- 
nere debeamus,sequitur et dicit : δὲ precepta mea ser- 
vaveritis,manebitis in mea dilectione : sicut Patris 
mei pracepta servavi, et maneo in ejus dilectione. 
Qui habet aures audiendi, audiat : et qui habet cor 
intelligendi, intelligat. Mensuram nostre possibili- 
tatis videtur excedere, vires animi et corporis ac 
nisus supergreditur universos. Preceptum quod nobis 
Dominus imperat, consilium est nostre salutis, 
quod ipse auctor nostre salutis nobis accommodat. 
Quis unquam hominum, ex apostatica radice primi 
parentis exortus, potuit, vel poterit sine aliquo trans- 
gressionis nievo, cum omni officio charitatis in- 
concussa et immaculata Christi observare precepta: 
sicut ipse in totum et in partem sui Patris servavit 


Patrem esse monitoriam nobis, ut Cbristi precepta 
debeamus observare, 64 8 et in ejus dilectione ma- 
nere, ac si diceret : Ego precepta Patris mei pro 
vestra salule servavi, et ideo maneo in ejus dile- 
ctione: et vos precepta mea pro meo amore ser- 
vate, e sic manebitis in mea dilectione. 

9. Adhuc amantis amor me compellit, charitas 
nostri dilectoris Jesu Christi Domini nostri, sed uti- 
nam dilecti, scilicet istud capitulum repetere : In di- 
lectione mea manete. O Jesu, Jesu resurrectio mor- 
tuorum, vita viventium, salus eterna credentium , 
totus dulcis, totus amabilis, totus delectabilis quee- 
rentibus te, diligentibus te, invenientibus te ; di- 
gnare me servum tuum loqui cum Domino, homi- 
nem cum Deo, plasma cum Plasmatore, facturam 
cum Factore, redemptum cum Redemptore. Igitur 
audi me, et ne pertuberis propter me. Nam ego sum, 
licet peccator, qui diligo te : mihi tecum loquendi 
&usum pr&bet dilectio tua, attrahit mentem charitas 
tua, amor instigat. Dixisti apostolis tuis, et per cos 
dictum intelligamus nobis: Manete in me, et ego in 
vobis. Obsecro te, jucunditas pulchra, dulcedo mel- 
liflua, suavitas odoris, odor suavitatis, letitia sum- 
ma, gloria sempiterna, vita sanctorum, decus Án- 
gelorum, Salvator mundi, Fili Dei vivi, Jesu dulcis- 
sime, speciosissime, charissime , et amantissime , 
dic, qu&eso, que est causa tuse dilectionis, tug glu- 
tinose charitatis, ob quam et te diligere, et in tua 


mandata, qui peccatum non fecit, nec unquam pec- (j dilectione manere nos pre&cipis ? Dic, ut qui non te 


care potuit, nec peccare eliam voluit? Non est in 
filis hominum magnus vel parvus, tanta preditus 
sanctitate, nec tant: religionis privilegiatus honore, 
qui non in peccatis fuerit conceptus, preter Matrem 
Immaculati peccatum non facientis, sed peccata 
mundi tollentis; de qua, cum de peecatis agitur, 
nullam prorsus volo habere qusslionem. Unde non 
immerito nullus tante sanctilalis fulget preerogativa, 
qui in omnibus et per omnia istud sicu£ jam valeat 
observare, ita duntaxat si fuerit expressivum quan- 
titalis. 

2. Sed notandum est quod hoc adverbium sicut, 
non hic quantitatis, sed qualitatis similitudinem no- 
tat, sicutsuperius assignavimus, ubi dicitur: Manda- 
iumnovum de vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi 
vos (Joan. ΧΠΙ, 34). Et est sensus : Si precepta mea 
servaverilis, sicul el ego precepta Patris mei ser- 
vavi, et si manseritis in dilectione mea, sicut ego 
in dilectione Patris mei maneo: id est, si mihi in 
observantia Inandatorurh meorum usque ad exitum 
de habitaculo carnis obedientes fueritia, juxta possi- 
bilitatem vestre fragilitatis, sicut Patri obediens, 
fui usque ad mortem crucis, juxta plenitudinem di- 
vinitatis que in me corporaliter habitavit ; manebi- 
tis in dilectione mea, el ego in dilectione vestra, 
sicut et ego in dilectione Patris, et Pater in dile- 
ctione mea. Vel possumus dicere, quod hoc adver- 
bium, sícut, in nobis in hoc loco vim sug signifi- 
cationis non exercet; sed notat tanlum ibi simili 


diligunt, audiant et diligant : et qui te diligunt, ma- 
gis ac magis in tua dilectione fervescant. Vox tua 
dulcis sonet in auribus meis. Dic, Sicut dilexit me 
Pater, et ego dilexi vos : et quia dilexi vos, mihi re^ 
pendite vicem, me diligite, et in mea dilectione ma« 
nete. Justum est, equum est, Domine Jesu, hoc 
quod dicis, hoc quod imperas nobis. Omnibus tequi- 
tas dictat ut dilectus diligentem diligat , et amatus 
amanti mutuam charitatem impendat. Verumtamen 
&liam causam tuz dilectionis inquirimus, qua ma« 
gis te diligere debeamus. Dic nobis quis es, et quid 
fecisti nobis, unde nobis te diligere precepisti. Die 
nobis, Ego sum qui sum (Exod. nt, 14). Ego sum Al- 
pha et Omega, principium et finis ( Apoc. xxu, 13), 
creans ccelum et terram, aera et maria, et omnia 
que in eis sunt, factor et creator cunctorum, Rex 
regum, et Dominus dominantium. Audivimus et ga- 
visi sumus, et certi sumus quoniam tu es Deus per 
omnia secula benedictus. Sed adhuc, quod pro no- 
bis fecisti , implorant gemitus nostri , requirunt la- 
crym& peccatricis animse mes. Ilud cum recolo 
quod feceris mihi, et quod fecerini tibi, viscera mea 
ínter se colliduntur, spiritus contremiscit, anima 
conturbatur, vuloeror et confodior doloribus mul« 
tis. Nec mirum. Perpendo quid fecerit servus Do- 
mino suo : et quantas et quales luerit Dominus poe« 
nas pro servo. Conscientia mihi testis est, Domine 
Jesu, quid fecerim tibi; et crux tua mihi testimo« 
nium perbibet, quid tu feceris mihi. Tu Deus, et 


943 


OGERII 


944 


ego homo : et tamen pro me tu Deus factus est ho- A cepta, ut ipse gaudere possit de nobis, et nos de ipso 


mo. Tu creator et ego creatura : tu pro me dignatus 
es fieri. creatura. Tu Dominus, nos servi : et pro ser- 
vis dignatus es fieri servus , peregrinus pro peregri- 
nis, pro exsulibus exsul, pro pauperibus pauper, 
pro humilibus humilis, pro mortalibus non tantum 
mortalis, sed mortuus, non qualicumque morte, sed 
dura nimis, amara& nimis οἱ turpissima, morte.sci- 
licet crucis. Hec opera tua, Deus. Hc opera con- 
sidero οἱ contremisco : in his te misericordem esse 
cognosco, et revivisco, et propter hoc in te confido ; 
de te confido , te amo, te diligo , te totis visceribus 
concupisco, 

. &.:Hac opera, fratres mei, sunt causa dilectionis 
Christi. Unusquisque vestrum videat, si Dominum 


'gaudere possimus. Maneat in nobis gaudium beati- 
tudinis ejus, non solum qua beat vel beatificat de 
se ipso gaudentes, sed etiam qua clarificatus est a 
Patre; ut nos cum illo in sternitate mereamur 
regnare, per eumdem Dominum Jesum Christum, 
qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat 
Deus benedictus per omnia secula saeculorum. 
Amen. 


SERMO XIV. 


In vers. 129 cap. xv Joannis. 
4. Cum de Redemptore nostro lingua nostra silere 
non debeat, et ne cito sitadfuturum de ipso tacentibus, 
nimis nostrum interesse considero, si diem et diem 


Jesum diligere debeat. Quid pro nobis facere debuit B de ipso loquendo, non perfunctorie terminemus, et e 


ei non.fecit? quomodo nos plus amare potuit, et 
non amavit? Majorem in nobis dilectionem non 
potuit habere quam habuit, qui animam suam in 
mortem pro nobis posuit. Ipsa beata Veritas teslis 
cst, quod majorem charitatem nemo habet, quam ut 
animam suam ponat quis pro amicis suis. Non ergo 
nobis vilescat, fratres mei, ip:a dilectio Chrisu, qui 
dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in san- 
guine suo. Non vobis vilescat, fratres mei, non vo- 
bis &marescat ipse amor Christi, ipsa charitas Chri- 
Sti. Amor Christi totus dulcis, totus delectabilis, 
suum possessorem non cruciat, sed delectat; non 
enervat sed roborat : cuncta terrena 6429 subsan- 
nat, sola ccelestia captat : Christi mandata requirit, 
el ea pro viribus observare contendit, et de obser- 
vatione praeceptorum gressu felici provehitur ad 
pereeptionem gaudiorum, ut cum illo jam perfecte 
gaudeat, pro cujus desiderio in hac valle lacrymarum 
positus, tam amare frequenter suspirabat. Unde re- 
cte sequitur : 

. 9. Hec locutus sum vobis, ut gaudium meum in 
vobis sit, el gaudium vestrum impleatur. Ac si di- 
c.ret : Ideo precipio vobis, et moneo vos mea ob- 
Scrvare precepta, el manere in dilectione mea, ut 
gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum de 
me adiupleatur, ut habeam de vobia per mutuam 
charitatem , quam mihi impenditis, unde possim 
gaudere, et illud gaudium quod in retributione pre- 
miorum electi sunt percepturi, percipere et possi- 
dere possitis. Vel aJiter : Ut gaudium meum sit. in 
vobis,et gaudium vestrum impleatur. Omnis enim 
qui Christum de intima cordis medulla pure et illi- 
bate et iuconcusse intra sinum charitatis, brachiis 
amoris complectitur et connectit, totum ejus gau- 
dium reputabit iu suum. Imo amplius gaudet de 
᾿ gaudio quod Christus accepit a Patre resurgendo, 
ad coelos ascendendo, in dextera ejus sedendo, quam 
de illo gaudio quod in die judicii est percepturus a 
Christo. Igitur, fratres charissimi, maneat in vobis 
gaudium Christi, sive sit activum, sive passivum ; 
sive sit diligent, sive dilecli : id est, sive sit gaudium 
quo Christus gaudet de nobis, sive sit. gaudium quo 
nos gaudemus de Christo, Christi observemus pra- 


contrario dire damnationis non subire sententiam, 
si vanis verbis nostram manumiserimus linguam. 
Igitur vana verba et non sonantia Christum, nec 
religiosis tenentia pondus, in omui loco seterna 
clausura damnantes, ad dulcia eloquia a Verbo Pa- 


tris eructata, cithara nostra suas chordas extendat, 


C 


et plectrum mentis lingua vocis magistra tuba inso- 
net Salvatori, quee de ore mellifluo Christi proflu- 
xere dulcia eloquia vite. Sed utinam quod vobis 
proponitur, nulla utilitatis vel contemptus offusca- 
ret obductio, sed arctius charitate obnexum, clare- 
Sceret vobis super lapidem pretiosum, et dulcius 
Saperet in vestri cordis palato super omnia mella 
et super quemlibet favum. Ipse auctor dulcedinis, 
cui omnia optata succedunt, cujus voluntati cuncta 
obediunt, qui etiam ea potest qua impossibilia vi- 
dentur esse; sic dulcescat in cordibus vestris, ot 
vos de eo semper audire delectet, et me interius 
sapientiam, qui de ipso est, doceat; el per lan- 
ceam oris mei vulnerei et confodiat hostem generis 
humani, qui pro viribus elaborat, ut ipsa nobis 
verba Christi auditu vilescant, et mihi et aliis prae- 
dicata et doeta sententiam damnationis impendant. 
Adjuvet nos semper et protegat et defendat ab illo 
Jesus, qui dilexit et lavit nos ἃ peccalis nostris in 
Sanguine suo, nos inslruens verbo, et infíormans 
exemplo; statuens edictum, sanciens prseceptum; 
edictum dulce, praeceptum vite; edictum amoris, 
preceptum charitatis, statuens et adimpleus, pr&- 
cipiens et perficiens, in se, inquam, et in nobis. 

2. Hoc est illud preceptum quod Jesus prsecepit, 
quod statuit discipulis suis, preceptum scilicet cha 
ritatis, preceptum dilectionis, quod sic habet: 
Hoc est preceptum meum, ut diligatis invicem sicut 


dilexi vos. Dulcis et suavis mandatum proponit. 


Dulce et suave illud esse videtur, quod praecipit di- 
leciio, et allicit amor. 643 Nam nulla ibi apparet 
difficultas, ubi est charitas: nullus ibi labor est, 
ubi verus amor est, Cuncti amori libenter obe- 
diunt, et ejus jugo colla submittunt: perversi per- 
verso, lubrici lubrico, sancti sancto, casti casto 
quilibet in desiderio suo. Ideo Dominus dat pre 


. ceptum amoris, preceptum dilectionis ; ut suo pre- 


945 


SERMONES DE VERBIS DOMINI IN C(ENA. 


916 


cepto omnes obediant, et cervicem superbie sue A lexit nos et lavit ab omni inquinamento carnis et 


sub jugo sus humilitatis edomare festinent. Igitur, 
fratres mei, tanquam boni discipuli Christi, ad 
audiendum estote parati, et preceptum Christi, 
quod evangelica vobis intonat tuba, libenter acci- 
pite, et efficaciter in omnibus et per omnia adim- 
plete; ut ad illum possitis per amorem redire, a 
quo per tumorem superbiz recessistis. 


3. Nunc intendat charitas vestra quid vobis prz- 
cipiat charitas vera, charitas exquisita, charitas in- 
audita, charitas pia, charitas bona, charitas tot& 
dulcis, tota delectabilis charitas sponsus speciosus, 
decorus, candibus, rubicandus, electus ex millibus, 
Christus futuri seculi judex, princeps pacis et Do- 
minus vite. Ait Dominus Jesus per omnia tempora 
benedietus : Hoc est preceptum meum, ut diligatis 
invicem, sicut dilexi vos. Leve preceptum, suave 
preceptum, et dulce preceptum. Ad portandum 
leve, ad amplectendum suave, ad tenendum dulce 
et delectabile. Quid levius, quid suavius, quidve 
dulcius, quam diligere? Hoc potest omnis homo, 
sanus et &ger, dives el pauper, stultus e! sapiens, 
nobilis et ignobilis, servus et liber. Nemo se excuset, 
nemo se in hac parte apologizet. Cuilibet homini est 
possibilitas ista communis, amare videlicet. Sequitur 
igitur ex precepto dominico, ut nos invicem dili- 
gere debeamus. 


. 4. Sed quoniam multi se diligunt, non ea dile- 
ctione qu& charitas est, sed ea quz in Dominum est 
blasphemia, ut ea qua fit pro pelle ad pellem, quz 
concipit dolorem, et parit iniquitatem; ut ceca li- 
bido, prostibulosa cupido, qua equuleum suum sic 
ad impetiginem calcaribus malitia et nequit: ire 
compellit, ut barathrum inferoi in quo est, previ- 
dere et vitare non possit : adjunctum est, sicut di- 
lexi vos. Quomodo Christus nos dilexit? Prout 
ipse dedit, supra scriptum reliquimus. Sed ut 
te ipsum ad istud cognoscendum reducam ad te 
ipsum, noverit dilectio tua, sancta religio tua, quod 
caro Christi et sanguis, qui in altari a fidelibus su- 
mitur et immolatur, tibi testimonium perhibet quo- 
modo nos dilexerit Christus. Ideo noscat dilectio 
tua, quod utilitati proximorum vilitas propria 
quandoque est postponenda. Sed si aliam dilectio- 
nem Christi adhuc sanctitas tua requirit; etiam in 
bonis temporalibus tibi ab ipso collatis poteris in- 
venire, Unde notandum est, duas esse Christi di- 
lectiones : unam temporalem, aliam spiritualem; 
unam communem, aliam specialem. Primam, scili- 
cet temporalem, communiter justis et impiis pietas 
Creatoris adhibuit : spiritualem vel specialem pie 
et juste viventibus tantum attribuit. Hsec scilicet 
specialis bifariam spargitur. Alia est de collatione 
virtutum, alia de retributione meritorum : alia est, 
qua nos virtutibus contra tela hostis nequissime ro- 
borat; alia, qua nos de nostro tyranno legitime 
"lriumphantes gloria perpetua ditat, Has duas dile- 
'etiones nebis ipsa pia Christi dilectio dedit, qua di- 


spiritus in sanguine suo. 

5. Sicut igitur nos Christus duplici amore dilexit : 
ita nos bina charitate flagrare precepit, dilectione 
sui et dilectione proximi. Si charitatem Deo et ho- 
minibus corde puro, et conscientia bona, et fide non 
ficta exhibemus; facile peccato resistimus, bonis 
omnibus abundamus, sseculi blandimenta rejicimus, 
et omnia etiam quaedifüicilia sunt human fragilitati. 
vel aspera, etiam cum dilectione perficimus, si tamen 
Deum perfecta charitate, que nobis ab illo est, ex 
toto corde et ex tota anima diligamus. Hunc si ex 
toto corde diligimus, nihil erit in nobis, unde peccati 
desideriis serviamus. Et quid est Deum diligere ? Illi 
soli occupari, animo concipere fruendz visionis ejus 
affectum, habere peccati odium, mundi fastidium : 
diligere proximum quem in se censuit diligendum, 
in ipso amore servare legitimum modum, nec perver- 
tere dilectionis ordinem constitutum. Ordinem dile- 


 etionis illi pervertunt, nec modum diligendi custo- 


diunt, qui aut mundum qui contemunendus 644 e:t, 
diligunt, aut corpora sua minus diligenda plus dili- 
gunt; aut proximos suos non sicut se ipsos, aut 
Deum plus quam se ipsos, forte nondiligunt. Corpus 
nostrum a nobis est diligendum, ut saluti ejus aut 
fragilitati naturaliter consulamus; ut spiritui ordi- 
nate serviat suis motibus, anims et rationi in nullo 
contradicat, ut in die resurrectionis gloria felici pe- 
renniter cum Domino vivat. 
SERMO XV. 
In vers. 14 cap. xv Joannis. | 
1. Proximos nostros tunc diligimus sicut nos, si 
non propter aliquas utilitates nostras, vel speranda 
beneficia, vel accepta, vel propter affinitstes, velcon- 
sanguinitates ; sed propter hoc tantum, quod sunt 
nostre nature participes, diligamus. Proinde secun- 
dum hoc nos omnes proximos diligamus, quantum 
ad mores bonos et ad vitam sternam consequendam 
eorum saluti, sicut et nostre pro posse consulendo, 
et eorum necessitatibus, prout facultas suppetit, sub- 
veniendo. Deum ex toto corde diligimus, si illi soli 
secundum nostrum posse placere contendimus; si 
ipse solus est. desiderium nostrum spes nostra, in- 
tentio nostra, totus amor noster, tota charitas no- 
stra. Alioquin illum non perfecte diligimus, nec cha- 
ritatem tenemus : et qui charitatem non habet, jam 
non est ejus; nec illum habebit in premium sui la- 
boris, qui in hac z&rumnosa solitudine rectam semi- 
tam non tenuerit charitatis. Hxc est, inquam semita 
charitatis, non solum diligentem diligere, sed etiam 
odientem, non minus quam se ipsum , sed sicut se 
ipsum. Stricta et angusta est semita ista, οἱ pauci 
vadunt per eam. Illi soli vadunt per eam, qui pro- 
pter Christum se ipsos despiciunt, et quibus cuncta 
preter ipsum Christum vilescunt. Isti si aliquas dia- 
bolicas sentes, viatores charitatis occultare volentes 
invenerint, tanquam cervi agiliter fortiterque cur- 
rentes, amore ccelestis patrie ducti, ultra dant sal- 


tum, et ipsum diabolum, fraternum odium sugge- 


94 


OGERII 


948 


rentem, deducunt ad nihilum : et ipsos motus animi, A j*m non placebit suo Creatori, si propter errorem 


cum ex illata sibi injuria quodammodo perturbati 
fuerint, in fratrem conviciantem insanire cupientes, 
camo charitatis constringunt, et allidunt ad Chri- 
stum. Tales profecto animam suam ponunt, qui ami- 
cis eL inimicis se per charitatem prosternunt, ut 
omnes homines lucrifaciant Christo. Qui sic agit, et 
Christi preceptis obedit, et ei mutuam charitatem 
impendit; iste in veritate amicus est Christi : et quia 
propter ipsum Christum se ipsum odit, et [super 
omnia illum diligit, et propter ipsum odientia cuncta 
charitate complectitur, gaudeat qui talis est. 

2. Qui talis est, vere monachus est : et qui talis 
non est, licet sit cucullosus, licet sit. pannosus, sive 
abrasus, sive tonsuratus, habeat quidquid vis, sit 
quidquid vis, est imago vel pictura monachi, et non 
est monachus. Ad verecundiam phreneticorum dico. 
Sunt quidam in monasterio morbo phrenetico labo- 
rantes, ad iram prompti, ad iracundiam preparati, 
ad odium festini: qui pruriginem cordis per scal- 
pedinem lingue trahunt ad scabiem cutis, mente 
corrupti, vagi et instabiles, cireumlocutiones, susur- 
rones, gulosi, murmurosi, invidi, tumidi et elati, 
Deo de bonis.collatis ingrati, Ads preevaricantis pel- 
liceis vestiti, illius vestimento ' salutis nudati, qui se- 
cundum Deum creatus est in justitia et sanctitate ve- 
ritatis. Isti 

Pelliculam veterem retinent, et fronte polita, 

Astutam rabido portant sub pectore vulpem. 


Talium frons erubescat; confuündatur et erubescat [Ὁ 


nimis velociter. Confiteantur et sanentur, mutent 
animum, dirigant gressum in semitis seternitatis , in 
viis castissimi amoris, per gloriosissimam viam cha- 
ritatis; fratribus mutuam charitatem impendant, 
Deum super omnia diligant, pro illius amore animam 
suam ponant, in omnibus et per omnia ejus prece- 
ptis obediant, ut Christi amici mereantur vocari et 
esse, qui dicit, Vos amici mei estis ,si feceritisque 
ego pracipio vobis. O magua diguatio , ineestimabilis 
charitatis exuberatio, inolita bonitas, ininterpreta- 
bilis pietas! Ab ejus conditione qui servi sumus , 
invenimur indigni, et tamen nos dignatur habere et 
vocare amicos. Largitor dulcedinis, amator charita- 
tis, imo charitas chara, et beata jucunditas, et ju- 
cunda tranquillitas, et secura securitas, et felix seter- 
nitas, et eterna felicitas, Dominus Jesus totus desi- 
derabilis, totus amabilis, thesaurus incomparabilis, 
margarita ΘΑ͂ inestimabilis, vita viventium, spes 
morientium, zeterna eorum felicitas, qui pro illius 
&more se in hoc seculo infelices fecere. O quam 
felix est ille, qui pro illius dilectione fecit se infeli- 
cem] et quam beatus est ille, qui propter ipsum 
semetipsum miserum fecit] Vere ille est felix et 
seterna felicitate dignus, qui se ipsum despicit, se 
ipsum contemnit, qui displicet sibi, ut in veritate 
placeat suo Creatori. Noscat superbus omnis, uni- 
versus elatus, in Galgalis vitiorum feedatus, scabio- 
8us in pelle Juxuriosa, fcedatus in conscientia prava, 
sibi placens, se ipsum supra semetipsum constituens : 


suum primum non displicuerit ipse sibi. Nobis igitur 
displiceat, fratres mei, quod mali fuimus, et adhuc 
forsitan sumus : et placeat nobis quod nondum per- 
fecti sumus, sed dante Domino Jesu Christo, et uti- 
nam nostro, perfecti erimus, ipsius mandata servan- 
tes, et ex inimicis ejus amici efficiemur, qui disci- 
pulis suis dixit, Vos amici mei estis, si feceritis quae 
precipio vobis. 

3. Adhucte alloquor, monache Benedicti. O homo, 
velox es ad mensam, tardus ad ecclesiam ; potens ad 
potandum, sed :»ger ad cantandum; pervigil ad fa- 
bulas, somnolentus ad vigilias; procax ad loquen- 
dum, sed mutus ad psallendum; promptus ad iram 
et detractionem, tardus ad orationem ; invidiee ama- 
tor, Christi. persecutor; festucam respiciens, trabem 
non considerans; csleros reprehendis, te ipsum 
non corripis; malitie inventor, discipline destru- 
ctor; amicus vitiorum, hostis virtatum. Hec sant 
que oculum excecant, et a Deo separaut. Hec sunt 
qui conversum faciunt perversum, monachum de- 
moniacum. Cum de profundo cordis (quod rarum 
est, sed valde charum est), quanto charitatis amore 
verus amator erga amatum ferveat, in eis quos pio 
cruore redemit, in valetudine mea mihi ab ipso col- 
Jata considero, totus, in veritate fateor, mihi displi- 
ceo, el intra me ipsum de memetipso confundor. 
Confundor et confunderer, imo prorsus utique despe- 
rarem, nisi Verbum quod caro factum est, et habita- 
vit in nobis, et ascendens in ccelum sedet ad dexte- 
ram Patris, propitiatio esset pro peccatis nostris. 
Sed mihi in ipso barathro confusionis mes infirmo 
jacenti, et vitiorum febre laboranti, de sua sede re- 
gali manum medicinalem extendit, dicens : Veni ad 
me, qui laboras in labore peccatorum, et es onera- 
tus pondere eorum ; et ego te reficiam.tibi parcendo, 
et mei amoris gratiam largiendo. Nam amicus meus 
eris, si feceris ea qu& ego fieri tibi mandavi. Quid? 
ad hzec non confunderis? Nam quod mihi, hoc et tibi. 
Confundantur inimici Christi, convertantur, et eru- 
bescant valde cito, et erunt amici Christi. Amiei 
illius sumus, si illum ex toto corde diligimus : non es 
amicus ejus, si eum ex omni parte non diligis. Si ex 
una parte fueris castus, et ex alia superbus, memi- 
nisse debes quia superbis Deus resistit, humilibus 
autem dat gratiam (Jacob. 1v, 6). Necesse est igitur 
ut eum ex omni parte diligas, necesse est ut ex toto 
corde illi adhereas : nam adherere illi bonum est, 
securum est. Quid est ei adhzerere ? Spem suam ia 
eo ponere, nibil preler ipsum amare, imo cuncta 
propter ipsum despicere, omnia odisse, universa fa- 
stidire, quslibet transitoria nilil ducere, Hoc est 
bonum, hoc est jucundum, sic diligere Dominum 
Jesum Christum, Qui igitur sic est, ejus amicus est. 

&. Consideremus igitur, fratres mei, quanta esl 
misericordia Redemptoris nostri. Ab ipso reputari 
Servi non sumus digni : et ejus amici vocamur et 
sumus, si in ejus dilectione manebimus. Nune ergo 
Domini nostri, veri amici, creatoris omnium, faoto- 


949 


SERMO IN GOENA DOMINI. 


950 


ris omnium mandata servemus: ut non solum in A emptor tui: contemne mundum, contemne te ipsum, 


numero amicorum, sed in sorte filiorum reputari 
οἱ esse mereamur, abnegando nosmetipsos propter 
ipsum quise ipsum exinanivit, et pro nostra salute 
formam servi suscepit, in qua solvit que non ra- 
puit, qui flagellari et mactari, crucifigi et occidi pro 
nobis voluit. Hoc est unde debet diligi Christus : 
hoc est unde noster erit Dominus Jesus, si propter 
ipsum nosmetipsos abnegaverimus. Felix abnegatio 
et beatus contemptus, qui facit de peccatore justum, 
de.inimico amicum, de servo fliium; imo, quod 
magnum est nimis, de servo diaboli filium Dei. Igi- 
tur, monache Christi, contemptor mundi, esto con- 


Nimis est magnum, quod debetur tuo contemptui, 
quod debetur tue abnegationi. Insestimabilis est 
multitudo dulcedinis, mulütudo felicitatis, gloriosse 
elernitatis, quam daturus est Christus, scilicet se 
ipsum, diligentibus se. Nihil charius, nihil dulcius, 
mihil pretiosius, nihil speciosius Christo. Ipse salus 
sine languore, vita sine morte, gaudium sine mo- 
rore, decus sine fuscatione, dulcedo sine amaritu- 
dine. Tale premium debetur abnegantibus se pro- 
pter illum. Hoc praemium, scilicet se ipsum, nobis 
concedat ipse Christus, qui sine fine vivit οἱ regnat 
Deus benedictus in secula seculorum. Ámen. 





ITEM IN COENA DOMINI SERMO: 





646 Hunc sermonem, in prioribus editis inter Bernardinos relatum, huc rejicere visum est cum sub- 
sequenti sermone, ufpote a Bernardi stilo et genio alienum. Non reperitur in melioris ποία codicibus, 
qui sinceros tantum Bernardi sermones continent, nec in primis Bernardi impressis. 


1, Sedisti ad mensam divitis? diligenter attende 
que apponuntur tibi ; et scito quoniam talia oportet 
te preparare (Prov. xxi, 1, 2). In. verbis istis lo- 
quitur Spiritus consilii voce suavi, sed et terribili. 
Vox suavis est, sed obedientibus : vox terroris con- 
temnentibus. Recipientibus debentur premia, reji- 
cientibus intentantur supplicia. Vivent qui reci- 
piunt, damnabüntur qui rejiciunt. Sedísti, inquit. 
Ecce principium hujusmodi verborum quantae suavi- 
tatis preefert insigne. Verba prscedentia suaviter 
sonant, affectum mulcent, et de sensuum ubertate 
mentem impinguant. Que autem sequuntur, id est 
scito quoniam talia oportet te preparare, dum intel- 
lectum quo plus exercent, plus terrent, de altitudine 
mysteriorum miro modo nos humiliant, sive propter 
incapacitatem. Dives itaque et potentissimus ille, 
Dominus est virtutum, et ipse Rex glorise, cui dici- 
tur per prophetam : Ut viderem virtutem tuam et 
gloriam tuam (Psal. χη, 3). [pse est qui aufert spi- 
ritum principum, terribilis apud reges terree, Mensa 
ad quam resident fideles epulaturi cum eo, incarna- 
tio ipsius est : Parasti, inquit, ἐπ conspectu meo 
mensam, id est. incarnationis tu: remedium, quod 
semper atlendo et recogito, adversus eos qui tri- 
bulant me (Psal. xxi, 5): ne amore antiquo pre- 
valeant, qui misero et exsuli insultare consue- 
verant. 

2. Porro in mensa et de mensa incarnationis Do- 
minicz refectio acquiritur opulenta. Regia quidem 
ibi sumuntur fercula, et accuratiori arte diligentius 
preparata, deliciosa multum ad saporem, solida ad nu- 
trimentum, efficacia vero ad medicinam. Primum ita- 


que ferculum est obedientia filialis, tribus contexta 
funiculis, habens humilitatem in corde, patien- 
tiam in ore, perseverantiam in bono opere. Christus 
namque factus est obediens Patri. Unde et ipse di- 


. eit, Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui 


misit me (Joan. v, 30) : et in alio loco: Meus cibus 
est ut. faciam voluntatem ejus qui misit me Patris 
Joan. 19,34). Queris de humilitate? Dominus omnium 
servuli forma indutus est ; de paupercula virgine 
natus est. Ideoque cum liber esset a lege, factus est 
sub lege, sine querela conversatus est in lege. Cum 
publicanis et peccatoribus cibum sumpsit, discipu- 
lorum quos elegerat pedes lavit : hoc ab ortu suo 
usque adfinem vitse satagens, ut sicut in Matre spe- 
cialis et sine exemplo fuit virginitas, sic in Filio sin- 
gularis et unica esset humilitas. Quod si de patien- 
tia qus&ritar, Sicut ovis ad occisionem ductus est, et 
propter iniquitates nostras vulneratus est,et cum 
iniquis deputalus est (Isa. vn1, Ἴ. 5, 12). Ut etenim 
invisibilis videretur a nobis, et immortalis moreretur 
pro nobis, Verbum caro factum est, et habitavit in 
nobis (Joan 1, 14). Habitavit hoc Verbum in nobis 
obumbratum carne, quam pro nobis assumpsit ex 
nobis, Verbum in carne, solin nube, mel in cera, 
lumen in testa, cereus in lucerna. Sustinuit 649 
in assumpta carne incommoda nostra sine peccato 
carnis, portans in carne peccata nostra : et hoc to- 


D ium non propter se, sed propter nos; ut redderet 


nos incolumes de infirmis, coheredes de extraneis, 
liberos de servis. Si de perseverantia queris, obe- 
diens fuit usque ad mortem. Obedientia talaris est 
tunica, quam Joseph (quod sonat accrescews vel 


951 


SERMO IN CENA DOMINI. 


952 


dugmentum, id est quilibet perfeetus dono clemen- BÀ (is panem. doloris (Psal. cxxvi, 2); et illud, Super 


tloris gratie, que est mater credentium) singulariter 
induit. 

3. Secundum ferculum est paupertas spiritualis, 
quam tria constituunt : depositio rerum οἱ contem- 
ptus, vilitas et abjectio sui ipsius, abdicatio proprie 
voluntatis in omnibus. Voluntaria ergo pauperlas, 
408 sine possessione vel desiderio habetur, quanto 
expeditior est, tanto securior cst. Custos et magistra 
est virtutum hujusmodi paupertas : sicut e contra- 
Tio radix est. vitiorum immoderata rerum affluentia. 
Expedit esse nudos, cum diabolo, qui nudus est, 
Juctaturos. Nudus athleta foriius dimicat : natator 
exuitur, ut fluvium transeat ; viator rejectis sarcinu- 
lis bene cursitat. Nobilis itaque titulus voluntarie 
paupertatis, quam Christus docuit verbo, Beati, in- 
quiens, pauperes spritu (Matth v, 3), etc. conse- 
cravit exemplo : nec enim habuit propriam domum, 
in qua caput reclinaret, et in qua cum discipulis 
Pascha manducaret; nec proprium habuit, unde 
tributum solveret. Commendavit eam etiam ore prc- 
phetico, dicens : Ego vir videns paupertatem meam 
(Thren. 11, 1). Hujus paupertatis. exemplum primi 
post Christum Apostoli ediderunt, quando in primi- 
tiva Ecclesia multitudinis credentium erat cor unum 
et anima una et omnia communia (Act. 1v, 32). 
Hec Religiosis Apostolorum sequacibus indicta est. 
Paupertas ista quz nec habet, nec habere desiderat, 
lateralem adjunctam sibi quaerit paupertatem, vide- 
licet superbis latentis contritionem : ut qui mem- 
brum Dei est, pauper sit spiritu, id est humilia et 


flumina Babylonis illic sedimus et flevimus (Psal. 
cxxxvi, 1); et illud Christi ad discipulos, Sedete hic 
donec orem (Marc. xiv, 32) : verba sunt debitze sub- 
jectionis. Christo igitur adhue orante nequaquam: 
surgere debemus per aliquam extollentiam, sed hu- 
miliari, et in bonis exercitari operibus convenit: 
ut quandoque post laborum, quibus hic afficimur, 
tolerantiam surgamus, loco et tempore suo promo- 
vendi ad ccelestem gloriam. 

5. Tu itaque, qui sedes ad mensam divitis, fer- 
culis quee praemisimus appositis te ipsum subjiciens 
el humilians incarnationis Dominice sacramento, 
non negligenter sed diligenter attende que apponun- 


B tur tibi. Attende, inquam, ut discas in referendo 


gratiam non esse tardus aut segnis: ul discas ad 
singula dona agere gratias. Attende, inquam, ut 
nulla Dei munera debita gratiarum actione frustrcn- 
tur ; non grandia, non mediocria, non modica. De- 
-nique jubemur zolligere fragmenta ne pereant,id 
est nec minima beneficia oblivisci. Nunquam non 
perit quod datur 648 ingrato. Terribile est quod 
sequitur, quia onerosum, et quasi impossibile vide- 
tur. Sed quibus ὃ Mollibus, efífeminatis, ignavis, in 
quibus libertate perniciosa, ruptis habenis conti- 
nentiz, eunt quo volunt ebrie, concupiscentize, temu- 
lentique, affectus, dum post carnem carnalius eva- 
gantur, dum mundum supra modum ambiunt et 
sequuntur, Sed quid est illud quod terribile judicant? 
Hoc est, Quoniam talia oportet te preparare. Not 
quoniam, compatiendo, commoriendo et consepe- 


abjecta de se ipso sentiat et judicet ; non applaudat C liendo te ipsum, et estera. Dignum est enim et tibi 


sibi, non infletur de meritorum eminentia, nec aliis 
insoltet. Quod Christus tenuit et servavit pre omni- 
bus : unde et ad discipulos dicebat : Cum feceritis 
hec omnia, dicite, Quia servi inutiles sumus (Luc. 
xvi, 10). Tertio religiosus sit. pauper spiritu, nihil 
unquam ex propria faciens voluntate, sed in omni- 
bus et per omnia jugo mancipatus obedientie. Heec 
sunt tria quz premisimus verse religionis insi- 
«υἷα, quee hominem Deo et Angelis reddunt con- 
formem, coelestis patrie civem conscribunt et he- 
redem. 

&. Tertium ferculum est mors Christi reverenda, 
pre omnibus sacramentis affectuosa. In. hoc erim 
sacramento pietas magis enituit, gratia plus refulsit, 
charitas amplius radiavit. Ad mortem Christi tria 
precipue respiciunt, non sine timore, non sine la- 
crymis et gemitu prosequenda : injuriarium multi- 
formium illatio, manuum ac pedum in cruce con- 
fixio, sepulcri ac sepulti sub militum excubiis 
observatio. Porro sedere duo significat : potesta- 
tem  judiciariam, subjectionem voluntariam. Ha- 
bes ad manum exempla congrua de utroque. Sede a 
dextris meis (Psal. cx, 4); et illud, Vidi Dominum 
sedentem ([sa, v1,1); atque illud, Cum sederit Filius 
- hominis in sede majestatis suce (Matth. χιχ, 28); si- 
.gna sunt judiciarise potestatis. Caeterum ipsa Scriptu- 
Τὰ clamat, Surgite postquam sederitis, qui manduca- 


multum expedit compati, commori, consepeliri passo, 
mortuo, et sepulto. Ád hoc enim facta sunt hujusmodi, 
ut his omnibus configuretur et conformetur vita chri- 
stiani. Qui enim. tanquam membrum Christi dicit 
se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, 
et ipse ambulare. Nam propter crucem piis dictum 
est : Qui sunt Christi, carnem suam crucifizerunt 
cum vitiis et concupiscentiis (Galat. v, 9&). Propter 
sepulturam dictum est : Consepuli sumus cum Chri- 
sto (Rom. v1, 4), etc. 

6. Et ideo ut. validius compungamur, ut amplius 
moveamur, et curramus per omnia; revolvamus 
singula contexendo resticulum, connexendo funicu- 
lum, connectendo fasciculum de omnibus et singulis 
qu& facta referuntur, de humili Dei Filio, de summo 
Patris Unigenito, de Redemptore piissimo, de amas- 
tissimo fratre nostro. Occurrat itaque spiritualiter 
et ingerat se ipsum cordibus nostris Dominus Chri. 
8tus, proditus et venditus a discipulo, a Judzeis tan- 
quam vile mancipium pretio satis exiguo compare- 
tur, captus, tractus et ligatus, tanquam homo sine 
adjutorio ; scisso etiam verberibus dorso, vellicatis 
genis, facie sputis illita, puncto vepribus capite, 
saucio latere, terebratis palmis, pedibusque confos- 
sis: qui tanquam jugulatori suo alludens, se ipsum 
non reluctans exposuit, οἱ nudum corpus quasi in- 

. eudem malleatorum ictibus patienter explicuit ; dum 


953 


SBRMO DE VITA BT PASSIONE DOMINI. 


904 


pro nobis per hujus vite pelagus ad patriam de ex- A traditum est, 449 id est debite pietatis affectu, et 


silio transferendis, rapacibus piratis naulum propris 
mortis exsolvit. Sed nec pretermittam myrrham, qua 
in eruce potatus est:sed neque illam, qua unctus 
est in sepulturam. Quarum in prima sibi applicuit 
meorum amaritudinem peccatorum : in secunda 
futuram mei corporis incorruptionem dedicavit. Hoc 
est celeberrimum et regale convivium, in quo justi 
epulantur, et exsultant in conspectu Dei, aut delec- 
tantur in letitia. 
. ἢ. Prieter hec omnia dulce pigmentum apponitur 
invitatis ad letificandum de Cyprio vino, et pretiosis 
et pere;rinis, quia nobis adhuc inexpertis, speciebus 
conditum. Botrus, inquit, Cypri,dilectus meus mihi. 
Premissum erat in proximiore versiculo, Fasciculus 
miyrrhoe dilectus meus mihi, scilicet Christus secun- 
dum carnem : botrus vero (;ypri Christus est »ecun- 
dum deitatem . Fasciculus myrrhze, Christus in pas- 
sione : botrus Cypri, Christus in resurrectione. Fas- 
ciculus myrrhe, grando et tonitiua Judaice tempe- 
statis : botrus Cypri, destructio lotius adversarise 
potestatis. Fasciculus myrrhe, multitudo affliciio- 
num; boirus Cypri, abundantia gaudiorum : illinc 
amaricans, istinc inebrians. 

8. Sed non est preetereundnm quod dicitur, Fasci- 
culus myrra dilectus meus mihi inter ubera com- 


sancte imiltationis effectu agere, tractare et sumere 
in salutem cunctis fidelibus in promptu est. Nam 
el Sacramentum sicut accipit ad vitam dignus: sic 
ad judicium et mortem propriam indignus, Sacra- 
mentum enim sine re Sacramenti, mors est sumenii: 
res vero Sacramenti etiam prseter Sacramentum, 
v'i&& eeterna est accipienti. Quoties iu commemoratio- 
nem ejus qui pro te passus est, pie ac fideliter Chri- 
sium imitando fueris affectus et devotus, corpus ejus 
manducas, et san,uinem ejus bibis, οἱ quamdiu in 
eo manes per amorem, ipse vero in te per justili:e et 
sanctitalis operationem, in ejus corpore et in mem- 
bris ejus computaberis.Et ideo si amas animam tuam, 


B propter Christum perdere debes eam, sive ponendo ut 


morabitur (Cant. 1, 43, 49). Ibi enim est cor. Εἰ ubi 


est cor, ibi dilectio ; et ubi dilectio, ibi uilecti man-io 
(57). Novit autem quicumque recte sapit, quantum 
christiane pietati expediat, quantum Dei servum 
deceat sacrosancte passionis ipsius fidelius recolere 
beneficia, ad fruen:um sua:iter in conscientia, ad 
recondendum plenius per imitationem in memoria : 
quod est spiritualiter manducare corpus Domini, et 
sanguinem ejus bibere, ob amorem et reveren- 
tiam ejus, qui credentibus in se pr&cipit dicens, 
Hoc facite in meam commemoralionem (1 Cor. ΧΙ, 
45). In. quo. etiam quam impium sit hominem 
tant: pietatis Dei esse immemorem, palam est omni- 
bus; eum amici morientis vel peregre proficiscentis 
commendatam sibi sub aliquo signo memoriam nefas 
sit oblivisci. Siquidem hujus reverendzee commemo- 
rationis mysterium suo modo, suo tempore, suo loco 
celebrare licet paucis hominibus, quibus et hoc tra» 
ditum est mysterium. Rem vero mysterii omni tem- 
pore et in omni loco dominationis Dei modo quo 


(957). Qui sequuntur usque ad illud, Et ideo síi- 
amas animam (uam, iisdem fere verbis habentur 


C 


martyr, si necessitas exegerit; sive affligendo dis- 
trictius ut paenitens : quanquam et genus martyrii 
sit, spiritu facta carnis mortificare, illo nimirum 
quo membra csduntur ferro, horrore quidem mitius, 
diuturnitate autem molestius. Habeamus ergo eorum 
que contemptibilia Christo sunt illata, contiuuam 
et indesinentem memoriam : non utique otiosam, 
non tepidam, non torpentem, 864. compassionis ar- 
dore super omnia plurimum delcctantem, et imita- 
tionis privilegio omnia impetrantem. Unde prophe- 
ta. Delectare in. Domino, inquit, αἱ spreta mundi 
vitiorum omnium jucunditate suavior ejus recordatio 
sit ; et dabit tibi petitiones cordis tui (Psal. xxxvi, 
&), non carnis. 

9. Porro tres sunt species, de quibus coauficitur 
pigmentem, quod ad regalis convivii festivam exhi- 
larationem apponitur; triumphalis reditus ab inferis, 
gloria resurrecüon:s, consessus ad dexteram Dei 
Patris. Cibi predicti confortant : ista vero iria lgli- 
ficant. Convivantes οἱ invitati in. tempore gratis 
pre caieris Apostoli ct martyres esse creduntur, 
qui in fortitudine ccelesti et spirituali exsultatione 
non ingrati vel immemores exhibiti a Christo con- 
vivii retribuunt et offerunt de seipsis qualia accepe- 
runt. In desiderio et in agone isto sudant, currunt 
et laboraut; quos eligit Deus, ut se ipsos hostiam 
vivam et Deo acceptam exhibeant, Et utinam Christus 
nobis iadulgeat quantulacumque bonorum operum 
exseculione, illorum vestigia humiliter adorare; 
qui est Deus benedictus iu sccula. Am:n. 


supra, in Epistola ad Fratres de Monte-Dei, lib. r, 
n. 30. 





SERMO. DE VITA ET PASSIONE DOMINI. 


630 Sancto Anselmo tribuitur a Trithemio, Bellarmino, et aliis, sub titulo, « Stimulus amoris. » 
Certe Bernardi stilum non sapit, nec reperitur in antiquis manuscriptis, nec in prima editione Lugdu- 


nensi sub nomine Bernardi. 





4. Jesum Nazarenum, a Judsis innocenter con- 


nis honoremus obsequiis, Salvatoris infirma nos, 


demnatum, ἃ Gentibus crucifixum, Christiani diyi- — qui Christiani sumus, reverenter venerari, . amanter 


955 


SBRMO DE VITA ET PASSIONE DOMINI. 


956 


amplecti, fortiter imitari dignum est, salubre et ho- A nalis continenti: voto sigillatam,' in cujus sacro 


"Dnorificum. Hec enim sunt instrumenta fortissima, 
quibus omnipotens virtus et investigabilis sapientia 
Dei, restaurationem mundi potenter atque mirifice 
operata est, et usque modo operatur. Christus Do- 
minus minoratus est ab Angelis, ut nos eequaret An- 
gelis. Et quis propter Christum non se humiliet ? 
Christus Dominus pro peccatis nostris crucifixus est, 
et crucem amaram suis amatoribus dulcoravit. Mor- 
tuus est, et mortem necavit, ut viveremus per il- 
lum. Et quis non amet Christum Dominum ? quis 
non patiatur pro Christo ? Christus per crucis igno- 
miniam ad superne claritatis gloriam transit, et 
data est ei pro sua reverentia ἃ Deo Patre omnis 
potestas in ccelo et in terra, ut adorent eum omnes 
Angeli Dei, et in nomine Jesu omne genu flectatur 
colestium, terrestrium, et infernorum. 

2. Uhi est gloriatio tua, o christiane, nisi in no- 
mine crucifixi Domini Dei tui, et in Christi nomine, 
quod est super omne nomen, in quo qui benedictus 
est super terram, benedicetur in ccelis ? Gloriamini 
in nomine Filii Redemptoris, et date honorem illi 
Salvatori nostro, qui magna fecit in nobis, et magni- 
ficate nomen ejus mecum, dicentes : Adoramus te, 
Christe rex Israel pariter et Gentium, princeps re- 
gum terre, Domine Deus sabaoth, virtus omnipo- 
tentis Dei fortissima. Adoramus te pretiosum pre- 
tium redemptionis nostre, hostiam pacificam, qui 
sola odoris tui suavitale ingstimabili Patrem, qui 
in altis habitat, ad respiciendum humilia inclinasti, 
et filiis ita placabilem reddidisti. Tuas, Christe, mi- 
serationes pradicamus, tuse suavitatis memoriam 
cum abundantia eructamus. Tibi, Christe, sacrifi- 
cium laudis immolamus pro multitudine bonitatis 
tue, quam ostendisti nobis, semini nequam, filiis 
sceleratis et perditis. Cum adhuc inimici tui esse- 
mus, Domine, et mors iniqua in omnem carnem 
exerceret dominium, cui omne semen Ádam erat 
obnoxium lege. primordialis culpz, recordatus es 
verbi misericordie tuse, et prospexisti ex sublimi 
habitatione tua in hanc vallem plorationis nostre et 
miserie. Vidisti afflictionem populi tui, et tactus 
dulcore charitatis intrinsecus, apposuisti cogitare 
super nos cogitaliones pacis et redemptionis. 

3. Et quidem cum esses Filius Dei, Deus verus, 
Deo Patri, sanctoque Spiritui coszternus, et consub- 
stanlialis, lucem habitans inaccessibilem, portans- 
que omnia verbo virtutis tue, non despexisti in hoc 
nostre mortalitatis ergastulum altitudinem tuam 
inclinare, ubi nostram et gustares et absorberes mi- 
seriam, nosque reparares ad gloriam. Parum fuit 
charitati tue ad consummandum opus nostre salu- 
tis, Cherubim aut Seraphim, aut unum ex Angelis 
destinare : ipse venire ad nos dignatus es per man- 
datum Patris, cujus nimiam charitatem experti su- 
mus in te. Venisti, inquam, non locum mutando, 
. sed presentiam tuam nobis per carnem exhibendo. 
Vonisti a regali solio sublimis glorie tus iu humi- 
lem et abjectam in oculis suis puellam, per virgi- 


utero sola Spiritus sancti inenarrabilis virtus te 
concipi fecit, οἱ nasci in vere humilitatis natura : 
ita ut nec divinitatis in. te majestatem, nec virgini- 
tatis integritatem in Matre violaret nativitatis occa- 
sio. O amanda, o admiranda dignatio! Deus im- 
mense glorie, vermis contemptibilis fieri non de- 
spexisti; Deus omnium, conservus servorum appa» 
rere voluisti. Parum tibi visum est Patrem te nobis 
esse et dominum : frater noster esse dignatus es. Et 
tu, Domine universorum, qui nullam habes indi- 
gentiam, intra ipsa nativitatis tu& initia non abhor- 
ruisii abjectissims:e pauperiatis degustare incom- 
moda. Ut enim ait Scriptura, tibi cum nascereris, 
non erat locus 1n diversorio (Luc. 11,7) ; neque cuna- 


B bula, que teneritudinem tuam exciperent, habuisti : 


sed in vili praesepio sordentis stabuli, tu qui terram 
palmo eoncludis, involutus panniculis reclinatus es. 
Et hoc ipsum a brutis animalibus Mater tua mutuo 
accepit. Consolamini, qui in sordibus paupertatis 
enutrimini, quia vobiscum Deus in paupertate. Non 
cubat in deliciis splendidi cubiculi, nec invenitur in 
terra. suaviter viventium. Quid ultra gloriaris, o 
dives, in re lutea, in volutabro lecti picti et delicati, 
cum Rex regum recubitu suo pauperum stramenia 
honestare maluerit? quid dura stramenta detestaris, 
cum tener infantulus in cujus manu sunt omnia, 
tuis sericis, tuis plumis duras jumentorum stipulas 
preelegerit? Sed et tenella tua, Christe, infantia a 
persecutorum gladiis tuta noa fuit. Adhuc enim in- 
ter dulcia Matris ubera sugens depeudebas, quando - 
apparuit angelus in somnis Joseph, dicens : Surge, 
et accipe Puerum et Matrem ejus, et fuge ἐπ AKgy- 
ptum, et esto ibi, usque dum dicam tibi. Futurum 
est enim ut Herodes querat Puerum ad perdendum 
eum (Matth. τι, 13. Jam extunc, bone Jesu, dura pati 
coepisti, Nec solum illam infantite tuz vexationem 
in te ipso pertulisti, δῷ 8 sed mortem in pusillis 
tuis, quorum multa millia inter mammillas matrum 
pro te Herodis trucidavit immanitas. 

&. Infantia vero teneriori decursa, humiliter veri- 
tatis nobis exemplum tribuisti, Non enim sedisti 
cum consilio vanitatum, sed in medio doctorum, 
interrogans et audiens illos, cum tamen Dominus 


D scientiarum esses atque Sapientia Dei Patris. Sed 


et obedientiz nobis formam retribuisti, dum paren- 
tum imperio tu Imperator mundi humiliter subditus 
exstitisti. Αἱ ubi robustioris setatis plenitudo adve- 
nit, missurus manus ad fortio, egressus es in salu- 
tem populi tui, ut gigas magnificus ad currendam 
viam totius nostre miserie. Et quidem ut per om- 
nia te primum fratribus assimilares, servum tuum 
baptizantem peccatores in penitentiam, tanquam 
peccator adisti : baptizari te postulasti, innocens 
Agne Dei, quem nulla peccati stilla unquam macu- 
lavit. Baptizatus autem non te in aquis, sed aquas 
in te sanclificas, ut per eas sanctificares nos. De ba- 
ptismo in desertum in spiritu fortitudinis egressus 
és, ut vite solitarie in te non deesset exemplum. 


957 


SERMO DE VITA ET PASSIONE DOMINI. 


958 


Solitudinem ac jejunium quadraginta dierum, famis A 'enebrarum? qui nutriebaris in croceis, cur am- 


acerbitatem, tentamenta et illusiones spiritus s&equa- 
nimiter tolerasti, ut hiec omnia nobis tolerabilia ef- 
ficeres. Demum venisti ad oves qu& perierant do- 
mus Israel, divini verbi lampadem extollens palam 
ad illuminationem orbis terre, et regnum Dei cun- 
ctis annuntians obtemperantibus verbo , sermonem 
sequentibus signis confirmasti, virtutem divinitatis 
in cunctis ostendisti, male habentibus, et omnia 
omnibus gentibus gratis exhibens, qui saluti pec- 
catorum congruerent, ut omnes lucrifaceres. Sed 
obscuratum est insipiens cor eorum, Domine, et 
projecerunt sermones tuos retrorsum, neque atten- 
derunt ad omnia mirabilia tua, Domine, qus opera- 
tus es in eis, exceptis perpaucis nobilibus athletis, 
quos ioter infirma mundi elegisti et abjecta, ut per 
ipsos forlia et alta mirifice expugnares. Nec solum 
ingrali gratuits beneficiis tuis exstitere, sed contu- 
meliis affecerunt te, Domine dominantium, et fecc- 
runt tibi quecunque voluerunt . Te enim faciente 
opera Dei, que nemo alius fecit, quid dixerunt ? 
Non est hic homo a Deo : in principe demoniorum 
ejicit demonia; daemonium habet, seducit turbas ; 
voraz est, potator vini, et amicus publicanorum et 
peccatorum. Quid fles, quid suspiras, o homo, dum 
sustines verborum injurias ? Non audis quanta ad- 
versus Dominum Deum tuum. ceciderunt opprobria 
propter te? Si patremfamilias Beelzebub vocave- 
rTUnt, quanto magis domesticos ejus ? Sed hsc qui- 
dem et similia blasphemantes , et aliquoties te lapi- 
dibus impetentes, Jesu bone, patienter sustinuisti, 
et factus es coram eis sicut homo non audiens, et 
in ore non habens redargutiones. 

5. Novissime justum sanguinem tuum a discipulo 
tuo, filio perditionis, traditum triginta argenteis ap- 
pretiati sunt, mt precipitarent animam tuam in 
morlem sine causa. Et te quidem perditissimi tra- 
ditoris tui perfidia non latebat, quando in coeua 
ablutionis etiam coram ipso geuu flexo procumbens, 
maledictos pedes ejus, veloces ad effundendum san- 
guinem tuum, sanctissimis manibus tuis attre- 
clare, lavare et extergere dignatus es. Cur autem 
adhuc extento collo ambulas, o terra et cinis? Adhuc 
te superbia elevat? adhuc te impatientia exagitat ? 
Intuere humilitatis et mansuetudinis Dominum Je- 
sum, universe creature factorem, tremendum judi- 
cem vivorum et mortuorum, ante pedes hominis et 
traditoris sua genua incurvantem. Disce quia mitis 
est et humilis corde, et confundere in superbia tua, 
ei erubesce in impatientia tua. Hoc quoque erat 
mansuetudinis tue, Domine, quod perfidum illum 
in cctu fratrum detegere et. palam. confundere no- 
luisti, sed leniter admonitum accelerare jussisti quod 
parabat. In omnibus his non est aversus furor ejus 
ate, sed egressus foras satagebat circa frequens 
maleficium. Quomodo cecidisti de ccelo, Lucifer, qui 
mane oriebaris ? (Isa. xiv, 12.) In deliciis paradisi 
gloriosus apparuisti : civium coeli socius, et verbi 
divini conviva, . quomodo reputatus es inter filios 


plexatus es stercora? (Tren. 1v, 5.) Tunc clarificata 
est familia tua, Christe, exeunte immundo de 659 
coetu societatis angelicee. Tunc demum divini eloquii 
uberrima inundatione felix ille. conventus potatus 
est; siquidem corruptus ille vere foras missus fue- 
rai, quem hujus limpidissimi liquoris infusione 
sciebas indignum. 

6. Dato autem charitatis e( patientie salutari 
mandato, et disposito fratribus regno Patris tui, ad 
locum proditori tuo notum cum illis divertisti, sciens 
omnia qus ventura erant super te. Ibi anime tue 
trisitiam, quam ex imminente passione tua sponte 
assumpsit, sicut el czetera quze passus es, in auribus 
fratrum non erubuisti profiteri, dicens tunc : Tristis 
est anima mea usque ad mortem. Positis quoque in 
lerra genibus procidisti in faciem, orans in agonia, 
et dicens : Mi Pater, si possibile est, transeat a me 
calix iste. Et angustias quidem cordis tui certissime 
indicabat sudor ille sanguineus, qui orationis tem- 
pore de carne tua sanctissima guttatim decurrebat 
in terram. Dominator Domine Jesu, unde tua hee 
tam anxia supplicatio! Nonne voluntarie omnino 
Patri sacrificium obtulisti? Utique, Domine. Arbi- 
tramur autem quod hoc ad consolationem infirmo- 
rum membrorum tuorum assumpsist, ne forte 
desperet quis, 8i caro infirma remurmurat, ubi ad 
passionem promptus est spiritus. Nimirum ut ma- 
joris erga te amoris et graüitudinis stimulos habea- 
mus, naturalem carnis infirmitatem his iadiciis in 


te expressisti, quibus doceremur quia vere languo- 


res nostros portiasti, et non absque sensu doloris 
passionum sentes percurristi. Vox enim illa vox esse 


"carnis videtur, non spiritus, ex eo quod subjunxi- 


sli : Spiritus quidem promptus est, caro autem in- 
firma. 

1. Quod promptus enim ad passionem fuerit spi- 
ritus, evidenter ostendisti, quando venientibus una 
cum proditore tuo viris sanguinum, et quserentibus 
animam tuam cum laternis et facibus et armis per 
noctem, ultro occurristi, et ne quid acciperent a duce 
flagitii, te ipsum manifestasti. Nam accedentem ad 
oscolum sanctissimi oris tui trucem bestiam avere 
satus non es, sed os in quo dolus inventus non est 
ori quod abundavit malitia, dulciter applicuisti. 
Innocens Agne Dei, quid tibi et lupo illi ? quee con- 
ventio tui ad Belial? Sed et hoc benignitatis tum, 


Domine, fuit, ut omnia illa exhiberes qus pravi 


cordis pertinaciam emollire possent. Nam et veteris 
amicitie non immemor illum commonuisti, dicens : 
Amice, ad quid venisti ? (Matth. xxv, 38, 39. 44, 50). 
Atque horrore sceleris sui cor impii ferire voluisti, 
cum dixisti : Juda osculo Filium hominis tradis? 
(Luc. xxit, 48). Et. ecce Philistei super (e, Sam- 
son. Non illos a te absterruit, quod in hora appre- 
hensionis tue omnipotenti brachio tuo terre eos 
allisisti, non quidem defensionis causa, sed ut co- 
gnosceret humana prssumptio nihil se posse ad- 


versus te, nisi quantum permitteretur ἃ te. 


959 


SERMO D& VITA ET PASSIONE DOMINI. 


960 


8. Et quis audiat sine gemitu, qualiter homicidas A duerunt eum vestimentis suis,ut crucifigerent baju- 


manus ju illa hora inte injecerunt, et innocentes 
manus (uas, Jesu bone, vinculis astringentes, te 
Agnum mansuetissimum nihil loquentem ad instar 
latronis contumeliose traxerunt ad victimam? Sed 
nec tunc misericordiam tuam effundere super inimi- 
cos tuos, et distillare favum dulcedinis tug, Christe, 
cessasti : nam mutilatam ab ipso discipulo t«o au- 
riculam inimici tangens sanasti, οἱ defensoris tui 
zelum a lesione trahentium te compescuisti. Male- 
dictus furor eorum, quia perlinax, quem nec ma- 
jestas miraculi, nec pietas beneficii potuit confrin- 
gere. Concilio malignantium adversum te pontificum 
presentatus es, et veritatem prout oportuit confes- 
sus, quasi de blasphemia adjudicatus es morti. 
Amanti:sime Domine, quanta illic indigna a propria 
gente pertulisti? Vulium tuum desiderabilem, in 
quem desiderant Angeli prospicere, qui omnes 
coelos adimplevit letitia, quem deprecabuntur om- 
nes divites plebis, polluti labii sui sputis iniquina- 
verunt, sacrilegis manibus ceciderunt, velo in de- 
risum operuerunt, ei te Dominum universe crea- 
ture tanquam servum contemptibilem colaphizave- 
runt. 

9. Adhuc auiem et animam tuam incircumciso 
cani deglutiend:m tradiderunt. Vinctum siquidem 
ante faciem Pilati perduxerunt, postulantes crucis 
supplicio te interimi, qui peccatum non noveras ; et 
virum homicidam dari sibi, agnum lupo, aurum luto 
postponentes. ἐδ O indignum et infelix commer- 
cium [al., concambium]! Et quidem nec ignorabat 
impius ille per invidiam hzc in te fieri : nec tamen 
abstinuit a te temerarias manus, sed replevit ani- 
mam tuam amaritudine sine causa. Illudendum He- 
Todi te misit, illusum recepit, nudum in conspectu 
illusorum astare te jussit, nec pepercit amarissimis 
verberibus virgineam carnem tuam divellere, plagis 
plagas, livoreslivoribus crudeliter infligens. O cle- 
cte puer Domini Dei mei, quid tanta amaritudine, 
quid tanta confusione dignum commiseras? Prorsus 
nihil. Ego, ego homo perditus, totius contritionis, 
totius confusionis tue tibi causa exstili. Ego, Do- 
mine, uvam acerbam comedi, et dentes tui obstupue- 
runt; quia qu& non rapuisti, tunc exsolvebas. In 
omnibus his non est satiata perfidorum Judeorum 
impietas. 

10. Novissime autem incircumcisorum militum 
manibus devolutus es, morte turpissima consumen- 
dus. Parum erat sacrilegis illis crucifigere te, nisi 
prius et ipsi illusionibus replevissent animam tuam, 
Quid enim ait de illis Scriptura? Et congregaverunt 
ad eum universam cohortem. Et exuentes eumvesti- 
mentis suis, induerunt tunicampurpuream, et chla- 
mydem coccineam circumdederunt ei. Et plectentes 
coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et arun- 
dinem in dextera ejus. Et genu flexo illudebant ei, 
Uicentes : Ave, rez Judeorum. Et dubanl ei alapas, 
etexspuentes in eum, accipiebant arundinem, per- 
cutiebant caput ejus. Et postquam illuserunt ei, in- 


C 


lantem sibi crucem.Et perducunt eum in Golgotha: 
etvinum myrrhatum dabant ei bibere cum felle miz- 
tum; et cum gustasset,noluit bibere. Tunc crucifze- 
runt eum,et cum eo duos latrones hinc et hinc,me- 
dium autem Jesum. Jesus autem dicebat : Pater,di- 
mitte illis,quia nesciunt quid faciunt. Postea sciens 
Jesus quia consummata erant omnia. ut Scriptura 
impleretur, dixit: Sitio. Et currens unus ex eis, ac- 
ceptam spongiam implevit aceto,et imposuit arun- 
dini, et dabat ei bibere. Cum ergo accepisset ace- 
tum , dixit : Consummatum est. Et clamans voce 
magna,dixit : Pater,in manus tuas commendo spi- 
ritum meum. Et inclinato capite emisit spiritum. 
Tunc unus militum lancea latus ejus aperuit, et 
continuo exivit sanguis et aqua in. redemptionem 
nostra salutis (Matth. xxvn; Marc. xv; Luc. xxii; 
Joan. xix). 

11. Expergiscere nunc, anima, excutere de pul- 
vere , et contemplare virum hunc memorabilem, 
quem ecce in speculo evangelici sermonis quasi pree- 
seutem intueris. Attende, anima mea, quis est iste 
qui ingreditur habens imaginem quasi regis, et ni- 
hilominus servi despectissimi confusione repletus «t 
coronatus incedit. Sed ipsa etiam ejus corona cru- 
ciatus est illi, et mille puncturis speciosum caput 
ejus divulnerat. Regali purpura induitur, sed potius 
in ea despicitur, quam honoretur.Sceptrum in manu 
gestat, sed eo ipso caput ejus reverendum feritur. 
Adorant coram ipso posilis ia terra genibus, et re- 
gem conclamant : et continuo ad conspuendum ama- 
biles genas ejus subsiliunt, maxillas palmis concu- 
tiunt, et honorabile collum exhonorant. Vide, &uima 
mea, qualiter vir iste per omnia conturbatur et 
spernitur. Sub crucis onere dorsum incurvare vi- 
detur, et suam ipsius portare ignominiam. Ad lo- 
cum deductus supplicii, myrrha potatur et felle : in 
cruce sublevatur, ei dicit, Pater, ignosce illis, quia 
nesciunt quid faciunt.Qualis est hic, qui in omnibus 
pressuris suis nec semel aperuit os suum, ut aut 
querel&,aut excusationis, aut comminationis, aut ma- 
ledictionis verbum adversus maledictos canes illos 
proferret; sed novissime verbum benedictionis super 
inimicos suos, quale a seculo non est auditum,effu- 
dit? Quid hoc viro mansuetius, quid beniguius,anima 
mea, vidis ? Adhuc autem attentius intuere, quam 
grandi admiratione, et tenerrima compa:sione dignus 
apparet. Vide nudum et verberibus lacerat:m, in 
medio latronum cruci ignominiose ferreis clavis af- 
fixum, aceto in cruce potatum, et post mortem lan- 
cea in latere vulneratum, et copiosa sanguinis rivos 
ex quinque vulneribus manuum, pedum et lateris 
effundentem.'Fletum deducite, oculi mei, et liquesee, 
anima mea,igne compassionis super contritione ama- 
bilis viri hujus,quem in tanta GÀ 4 amaritudine tot 
vides affectum doloribus. 

12. Et jam quidem infirma ejus, anima mea, vi- 


disti, et miserta es : nunc majestatem ejus attende, 


et miraberis.Quid enim ait Scriptura ? 4 sezfGautem 


961 


SERMO DE VITA ET PASSIONE DOMINI. 


962 


hora tenebra facte sunt super universam terram us- ἢ catrices ejus in perpetuum, ut. memineris quantam 


que ad horam nonam. Et obscuratusest sol,et velum 
templiscissum esta summo usque deorsum ; et terra 
mota est, el petra scisse sunt,etmonumenta aperta 
sunt, et multa corpora sanctorum, qui dormiebant, 
surrexerunt (Matth. xxvi, 45, 51, 52; Luc. xxi, 
ἀφ, 45). Qualis est hic, qui et coelum et terra com- 
patiuntur ei, cujus et mors mortuos vivificat? Co- 
£nosce, anima mea, cognosce : hic est Dominus 
Deus noster Jesus Christus, Salvator tuus, unigeni- 
tus Dei Filius, verus Deus, verus homo ; qui solus 
sub sole sine macula inventus est. Et ecce cum sce- 
leratis quomodo reputatus est, et quasi leprosus, 
novissimus virorum zstimatus : et tanquam aborti- 
vum quod projicitur a vulva, sic projectus est ab 
utero matris sus, infelicis Synagogs. Iste formosus 
pre filiis hominum , quam deformis factus est! Hic 
vulneratus propter iniquitates nostras, attritus est 
propter scelera nostra (Isa. 1.111, 5), et faclus in ho- 
locaustum suavissimi odoris in conspectu tuo, Pater 
οἴ τη glorie, ut averteres indignationem tuam a 
nobis, et consedere nos tibi faceres in coelestibus. 

13. Respice, Domine, sancte Pater, de sanctuario 
tuo, et de excelso coelorum habitaculo, ei intuere 
hanc sacrosanctam hostiam, quam tibi offert magnus 
Pontifex noster, sanctus puer tuus Domiuus Jesus, 
pro peccatis fratrum suorum, et esto placabilis super 
multitudine malit nostrae. Ecce vox sanguiuis fra- 
tris nostri Jesu clamat ad te de cruce. Quid enim 
esi, Domine, quod pendet in ea ἢ Pendet, inquam, 
quia preteriia tanquam praesentia coram te sunt. 
Cognosce, Pater, tunicam veri filii tui Joseph. Heu! 
fera pessima devoravit eum (Gen. xxxvu, 33), et 
conculcavit in furore suo vestimentum ejus, omnem 
decorem ejus reliquiis cruoris inquinavit. Ecce quin- 
que scissuras lamentabiles in ea reliquit. Vide ,Do- 
mine, pallium quod in manu adulterge generationis, 
id est, Egypti» meretricis, innoceus puer tuus de- 
reliquit, meliorem :stimans jacturam vestimenti , 
quam pudicitie ; magisque eligens, spoliatus carnis 
pallio in carcerem morlis descendere, quam pro 
mundi gloría adulteringe voci acquiescere (Gen. 
xxxIX, 7, 20) : Illi, inquam, voci quam dictum est, 
Hac omnia tibi dabo, sí cadens adoraveris me (Matth. 
1v, 9). Quod utique esset, ' si dormiret cum adul- 
tera. 

1&4. Et nunc, Domine Pater, scimus quia ipse 
Filius tuus vivit, et dominatur in tota terra Egypti, 
et in omni loco dominationis tuze. Eductus enim ad 
imperium tuum de carcere mortis et infernorum, 
et attonsus in immortalitalis coronam, mutata veste 
garnis, immortalitatis decore refloruit, et cum gloria 
suscepisti eum, Subjugavit enim sibi Pharaonis im- 
perium, et cum triumpho nobili, virtute propria 
coelos penetravit. Et ecce gloria et honore coronatus, 
in dextra majestatis tuze assistit vultui tuo pro no- 
bis. Caro enim et frater noster est. Respice, Domi- 
ne, in faciem Christi. tui, qui tibi usque ad mortem 
Qbediens factus est ; nec recedant ab oculis tuis οἷ» 


ab eo pro peccatis nostris satisf.ctionem receperis. 
Utinam, Domine, appendas in statera peccata quibus 
iram meruimus, et calamitatem, quam pro nobis 
passus es: innocens Filius tuus : certe, Domine, hzc 
gravior apparebit, et magis digna, ut propler ipsam 
effundas super nos misericordiam tuam, quam fuit 
illa, ut pro peccatis nostris contineas in ira miseri- 
cordias tuas, Gratias tibi, Domine Pater, refcral 
omnis lingua pro superabundantia bonitatis tuse, qui 
unico Filio cordis tui non pepercisti ; sed pro nobis 
omnibus illum tradidisti in morlem, uteum tan- 
quam fidelem advocatum haberemus coram (6 in 


B ccelis. 


45. Et tibi, Domine Jesu, fortissime zelotes, quid 
gratiarum retribuam, quid retributionis digne retri- 
buam ego homo, pulvis et cinis, et vile figmentum ? 
Quid enim pro mea salute facere debuisti, et non 
fecisti ? Ab imo pedis usque ad summum verticis te 
totum in aquas passionum demersisti, ut me totum 
extraheres de illis, et intraverunt usque ad animam 
tuam. Nam et animam tuam in mortem perdidisti, 
ut meam perditam mihi redderes. Et ecce me du- 
plici debito obligasti. Nam et pro eo quod ὦ de- 
disti, et pro eo quod mei causa perdidisti, debitor 
tibi sum. Et pro ea quidem anima bis a te mihi data, 
semelin creatione, et semel in redemptione, quid 
magis juste libi redJam quam ipsam, non habeo: 
pro tua autem pretiosa anima ita contribulata quid 


* ab homine digne rependi possit, non invenio. Nam, 


etsi coelum, et terram, et omnem ornatum eorum 
pro ea possem rependere, certe nec sic usque ad 
mensuram debiti ullatenus attingere possem. Ut au- 
tem ipsum et quod debeo, et mihi possibile est, tibi, 
Domine, retribuam, tui muneris est. Diligendus mihi 
es toto corde, tota anima, tota virtute : οἱ tua mihi 
sequenda vestigia, qui pro me mori dignatus es. Et 
quomodo fiet istud in menisi per te ? Adhzreat ani- 
ma mea post te, quia tota virtus ejus pendet ex te. 
Εἰ nunc, Domine redemptor meus, te ut verum Deum 
adoro, in te confido, ia te spero, et quibus possum 
desideriis ad te suspiro ; adjuva imperfectionem 
meam. Ad iue passionis gloriosa insignia, in qui- 
bus salutem meum operatus es, tolum me incliuo. 
Tus victoriose crucis regale vexillum in nomine 
tuo, Christe, adoro. Tuum spineum diadema, tuos 
rubentes sanguine clavos, tuo sacro lateri immersam 
lanceam, tua vulnera, tuum sanguinem, tuàm mor- 
tem, tuam sepulturam, tuam gloriosam et victorio- 
sam resurrectionem et glorificationem, Christe, sup- 
plex adoro et glorifico. Odor enim vite spirat mihi 
in omnibus his. Horum vivifico odore spiritum 
meum, Domine, a peccati morte resuscita ; horum 
virtute ab astutiis Satanae me eustodi, ac me con- 
foria, ut jugum mandatorum (uorum suave mihi 
fiat, et onus crucis, quod post te bajulare me jubes, 
humeris anima mes leve sit atque portabile, Quse 
est enim fortitudo mea, ut juxta preceptum tuum 
mundi pressuras tam mulüplices iuvicto animo 


963 


SERMO DE VITA ET PASSIONE DOVINI. 


964 


sustineam ? Numquid pedes mei tanquam cervorum, A meum involve, in qua requiescam egrediens et in- 


ut velocem cursorem per spinas et confragosa pas- 
sionum consequi valeam ? 

16. Sed audi vocem meam, et inclina super ser- 
vum tuum suavem crucem illam, que lignum vite 
est iis qui apprehendunt eam ; ut et spiritu. curram 
alacriter. Portabo infatigabiliter eam, qu: ab inimi- 
cis est, crucem post te. Illam, inquam, divinissimam 
crucem humeris meis impone, cujus latitudo est 
charitas, cujus longitudo est seternitas, cujus subli- 
mitas est omnipotentia, cujus profundum est inscru- 
tabilis sapientia. Confige illi manus meas et pedes 
meos; et totum passioni tug conforma servum 
tuum Domine. Da, obsecro, mihi continere ab ope- 
ribus earnis qux odisti, ei facere justitiam quam 
dilexisti, et in utroque tuam querere gioriam : et 
sinistram quidem meam clavo temperantie, dexte- 
ram vero clavo justitia in illa sublimi cruce confixam 
arbitror. Da menti mez jugiter meditari in lege tua, 
et omnem cogitatum meum jactare in te, el dextrum 
pedem meum eidem ligno vite clavo prudentise affige. 
Da ut ministram spiritus mei sensualitatem nec 
enervet labentis (al. presentis) vitz infelix felicitas, 
nec conturbet perennis vitz preemia felix infelicitas : 
et sinister quoque pes meus fortitudinis clavo in 
cruce tenebitur. 

17. Ut autem et spinarum capitis tui aliqua in me 
similitudo appareat, detur, obsecro, menti mes et 
salutaris poenitentize compuncelio, et aliene miseris 


compassio, et stimulus zeli emulantis quod rectum ἢ 


est coram te, et ad te convertar in :xrumna mea, 
dum triplex configitur spina. Libet ut et spongiam 
per arundinem ori meo porrigas, et aceti amaritudi- 
nem gustui meo adhibeas. Libet ut per Scripturas 
tuas rationi mese conferas gustare et videre quomodo 
florens hic mundus tanquam spongia inanis est, et 
omnis concupiscentia ejus aceto amarior. Ita, Pater, 
in me fiat, ut calix iste Babylonis aureus inebrians 
omnem terram, nec inani me splendore seducat, nec 
falsa dulcedine inebriet, quemadmodum eos qui te- 
nebras lucem, et lJucem tenebras, amarum dulce, et 
dulce amarum arbitrantur. Vinum myrrhatum cum 
felle mixtum suspectum mihi est, pro eo quod tu ex 
eo bibere noluisti : forte quia nimiam acerbitatem 
invidie et nequitize crucifixorum tuorum indicabat, 
Tue quoque vivifice morti famulum tuum configu- 
ra, faciens in me ut moriar quidem peccato secun- 
dum carnem, yivam 656 autem justitie secundum 
spiritum. 

18. Ut autem integram Crucifixi imaginem me 
portare glorier, illud quoque quod post mortem 
tuam insatiabilis malia Judaeorum impiorum in te 
exercuit, hanc in me silimitudinem exprime. Vul- 
neret cor meum vivus et efficax sermo tuus, pene- 
trabilior omni lancea acutissima, perüingens usque 
ad divisionem anime mez ; et producat ex ea tan- 
quam de dextero latere meo,.vice sanguinis et 
&qns, amorem tuum , Domine, et fratrum meorum. 
Postremo et munda sindone prime stole spiritum 


grediens in locum tabernaculi admirabilis, et ab- 
scondas me, donec pertranseat furor tuus. Die autem 
tertio post diem laboris, post diem supplicii, mane 
prima sabbati perpetuo inter filios tuos me indi- 
gnum resuscita, ul in carne mea videam claritatem 
tuam, et adimplear letitia vultus tui. O Salvator 
meus et Deus meus, veniat, veniat, oro, tempus, ut 
quod nunc eredo, oculis tandem revelatis aspiciam: 
quod nunc spero et a longe saluto, apprebendam : 
quod nunc pro viribus meis desidero, ulnis animse 
mes amplectar et deosculer, et in amoris tui abysso 
totus absorbear, o Salvator meus, et Deus meus! 
Sed nunc interim benedic, anima mea, Salvato- 
rem tuum, et magnifica nomen ejus, quod est san- 


B ctum. οἱ sanctissimis deliciis plenum. O quam bo- 


nus, quam suavis es, Domine Jesu, anim: quaerenti 
te! Jesu redemptor captivorum, salvator perdito- 
rum, spes exsulum, fortitudo laborantium, anxiati 
Spiritus latitudo, animse lacrymose et post te in 
sudore currentis dulce solatium et suave refrige- 
rium, corona triumphantium, unica merces et ]e- 
tiia omnium supernorum civium, uberrime fons 
omnium graliarum, inclyta proles summi Dei! 
Summe Deus, te benedicunt omnia qus in colo 
sunt sursum, et que in terra deorsum ; quia ma- 
gnus es tu, et magnum nomen tuum. O immarces- 
sibilis decor Dei excelsi, et purissima claritas lucis 
&lernse, vita omnem vitam vivificans, lux omne lu- 
men illumioans, et conservans in perpetuo splen- 
dore mille millena millia luminum fulgentia ante 
thronum divinitatis tue a primevo diluculo! O 
seternum et incessabile, clarum et dulce profluvium 
fontis absconditi ab oculis omnium mortalium, cu- 
jus unda sine ortu, cujus profundum sine fundo, 
cujus altum sine termino, cujus amplitudo incir- 
eumscrutabilis, cujus puritas imperturbabilis! Eru- 
ctavit te cor Dei altissimi de suo impenetrabili abys- 
80, vita vitam, lux lucem , Deus Deum, seternus 
eternum, immensus, immensum , ac per omnia sibi 
cozqualem : et de plenitudine tua nos omnes acce- 
pimus (58). 

20. Tu enim, largissime fons omnis boni, septem- 
plieis grati: pretiosum flumen de thesauris tuis 
emittis , cujus suavi dulcore hujus nostri , maris, id 
est nostre infirmitatis , salsuginem mitigare digua- 
ris. Flumen olei letitie, flumen vini meracissimi, 
torrens ignei vigoris. Spiritus paracletus a te et Pa- 
tre, par utrique, in orbem terre perfunditur, omnia 
replens, omnia continens : Spiritus a te, Spiritus a 
Patre, unus ex ambobus, uniens ambos, utpote am- 
borum individua connexio, unificum gluten, come. 
plexus indissolubilis, et pax omnem sensum exsu- 
peraus. Hic est torrens voluptatis tue , Domine, qua 
delicatam illam et gloriosam civitatem Jerusalem, 
quai sursum est, jugiler potas, lzetabunda ebrietate 
facis sestuare, ut tibi jubilent hymnum incessabilem 


(58) Inde usque à4 finem discrepat apud Anselmumt, 


965 


lucida illa et flammea organa in voce exsultationis 
et sono epulantis; cujusque desiderabilibus guttis 
refocillari sitibundee fauces exsulis populis tui jugi- 
ter a te exspectant, Domine, Sinito, Pater, ut catelli 
bibant de stillis que cadunt de mensa dominorum 
suorum. Rorate, coli, desuper, et nubes pluant 
justum illum, Domine, quem :estuare fecisti. Incly- 
tas primitias populi tui, insigne solemnitatis nostrse 


IN FERIA II PASCHATIS SERMO. 


966 


A illo, quesumus, igneo stillicidio purga, innova, il- 


lumina, inflamma, exhilara οἱ confirma, et uni cor 
credentium tibi, ut unum sint, unum sapiant, unum 
unanimiter requirant, ut apprehendant et videant, 
et benedicant te Deum deorum in Sion. Sit indivi- 
dug Trinitati gloria, gratiarum actio, honor, et im- 
perium in szcula seculorum. Amen, 


———————————ÓMÁÁ€a€———— M a € eI 


FERIA SECUNDA PASCHATIS. : 


SERMO 
De duobus discipulis euntibus in Emmaus. 





G7 Duoez discipulis Jesu ibant in castellum, B Meditatio, quz conjunctione necessaria sibi ad in- 


quod erat in spatio stadiorum sexaginta ab Jeru- 
salem, nomine Emmaus. Et ipsi loquebantur ad 
invicem de his omnibus que acciderant. Et reli- 
qua (Luc. xxiv, 13-35). 


1. Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia 
Christus resurrexit a mortuis, primilie dormien- 
tium. Recordatione tantee dulcedinis, tuorum mitiga 
dolores fletuum ; ut offeras resurgenli cum assato 
pisce mellis favum, et paschalis Agni suavitas tem- 
peret amaritudinem agrestium lactucarum. Elige an 
videre Jesum desideres cum Maria Magdalena sub 
specie hortulani; an cum duobus discipulis in. ha- 
bitu peregrini. Nam utraque visio et collocutio, fide- 
lis conscienti& sunt jubilus el dulcedo. De duobus 
condiscipulis videtur dulcius [sapere. Hzc enim le- 
etio mel in ore, et jubilus est in corde, extasis 
mentis devotze. Dulcor ejus omnem excedit eloquen- 
tiam, et totam absorbet conscientiam, et transfor- 
mat in superne jubilationis imaginem, et deliciarum 
coelestium novitatem.  Considerata hujus lectionis 
mira suavitas totas inebriat medullas anime. Ex 
singulis etenim clausulis sentitur quidam ignis 
erumpere, qui in sinu absconditur clausus, in ossi- 
bus totos depascit angulos amantis conscieuti:. Si 
scintillet exterius, videtur solis jubare splendidius 
radiare. Ibant duo. Qu: fuerit causa hujus itineris, 
non declarat textus historie: sed hoc fuisse divinse 
providentiz arbitror, ut qui pro morte Domini tan- 
tum erant desolati, in via qua ambulabant, consola- 
tionem reciperent de ipsius dulcissima visione. Et 
forte propter hoc duo pariter ambulabant, ut dolores 
suos confabulatione mutua mitigarent, et corda de- 
sperantia ad spei refrigerium revocarent. Unde di- 
cuntur in Emmaus proficisci, quod interpretatur 
Desiderium consilii. Desiderabant enim amaritudi- 
nem titubationis su: salutari consilio relevare. 

2. Sed ut de favo mel exprimamus, et in auro 
rutilante flammivomas gemmas inseramus, si quid 
in tam dulci historia dulcius lateat, inquirere stu 
: deamus. Ut arbitror, isti duo dici possunt. Oratio et 


vicem copulantur. Et per orationem illuminatur me- 
ditatio, et in. meditatione exardescit oratio. Quoties 
igitur in contemplatione Dominics passionis sus- 
pendimur, ex recordatione tante admirationis in ora- 
tione compungimur. Meditatio ruminat livores vul- 
nerum, fixuras clavorum, lanceam, et acetum, per- 
seculorum szvitiam, Apostolorum fugam, et mor- 
tem turpissimam, corporis sepulturam. Oratio fundit 
suspiria, pite devotionis stillat aromata, tota resolvi- 
tur in lamenta. Et factum est, dum fabularentur et 
secum quaererent, ipse Jesus appropinquans ibat cum 
illis. Oculiautem illorum tenebantur,ne illum agno- 
$cerent. Talibus confabulantibus appropinquat Je- 
sus, Quid est Jesus, nisi vita et salus? Etenim in 
talibus sermocinalionibus est vita et salus anims, 
et eis dicitur Jesus appropinquasse, quia juxta est 
Dominus iis qui tribulato sunt. corde (Psal. xxx, 
19). Oculi autem eorum tenebantur, ne possent eum 
agnoscere : quia elsi sunt justi et. sapientes, atque 
opera eorum in manu Dei, nescit tamen homo utrum 
sit dignus odio vel amore (Eccle. 1x, 1). Si dixero, 
inquit Job, Consolabitur me lectulus meus, et rele- 
vabor loquens mecum in strato meo ; terrebit me per 
$0mnia, et pervisionem horrore concutiet (Job, xu, 
14). In lectulo notatur quieta meditatio; et per stratum 
in quo relevatus colloquitur, virtus orationis expri- 
mitur : quia in his duobus tribulatis corde, verme 
consolationis requies invenitur. Sed cum sub pennis 
earum deargentaüis refrigerium interne querimus, 
et occurrunt imaginationibus nostris quam districte 
in extremo judicio sunt sententie 69$  judicantis ; 
ibi tristitiam invenimus, ubi solatium quarebamus. 

3. In. hoc autem quod appropinquans dicitur cum 
illis ire Jesus, nihil aliud potest designari jucun- 
dius. In appropinquatione enim illa signatur ille 
sibilus aure tenuis, quem Eliphaz gloriatur se au- 
disse dormientibus cseteris (Job, 1v, 13-16), per quam 
etiam Elie consistenü in ostio spelunce legimus 
Dominum advenisse : quia non in cemmotione, non 


967 


IN FERIA II PASCHATIS SERMO. ' 


968 


in igne, non in spiritu, sed in sibilo aure tenuis A duo pariter, nisi his convenerit ? O beata conventio, 


visus est pertransisse (III Reg. xix, 9-13). Hic est 
ille radius suavissimus contemplationis, quo anima 
per cincinnum capitis elevatur; cum meditatione 
exardescente, el oratione scintillante, nascitur in 
corde jubilus quidam, scilicet mellifluus cordis 
risus, quem nemo scit nisi qui sentit; nec eliam 
ipse qui senlil, quia cito pertransit. Felix hora, sed 
brevis mora, quia factum est silentium in coelo 
quasi media hora (Apoc. vni, 4). Norunt experti 
qu& dico, qui hec experientia suavitatis intime di- 
dicerunt : quia cum in éervore orationis admiscetur 
ardor meditationis, erumpit ille contemplationis ra- 
dius de medio earum, quasi species electri, hoc est, 
de medio ignis; el scintille quasi eris candentis, 
suspiria scilicel conscientie jubilantis. 

4. Oculi autem illorum tenebantur, ne illum ag- 
noscerent. Infirmitatis autem 808 conscia humana 
conscientia, pre ineffabili tante suavitatis gloria 
contremiscil. Unde Elias vultum operuit, Eliphaz 
totus inhorruit : nec Moyses ausus est aspicere 
contra Dominum (Ezod. nit. 6). Et si venerit ad me, 
ait Job, non videbo eum (Job, 1x, 11). Oculi illorum 
tenebantur. O si Dominum cognoscerent, quantum 
gauderent ! Quantum ipsi gaudcremus, si eum in 
propria specie propius videremus ! Quis non acce- 
deret, imo curreret et teneret pedes ejus? Sed adhuc 
loquitur Joseph per interpretem fratribus suis : 
adhuc dissimulat suam nobis exhibere dulcissimam 


quam ad invicem susurrant oratio et meditatio, 
Profecto ire desiderant in Emmaus castellum, quod 
ab Jerusalem est in spatio stadiorum sexaginta. 
Sexagenarius numerus ex denario constat et separio, 
que sexies decem, vcl decies sex faciunt sexaginta. 
Stadium locus est in quo curritur. Denarius signi- 
ficat Decalogum, in quo decem mandatorum series 
continetur. 639 In senario vero figuratur sseculi 
abrenuntiatio, et morum conversio, abjectio proprire 
voluntatis, et abjectio sine fuco simulationis ; cu- 
stodia cordis, circeumspectio sermonis. In his stadiis 
currendum est, ut cum Dominus dilataverit cor 
nostrum, curramus in viam mandatorum suorum, 
et post devolvamur per viam : et in his viis appro- 
pinquans Dominus veniel nobis, sicut. scriptum est 
de Sapientia, quia praoccupat qui se concupiscunt, 
in. viis ostendit se illis hilariter, et in omni provi- 
dentia ostendit se illis (Sap. v1, 14,AT) . Et ait adillos: 

6. Qui sunt hi sermones, quos confertis ad invi- 
cem ambulantes, et. estis tristes? Interrogatio ista 
amoris subministrat incendia, et quasi oleum projici- 
tur in flamma. Dum enim peregrinus interrogat quid 
tristes ad invicem colloquuntur, et ille quem tam di- 
lexerant et adhuc diligunt, ad memoriam reducitur, 
dulcis dolor augmentatur, et amor semimortuus in 
caminum prorumpeus de igniculo, in cordibus eorum 
vehementius debacchatur. Qui sunt hi sermones, 
quos, eic. Putas, in allocutione peregrini aliquam 


visionem. Quid enim ? mortales sumus, et exsilio (; non persentirent dulcedinem amoris divini ? Imo 


degimus, nec illam perfecte visionis letabundam 
beatitudinem prse multitudine glori: capere valemus. 
Quis enim posset inter illa superfluentis jubilationis 
gaudia spirare, quee dabuntur in patria; cum illa 
etiam stilla dulcedinis, quam nobis in via exhibet, 
in patria peregrina, totam mentem inebriet, el to- 
tam cordis latitudinem novis deliciis coangustet ? 
Ideo tenebantur oculi eorum, quia Dominus erat in 
habitu peregrini. Et cum eum quotidie perspicimus 
in altari sub specie panis et vini nobiscum habitat 
in habitu peregrini. Nonne per oculos intelligere 
possumus amorem et desiderium ? Diligimus enim 
Deum et proximum : desideramus regem et regnum. 
Sed quia, ut ait beatus Gregorius, incognitum est 
nobis, dum in hoc corpore sumus, quantum diliga- 
mus Deum et proximum, et quando ex hoc exsilio 
transmigranies adipiscamur regnum, et videamus 
Deum, caecitatem patimur oculorum. Unde in Ezc- 
chiele dicitur, quia porta et thalamus habet tectum 
(Exech. xr, 13). 

5. Nec pretermittendum est quod confabulando 
gradiuntur in castellum Emmaus, quod erat in spatio 
stadiorum sexaginta ab Jerusalem. Dulcecolloquium 
€t felix confabulatio, cum meditationem tractat 
oratio, Habent enim melet lac in lingua. Labia 
eorum sicut vitta coccinea, dum hzc invitat ad con- 
temptum mundi, et illa incitat δὰ amorem Dcei, 
Unde dicitur in Emmaus proficisci, quod interpre- 
ἰδίους desiderium consilii. Numquid ambulsbunt 


Lotus in medullis eorum revixit et refloruit amor 
Christi. Qui sunt hi sermones, quos, etc. Deus, Deus, 
quantas jubilaliones iste tristitie genuerunt et 
quam suaves suavitatres ruminate, et quam dulcia 
suspiria percurrunt in corde | Bone Jesu, quam ju- 
cundo consolaris susurrio, quos de tua vides ab- 
sentia contristatos! Quam libenter astas orantibus, 
el assistis suspirantibus, respiciens per fenestras, 
prospiciens per cancellos! Quam jucundus latitas 
post parietem nostrum, uL audias voces orantium, 
et dulcescant iibi dolores diligentium, de poenis 
rideas innocentium ! 

T. Et respondens unus, cui nomen Cleophas, dixit 
ei: Tu solus peregrinus es in Jerusalem, et non co 
gnovisti qua facta sunt in illa his diebus ? Cleophat, 
qui interpretatur increpans ore, (ormam orationis 
videtur exprimere, qui ponit coram Deo judicium, 
et replet increpationibus os suum; nunc accusaos 
cordis duritiam, nunc inconstantiam ; nunc torporis 
frigore constrictum, nunc inepta leütia dissolutum. 
Tu solus peregrinus es? Corda solet amantium fa- 
milianius meror compunclionis afficere, cum to 
vident inde specialiter fastidire studia, et a deside- 
rio coelestis patrie tepescentis speciem pietatis in 
solo exteriori habitu retinere. Respondet ergo Cleo- 
phas, quoties talium perditioni ex inlimis condo- 
lentes, tales in oratione profundunt qut&rimonias: 
Domine, tu solus fuisti tempore passionis, abne- 


gante Petro, fugiente discipulo quem amabas, oblito 


969 


IN FERIA ΠῚ PASCHATIS SERMO. 


970 


lui. amoris prisilegio, fugientibus cliam ceteris. A grati: et precum super nos non effundis, ut non 


Sed, heu, heu! temnore passionis qus nunc est, 
religiosos videmus non solum non participare per 
eompassionem passionibus tuis, nec fugere, nec 
negare turbatione alicujus tentationis subike ; sed 
iniquitas eorum procedit quasi ex adipe, trans'erunt 
ia affecium cordis. Apponendo enim iniquitatem, 
non verenatur super dolorem vulnerum tuorum ad- 
dere, qui cum sanctis mulieribus debuerant pie 
devotionis aromatibus delinire. Tu solus peregrinus 
es in Jerusalem ? Dereliquerunt te omnes amici tui, 
longe ficti sunt a le noti tui; posuerunt te abomi- 
nationem sibi. Omnes quae sua sunt querunt, se 
ipsos diligunt : de exsilio fecerunt patriam ; operi- 
bus diffitentur se peregrinos super terram et hospi- 
Les. Tu solus peregrinus es in Jerusalem? Nos etiam 
qui excellentiori prolessionis privilegio sstimamur 
expressius fieri conformes humilitatis tuze. peregrin 1- 
tionis. collocati sumus in obscuris sicut mortui sze- 
culi. Sed et prudentiores sumus in possessionibus 
ampliandis, et gloriosiores in edificiis erigendis, 
callidiores iu. pecuniis cougregandis. Iaveniri pos- 
sunt euam pauci, qui fidelit^r. incedant semitas 
.veritatis. Tu solus peregrinus es ? Jam non miratur 
Behemoth, si absorptus est fluvius (Job xt, 18); 
quia pars maxima Jordauis influit in os cjus, et 
dejecit de fortitudine, et de stellis, stravit. sibi au- 
rum quasi lutum, ct sub. ipso sunt radii solis. 

8. Tu solus peregrinus es in Jerusalem, in Eccle- 
sia. Scilicet militante Π 90 quie videlicet nou possidet 
adiuc pacem ; ec «0n cognovisti que [acta sunt in 
illa diebus & 60 istis ? His diebus sanguinem tuum 
fudisti pro saluie generis humani ; et tot dolores οἱ 
opprobria, ad ultimum crucis supplicium pertulistli : 
οἱ cum lanta pro mundo passus sis his diebus, ette 
omnia trahere ad te ipsum promiseris, sia terra 
esses exaliatus, ecce exaltatus es super coelos, Imo 
cur non eruis eos qui ducuntur ad mortem ; eur ex 
Basan non converteris; eur omaes non trahis ; eur 
lam paucos de multis eligis, quasi tuze immemor 
passionis ? Non cognovisti qua facia sunt in Jerusa- 
lem diebus istis? lu. Jerusalem diebus istis, tu ille 
excelsus, admirabilis, occisus fui-ti, cui Moyses οἱ 
Elias iu transfigurationis 1:8 visione pulcherrima 
sunt locuti. (Matth. xvi, 3), Vere, Domine, nimis 
excessisti : quia eum sis splendor paterna glorie, 
οἱ figura substantiw ejus, et. cum sis Dominus ma- 
jestatis, et tremceutibus elementis, cceli luminaribus 
ob:curaus, et stupentbus Angelis, pati dignalus cs 
Lormentum abjectissimie passionis, Vere fuit exces- 
sus, cum dedisti velicutibus genas tuas ; cum faciem 
tuam non avertisti ab iucrepantibus et conspuenli- 
bus ((fsa. L, 6); quando cum iniquis es deputatus 
(Isa. L1, 12). Tu solus peregrinus es in Jerusalem? 
Cur non trahis nos post te, ut. curramus in odore 
unguentorum tuorum? Cur das alienis honorem 
tuum, cum pro nobis consumpseris carnetn et corpus 
. uum ? Cur solium glorie tue, in quo judicasti prin- 
cipem liujus mundi, non recordaris ? Cur spiritum 

ParRoL. CLAXXIV. 


solum lingua, sed et opere et veritate confitentes nos 
advenas et peregrinos super terram, ahstineamus ἃ 
carnalibus desideriis, et trahamur ad te in funiculis 
Ad:, i» vinculis charitatis ὃ 

9. Dum hec Cleophas loquitur in tribulatione 
spiritus et. amaritudine mentis, verba ista quantum 
putas repleant conscientiam sciscitantis ? Quibus ille 
dixit: Qua? Non est interrogatio nescientis, sed adjo- 
cantis,et quiedam reciprocatio doloris. E£ dixerunt : 
De Jesu Nazareno, qui [uit vir propheta, potens. in 
opere et sermone, coram Deo et omni populo: et quo- 
modo tradiderunt eum summi sacerdotes et prin- 
cipes nosiri in damnationem mortis, et crucifixe- 
runi eum.Primo solus Cleophas respondisse legitur. 
Nunc respondet tam ipse, quam ille, cujus nomen in 
historia non habetur. Unde quia est sine nomine, 
videtur formam meditationis exprimere, quam quan- 
doque cogitationem, quandoque contemplationem 
solemus quasi proprio nomine nuncupare. Secun- 
dum vero beatum Gregorium, istum fuisse Lucam 
aliqui sestimaverunt. Lucas, qui medicus fuisse ab 
Apostolo dieitur (Coloss. 1v, 1&), qui Consurgens vel 
Elevans interpretatur, interpretatione sui nominis 
imaginem representat meditalionis, 4188 medica- 
mentum 681 contribulati spiritus, et conscientise 
sgrotaptis. Quse sicut stellio manibus nititur, αἱ 
moretur in zedibus regis (Prov. xxx, 28), el consur- 
gons ab iufimis eligendo suspendium, deserit tran- 
siloria, et se elevat ad superna. Adjungitur itaque 
meditatio orationi, ut ex amborum responsione dul- 
cioris balsamus melodie diffusiores spiret delicias 
in auribus peregrini. 

10. De Jesu, inquiunt, Naxareno. Oleum effusum 
est nomen ejus. Oleum, inquam, effusum, unguen- 
tum aromatum, jubilus cordium, Jesus Nazarenus 
rex Judzorum. Sed frangatur alabastrum, perflet 
auster hortum aromatum ; myrrha det odorem 
serum, diffluant rivuli balsamorum : Crucifixus sit in 
memoria, Crucifixi replicetur injuria, Crucifixi ru- 
minentur opprobria, et charitas indefessa. Omnia 
interiora nostra loquantur de Jesu Nazareno qui 
lavit nos ἃ peccatis nostris in sanguine suo, ut si- 
mus potentes opere el sermone. Nonnulli potentes 
sunt in opere, sed non in sermone. Alii in sermone, 
sed non in opere. Quidam potentes sunt in utroque. 
Qui strenuus est iu exercitatione corporali, bona qui 
praevalet, non negligit operari. Patiens in tribula- 
lione, et gaudens ad laborem obhedientig, potest dici 
potens in opere. Sed si minus hunc delectat assi- 
duitas orationis, si non est sollicitudiue pia devotus 
in vigiliis, vel fo:te non habeat graliam prsedicatio- 
nis, potens est in opere, sed non iu sermonc. Videas 
aliquem frequenter in oratione devotum, cujus oculi 
sunt piscine 668 in les bon (Cant. vu, &) pre 
multitudine laerymarum, scd recusat ferre jugum 
obedientiz, votam suum offerre se zestimat oflerendo 
hosüam amputata aure : suám plangit in oratione 
superbiam, sed hora comp.;nctionis Lransacta, ita 

31 


971 


superbus est sicut ante. Vel si levis in moribus, post 
orationis sue devotionem in eamdem recidit levita- 
tem, ossa ejus replentur vitiis adolescentiee ejus, ut 
nunquam in conversatione sua sit maturus; licet 
&d modicum orationis tempore sit devotus : vox 
quidem vox Jacob est, sed manus, manus sunt Esau 
(Gen. Xxvn, 22). Tales potentes videntur in sermo- 
ne, sed non in opere. In opere et sermone sunt po- 
tentes, qui habent in moribus honestatem, in operi- 
bus virtutem, in sermone scientiam, devotionem in 
orationis assiduilate, gravitatem in conversatione, 
perseverantiam in amore. Pis siquidem operationis 
oratio devota est reclinatorium, et devote orationis 
exercitatio prebet bonorum operum fulcimentum. 
Heec est enim plenarie compunctio salutaris, quam 
commendat conscienlie latitudo. Unde cum sapien - 
tiam et divitias dedisset Dominus Salomonis, dedil 
ei et latitudinem cordis (III Reg. 1v, 5-14) : quia 
nihil est sapientia, nihil diviti, si in corde non re- 
dundaverit, qui transvadari non potest fluvius cha- 
ritatis. Nec parcit Dominus verbis potentibus, et ad 
deprecandum compositis. 

41. Si sic potens es in opere et sermone, esto 
coram Deo, et omni populo. Coram Deo te commen- 
del puritas intentionis; coram populo, utilitas ope- 
ris : ut sint lumbi mentis [8 succincli, et lucerna 
ardens in manibus tuis. Et bene coram omni populo, 
quia charitas nescit angulum, non amat proprium, 
deservire desiderat utilitatibus singulorum. Hinc cst 
quod Apostolus se eommendal ad omnem couscien- 
tiam hominum, providens bona, non tantum coram 
Deo, sed eiiam coram omnibus hominibus (II Cor. 
vii, 24), ut tam Deo quam omni populo sit acce- 
ptus. Sed beatissimo Apostolo nemo se audeat com- 
parare. Quantum erim distat ortus ab occidente, 
tantum a viis nostris fuerunt vie ejus, et semitre 
ejus a nostris semitis exaltat: : quia, sicut dicit 
]saias, facti sumus immundi omnes nos ; quasi pan- 
tius monstruate universe justitia nostra (Isa.rxiv, 
6). Potentes non sumus in operibus : et quid ore- 
mus, sicut oportet, nescimus (Rom. vin, 96). Ille 
solus speciosus forma pre filiis hominum (Psal. 
xiv, 3), singulari privilegio fuit propheta, potens 
opere et sermone, qui potenter operatus est salutem 
nostram in medio terrg. Potestate plenus fuit in 
sermone, quando omnia creavit, quando dixil, et 
facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt (Psal. cxLviti 
5). Fortis fuil in opere, cum hominem reparavit, et 
juxta vaticinium Isai, opus suum ut faceret, opus 
suum alicnum opus fecit (Isa. xxvi 21). Vere fuit 
opus alienum, si consideres quomodo tradiderunt 
eum summi sacerdotes, et crucifixerunt eum. Do- 
mine, audivi auditionem tuam, οἱ timui (Habac. wi, 
2). consideravi opera tua, vias tuas, et expavi, Sub- 
sanuaverunt te. subsannatione, dentibus suis super 
te frenduerunt : adversum te l:etati sunt et convene- 
funi; te summi sacerdotes el principes tradiderunt. 
llli qui regere gregem debuerunt per viam salutis, 
facli sunt laqueus ct ruina in przcipitium damn:- 


IN FERIA II PASCHATIS SERMO. 


972 


tionis. Ex ipsis flamma invidie erupit quia, sicut 
in Job legitur, Ignis Dei de calo cecidit, et tactas, 
oves puerosque consumpsit (Job 1, 16). 

12. Nos igitur qui quaerimus Crucifixum, crucis 
attendamus mysterium. Ipsa est statera corporis 
Christi, quam desiderabat qui dicebat : Utinam ap- 
penderentur peccata mea quibus iram merui, et ca- 
lamitas quam patior, wn statera. Crux facta est sta- 
tera corporis Christi, quod est Ecclesia. Cum enim 
ipse crucifigeretur,appensa sunt cum ipso peccata quse 
commisimus, calamitas quam incurrimus. Ipse erat 
innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus, et 
excelsior coelis conversatio ejus: non enim pecca- 
tum fecit, nec inventus est dolus im ore ejus. Et 
quoniam talis ac tantus, tam indigna dignatus est in 
cruce pati, preponderare copit calamitas, et cri- 
mina levigari. Cum adhuc tamen cruce erectus 
staret, vacillare videbatur statera, nec plene cogno- 
scebatur qua cadere deberet, cum inclinato capite 
emisit spiritum, ut calamitas preeponderando cade- 
ret, et quasi arena maris gravior appareret (Job. vi, 
2, 3), Gentes quasi momentum staterse reputate 
6629 sunt. Nam in statera ceciderunt, quia partes 
adverse damnationis nostre chirographum amis- 
erunt. Trituratus est Moab sub domino, expandit 
manus super eum sicut natans ad natandum, nede- 
mergeretur in profundum; et ut ipse sublevaret nos 
in excelsum, expandit alas suas, non assumpsit et 
portavit in humeris suis, sicut aquila provocans ad 


C volandum pullos suos (Deut. xxxi, 114). Sic ascen- 


dens super omnes colos, de excelso misit ignem in 
ossibus nostris : ut que sursum sunt, sapiamus, et 
nostra conversatio sit in coelis. Potens fuit coram 
Deo et omni populo : quia factusest Angelus loquens 
pro nobis, et. intercessor existens Patri reconciliavit 
humanum genus; utrumque solus potuit arguere, 
ponere manum in ambobus. 

13. Et quomodo summi sacerdotes et principes 
crucifizerunt eum.Per sacerdotum quippe persuasio 
nem populus dimitti Barabbam, Christum crucifigi 
acclamavit, et Pilatus fieri adjudicavit ; linguis, non 
manibus ipsum crucifixerunt. Unde dicit David quia 
linguas suas ut gladium acuerunt (Psal. cxxxix &). 


D In hoc forte minus reprehensibiles, quam novi cru- 


cifixores qui manibus et verbis mortem illi aecer- 
sunt; immortalem  mortüificant, incrucifigibilem 
crucifigunt. Quae ab jpsis in occulto, vel etiam in 
aperto fiunt, turpe est dicere. Ponere vereor os meum 
in coelum, ut non dicam in ccenum, et Saul ad pur- 
gationem ventris inclinatum occidere : sufficit'si oram 
chlamydis abscindam (J Reg. xxiv, &, 5) gladio Je- 
remie cum Dominus dicat per Malachiam : Vos m«e 
configitis, gens scilicet tota (Malach, 1,8, 9). Osten 
dit Jeremias quomodo summi sacerdotes et prin- 
cipes eum crudelius crucifigunt. 1bo, inquit, ad 
optimates et loquar eis : ipsi enim cognoverunt viam 
Domini, et judicium Dei sui. Et ecce hi magis simul 
fregerunt jugum, ruperunt vincula (Jer. v, δ), δὲ a 
propheta usque ad sacerdotem omnes factunt dolum 


973 


IN FERIA II PASCHATIS SERMO. 


974 


(Jer. vi, 13). Ecce quomodo summi secerdotes et A Dominum, quando cogitamus si saltem vel in clau» 


principes crucifixerunt eum. 

1$. Nos autem sperabamus quod ipse esset redem- 
pturus Israel, quod interpretatur Vir viceus Deum, 
per quod litterati et religiosi, qui specialius pr: cw- 
teris debent videre Deum perintelligentiam et atfe- 
etum, signantur. Hinc est non minima causa tristi- 
tie nobis, quia eliam litterati et. qui videntur reli- 
giosi, comparantur jumentis, et immundiores facti 
sunt illis. [psi enim non solum spinis peccatorum 
suorum crucifigunt Deum , sed aliis facti sunt in 
proverbium et exemplum. Nos autem sperabamus 
quod ipse esset redempturus Israel. Non esset dolo- 
ris materia, nec res tam stupenda, si plebs qu& non 
novit legem, sola caderet in errorem, quia relevari 
posset per litteratorum et religiosorum prudentiam, 
si ipsi non fuissent primi ad ruinam. Nos autem 
sperabamus quod ipse esset redempturus Israel. Nam 
si dicit regi, Apostata, et vocal duces impios, si sup- 
plantet optimates, et ducit sacerdotes inglorios : et 
ipsi forsitan non sunt literati, et ignorant legem 
Domini ; filii sunt diffidentiz:e, ncc de ipsis sumus in 
admirationem : sed de liiteratis stupemus, et qui 
pratendunt habitum religionis, qui bonum verbum 
Dci gustaverunt, et donum eceleste, virtutesque se- 
culi venturi, et ecce vacc; pingues Samarie facti 
sunt, arbores autumuales, éradicate, bis mortuz, 
facti hostes in capite, qui docere debuerant viam 
vite. Nos autem sperabamus quod ipse esset redem- 
plurus lsracl. 

13. Et nunc super hecomnia tertia dies est ex quo 


heec [acta sunt. Prima dies, qua crucitixus est Chri-: 


&tus, persecutorum et hsrelicorum significat tem- 
pus, qui primitivam Ecclesiam tormentorum aspe- 
ritatibus vexaverunt, qua corpus est ejus. Secunda 
dies, qua sepultus fuit, tempus figurat hypnocrita- 
rum qui Christum quasi sepullum in terra repu- 
tant, terrenis commodis et honoribus inhiantes, qui 
nullam nisi terrene felicitatis gloriam pro suis la- 
boribus exspectant, Super hec omnia terlia dies 
est, in quo debemus aliud gravius periculum consi- 
derare, scilicet in falsis fratribus. Et in hac tertia 
die Christus debuerat resurrexisse, quia putaba- 
mus his diebus ubique diffundi virtutem verz fidei, 
οἱ per loca religiosa charitatis radios dilatari, ut 
post Orionas et Hyadas apparerent interiora austri. 
Sed quia pene omnes declinaverunt, et adhuc in ini- 
quitatibus suis Christum crucifigunt, 66G:B super 
hec omnia dolemus, quia tertia dies est ex quo heec 
omuia facta sunt. 

16. Sed et mulieres quedam ex nostris terruerunt 
nos, queeantelucem fuerunt ad monumentum, e£ non 
invento corpore ejus venerunt,dicentes se etiam visio- 
nem Angelorum vidisse, quidicunteumvivere. Mulie- 
res pie? sunt cogitationes. Per monumentum clau- 
strum Religiosorum potest intelligi, in quo sumus 

Christo per tempora ium delectationum mortificatio- 
nem, ei sanctae professionis vinculum consepulti. 
Tunc mulieres vadunt ad monumentnm querere 


stris religiosus sit requirens ac diligens Deum. Ante 
lucem venerunt, et corpus ejus invenerunt, O quam 
dulee est ante. lucem surgere ad querendum dile- 
ctum ! Dulcis est qu:erenti illum. In lectulo meo que- 
δῖυϊ per noctes quem diligit anima mea : queesivi, et 
non inveni illum (Cantic, nt, 1). Restat ergo, ut va- 
dam ad monument m ; id est ad Religiosorum clau- 
strum, ad vigilias claustralium, quia ibi dilectum 
inveniam, etsi non secundum corpus. Etenim si 
cognovimus secundum carnem Christum, sed jam 
nunc non novimus (II Cor. v, 16). Civitatem cu- 
Stodiunt isti vigiles: Angeli sunt, quorum visionem 
se vidisse asserunt mulieres, qua dicunt eum vi- 
vere, et per fervorem ver& dilectionis ostendunt 
Christum in suis cordibus habitare. Isti sunt vigi- 
les observantes omni tempore custodias Domini. 
Ipsi excubant ad ostium tabernaculi, ipsi sunt Orio- 
nes et Hyades, et interiora austri. Quam delectabile 
est eis interesse vigiliüs! Consurgunt de nocte in 
principio vigiliarum suarum, ut effundaut cor suum 
coram Domino, et oratio eorum apud Altissimum : 
ibi in medio juvencularum tympanistriarum princi- 
pes conjunguntur psallenübus : ibi in excessu men- 
üs Benjamin adolescentulus (Psal. txvi, 26, 28). 
ibi resonat celestis simul concentus. Ibi sunt Sera- 
phim, Sanctus, sanctus, sanctus clamantia, et Che- 
rubim sese versis vultibus in propitiatorum respi- 
cientia. [bi jubilant omnes filii Dei, laudant Domi- 


C num sidera matutica. Ipse et sunt vere similes Ange» 


lis, per studium angelici conversationis. Ipsis com- 
missa est custodia monumenti, scilicet observantize 
regulares claustri. Monumentum istud Christus nou 
deserit, qui nobiscum se promisit esse usque ad 
consummalionem seculi : et tunc nos erimus se- 
cum, cum nos acceperit ad se ipsum. Mulieres se 
dicunt illum non invenisse , sed visionem Angelo- 
rum vidisse, qui dicunt eum vivere; quoties versa- 
mus in cogitationibus nostris, quia etsi sunt vere si- 
miles Angelis qui de die in diem, et in nocte lau- 
dem Domini decantant in terris, sicut illi in ccelis; 
non tamen possident gloriam sterne beatitudinis 
summa sanctitate consummata. Paululum, inquit, 
cum periransissem eos, inveni quem diligitanima 
mea (Cantic. n1, 4). Sed quid est quod dioitur, terrue- 
runt nos ? Non est terror qui incutiat horrorem, sed 
qui novam cordis parturiat exsultationem vel admi- 
rationem. Dum enim cogitamus quam felices deli- 
cie abundant in claustro, super hos expavescit cor 
nostrum, et quadam dulci reverentia movetur de 
loco suo. 

11. Et abierunt quidam ex nostris ad monumen- 
tumetitainveneruni sicut mulieres duzerunt,ipsum 
autem non invenerunt. Abierunt quidam ex nostris, 
Isti sunt. affectus religiose mentis, qui omnia, sicut 
mulieres, inveniunt, non tamen revertuntur, sicu: 
de mulieribus legitur. Quando enim solis cogilatio- 
nibus de amore religionis tractamus in cordibus 
nostris, mulieres ad monumentum vadunt et re- 


975 


IN FBRIA II PASCHATIS SERMO. 


976 


deunt. Sed cum affectus mentis δὰ conversionis A Ur et columba querimorias dulces submurmurent 


desideria convertuntur, non jam lantum mulieres, 
sed quidam ex nostris ad monumentum vadunt, qui 
non revertuntur, sed nec ipsum inveniunt. Hoc au- 
lem experiuento cognoscimus, quia cum fervore 
novitii ad conversionem venerimus, hic Jesum in- 
venire nos s&slimamus, quia perfecte trauquillitatis 
ei sanctitatis gaudia apprehendere nos speramus 
Sed cum processu temporis experimur miserias 
humane fragilitatis ; tunc recognoscimus quoniam 
non iuvenimus Dominum : visionem tamen Ánge- 
lorum aspicimus, exempla scilicet ferventium mo- 
nachorum. 

18. Et ipse dixitad eos : 0 stulti,et tardi corde ad 
credendum € & in omnibus que locuti sunt Pro- 
pheta ! Nonne luec oportuit pati Christum, et ita tn- 
trare in gloriam suam? Scaturire videntur hiec verba 
teneritudinem amoris, οἱ quasi mustum quod di- 
rumpit novas lagunculas, de medullis procedere di- 
ligentis. Dedit Dominus voci sus vocem virtutis, ut 
essent hzc verba ejus, sicut. malleus conterens pe- 
1ram, et sicut ignis, testimonio Jeremie (Jerem. 
xxn, 29). Verba ejus s:cut ignis et malleus, ut de 
igne ascendat virgula fumi ex aromatibus et pulvere 
pigmentarii, et conterat malleus. Libet paululum ad 
suavitatem histori: mentis oculos inclinare. Dum 
interpretatur Scripturas, dum exponit Moysen ei 
Prophetas, procedens ex ipsius ore mira suavitas 
mentes refrigerat meerore et t:edio conslérnatas : in- 
sslimabilis redundabat in labiis Jesu sermonis ele- 
gantia super mel et favum; dulcescebat ejus elo- 
quium super omnia aromata. Profeclo ordinem cli 
noverat, et ponebat rationem ejus in terra. Impleta 
gaudent viscera luctu in letitiam mutato. Jam reful- 
gel inconscientiis Domini resurrectio. hesurgenti ma- 
gis gaudere incipiunt quam condoluerant crucifixo. 
Hinc ct quod appropinquaverunt castello quo ibant, 
quia impleri coeperat desiderium consilii quod quz- 
rcebant. Et ipse finxit longius ire, ut dum vellet eos 
d. sercre, dilectionis igu: quo snaviter ar''ere ceepe- 
rant, mirabilius sestaarent, Quid eos putas tunc ani- 
mi habuisse, cum se fingeret longius ire ? /Estimo 
forsitan talibus eum querimoniis interpellasse : Ne 
decedas, dulcissime, ne deces:eris a nobis ; sed ad- 
huc de 658: Nazareno sonet vox tua in auribus no- 
stris. Loquere, qusesumus, de gaudio resurrectic- 
nis : mane nobiscum, quoniam advesperascit, et in- 
clinata est jam dics, sed agemus vigilias noctis. Non 
suíficit dies ut saturepnr auris a'ditu de dulcissimo 
Jesu. Et coegerunt eum : quia cohihere se non pote- 
Γαὶ vis amoris. 

9. Nun: -δὰ delicias revertamur mortalitatis. Ὁ 
stulti οἱ tardi corde ad credendum in omnibusque 
locuti sunt Prophete ! Nonne hec oportuit Christum 
pati et ita intrare in gloriam suam ? Impl«tum est 
lempus 4uod dixit Dominus in Evangelio : Ubi duo 
vel tres congregati sunt in nomine meo, ibi sum in 
medio eorum (Matth. xvi, 20). Congregati sunt in 
nomino ejus duo, scilicct Oratio et Meditatio, nt tnr- 


in foramine petras, in eaveria maceriz, condolentes 
de Domini passione. Sed contra haec susurria, hac 
devo!a s'-piria tam gratiosa sunt in oculis ejus, qui 
Scrulalur renes et corda, quod non possit diu abs- 
co»dere muliitudinem dulcedinis sue, quam abs- 
con lit timentibus et diligentibus se: sed sepius per 
occultam inspirationem, see: ius per Scripturee sacre 
lectionem, talem tristitiam in jubilum solet commu- 
tare. O stulti et tardi corde ad credendum ! Cogi- 
tanti mihi dule^dinem hujus increpationis | flere, ma- 
gis bet quam aliquid dicere, quia quidam mirifici 
odoris balsamus perflat a:eolam mentis mese. Dispu- 
tre cum Deo cupio; non quidem ex eequalitate, sed 
exponendlo frag'litatem humane  conscientiz. Do- 
mine, quotics p^ssionis tuze amaritudinem in cordi- 
bus no-tris ruminamus, toties de nobis expavesci- 
mus; quia dedisti metuentibus te significationem, 
ut fugiant a facie arcus (Psal. Lix, 6). Si enim ex 
hoc mundo transisti ad Patrem cum tantis cruciati- 
bus, quid fiet de nobis peccatoribus? δὲ in viridi li- 
gno hec fiunt, in arido quid fiet? (Luc. xxw, 23.1 
Dum tales ia. oratione fundimus querimonias, con- 
solatur nos dulciter increpaudo illa vera et summa 
claritas per Seripturarum auctoritatem, seu per oc- 
cultam inspirationem. Quid de mea passione tam 
tristes estis ? Nolite timere, pusillus grex, passus 
sum, ut vos gaudeatis. Thesaurizavi vobis thesauros 
exultationis, quia thesaurizare debent parentes 


C liliis. Omnia enim opera vestra operatus sum vobis, 


resurrexi ut jubiletis. Dico vobis, cur non cre- 
ditis ? 

20. Incipiens a Moyse et Prophetis interpretabatur 
illis in omnibus Scripturis quae de ipso-erant. Beati 
qui noverunt gustu felicis experienti:e, quam dulei- 
ler, quam nmiürabilivr in oratione et meditatione 
Seripturas dignatur Dominus revelare. Et quidem 
scieutiarum dominus est ; potest. eas si voluerit, dis- 
pensare. Incipiens 65 a Moyse et prophetis, in- 
ferpretabatur illis in omnibus Scripturis, qua» de ipso 
erant. 1:6 facit, quando corda nostra illuminat ra- 
diis charitatis. Ille tenet et quze latent, et quae. pateni 
in divinis sermonibus, qui charitatem servat in mo- 
r:bus. In sola dilectione pendent Moyses et Prophe- 
te (Matth. xxi, 40), Tunc appropinquamus castello 
quo tendimus, quia per infusionom charitatis desi- 
d: ritum vitze consilium obtinemus, Ipse autem finzil 
se longius ire. Dixi, Sapiens efficiar : et ipsa sapien- 
lia recessit longius a. me! (Eccle. vii, 25.) Inci; ient 
difficiles vie Domini videntur, sei curritur per ess, 
dum cor coperit dilatari. Unde et coegerunt eum. 
Non c: im leviter ad perfectionis eulmen  attingitnr, 
sed paulatim virtutum gradibus ad apicem charitaui- 
per violentiam pervenitur. 

21. Coegerunt eum. Ne mireris, si vim patitur re- 
gnum creelorum, quando et ipse dominus eorum, 8 
igitur quadam nat^rali duritia cor tuum senseris in- 
devotum ; insta orationibus, intende meditationibus, 

curre ubi est impetus spiritus, ne assensum carni 


971 


IN FENIA II PASGHATIS SERMO. 


978 


dederis. Ingere te. vigiliis, per lacrymarum violeu- A gratie prout voluit non ad mensuram accepit. Benc- 


tiam vince Dominum majestatis, et dic ei : Mane no- 
biscum, Domine, quoniam advesperascit,et inclinata 
est jam dies. Hanc clausulam multipliciter j;:05sumus 
intelligere, et in ca multas delicias inveuire. Mane 
nobiscum, quoniam advesperascit. Cum prospcramus 
in virtutum successibus, in die sumus : cum nos cb- 
nubi'ant tribulationum angustias, incipit nobis ad- 
vesperascere : cum tristitia nos coufondit, nobis 
advcsperascit. Et quia ad te confugimus, qni :o- 
lus laborem et dolorem consideras, mane nobiscum, 
quonium advesperascit. Jam veniunt aquze usque ad 
animam, jam devotionis delicige vertuntur in m'se- 
riam, jam omnes angulos mentis nostre ventus ten- 
tationis coneutit : mane nobiscum, quoniam advespe- 
rascit. Tu tribulatis cordibus es refrigerium, tn refu- 
gium, tu solatium : tua est potentia, tuum est impe- 
rium. Intenti suntad te oculi omnium, et solum sitiers 
anima concupiscit : manenobiscum quoniam advespe- 
rascit, Sine te nibil possumus facere. Tu solus car- 
mina das in nocte; tu lurris es fortitudiois a facie 
tribulantis. Tu pietatis oculus circa ea qu: sub coelo 
suntrespicit : mane nobiscum, quoniam advesperas- 
cit. Per teconsurgit nobis ad vesperum fulgor meri- 
dianus, et orimur ut lucifer, cum nosconsumptos pu- 
tamus ; non confunditur omnis qui in te confidit : 
mane nobiscum, quoniam advesperascit. luclinata 
est jam dies, facti sunt vesperi longiores : quia appro- 
pinquante mundi termino superexcrescit iniquitas, et 
claritas refrigeseit. Ne exstinguatur in note lucerna 
nostra; mane nobiscum, quoniam. advesperascit. 
Vergeute muudi vespere, sole justiti:e, frigus iniqui- 
ta'is genus humanum opprimit. Omnes occupat nox 
pertidiz, lux veritatis deficit, Ne deficiamus cum de- 
ficientibus, mane nobiscum, quoniam advesperascit. 
Vite mes jam instat vespera, corpus consumit sgri- 
t"do pervalida, jam mors minatur aspera, timor ct 
tremor totam conscientiam concutit, terribilem scn- 
tentiauir judicii pertimescit : sed tu, Domine, Cui Pa- 
ter omne judicium dedit, mane nobiscum, quoniam 
advesperascit. la manus tuas commendo spiritum 
meum. Netradas animam confitentem tibi potestati- 
bus tenebrarum. In te solo est salus nostra ; ad te sunt 
oculi nostri,ne pereamus. De multitudine miserationis 
tum m^nsfid"cinm concipit : manenobiscum, quoniam 
advesperascit. Ve! per vesperam po-sumus i. lelligere 
vexat? montis refrigerium, ut. omni fervore tribula- 
lionis recedente, oratio et meditatio tranquillum in 
ea Deo parent liospitium, ut cum cogant al manen- 
dum, et invit: nt ad cgenandum, juxta quod scriptum 
e-t: Siquisaperuerit mihi januam, intrabo ad. eum, 
et ca'nabo cum eo, et ipse mecum (Apoc. ui, 29). Fa- 
ctis est. sicut vintor d clinans ad manendum : undo 
et intravit cum illis. 

22. Factum estautem cum recumberet cum illis, 
accepit panem et benedixit, fregit et porrexit illis : et 
aperti sunt oculi eorum, et cognoverunt eum. Pauis 
iste panis est gratie. Hunc panem ipse jer: e accipit; 
quia non quasi iuferior, sed Patri :wualis, doua 


C 


dicit panem quando benedictionem snam nobis dat 
legislator, ut camus de virtute in virtutem. Frangit 
et porrigit illis; quia non volentis neque currentis, 
sed miserentis est Dei. Nec panem porrigit 666 
integrum, sed fractum ; quia divisiones gratiarum 
sunt, sed idem Dominus, qui sicut buccellas mittit 
crystallum suam. Et quid est quod dicitur : Aperti 
sunt, oculi eorum, et cognoverunt eum tn fractione 
panis? [n fractione panis fitdiminutio quzdam et exi- 
nanitio. In fractione virtutem humilitatis intellige, 
per quam se ipsum fregit, diminuit, οἱ exinanivit 
ipse eliam qui panis est vite. Et. quoniam se exina- 
nivit, cogitationem suam nobis dedit. Ipse est panis 
desiderabilis quem per dies multos Daniel non come- 
dit (Dan. x, 3) : quia multi justi et Prophetee volue- 
runt videre et non viderunt incarnatfam sapientiam 
Dci Patris. Multis :estuarunt suspiriis pre desiderio 
videndi Filium hominis : sed absconditus erat ia 
sinu Patris, Parvuli petierunt. panem, οἱ non. crat 
qui frangeret eis(Thren.iv, 4). Sapieutia abscondita 
- Patris, et thesaurus integer ct occul.us, qui utilitas 
in utrisque ? Frange, Domine, esurienti panem tuum, 
panem te ipsum, ut aperiantur oculi hominis, nec 
reputetur homini ad peccatum, si voluerit esse sicut 
tu, sciens bonum «t malum. Te cognoscat in pania 
fractione, qui ab initio voluit integruin attentare vel 
altrectare. Frange te, ut :ese discat frengere, quia 
non cogznosecris in. fraciione panis. Audivit Balaam 
sermones Dei, et visiones Oinnipotentis iutuitus est: 
sed cadebat apertis oculis (Num. xxiv, &), quia ucn 
cognoscebat Dominum in fractione panis. Sic multos 
videtis hodie studentes in Scripturis, docentes in 
cathedris, preedicantes in ceclesiis; sed opera eorum 
non concordant cum verbis. Confilentur verbis :o 
nosse Deum, sed negant factis: quia non cognosci- 
tur nisi iu. fractio; e panis, Et quidem nobis Dorni- 


' nus factus cst panis, et nos sumus panis cjus. In su- 


dore vultus sui dignatus esL. vesci pane suo, ut nos 
no-iro vesceremur in gaudio. Si visipsum coguosce- 
re, sicut se fregit, ita 1c frange ; quia qui dicit se in 
Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse 
ambulare (1 7201. n, 6). Non estin scrmone re- 
gnum Dei, sed ia virtute. Frange igitur te ad labo- 


D “ἐπὶ obedeutiz, ad humilitatem poenitentie. Porta 


in corpore (tuo stigmata Jesu Christi formam 
servi accipiens, non prelati. Εἰ cum te cxinapi- 
veris et fregcris, cognosees Dominum in. fractione 
panis. 

233. Sed quoniam ce, imus loqui de pane gratia; 
dum frangitur, oculi aperiuntur, et Dominus cogno- 
Scilur : quia cum cseteris gratiarum donis infundi- 
tut. virlus humilitatis. Tunc eum cognoscimus, quia 
ex acceptis doais nos ci humiliter subdimus, cum 
quidquid boni accepimus, ad ipsum referimus. Sa- 
piens attestatur quod ab humilibus honoratur Deus 
(Eccli. nt, 21). Vide quomodo dictis nostris concor- 
de! beatus Gregorius, « Qui, » inquit, « virtutes (85- 
teras sine .humililate congregat, quasi pulverem in 


979 


- 


IN FERIA II PASCHATIS SERMO. 


980 


ventum portat (Moral., lib. xxxv, cap. 10): « ut unde À super omnes divitias? Nonne nos tunc docebat unctio 


ferre aliquid debuit, inde deterius sequatur. Vera 
ergo humilitas aperit oculos, dum virtutes caeteras, 
per quas vento superbie poterat excaecari, frangit 
et diminuit ; et liomo se ex se niliil esse cognoscit. 
Et quando quis decrescit in despectione sui, tanto 
amplius proficit ia cognitionem Dei. Ut ergo co- 
gnoscatur Dominus in fractione panis, frangat homo 
si quas habet in se virtutes, frangat proprias volun- 
tates imitans illum qui pro nobis factus est obediens 
usque ad mortem crucis. Et ipse evanuit αὖ oculis 
eorum. Mira res! Cum incipit magister cordi dulce- 
scere, tunc fugit, ut de absentia sua faciat nos dulci- 
ter dolere. Tales sunt amoris delicive, oculi amoris 
ipsum faciunt avolare. Fuge, dilecte mi, et assimi- 


lare capree, hinnuloque cervorum, super montes B 


aromatum (Cantic. u,1'] et vir, 14). Ascende super 
Cherubim, et ambula super pennas ventorum. Esto 
tamen similis caprege hinnuloque cervorum, ut ocu- 
lus dilectionis tug non avertas a nobis : etsi, a no- 
stris te subtrahis, qui humilia respicis, et alta a 
longe cognoscis. 

24 Et dixerunt ad invicem : Nonne cor nostrum 
ardenserat in nobis de Jesu, dum loqueretur nobis in 
via, el aperiret nobis Scripturas ? Clausula ista non 
est exponenda, sed ruminanda. Quoties in nobismet- 
ipsis marcescil anima nostra, οἱ possident nos dies 
afflictionis, quoties tediis vel tentationum vulnera- 
mur sagillis; ad memoriam revocemus quid ali- 
quando in oratione senserimus, quid in meditatione 
gustaverimus, qualiter locutus sit. nobis Dominus, 
cum scilicet transmigraremus in delicias contempla- 
tionis. 889 Nonne cor nostrumardenserat in nobis 
de Jesu? O dulcis ardor, dulcis splendor, dulcis 
amor! Ardor confortans, splendor illuminans, amor 
inebrians. Quam dulciter ardes, quam mirabiliter 
splendes, quam sufficienter totum cor hominis im- 
ples! Quis poterit habitare de nobis cum igne devo- 
rante, cum ardoribus sempiternis (Isai. xxxi, 14), 
cum jam non erit ignis in Sion, sed caminus in Je- 
rusalem, in splendoribus sternitatis? Tunc etiam 
recordabimur de hoc parvo igniculo quem sentimus 
in convalle plorationis, cantabimus et psallemus, et 
dicemus ad invicem: Nonne cor nostrum ardenserat 


in nobis de Jesu? Cum sub paupertate degeremus mi- D 


litige regularis, et staremus ad psallendum in nociur- 
nis vigiliis, et post vigilias absconditi incumberemus 
orationibus illis beatissimis intervallis, quam magna 
tuncerat in cordibus nostris multitudo dulcedinis! 
Nonne cor nostrum ardens erat in nobis de Jesu? 
Nonne nox erat illuminatio in deliciis? Nonne cor 
nostrum tuac ardens erat in nobis, cum in claustro 
residentes meditaremur in silentio, quando secreto 
Deus erat in tabernaculo nostro, cum super Jerusa- 
lem cor ascenderet, el. cogitaremus patrie gaudia, 
cum concentus cceli resonaret in conscientia ? Nonne 
cor nostrum ardens erat in nobis de Jesu ? cum divi- 
narum Scripturarum dulcedine nostras reficeremus 
animas, invenientes in illis mirabiles delectationes 


Christi de omnibus medullitas infundendo nobis 
delicias? Nonne cor nostrum ardens erat in. nobis 
de Jesu, dum loqueretur nobis in via ἢ 

25. Εἰ surgentes eadem hora reversi suntin Jeru- 
salem, et. invenerunt congregatos undecim, et eos 
quicum ipsis erant dicentes : Quia surrexit Dominus 
vere,et apparuit Simoni. Non, incongrue eadem hora 
dicuntursurgere, quia non nisiad horam,nec ad horam 
quidem esse possunt in anima lales delicize; cito trans- 
eunt, abeunt evanescunt. Ideo fugiunt, ut earum ple- 
nitudinem, quz debetur [a/. habetur] in patria, ferven- 
tiusappetamus : ideo animum alliciuntet inflammant, 
ut surgamus ; non ut in Jericho descendamus. Ibi 
insidiantur ut spolient vel necent descendentes. Sed 
nobili quadam superbia despi-ere debet haec tempo- 
ralia, que mulabilia sunt sicut luna, anima caelest:- 
bus deliciis assueta. Surgentes igitur Oratio et Medi- 
tatio. revertuntur in Jerusalem, cum post spiritua- 
lium deliciarum refectionem pacis intime possident 
quietem. Undecim isti qui in Jerusalem sunt con- 
gregati, dona septiformis Spiritus, et quatuor prin- 
cipales virtutes possunt intelligi. Illi qui cum eis 
eunt, fides, spes, charitas et si qua ibi sunt. alia 
gratiarum dona dici possunt. Congregatos istos 
oratio et meditatio inveniunt, non congregaverunt : 
quia etsi pro posse nostro intendamus virtutibus 
congregandis; nihil sine Patre luminum  possu- 
mus, qui et velle οἱ perficere in nobis operatvr. 


Ὁ Istis dum oratio οἱ meditatio conjunguntur, di- 


cunt quia. surrexit. Dominus vere, quaudo amant 
conscienti& insibilat gaudium resurrectionis domi- 
nica. 

26. Sed quid vult sibi quod subditur, apparuit 
Simoni ? Videte ne forte propter nos dictum sit, qui 


specialiter filii sumus obedientie, qui sapientibus et 


insipientibus debitores sumus, sine contradictioue 
vocis, sine rancore murmurationis obedire. Fidelis 
sermo, et omni acceptione diguus, magnum leetitie 
cumulum parturiens obedientibus, quia Domiuns 
apparuit Simoni, et ipsi soli speciali przerogativa 
pre omnibus. O si devote mentis memoria revolvs- 
mus, quam dulcis sit cjus apparitio obedientiz filiis 
in illo agone terribili, et in illa hora miserabili, obi 
cogitur anima a corpore separari ! Non prazesumimus 
qua nescimus asserere : possumus tamen piis ims- 
ginationibus tale aliquid cogitare. Forte aliquibos 
tunc apparet Christus cum vexillo obedientis, e 
ineffabili exsultatione exhilaret obedientis animsam 
in illa tribulatione, et his potest sermocinationibt: 
consolari : Ne timeas, fili obedienti?,' ne timess in- 
tueri manus propter obedientiam cruci affixas : con- 
sidera pedes expositos fixuris clavorum, et latus lar- 
cea perforatum : attende quod propter obedienti:sm 
mori&us sum: et si propter fragilitatem humane 
conditionis obedientia tua sit minus aliquid perfe- 
clum habens, volo ut plenitudo mee obedientiz sit 
(ue minus sufficientis obedientie supplementum. . 
Quid in illa hora potest esse suavius tali consola 


981 


SERMO DE EXGELLENTIA SS. SACRAMENTI. 


982 


tione ? quid imprimi potest humano cordi dulcius ? À Tunc recordabimur periculorum in quibus versamur, 


Ponite hec super corda vestra, filii obedientie, gau- 
dete et exsultate, quia surrexit. Dominus vere,et 
apparuit Simoni. 

37. Et ipsi narrabant quc gesta erant in. via 
et quomodo cognoverunt eum in fractione panis. Ex- 
tremam hanc clausulam referre possumus ad illa 
beate quietis gaudia, cum sedebit unusquisque sub 
vite sua, et sub ficuluea in pulchritudine pacis, in 
tabernaculis fiducia, in requie opulenta : cum platese 
Jerusalem sternentur auro, et per omnes vicos ejus 
Alleluia cantabitur, et implebitur infantibus et pucllis 
sequentibus Ágnum quocunque ierit, in vestibus al- 
bis. Tunc narrabimus que gesta sunt in via, quomodo 
cognovimus Dominum in fractione panis; quam dul- 


tribulationum quibus affligimur, miseriarum quibus 
involvimur: et mirabiliter |etabimur, quia hrec 
omnia velut umbra trausierunt, et de splendoribus 
in quibus erimus, ossa nostra jubilum germinabunt. 
Tunc plantabimus vineas in moute Samarigm, et au- 
diemus vocem gaudii, et vocem lzititite, vocem spon- 
$i, et vocem sponsa, et videbimus gloriam regis, ct 
decorem regins. Tunc letabitur Virgo in choro, 
diadema regni portans in capite suo, et ostendet no- 
bis fructum sanctissimi ventris sui. In. humanitate 
nostra videbitur Dominus majestatis. Tunc videbit 
et affluet et mirabitur et dilatabitur cor nostrum, si- 
mul laudabimus; quia oculo ad oculum, aspectu 
contra aspectum videbimus, facie ad faciem cogno- 


citer nos humiliat hic in loco afilictionis, ut delicie- B scemus, ore ad os colloquemur dicentes: Tibi, Do- 


tur in cordibus nostris ; qui secreta sua absdondit a 
Sapientibus et prudentibus, et revelat ea parvulis. 


mine, potestas οἱ imperium, tibi honor et gloria, to 
laudet omnis spiritus in secula seculorum. Amen. 





SERMO DE EXGELLENTIA SS. SACRAMENTI 


ET DIGNITATE SACERDOTUM. 





G8 Non est δ. Bernardi, sed cujusdam non sacerdotis, utex num. 3, 5 et 16 colligitur. 


———  ——— om — — 


Panem angclorum manducavit homo. (Psal. vxxvu, C 


25). 

1. Non lateat vos, verendi sacerdotes, seriem 
hanc vobis recitatam, verbis suecinctam, sensuum 
spiritualium majestate apprime fore fecundam. Vo- 
bis aulem potissi num incumbit pre ceteris audire 
quod proponimus ; nec solum audire, sed fidelius re 
ponere, et tanquam animalia munda propensius de- 
betis ruminare. Beatus ille David Prophetarum exi- 
mius, Deo viventi charissimus, in spiritu ante se- 
dentem in thronis raptus, legerat in quodam prom- 
ptuario mysteriorum qui et qnanta Dominus nau- 
fraganti mundo per vestrum clementer erat exhibi- 
turus ministerium, qui coelestis cousilii sanctus 
interpres, gratulauter concinit: Panem Angelorum 
manducavit homo. Unde ad exprimendam rei tam 
fructuosz certitudinem dilucide signavit preeteritum 
pro futuro, Panem, inquiens, Angelorum manduca- 
vit homo. O stupenda Dei miseratio] Verbum care 
nem, Deus cinerem, figulus lutnm, vita morticinum 
induit, ut jumenta manducarent panem Angelorum, 
Homines jumenta erant. Homo enim cum in honore 
esset, non intellexit; comparatus est jumentis insi- 
pientibus, et similis factus est illis (Psal. xrvin, 13, 
21). Non est indignum, imo festivum, recolere in 
quanta sublimitate homo conditus fuerit. 669 Sed 
opere pretium est consequenter attendere, quam 
graviter corruit minus pensando quid ex se, vel 
quid esset ex Deo. Primus namque parens noster 
paradisi accola [al. incola] constitutus est, deminus 


terre stabilitus est, civis superne Jerusalem designa- 
tus est, domesticus Domini factus est: cujus amorc 
et agnitione ditatus est, consors Angelorum, frater 
el coheres celestium virtutum, nibil prorsus indi- 
genti, nihil sentiens molestie : cui eraut ia prom- 
ptu qua postulabat, non dico necessitas [al. neccs- 
sitate], sed etiam pia voluntas [a/. voluntate], cum 
nihil esset in anima quod offenderet, nihil in carne 
quod puderet. Hic honor et hic erat dignitas homi- 
nis, prosperari et florere in premissis. Et heec ex 
Deo. 

9. Sed potius in honore qnid ex se foret non in- 
tellexit, limus videlicet, pulvis, folium aridum, sti- 
pula sicca, lutea et fragilis testa, pellis morticina : 
sed intumuit, et plane desipuit, honoris fastigio de- - 


D lectatus. Et continuo in se expertus est, quod tanto 


post tempore homo de filiis captivitatis et prudenter 
advertit, οἱ veraciter protulit dicens: Qui se putat 
aliquid esse cum nihil sit, ipse se seducit (Galat vi, 
3). Ve misero, quod non fuit qui jam tunc diceret 
ei : Quid superbis, terra et cinis? (Eccli. x, 9.) Re- 
pentina igitur conversione se ipsum invenit homo 
propter infirmitatem jacentem in stabulo. Stabulum 
Quid est ? Mundus est. Et propter pecorinam simili- 
tudiaem indigens erat feno. Eapropter cibus ce» — 
lestis mutavit se in pabulum pecoris, homine mula- 
to in pecus. Panis enim Angelorum factus est fe- 
num : Unicus Patris, filius hominis. Verbum quippe 
caro factum est (Joan. 1, 14): et juxta. prophetam, 
Omnis caro fenum (Isai. xt, 6). Comedunt igitur 


983 


SERMO DE BXCELLENTIA SS. SACRAMENTI. 


984 


Angeli Verbum de Deo natum : comedunt homines J ate ordinem. Cum adhuc ccenaretur, a cena *ur- 


Verbum fenum faetum. Pane suo vivunt Angeli in 
colis, et beati sunt: feno suo vivunt homines in ler- 
ris, οἱ sancti sunt. Fenum quippe istud de prato 
virginalis uteri collectum, factum est refectio jumeu- 
torum. Verbum ut fenum fieret, latuit in Virgine, 
Sol in sidere, Artifex in opere. 

3. Hoc autem liberalioris excellenti:te donum con- 
tulit nobis primo iu loco sacrosancta Verbi Patris 
incarnatio ; et vos secundario de die in diem nobis 
exhibendo ministratis ex collatze potestatis ofticio. 
O prs&clara, o reverenda potestas vestra ! Certe 
non est potestas post Deum, sicut potestas vestra. 
Forsitan scire vultis, et audire delectat apertius, 
quinam sit ista tania potestas, cui nihil in caelo 
vel in terra valeat comparari? Ad quod ego : Cou- 
secrare videlicet corpus et sanguinem Domini. Su- 
per potestate vestra, super tam insigni spectaculo, 
super lam solemnidignitatis vestre privilegio si"- 
pet ecclum, miratur terra, coniremiscit homo, re- 
veretur plurimum augelica celsitudo. Sed uude hoc 
nobis, piissimcJesu, ui nos vermiculi reptantes su- 
per faciem terre; nos, inquam, qui pulvis et cinis 
sumus, te presentem habere mereamur pre maui- 
bus, pr& oculis, qui totus et integer sedes ad dexte- 
ram Patris: qui etiam unius hora momento ab 
ortu solis usque ad occasum, ab aquilone usque ad 
austrum pr&sto es omnibus, unus in multis, idem 
in diversis loeis. Unde hoc, inquam ? Certe non ex 
debito, vel ex merito nostro ; sed ex voluntate tua, 
et dulcedinis tuz?. beneplacito. Parasti enim in dul- 
cedine tua. pauperi, Deus (Psal Lxvnr, 11). Pauper 
est genus humanum, cui bonum istud colitus in- 
dultum eat. Hic est vere indulgentia ccelestis, haec 
est vere cumulata gratia, heec est vere superexcei- 
lens gloria sacerdotum, Deum suum tenere, et aliis 
dando porrigere. O novam et divinam potestatem 
cujus ministerio panis Angelorum et viue, morta- 
libus quotidie preeparatur ! 

&. Panis iste per excellentiam dicitur Eucharistia, 
id est bona gratia. In hoc enim Sacrameuto non so- 
lum quzelibet, sed ille a quo est omnis gratia, suini- 
tur. Christus enim pro salute mundi semel factus 
est hostia salutaris, reconciliatio generalis, omui- 
bus sacramentis, tam precedentibus, quam subse- 
quentibus virtutem dedit et efficaciam, ut tanta etl 
tali hostia sanciiüicarentur omnes liberaudi per illam. 
Unde legitur, quia Agnus occisus est ab. initio sc- 
culi (Apoc, xin, 8), his videlicet qui fucrunt ab ii- 
tio : ita ut per hoc dicitur, ab initio, delermines non 
tempus occisionis, sed salutis. Priuseuim mors ejus 
profuit, quam fuit. Prius promissio, ἃς deinde ex- 
hibitio. Ab inilio ergo seculi occisus es, benignis- 
sime Jesu, nobilissimum 6 9 0 sponsa» tus dotalitium 
indulsisti, ut .vel sic teneret columba tua dulcissi- 
mum memoriale dilecti sui. Christus enim piidie 
quam  palerelur, discipulis suis hujus sacramenti 
formam preescripsit, efficaciam exhibuit, id esi fieri 
precepit. l'ormie praescriptio ia pane et in vino. No- 


C 


rexit, discipulorum pedes Dominus  vniverso: um Ja-* 
vit; dehinc ad mensam regressus ordinat sacriti- 
cium corporis et sanguinis sui, seorsum panem, se- 
orsum tradens et vinum. De pane ita dicens:  cci- 
pite et comedite, hoc est corpus meum.Do vino etiam 
sic : Bibite ex hoc omnes. Ilic est sanguis meus, qut 
pro multis effundetur in remissionem peccatorum 
(Matth. xxvi, 26-28). Effundetur, dictum est quia 
passim et viliter ; quem utique puncture veprium, 
lossio manuum et pedum cum clavis, lateris apertio 
cum lancea militari fortius exprimentes, ad modum 
torrentis fuderunt extrinsecus : eratque irle sanguis 
pretiosior chariorque balsamo, per quem sordium 
nostrarum facta est mundatio. Christus iu ccena 
illa muueraus et murus ; cibans et cibus ; conviva 
et convivum ; olferens et oblatio. 

9. Audistis formam Sacramenti ; audite efficaciam 
et communionem corporis et sauguinis Domini : Et 
nos Jesu Christo, et Jesus Chrisius nobis in uui- 
tate foederantur inenarrabili, sieut ipse dicit : Qui 
manducat carnem meam, el bibit meum sanguinem, 
in me manet, et ego in eo (Joan. v1, 57). De bonis 
et digne sumentibus hoc sentiendum est, non de fla- 
giliosis el pessimis, Sane in mensa uua, in. cuna 
Domini, de uno pane consecrato Petrus οἱ Judas ac- 
cepit : bonus, in vitam ; pessimus, in pue;.am : bo- 
nus, in beneficium ; pessimus in. testimonium : bo- 
nus, iu salut.m; pessimus, in moite:r.. Quod to- 
lum usque adliuc in. Ecclesia completur in. Saceia- 
mento altaris : bonis quise in bonum suimeutibus, 
canibus vero et. inmundis non sic. Caies sunt, qui 
irreverenter acecdunt ; et ideo juuicati abscedunt. 
Qui enim secundum carneui vivunt, el post carnalia 
evagantur catena vitiorum | compedit, cuum Juda 
proditore. venenum | accipiunt, spiritus]is. suspendu 
laqueum incurrunt; gravissime daiinandi, tum | pro 
muliplici reatu, tum pro Saeramenti contemptu, 
quod revera accipiunt, sed essentia, uon salubri 
elficacia. An ron oi:cernet inter. glebas, qui discer- 
nit et inter. stellas ? Exauinubit certe argentum, aqui 
ipsum quoque aurum probavit et reprobavit. Eece 
audistis fructum et utilitatem bonorum, audistis etiam 


pe expavistis, ut credo, ad perditicnein imalorum : 


audite modo, et obstupescentes admiramini, ὑπ] 
Augelorum, nullis syiritii-us supernis, sed homini 
bus, nec tamen  onminipus, sed Ordini vestro tantum 
mandatam esse tanti Sacramenti celebrationem 
in altari, quod Chrisius fecit. manibus suis iu cuna 
paschali. 

6. Expo:itis igitur forma et. efficacia Sacramenti 
restat dicendum quibus in verbis mandaverit Chn- 
stas illud celebrandum. Hoc facite,ai, in ?neam com- 
inemorationem (Luc. xxu, 19. O verba nimis affe 
ctuo-a! O verba puugiüva et penetrativà usque ἃ! 
animam ! oc facite, iuquit, ἐδ meam commemora- 
tionem. Propheta etiam dicit: Memoria» abundan: 
tie suavitatis eructabunt (Psal. cxiav, 1). O summe 
pia et vere suavis meinoria, anuuuliare mortem Do- 


985 


mini donec veniat ! Mors Christi opus sine exemp'o ; 
humilitas siue molo : donum sine pretio ; et gratia 
sine merito. llaerc propter nos subire voluit, qui 
peccata nostra super lignum sustinuit in cruce sua, 
scilicet. poenam peccatorum, cujus livore sanati su- 
mus. Quid facis, homo indigne? quid facis, homo 
ingrate? Adora devotius, et recole frequentius in 
Sacramento altaris salutem mundi pro te passam, 
vitam pro te mortuam, fortitudinem infirmatam. 
Si membrum Christi es, compatere capiti tuo. Si 
frater Christi es, commorere fratri tuo. Plange, dole 
cum genitu el lacrymis super moriem pretiosam 
Unigeniti Dci Patris. Alioquin si non doles, si non 
plangis, si non compateris ; deliras, degeneras, bel- 
luam sapis, lethargiam pateris, hominem diftiteris. 
Ceterum,ut amplius movearis, - imo, ut magis inca- 
lescas in amorem tui Redemptoris, voluit Christus 
ut jugiter coleretur per mysterium, quod semel 
offerebatur in pretium; et illa perennis victima vi- 
veret iu memoria, et priesens esset semper in gratia. 
Quod et ita est. Licet enim recrudescat peccatum in 
multis, generalitas tamen originalis cule& ita pror- 
sus 458 M ablata est, Leviathan verme venenato in 
virtute fulgurantis hast». mortis Jesu Christi trans- 
fixo (Isai. xxvn, 1), ut a4 expiationem eorum que 
quotidie admittuntur, Christum denuo non oporteat 
erucifigi; imo sit omnium sufficiens medicina, si 
per fidem et imitationem priterit:e. mortis habea- 
lur memoria. 

1. Christe Jesu, mortis tu: memoria tanquam opus 
pigmentarii, quasi thus redolens in diebus sestatis, 
quasi regio aromatum quam purgat stus solis, 
quasi flores rosarum in diebus vernis, et quasi lilia 
que suntin transitu aque (Eccli. L, 8). Gratulare, 
sponsa, gaude incomparabiliter : praesidentem habes 
et rectorem sponsum in presentis exsilii militia. 
Pignus habes, arrham tenes, quibus feliciter sponso 
uniaris in patria. Gloriosa et amabilis sponsa, in 
terrà sponsum habes in Sacramento, in colis habi- 
tura es sine velamento. Et hic, et ibi veritas : sed 
liic palliata, ibi inanifesta, Hic utique sponsum habet 
Ecclesia suo ordine, nondum puritatis majestate, 
vel sternitatis securitate. Hic revera quasi dulce 
preludium, et jucunda desponsatio: ibi nuptiale 
convivium, et beata fiet conjunctio ; cum de fide ad 
speciem, de mense ad mensem, de sabbato ad sab- 
batum, de calore panum ad seternalis convivii ca- 
lorem transibimus. Unde suspirat sponsa, et dicit 
cum Moyse: Ostende mihi te ipsum (Exod. xxxm, 
13, 48). Nec immerito. Ipse enim Jesus, qui dulcis 
cst in voce, dulcis in facie, dulcis in nomine, dulcis 
in opere, dulcior apparebit in Deitatis visione. Vere 
dulcis in voce, de cujus ore lac et mol procedit. 
Diffusa est enim gratia in labiis suis. Vere dulcis in 
facie, speciosus cnim est non solum pre filiis homi- 
num (Psal. xLiv, 3), sed etiam pre millibus Angc- 
lorum. Vere dulcis est in. nomine. Dulce enim no- 
men et suave Jesus, consecratum ab seterno, nuntia- 
tuin ab angelo, prophetatum Salomonis oraculo, 


SERMO DE EXGELLENTIA SS. SACRAMENTI. 
A 


C 


936 


qui ait : Oleum effusum nomen tuum (Canlic. 1, 9).. 
Nou autem aliud nomen est, in ^uo salvari opor- 
teat. Ipse enim salus est, qui salvum faciet popu- 
lum suum ἃ peccatis eorum (Matth. 1, 21). Dulcis 
in opere, in celebratis miraculis, in peccatoribus 
conversis, in sacramento pretios;] mortis, quod 
humane blanditur infirmitati. In hoc enim cha- 
ritas prefulsit, pietas magis emicuit, gratia plus 
radia vit. 

8. Cwterum longe dulcior erit in Dietatis visione, 
quando manifestabit se ipsum resideos super s0- 
Jium prz» omnibus excelsum. Tunc satiabitur desi- 
derium nostrum : quod Propheta desiderans aiebat, 
Tibi dixit cor meum, E.cquisivit te facies men ; fa- 
ciem tuam, Domine, requiram (Psal, xxvi. 8*. Quid 
enim nhi est in celo, et a te quid volui super ter- 
ram ? (Psal, vxxu, 95.) Et alibi, 4dimplebis me le- 
Litia cum vultu tuo (Psal, xv, 11). Unde pretiosior 
dicitur faciei visio, quam speculi frequeas imagi- 
natio. Non enim pari omnino jucunditate sumitur 
cortex sacramenti, et medulla frumenti, fides et 
species, memoria et praesentia, s&eternitas et tempus, 
speculum et vultus, imago Dei et forma servi. Hic 
autem embulamus per fidem, necdum per speciem. 
Interim deliciari et gaudere debemus in Sacramento 
altaris, in cujus confectione fidelis minister invenit 
se ipsum in medio Patris et Fi'ii ct Spiritus sancti, 
astantibus etiam ex omni latere supernis ordinibus. 
Sacramentum przenobile, mysterium superexcellen- 
tis glorie affectat et requirit plurimum  festivam 
celebritatem tam illustrium personarum. Quidqnid 
de ascensu sacerdotis in illa hora seu profectu co- 
gi'ari potest. vel dici, longe infra dignitatem veri- 
tai« est, Ibi deliciatur animus boni sacerdotis se 
ipso altior effectus, conatur, festinat, ascendit, 
crescit desiderio ; et quanto magis sursum tollitur, 
tanto amplius extenuatur, ità vt omnem terrenre 
concupiscentiz&e nebulam evaporans, totus sp'ritna- 
lis hominem in homine exuat, οἱ in. abscondito fa- 
ciei Domini glorietur. Nec enim ab intuitu nropi- 
tiatorii in Sancta sanctorum mens pia. thurificans, 
et devotio sacrificans prohibetur: sed rari sunt 
quos ad profunditalis hujus cardines puritas ad- 
mittat, quos ad hujusmodi culmen sanctitatis int^- 
gritas rapiendo sustollat. 

9. Videt itaque minister sanctus et sentit Deum 
spiritualiter, qui Pater est omnium per creationem, 
suum specialius Patrem esse per dignationem, quia 
ipse Pater est omnium pupillorum per gratiam : 
quibus videlicel mortuus est pater nequam, id est 
muudus, et inortua est mater pessima, id est car- 
nalis concupiscentia. Beatus qui dicere 6 P audet, 
qui dicere potest : Pater meus et mater mea derc- 
liquerunt me, Dominus autem assumpsit me (Psal. 
xxvi, 10). Videt quoque et sentit Filium Dei fratrem 
suum amantissimum esse, qui parvulus pro nobis 
factus, frater revera est parvulorum, id est humi- 
lium. Narrabo, inquit, nomen tuum fratribus meis, 
in medio ecclesie laudabo te (Psal. xxi, 23). Videt 


987 


SERMO DE EXCELLENTIA SS. SACRAMENTI. 


988 


et sentit Spiritum sanctum a Patre et Filio pro- A ^o? temporalis alimenti, sed s&elerni, Qui sum auctor 


cedentem, domesticum sibi esse, fautorem et de- 
fensorem suum, quia ipse consolator est vere poe- 
nitentium, advocatus in se sperantium. Videt 
iterum et sentit angelicos spiritus profectbus suis 
applaudentes ei ut concivis ipsorum adscribi 
mereatur, ardentius inliantes, Ista Ecclesia prom- 
ptuarium quidem est eorum qui in colis con- 
scripti sunt. Huic Ecclesie illa que suspensis 
organis ad Deum suspirat adhuc super (flumina 
Babylonis, originali cognatione conjungitur, et 
naturali affinitate, moribus et votis unitur. Ab eo 
utique ministro qui hujusmodi est, vitulus sagi- 
natus, integer ac perfectus, agnus, anniculus, ple- 
nus et immaculatus, cum omni suavitate, dulcis- 


muneris, ipse sum testis veritalis. Altare cui assi- 
stis, quam pro te sustinui reprisental crucem ; et 
calix, sepulerum in quo mortuus quievi: patena, 
lapidem sujerpositum ; corporale, sudarium ; sub- 
stratoria corporalis, linteamina quibus involutus 
fui. Hostia quam vides, jam nou est panis, sed caro 
meà, qua» pependit in cruce pro mundi vita. Sane 
mutatio ista beuediclionis opus est, non originis. 
Virtus hoc facil, non usus: effectus csl potentis, 
non usus nature: dignalio esL, non ratiu. Miseri- 
cordia est, non miseria. Non commune, sed solum : 
divinum est, non humanum : pietatis sacramentum, 
non Deitatis detrimentum. Hic pereat physicale nu- 
trimentum. Cibus iste non est ventris, sed mentis. 


fimo sapore, gratissima jucunditate percipitur, et B Non est enim datus ad ruinas hujus vite, quze vapor 


sumptus non consumitur. Cibus enim vite est, qui 
de ccelo descendit. 

10. Potesne :estimare quale vel quantum est hoc 
Sanctum sanctorum, οἱ Sacramentum sacramento- 
rum, amor amorum, dulcedo omnium dulcedinum ? 
Hec sunt vere festa paschalia, haec sunt gaudia et 
fereula vitalia justorum, hsc sunt spirituales de- 
lici justorum et sanctorum. Hic bibuntur in loco 
uberi torrentes lactis, flumina mellis, liquores bal- 
sami c«elestis. Ha efficitur un& caro sponsa cum 
Sponso, unus spiritus sancta anima cum Christo. 
Experientia horum et similium, spiritus et vita est: 
nec animalis homo horum sensu fruitur vel accessu, 
Amici sponsi, id est, boni episcopi, boni abbates, 
et celeri timorati et religiosi viri, gustaverunt el 
plenissime sunt experti quod nos dicimus. Ideoque 
ad mensam altaris frequentius accedunt, omni tem- 
pore candida facientes vestimenta, id est corpora, 
prout possunt mclius, utpote Deum suum manu et 
ore contrectaturi, et colloquentem sibi ipsisaudituri. 
Ibi enim celebratur familiare colloquium inter Deum 
et Moysen amicum suum, id est bonum et fidelem 
ministrum. 

11. Ceterum sermo ille non. est sonans, sed pe- 
netrans; non loquax, sed efficax; non obstrepens 
auribus, sed blandiens affectibus: sermo ille non 
popularis, sed singularis et privatus, Non sonat in 
foro, non auditur ia publico. Secretum consilium 
secretum qus&rit amicum : auditui procul dubio 
gaudium dabit et letitiam, si sobria cordis aure 
percipitur, Audi, inquit Dominus, Israel, et tace. 
Respondit fidelis amicus et fidelis servus pis fami- 
liaritatis ausu, non tamen vocali plausu, scd suavi 
planctu, dicens cum Samuele. Loquere, Domine, 
quia audit servus tuus (1 Reg. m, 10) : et cum pro- 
pheta, Audiam quid loquatur in me Dominus Deus 
(Psal. xxxiv 9). Certe ibi loquitur Christus cum 
ministro suo : Penaa, inquit, jugiter, repone fideli- 
ter ; amplectere suaviter quod vides quod agis, quod 
tenes. Ámplectere, inquam, pis recordationis affe- 
ctu, et pie imitationis effectu, sciens quoniam talia 
oportet te preparare. Apparatus mense istius, non 
bomiuis est, sed fidei : non facinoris, sed mysterii : 


est ad modicum parens, sed ad &ternam vitam ani- 
m: conferendam. Iste 68. panis Angelorum, qui 
nescit putrescere : non vadit in secessum, sed ten- 
dit in exoelsum. Illuc reducit hominem unde traxit 
imaginem. Caro autem mea vere est cibus. Similiter 
liquor 69 8 iste quem vides, jam non est vinum, 
sed sanguis meus, quem pro te fudi in pretium, tibi 
reservans in altari poculum, in peregrinatione tua 
presidium, in exitu de Egypto conductum, in ccelo 
viaticum. Ego botrus carnis, pro salute tua porta- 
tus sum ad torcular crucis : inde eliquatum est mu- 
stum tue redemptionis. Sanguts autem meus vere est 
potus (Joan. v1, 56). 

13. Mira, sunt, fratres, que de Sacramento isto di- 
cuntur. Fides est necessaria: scientia rationis super- 
vacua. Scientia ratione et intellectu colligitur : fides 
sola auctoritate inducitur. Augustinus contra Filicia- 
num : « Hocfides credat, intelligentia non requirat, ne 
aut non inventum putet incredibile, aut repertum non 
credat singulare, » Heec sunt, fratres, quse fidem ne- 
cessario exigunt, rationem omnino non admittunt. 
Expetunt simplicem creditorem, arguunt impium di- 
scussorem. Et ideo credi oportet simpliciter, quod in- 
vestigari non potest utiliter. Hic est ille torrens, quem 
transvadare non potuit Eliseeus. Nolite itaque, nolite 
querere quomodo fiat: nolite dubitare utrum fiat. 
Nolite irreverenter accedere, ne vobis ad mortem 
fiat. Deus enim est; et quamquam panis mysteria 


D habet, mutatur tamen in carnem. Deus et homo esi, 


qui testatur panem veraciter fieri caetnem suam. Yas 
electionis est, qui minatur judicium non dijudicanti 
tam sanctam carnem. Id ipsum, o christiane, de vino 
sentias, id honores in vino. Creator vini est, qui vi- 
num provehit in sanguinem Christi : Doctor gentium 
est, cujus assertione mortem bibit bibens indigoe 
sauguinem Christi (/ Cor. xt, 99). 

13. Et sciendnm quod aqua mixta cum vino no» 
tat unionem membrorum cum capite suo. Aqum 
enim multe, populi multi (Apoc. xvn, 15), Tres ae 
tem portiones que in altari fiunt de oorpore Chri- 
sti, mysticam significationem habent. Est enim cor- 
pus Christi universa Ecclesia, caput seilicet eum 
membris : et inveniuntur in corpore isto quasi tres 


989 


SERMO DE. EXCELLBNTIA S3. SACRAMENTI. 


990 


partes, ex quibus totum' corpus constat. Una pars A nis, veritatem carnis, virtutem gratie spiritualis, 


ipsum caput. Caput enim et caput est, et pars cor- 
poris similiter. Itaque caput ipsum pars corporis 
una est. Caput, inquam, quod jam immortale et im- 
passibile resurrexit, non moriturum neque passu- 
rum amplius. Altera pars corporis est in membris 
illis, quie jam cum capite suo quasi in sabbato qui« 
escnnt in anima : immortalitatis unam stolam pos- 
sidentes qua;stum ad animas in colo. De talibus 
dicitur : « Gaudent in culis anima sanctorum (in 
Offic. Eccl. de Martyribus). » Suntigitur dug partes 
istae simul : eaput scilicet id est Christus ; et altera 
pars corporis, id est boni defuncti, quorum corpora 
requiescunt in sepulcris, et anim: cum Christo 
sunt. Propterea in altari duse partes reservantur 
extra calicem, quasi extra passionem ; quia beati jam 
nullum sentiunt dolorem, quoniam hac priora tran- 
sieruat. Tertia portio, quam in sanguinem ponimus, 
illam partem Ecclesie significat, que calicem Do- 
mini bibit, id est Chrisli passionem imitatur. Cui in 
Apostolis a Domino dictum est : In me pacem habea- 
tis; in mundo pressuram habebitis (Joan. xvi, 33). 

14, Odor, species, sapor, pondus remanent ad 
mysterii ritum, el ad gustus. suffragium, ut horror 
penitus tollatur, et meritum sortiatur. Etenim ne 
humana infirmitas esum carnis et potum sanguinis 
in sumptione horreret, Christus velari et palliari 
illa duo voluit speciebus panis eL vini, que inter 
humani generis victualia quodammodo tenent prin- 
cipatum. Nam ad litteram quidem pre cibis omni- 
bus cor hominis confirmat panis, et vinum Letifi- 
cat, Sic itaque corpus et sanguinem suum sumenda 
proposuit, ut sensus in uno foveretur ; in altero fides 
sedificaretur. Fovetur enim sensus in uno, dum so- 
lita tantum et consueta prospicit : zedificatur fides in 
altero, dum oculo carnis vidente aliud exterius, ocu- 
lus cordis aliud sensit et reveretur interius. Aliud 
enim latet, aliud patet. Posuit enim tenebras latibu- 
lum suum (Psal. xviu, 12). Quemadmodum enim 
species illie videntur, quorum res vel substantize ibi 
esse non Creduntur ; sie res veraciter et substantia- 
liter creditur, cujus species non cernitur. Videtur 
enim species panis et vini; et substantia ponis et 
vini non creditur. Creditur autem substantia cor- 
poris et sanguinis Christi; et tanem species non 
cernitur, Proponitur igitur species panis et vini, ut 
doceatur plena et perfecta esse refectio in sumptione 
61 A corporis et sanguinis Christi, plena refectio 
cibi et potus. Cibi autem et potus substantis& princi- 
pales sunt panis et vinum. 

15. Cum autem unum sit Sacramentum, tria ibi 
discreia proponuntur, scilicet species visibilis, veri- 
tas corporis, et virlus gratie spiritualis. Aliud est 
species visibilis, quee visibiliter cernitur : aliud ve- 
ritas corporis qua sub visibili specie invisibiliter 
creditur : atque aliud gratia spiritualis, que cum 
corpore el sanguine visibiliter et spiritualiter per- 
cipitur a solis digne communicantibus, Tria quippe 
in Sacramento altaris attendere debes : speciem pa- 


Usque ad speciem panis sensus perlingit exterior : 
ad veritatem carnis, fides interior : ad virtutem gra- 
ti: spiritualis, charitas superior. Speciem panis ro- 
dit aliquando sorex parvissimus: christianus [suppl. 
veritatem] recipit etiam pessimus : virtutem gratie 
spiritualis nonnisi prsedestinatus recipit. Quod ita- 
que videmus, species est panis et vini. Quod autem 
sub specie illa credimus, verum corpus est et verus 
Christi sanguis, quod pependit in cruce, et qui fluxit 
de latere. Comeslio itaque sacramentalis, quantum 
ad visibilem speciem, et quantum ad corporis Cliris- 
sti veritatem, conveuit bonis et malis communiter. 
Sed est alia comestio, sicut jam diximus, bonorum 
solummodo, que per Dei gratiam, et per finem ex 


B ailectione operanlem vitz meritum efficit, et affe- 


ctus mentium in cordibus percipientium vel mini- 
strantium, intercedente spirituali et subtiliori qua- 
dam unione capitis et membrorum. Unde est illud : 
& Ut nobis fiat corpus et sanguis Filii tui, » Nobis, 
inquit, fiat. Fit enim procul dubio corpus Domini 
in mensa altaris semper, cum solemue illud celebra- 
tur mysterium ritu debito : sed nonsemper eis fit, per 
quos fit. Unde illud item in Canoue : « Ut quoquot ex 
hac altaris participatione Sacramentum Filii tui 
sumpserimus, omni benedictione ecelesti et gratia 
repleamur (ex Canone Misse). » Non enim omnes 
qui corpus Domini sumunt ex participatione altaris, 
spiritualiter illa benedictione coelesti et gratia re- 


Ὁ plentur : Unde est illud, « Ut quod temporaliter geri- 


mus, &ternis gaudiis consequamur : » item, « Ut que 
visibilibus mysteriis sumenda percepimus, invisi- 
bili consequamur effectu (in Orat. commun ) : » 
et multa in hunc modum. 

16. Hoc itaque Sacramentum ab seterna reposi- 
tum, diabolo celatum. Prophetis revelatum, sollici- 
tudini vestre creditum, debita est gratiarum actione 
prosequendum. O sacrum, o coeleste ministerium 
vestrum, laudabile desiderium, insigne spectaculum, 
solemne miraculum ! Deus qui mirabilis est in om- 
nibus, se ipso certe mirabilior quantum ad vos 
ostenditur, dum mirabiliora per vos operatur. Quid 
plura ? Sacerdotes Dei, benedicite Domino, digna Deo 
satagentes, ne vobis fiat in ruinam, quod digne su- 
mentibus provisum est ad medelam. Sacerdotes Dei 
non immerito vos dixerim, si vixeritis sacerdotaliter 
in domo Domini. Non enim provenit dignitas in hoc 
nomine, quod est Sacerdos. Non, inquam, ex ι:0- 
mine, sed ex virtute ; conversalione, non officio ; 
merito, non vocabulo ; sanctitate, non ministerio, 
Unde scriptura dicit: « Sacerdotales viros qusri- 
mus, qui plures habemus sacerdotes. » Plures, in- 
quam, numero, non merito; simulatione, non fide, 
specie, non virtute ; commixtione corporali, non vin- 
culo spirituali; carnis adjunctione, non cordis uni- 
tate. Sunt enim lotis manibus, tamen illotis operi- 
bus cruenta conscientia ad divina acgedunt sacri- 
ficia : comedunt sine timore et sine reverentia car- 
nes Agni, qui przesidet in ccelo, sicut carnes quee ven- 


991 


SERMO IN NATIVITATE S. JOANNIS BA PTIST A. 992 


duntur in furo. Non sicut. sacerdotes assistunt. 1n A offendistis. Dies eiim Doini(i sicut. fur ita. veniet 


altario, sed sicut carnifices in m?cello. Grave igitur 
pondus, egrave est periculum istius honoris. Gradus 
quippe iste gradus casuális e:t, gradus jndicialis est, 
pisi meritis illustretur dignitas unctionis, nobilitate 
morun, exercitatione virtutum, et instautia bonorum 
operum. Fodite igitur, charissimi, domesticos parie- 
tes, id est, porite corda vestra super vias vestras. 
Satagile. οὐδε: pote-tis, redimere «ito in. quibus 


(1 Thess. v, 2). Sicut. enim nihil certius morte, ita 
hora mortis nihil incertius : quod ut dignum est, 
pensate ; et ad pensandum circumspectius invigilate, 
Deo quidem erit ad gloriam, Angelis ad lztitium, 
subditis vestris odor ad vitam, vobis autem ad co- 
ronam. In quo Chiistus et christos suos cxaudir. 
dignetur, mi'ist: ando auxilium gratie suce, qui vivit 
εἰ regnat pec omuia secula sieculosum,. Ames, 








SERMO IN NATIVITATE S. JOANNIS BAPTIST JE 


DE DECEM PRIVILEGIIS EJUS. 





623 llic sermo recenselur inter opera Petri Damiani, tribuiturque Nicolao Clarce- Vallensi in Biblio- 
theca Patrum Cisterciensium (in. qua que desunt, uncinis hic inclusimus) et in codicibus manuscriptis. 
Sed huic obstare videtur, quod Auctor num. 5 dicit, suo tempore solius Christi et S. Joannis Nativitalis 
festivitatem in Ecclesia receptam : cum tamen bx S. Dernardi epist, 86. tum etiam ex epist. 11V. «2 Ca- 
nonicos Lugdunenses, constet, Lunc temporis B. Marie Nativitatem fuisse solemnem; imo ipse Nicolaus pro 
ea sermonem habeat. Nisi fortequis dicat, illud dc universali el antiquiori more seu ritu intelligendum essc. 





1. Hodie, dilectissimi, dies nobis illuxit insiguis, p eta superiorum eclorum cardine Domini fortitudo 


et tanto diebus cseteris sanctior, quanto sanctiorem 
horninem terris effudit. In hacsiquidem die natus est 
sanctorum splendor, justorum gloria, letitia Ange- 
lorum, excelleutissimus homo consanguineus Chri- 
sli, amicus sponsi, sponse pra»parator. Unus est, οἱ 
similem non habet, qui choris iusertus angelicis, 
sublimioris corone titulis universitatis humane 
transceuditascensum. Denique, Inter natos mulierum 
non surrexit major Joanne Baptista (Mat. x1, 11). 
Felix homo, qui feliciter celorum perambulans offi- 
cinas, cursu felicissimo sequitur Redemptorem ; nec 
alicujus precluditur fastigio dignitatis, quem summe 
felicitatis immensitas largius irroravit. Lietantur An- 
geli, et utriusque nature numerositas admiratur ho- 
minem sic ingressum abyssum luminis et intra iu- 
terna divinitalis absorptum, ut ipsam reverberet 
aciem angelici puritatis. Eleventur omnes, et meri- 
torum prerogativis ante consistorium majestatis ex- 
sultent ; non erit tamen qui ad beati Joannis Bapti- 
8.85 privilegium audeat aspirare. Age, jam aggredia- 
mur ingredi virtutum insignia, qus Deus majestatis 
in amico suo gloriosa cumulatione signavit. Sic enim 
ab ortu vite sug usque ad occasum conversatus est 
cum bominibus, ut forma vite, morum inf rmatio 
habeatur. Et licet hujus sermonis aurea mon rutilet 
pulchritudo, tentabimus tamen rerum veritatem 
qualicunque stilo perstringere, illud sapientis atten- 
dentes : Prudentibus viris non placere phalerata, sed 
fortia. 

2. Primus euim honor est gloria in annuntia- 
tione. Non est dissimulanti silentio. transeundum; 
quam solemni gloriticatione pueri hujus in hunc 
mundum nuntiatur ingressus. Adest angelus Gabriel, 


descendens, stat ἃ dextris altaris incensi. Nec quili 
bet angelus, sed ille sublimior, qui beate Virgini 
nuntium attulit singulare, etiam electus est ut nun- 
liaret militem, qui Regem nuntiare debebat. Astat 
Sacrerdos sacerdotalibus indutus, et multiplici vesti- 
mentorum varietate coelestium sacramentorum prae- 
figurans imaginem, purgationem peccatorum my- 
stici sanguinis aspersione designat. Consistit coram 
arca foederis, ante testamenti tabulas, et urnam au- 
ream hsbentem, manna, virgam Aaron, Cheru- 
bim et propitia'orium, solemniter infulatus, vul- 
tui Dei, glorie majestatis, rerum omnium Domino 
vota percelebrat. Dies instat solemnis, et csle- 
ris diebus multitudini Judeorum celebrior, Do- 
mini precipientis attestatione sublimis, sane speet*- 
bil s et festiva ; iu qua sola soli Pontitici licebat in- 
troire in Sancta sanctcrum, et asper, ine multiform 
summzie divinitatis iram refrigerare. Convenitur vn- 
dique in sanctam civitatem, et populorum turba fre- 
quentior cumulat materiam gaudiorum. Inter que 
sacra consistens Archanszelus: Ne timeas, inquit, 
Zacharia, quia nascetur tibi filius (Luc. 1, A3), pa- 
rentum gaudium, nobilitas generis, orbis exemplum, 
finis Legis, Evangelii principium, mortis expulsio, 
janua vite, decns hominum, conversationis splen- 
dor, omnis justitie principatus. Et ne  diífusiori 
tractatu rerum excellentiam confundamus, nascentis 
οἱ conversantis integrites in Libris evangelicis ple- 
nius assignatur. Considera nuntiantis sublimitatem, 
62 6 loci dignitatem, diei reverentiam ; et tnnc io- 
telligere poteris quam superexcellenti gloria Joan- 
nis Baptiste genitura predicetur. Salva igitur Re- 
demptoris reverentia (quia non derogamus Regi, si 


993 


: SERMO IN NATIVITATE S. JOANNIS BAPTISTE. 


994 


Regis militem lionoramus), cum ille Dominus, hic A Domino, quem angelus nuntiat, sanctificat Deus, 


servus; ille Creator, hic creatura, digniori pre- 
monstratione Joannes nuntiatur quam Christus. Chri- 
stus fortassis in thalamo : Joannes in templo, et non 
solum in templo, sed etiam ante Sancta sanctorum; 
et insigni die solemuitalis eerum ; Joannes ab eodem 
archangelo, in loco digniori, tempore  sanctiori, 
apertiori miraculo praedicatur. Recole Isaac ab Àu- 
gelis nuntiatum (Gen. xvii, 10) ; Samson per Au- 
gelum praedicatum (Judic. xum,3), et universa 
Nazareorum sectam conspice; οἱ solum Baypusltam, 
tam ia hoc, quam ia aliis invenies diguiorem. 

9. Secundus honor est sanctificatio in utero 18 - 
tris. Quicunque de massa prevaricante mundum 
ingredimur, longam restem originalis peccati nobis- 
cum trahimus. Solus ille qui peccatum non fecil, 
excipitur, quem virginalis uteri thalamus ignorantis 
virum terris effudit. Longe quippe aliter quam nos 
et dissimili modo conceptus est, Spiritu sancto tota 
majestate Virginem inundante, superans usum car- 
nis, nature ordinem, viri commixtionem. Sic 
quippe decebit ut peccatum nesciret, qui peccatum 
tollebat ; similitudinem carnis peccati susciperet, non 
autem carnem peccat. Cum igitur omnes in iniqui- 
tatibus concepti siot, neminem unquam mortalium 
ialra materna viscera sanctificatum legimus, prster 
Jeremiam, οἱ Joannem Baptistam, Quanquam et de 
singulari Virgine nulla sit ambiguitas, quin ipsa ma- 
ternis cireumsepta visceribus, sublimiori sanclifica- 
tionis genere mundata sit, utpote sanctuarium illud, 
in quo Deus ct Dei Filius carnem fuerat susceptu- 
rus. Sed longe minor Jeremis sanctificatio, quam 
Joannis. Ille quidem in utero matris sanctificatus, 
hic Spiritu sancto repletus fuisse cognoscitur. Multo 
quippe excellentius est Spiritu sancto repleri, quain 
sanctificari. Ibi enim sanctificatio emundationem : 
bic repletio inundationem signat. Denique οἱ Àpo- 
stoli, qui manibus suis tractaverunt de Verbo vite, 
eum Spiritum sanctum aecepissent de Salvatoris 
afflatu, vix quinquagesimo a resurrectione die ad 
illum gradum potuerunt pervenire, ut diceretur de 
cis : Repleti sunt omnes Spiritu sancto (Act. n, 4). 
Et licet Spiritus sanctus largiori tunc munere cre- 
dentium corda repleverit, hoc tamen Joannes legi- 
tur in utero assecutus, quod apostolica celsitudo 
tandem longiori promissione meruit obtinere. At- 
tende, obsecro, diligenter, quam orJinata disposi- 
tione Spiritus ille multiplex Jeremiam  sanctificat, 
Joannem replet, et superveuil in Mariam. Et Jer.- 
mie quidem admiranda sanctificatio; quia elsi in 
peccato conceptus est , nascitur tamen sine peccato. 
Ante enim quam exiret de ventre, sanctificatus est. 
Nec poterat nasci non sanctus, qui inutero matris 
erat sanctificatus (Jer. r, 3). Mira res, et retro 
transartis seculis inaudita, hominem couceptum 
in peccatis, nasci sine peecato! Joannem vero longe 
gloriosior virtus implevit, qui et sanctificatus est a 
peccato, οἱ ita dominante Spiritu superfusus, ut el 
purgalus exeat, οἱ repletus. Vere magnus coram 


Spiritus replet, viti commendat. Ineffabiliori enim 
modo supervenit in Virginem, quam tota 627 ui- 
vinita.is plenitudo sine mensure discretione perfu- 
dit, ut tolum caperet qui fecil totum, uL non solum 
ἃ peccatis. abluta, οἱ repleta Spiritu sancto, sed et 
de S,iritu sincto concepisse credatur : quia quod in 
ea natum est, de Spiritu sancto, est (Matth. 1, 20). 
Inde est quod singulari prierogativa fides catholica 
Fiiium Dci natum de Virgiae, c;uceptum de Spiritu 
sancto confitetur, ut. diviuitatis el humanitatis indi- 
visibilis adunata connexio vocabulorum indifferentia 
designetur. Vides ergo quam remotiori privilegio 
speciosus forma pre filiis hominum, a filiis homi- 
num in concipiendo discretus sit. Ili etenim de pec- 
calis et in peccatis concepti sunt : hic in Spiritu et 
de Spiritu sanctio concipitur. H&c sane dicla sint de 
conceptione Joannis. Sed si in aliquod sanctorum 
auctoritatibus videntur obviare, volumus ut sine 
omni excusationum vel defensionum patrocinio sub- 
ruantur. 

4. Tertius honor est. Excellentia in exsultatione. 
À seculo.non est auditum, quod quis exsultaverit 
in utero matris, cuin lic in gaudio exsullasse lega- 
tur. Prorsus obstupenla dignatio, puerum vix con- 
ceptum, in molum «cxsullationis erumpere, eique 
gratanter occurrere se:vitio dulciori, quem virgi- 
nali substantie prsesensit infusum. Beata anima, 
qu& in via pcccatorum non stetit, sed secretiori 89- 
mita de ccele.tibus ofücinis egrediens, in;uditüe gia- 
tulationis est sortita dulcedinem ! Felix Eizabelh, 
ad quam properat Mater Salvatoris,quam salutatoriis 
obsequiis ccelorum i.i p»ratrix [impertit an iinpetit] ? 
Sed puer multo felicior, qui salutantlis majestateu 
agnoscens, intra viscerum tenebrosa volumina gaudio 
gaudet, quia vim tam beate salutaiionis attendit. 
Et factum est, inquit, u£ audivit salutationem Muri 
Elizabeth, exsultavit in gaudio infans in uteroejus. 
Ascendit cum festinatione Virgo iu domum Zaclha- 
ri& ad salutandam Elisabeth, portans iu utero Fi- 
lium Dei, Regem gloiie, Dominu majestatis. Oc- 
currit Elisabeth, et antique sterilitatis carens oppru- 
briis, amicum sponsi, preconem Verbi felicissimo 
ventre deportat. Junguntur amplexus, veuitur ad 
oscula, et copulantur felices uteri : Regem οἱ niilie 
lem nonnisi duo tenerrimi parietes abjungunt. Quid 
mirum, si miratur puer ei exsultat a tactu tam 
proxime divinitatis οἱ afflatu? Poteratne vacare a 
quocunque miraculo, cui presens erat Regis pre- 
sentia, regnantis Mater, mundi Redemptor? Quid 
quod non semel tam sanctorum amplexuum fuit ce- 
lebrata conjunctio? Mansit autem Maria cum illa 
quasi tribus mensibus, ait Evangelista (Luc. 1, 41, 56) 
Tanto tempore manet cum Elisabeth virginalis inte- 
gritas, et nunc dulciori eloquio, nuuc leliciori am- 
plexu Joannem puerum consecrat et insiguit. [Et 
fortassis usque ad diem nativitatis ejus gloriosa 


. Virgo cum cognala morata est, donec puerum ua- 


tum sinu beatissimo confoveret: && uno pariete re- 


90» 
moto propinquiorem redderet pr&sentice Creatoris. 
Facile autem hoc ex Evangelii conjectura liquet, 
quit jam sex menses ἃ conceplione Joannis deflu- 
xerant, cum ad Virginem Archangelus missus est, 
qui renovationem mundi pudori virgineo nova salu» 
tatione portavit. χη Virgo festinavit ad Elisa- 
beth, et tribus mensibus cognate digna:ur visitare 
hospitium, donec noni mensis fine concluso, nativi- 
tas immineret Patriarchze.. Alii. qui librum justo- 
rum diligentioribus oculis iuspexerunt, sc vidisso 
testantur quod ipsa Dei Genitrix felicem puerum 
primo de terra levavit, οἱ cognatee partum omni 
prosecuta est servitute. Quocunque autem modo 
rei hujus veritatis decernatur, illud] pro certo certum 
est, quia non parum contulit puero nascituro tam 
felix οἱ morosum intemerata Virginis consor-z 
tium. 

5. Quartus honor Jounnis est Gaudium in nativi- 
tate. Erubesco, Lucifer, qui mane oriebaris, et co- 
natuum tuorum frustratus [al. fractis] impulsibus, 
tandem intellige quia in novissimis diebus tanquam 
perdix  stultissimus remanebis. Machinationibus 
tuis factum est ut. humani generis universitas in 
peccatis conciperetur, in tristita nasceretur. Sed 
ecce iste sanctificatur in utero, oritur in gaudio, 
leetitiamque mundo sua nativitate refündit. Ecce ge- 
nu3 armature quod tibi constilueras δὰ victoriam, 
hoc Joanni nascitur ad coronam. Ápprehende arma 
ei scutum, et toto malignitatis tu: spiritu debaccha- 
re : 693 neciamen poteris Joannis irrumpere pi- 
vilegium, quod benigna scribentis manus proprio 
charactere consignavit. Multum deceptus, multum 
delusus es. ἀπ ignoras quod tibi vir bellator ab 
adolescentia, et etiam a matris ventre consurgit? 
Nescis quia a diebus istis regnum ooclorum vim 
patitur, et violenti rapiunt. illud ? (Matth. x1, 12.) 
Àu oblitus es, quod iste mittitur parare plebem 
perfectam Domino ? (Luc. 1, 47.) [ntuere ordinem re- 
rum, et ab ipsius couceptionis sum initiis invenies 
hune validiori conamine (uam fortitudinem irru- 
pisse. Tu fecisti ut fratricida Cain, qui primus na- 
tus est, pollutus et obvolutus exiret, et originalis 
peccali respergeretur infamia. Hanc excepit orbis 
exterritus, et humani generis subsecuta nativitas, 
ad infinite tristitie cumulum transmigravit. Nativi- 
tas autem Joannis hujus in gaudium est, et so- 
lemnitatem preclaram. Lzetatur orbis, et per qua- 
tuor mundi climata cireumsonat gloriose festivita- 
lis instantia, ipsis etiam c«lis celebris οἱ famosa. 
Quis, putas, puer iste crit? (Ibid. 66.) Amicus 
sponsi, inimicus sihi, te ipso potentior. Consideran- 
dum etiam quanta dignitate priepolleat nativitatis 
hujus celebranda devotio, quantamque gratiam in 
ocnlis Eccles: poterit invenire. Nullius hominis 
nativitatem preter solius Dei in auctoritatis arcem 
recepit Ecclesia, hujus istius exceptione servata. 
Novit enim quia melior est dies mortis die nativi- 
tatis. (Eccl. vii, 2), οἱ quod ortus hominum tristi- 
Hia comitetur. Inde est qucd diem mortis marty- 


SERMO IN NATIVITATE S. JOANNIS BAPTISTE. 


996 


rum, non nativitatis solemnizat Ecelesia : mortem 
tamen eorum, natalitiorum nomine nominans, qui- 
bus factus est de morte natalis. Tunc enim  ceepe- 
runt de morte nasci ad vitam, cum vitam deposne- 
runt pro. vila, Hujus vero nativitatem sponsa Chri- 
sti tanto securius benevolentissima dignatione su- 
scepit, quanto singularius eam veritatis evangelicze 
irrefragabilis commendat auctoritas. 

6. Quintus honor est Singularitas in conversione 
ei conversatione. Intra teneritudinem annorum bea- 
tus iste puer ad eremum Spiritu ducente deductus 
est : nec obstitit eetatis infirmitas, quam majestas 
Domini fecundabat. Spiritus enim sanctus non at- 
tendit sexuum differentiam, fragilitatem corporum, 
temporum annositatem : sed quemcunque, et quan- 
docunque, et quomodo vult dignantissima replet 
benignitate. Relinquit Joannes mundum, homines 
fugit, patriam nescit, parentes aspernatur, et in so- 
lius Divinitatis apicem defigit obtutus. Mira rerum 
con«ersio, hominem vix mundum ingressum, mundi 
fugere gloriam ; et ssculi cupiditates non solum 
oblivisci, sed nescire, perpetuumque cum divinitate 
habere consortium | Recessus montium silvarum ap- 
fractus οἱ vallium subterjacens vastitas puero p&- 
triarche, quando nox coegerat, domicilia prebue- 
runt. Non mihi opponatur Jeremias, nec predican- 
tis pueriti: virtus audeat obviare; quia si ille con- 
secratur in prophetam, hic in plus quam prophetam. 
Et licet ille populo futura predicat, non tamen con- 


Ὁ versationis humans declinat aspectus. Joannes au- 


tem :etatis supergressus infantiam, et nobilioris ge- 
neris generositatem oblitus, soli vacat Divinitati, fa- 
ctus forma vitee, monachorum propositum, anacho- 
retarum principium, totius religionis assertio. Ecce 
hrec quidem pro conversione. Porro quanta sublimi- 
tasin conversatione fuerit, non est eurrenlis lin- 
gus volubilitate disserendum, sed evangelicse digni- 
tatis comprobandum eloquio. Joannes, inquit, ha- 
bebatvestimentum de pilis camelorum, et xonampe- 
liíceam circa lumbos ejus; esca autem ejus erat locu- 
δία οἱ mel silvestre (Matth. 11, 4). Ecce qui mollibus 
vestiuntur, (n domibus regum sunt (Matth. x1,8).Bi- 
gida vestis, et durissimis hispiditatibus contexta, 
rigore squalifero corpus afficit Patriarchae, earnem- 
que tenerrimam immatura districtio discipliuz feri- 
tale coarctat, teneros arius οἱ sacratiori spiritu su 
perfusos continue quassat longitudo martyrii. Cibus 
antem ejus qualis crat? Non qusruntur perdices, 
phasiani, scu alie aves; non per totam curritut 
regionem, ut patriarchalis stomachus impleatur : 
erat esca ejus locusta et. mel silvestre. Coeli rore 
pascitur, οἱ animalis vilissimi satiatur edulio, pk 
hilque coctum accepit jejunantis austeritas. Casti- 
gato ventri et diuturna maceratione distento ignoü 
fuit varietas ferculorum, nec introivit in os eis 
quod gulam alliccret, suffarciret, ὦ 3 9 ventrem, sto 
macho blendiretur. Elias comedit carnes, et si quid 
alind apponebatur, eum gratiarum actione peree- 
pit (ΠῚ Reg. ἈΝ, 6) : ncc a'iquem legimus ex ilb 


997 


veteri officina ad legis hujus aspirasse fastigium. 
Vestis aspera, cibus tenuis, meus devota, profecto 
perfectum consecrant Patriarcham. 

7. Sextus honor est Novitas in praedicatione. Hic 
volo ut intendat charitas vestra, quia paulo subtilius 
ordiendum materis precipit magnitudo. Post pecca- 
tum Ade, acillius diluvii vastationem solemnem, 
electa est justorum infinita prope pluralitas, cum 
quibus Deus facie ad faciem locutus fuisse digno- 
scitur. Transfertur Enoch, eligitur Noe, vocatur 
Abrabam, Ieaac diligitur, Jacob Deum facie ad fa- 
ciem contemplatur, Joseph salvator mundi vocatur : 
nec tamen in sermone Dei ad illos, vel illorum ad 
liomines, fit aliqua mentio de regni coelestis perpe- 
lua mansione. Moyses assumitur in ducem populo 
Judseorum, Pharaoni in Deum constituitur : facit 
Deus per ipsum in /Egypto magnalia, mirabilia in 
terra. Cham, terribilia.in mari Rubro. Ascendit 
Moyses in caliginem, in qua erat Deus, et datur ei 
in monte multiplex preceptorum auctoritas ; loqui- 
tur cum Deo, quasi homo ad vicinum suum ; non 
est occultatum a Moyse, quod fecit Deus in occulto, 
et gloriosum nomen Adonai, quod omnibus fuerat 
obvelatum, ei revelatur : sed in his omnibus regni 
ccelorum memoria, nec nominatur, nec auditur. 
Astat Aaron summus sacerdos potentis virgi gesta- 
rius, unctus et delibutus coelestium saerariorium 
unelüione : succedit Josue, et omnis illa Judicum mul- 
titudo ; nec est vel ulla tenuis mentio regni ccelestis. 
Invenit Dominus David virum sanctum secundum 
cor suum, Salomonem filium ejus sapientia cumulat 
singulari, οἱ omnem illum prophetalem chorum Spi- 
ritus sanctus ordinat et infundit : et nihil de ccele- 
stia regni gloria prophetatur. Claudit Elias ccelum 
anuis tribus, et mensibus sex (II] Reg. 1 ; Jàc. v, 
17). Eliseeus etiam mortuus mortuum vite restituit 
(1V Reg. xim, 21), et ab his nec vel ulla sein- 
tilla beata mansionis elucet, Quid plura Ὁ a priuci- 
pio mundi usque ad Joannem universitatis humange 
electionem recollige, nec in sermone vel opere illius 
sanctuarii poteris reperire dulcedinem. 

8. Veni ergo ad Joannem, ei audi vocem exsulta- 
tionis, vocem novitatis, vocem lztitie, verbum mi- 
sericordie, sermonem glorie, largitatem gratis, 
quod celaverat Deus, tacuerat angelus, latuerat Pa- 
triarchas, Propheta nescierant. Panitentiam, inquit 
agite, appropinquavit enim regnum calorum (Matth. 
in, 2). Verbum poenitentise dulce et gloriosum, ver- 
bum regni coelorum lztum et adorandum, illi soli 
primo conveniens, qui primus novi Testamenti fun- 
damenta posuit. Hzc est vox, de qua maximus ille 
contemplalor ccelestium visionum in hsec verba pro- 
sequitur: Et vor primaquam audivi, sicut citharc- 
dorum citharisantium in citharis suis (Apoc. xiv,2). 
A diebus Adze usque Joannem, organum nostrum 
versum est in vocem flentium : quia peccatorum 
frequentia, nec poenitentia: locus, duplex erat de- 
plorandi materia. Occidis ? occidi juberis. Sabbato 
ligua colligis ? lapidari juberis ; et ille cui proprium 


SERMO IN NATIVITATR S. JOANNIS BAPTIST/E 


998 


est misereri semper et parcere, nisi ferire non novit. 
Dederat quippe eis precepta non bona praeceptorum 
dator, et justificaliones in quibus vivere non pos- 
sent (Exech. xx, 25) Hoc est quod justus miratur, 
dicens : Ubi sunt misericordie tue antique, Domine? 
(Psal. txxxvin, 50.) Joannes natus ostendit. medi- 
camentum vulneri, peccato poenitentiam, iniquitali 
veniam. Hxc est prima vox, quam vox clamantis in 
deserto proposuit, et vox turturis audita est in terra 
nostra (Cant. n, 129). Extunc misit in os nostrum 
canticum novum, carmen Deo nostro, et resonat in 
ore nostro gratiarum actio, eL vox laudis. Super- 
exaltat misericordia judicium, peccatoribus parci- 
tur, regnat pielas, justitia dissimulatur, et mise- 
rendi, non feriendi qusrit occasionem misericors 
et miserator Dominus. Citharizant ergo in citharis 
suis qui voluptatis effluxionem penitentie restri- 
ctione reverberant, et de profunda peccatorum vo- 
ragine respirantes, Pharaone submerso, cantant in 
viis Domini, quoniam magna est gloria Domini. 

9. Septimus honor est Dignilas in baptismate. 
Singularis prorsus humilitas | Verbum caro factum 
est, et in perfectum virum egrediens, relicta homi- 
num universitate 68 Joannem querit, Joannem 
desiderat, ad Joannem venit. Terribilis in consiliis 
Deus super filios hominum (Psal. Lxv, 0), portans- 
que omuia verbo virtutis sue, purgationem pecca- 
torum faciens (Hebr. 1, 3), venit a Galilea in Jor- 
danem ad Joannem, ut baptizaretur ab eo. Stupet 


C Joannes, et timore concutitur, ac Patriarcham infi- 


nitus horror insiluit. Ego, inquit, a £e debeo bapti- 
sari, et tuvenis ad me ἢ DiciteiSalvator: sine modo; 
sicenim decet nos implere omnem justitiam (Matth. 
τι, 14, 15). Acquiescunt utrique salutaribus moni- 
tis ; et accingit se Joannes ad baptizandum, ad su- 
scipiendum Dominum, Regem Angelorum. Exuitur 
vestimentis suis Rex glorie, splendor luminis, οἱ 
figura substantie Dei. Joannis manibus alrectatur 
caro illa sumpta de Virgine, candidiorique derivata 
materia nudatur in flumine, felicis Baptiste mani- 
bus infundenda. Descendunt Angeli, et colorum 
agmina. tota reverentia cuPrunt ad Creatorem. Ba- 
ptizantem et baptizatum numina dominantia cir- 
cumcingunt. lofundit aquam eapiti Creatoris crea- 
tura nobilior, et Dei verticem mortalis dextera con- 
trectat et contingit. Pavet coelum, stupet terra, Jor- 
danis arridet, mirantur Angeli Dominum .sabaoth 
inter manus baptizantis concludi. Quid est, Joannes? 
quem Cherubim et Seraphim vix audent aspicere, 
tu nudum tenere presumis ? Hic est in quem Angeli 
desiderant prospicere, cui Sancius, sanctus, san- 
etus, sublimi melodiarum organo beate civitatis 
conventus ingeminant ; qui solus inhabitat lucem 
inaccessibilem, Dominus virtutum, Deus scientiarum, 
misericordiarum Pater : et tu non metuis ? Tibi da- 
tum est quod omnibus negatum est, baptizare eum 
qui baptizat omnes .in Spiritu sancto et igne, virgi- 
nemque Virginis Filium virgineis manibus irrigare 
[αἱ. irrorare]. Totas obstupeo, beptizantem, bomi- 


999 


neinque Deum revereor, magistrum dignantem ad- 
miror, vereor digeatiouem, οἱ hominem video vio- 
lentiam ipsis eeelis. ioferre.. Porro illud. quile est, 
quod in isto baptismate. terminatur lex, finem. acei- 
pit propheti*, et emnis. illa sacrificiorum niultiiuuo 
propuisatur et. pellitur ? Hie incipit eb. stabilitur 
novi& regeuerationis. purgalio periuranda, et iu 
uuam baptismatis forman l-galium. trauscu.l dis- 
pendia figurarum. Ad ablutionem enim aqua. οἱ 
iunovationem spiritus, sepelitur. hircorum Οἱ vitu- 
lorum sanguinolenta congeries, et pecealoribus id 
Judieis relinquimus, illud Davidicum attendentes 
holocuustum | el pro peccato non postulasti (Psal, 
XXXIX, 7). 

10. Oetavus honor et Priua revelatio de Trini- 
tale. A crealione eceli et terrae usque ad hunc locum 
nuuquam Triuiias manifeste hominibus apparuit, 
sed rerum ac vocum involucris invoiuta fuit «auta 
claritatis &tcernitas. Denique creationem — hominis 
Creator rerum summa dignitate commendaus : Fa- 
ciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitu- 
nem nostram (Gen. 1, 26). Reverenduim revera pri- 
vilegiuin, nec ulli traditum creature ! Creatur illa 
sublimior numerositas Angelorum, οἱ elementorum 
omnium ordinatur variata. connexio : sed Omuipo- 
tentis praesentia tantum opus taciturnitate alia pro- 
speciat. Ut vero venitur ad hominem, et nobilis 
creatura creari dispouitur ; accingit. se lrinitas ad 
creandum, et consilium accipit Sapientia, ut crea- 
ture dignitas Creatoris privilegio clara esse mo.- 
siretur. [Nec ibi tamen satis aperte divine  maje- 
statis illuxere vocabula, cum ad Augelos obsequen- 
tes quidam referant dominici sermonis oraculum. 
Vel si minus hoc cautum est, signa pluralitatis abs- 
que nominum differentia predicantur (al. signata 
pluralitas... predicatum).] Abraham tres vidit, et 
unum adoravit : sed ibi Scripture sacra reverentia 
nunc mixtim, nunc separatim claudit eloquium, ul 
modo dominum, niodo viros placeat appellare. [Ju- 
d&ei tamen hic magnam texunt reprehensionis para- 
bolain, tres Angelos ἃ Domino missos asserentes ; 
uuum δὰ nitivitatem Isaac pre:dicendam, duos .d 
subvertendum Sodomaun dclegatos : illum vero, cuin 
quo justus loquitur, dicens, Domine, si inveni gra 
tiam inoculis Luis (Gen. xvii, xix), prophetali spiritu 
coguovisse somuiant, nalivilatis. [saac venisse pra- 
couem. Illum adorat Abrahaui, sicut Bersabee Dasid 
regem, sociisque e,us propler ipsius reveircutiam 
indefessus assistit. Un.ie ct nonnisi duo in subv. r- 
sione civitatum infidelium numerantur, illo suj.c- 
riori jam reve,so, qui nativitatein [saac 1 d. li devo- 
tione compleverat. 68 8 Tres enim viii Saram. v.- 
cari praipiunt, seJ unus est, qui promissionis iu- 
speraue manilestat arcanum, llec Judei, et qui 
magis elegerunt judaizare quam credere.| δια ut 
breviter concladamus, omnis illa Patriarcharum 
sive Prophetarum societas, uyllam vel in sermoui- 
' bus, vel in rebus de Patre οἱ Filio ct SLiritu. sancto 
: aperte legitur. fecisse mentionem, Y.ui eigo, οἱ iu- 


SERMO IN NATIVITATE S. JOANNIS BAPTISTAE. 


1000 


A ere filium Zacharie, Deum et hominem propriis 


manibus conlingeutem ; et vide, auia coeli aperiun- 
tur ibi, el deseendit Spiritus sanctus corporali sie- 
cie sicul columba in Christum, et vox Patris auditi 
(SU: FHlicest filius meus dilectus (Matth. m, 16, 47. 
Vides quia ad sacratissimorum nominum novitate 
eodlorüm pa:atua reserantur. Pater auditur in νος: 
Filius bajiizatur in. flumine : Spiritus sanctus de- 
monstratur in columbae specie. Adest Joannes totius 
medius Trinitatis, gloriosumque Bapustam | signaut 
induisse substanti& aperta vocabula : nomenque 
Trinitatis prioribus sreculis obvelatum, absque to- 
tius velaminis obumbraüione rel.cet, Domine, quis 
est iste, quia innotuisti ei ! 

11. Nonus honor est Testimouium Veritatis. Audi 
quid de isto veritas testetur. Cum audisset Joannes 
in vinculis opera Christi, misit ad eum | discipulos 
$u08, Οἱ responsum est cis : Ceci vident, et csetera 
quie evangclicg veritatis copiosa prosequitur narra- 
tio. Recedentibus autem nuutiis ( ne forte in. eorum 
presentia adulationem redolere videretur), «ceyil 
Jesus dicere de Juaune : Quid existis in desertum 
videre ? arundinem vento agitatam ? O mira testifica- 
tio Redemptoris | Quis iugressus est mundum, et 
mundum vel in aliquo non cognovit ? Quis est quem 
veutosa felicitas, vel adversitas turbida, vcl cujus- 
libet peceati aura tenuior non inflexit ? ad extre- 
mum subinfert quod terram excedat, trauseat ce- 
lum, ipsum verticem angclice uiguitatis attiugat. 


C Inter natos mulierum, dicit Dominus, non surrezxil 


major Joanne Baptista (Matih. x1, 2-11). Quid vis am- 
plius ? De nullo dici potuit, dicit Augustinus, quod 
dictum est de Joauue. Non oppouas mihi Evangeli- 
slam celeris discipulis magis dilectum, non Apo.t»- 
lorum Priucipem omuibus Apostolis ant-latum ; uon 
Vas electiouis ad coeli tertii secreta translatuin ; («c 
apostelicus splendor audeat occurrere Pricursori : 
quia jam omues isti adolesccntige metas excesserat, 
cu:u ἃ Veritate prolaiun est, Infer. natos, ew. Ca 
sid. ra mansiones r «gui, et universum ordinem h.- 
mang generationis ci: cumvola, solumque Joannem 
"lam veleris, quam novi Testament Pauribus videbis 
esse prepositum vel quatum: tamen super omuü 
benedictus Dcus. 

12. Deciuius honor est assertio matris Ecclesia. 
Texitur ora. chlamycis, ungueutuaique profuscn a 
capite extrema: vesti.nenti fimbriam inuudanter i- 
fundit. !lla enim. matcr et. magistra omnium Ecc 
siarum Ecclesia Romana, cui dictum est, Ego pr 
ic rogavi, uL non defi ciat fides tua (Luc. χα, 33: 
iu uoioreu Joazuis Jzptista? post Sa. vatoris uomxo 
cousecrala est ct. siguata, Dignum namque. era. & 
sententiam spousi spons:e. sequ.re.ur. auctoritas, d 
singulare: amicum ejus. illac proveheret, ubi yri- 
cipatum ipsa eoascen :it.. Electio procul dubio be 
singularis est, iu iila ipsa urue Joannem vind.ei* 
priuatum Ecclesie, quam duo coeli luminaria more 
clarissina conscerarunt. Crucitigitur Peirns, gladu- 
tur Paulus, et diguitas remanet Praecursori, Purye 


1001 


SERMO IN ASSUMPT. B. MARLE. 


1002 


retur Roma multitudine martyrum, totaque subli- A vetore attestante, qui dicit: Ecce mitto angelum 


mitas beato refunditur Patriarche. Joannes ubique 
major, in omnibus singularis, mirabilis super omnes. 
Quis sie.gloriose annuntiatus est? Quis ita speciali- 
ler in utero matris Spiritu sancto legitur fuisse re- 
pletus? Quem legistis intra matris uterum exsul- 
tasse ? Cujus nativitatem vidistis celebrari in Eccle- 
sia Dei? Quis sic eremum concupivit? Quis ita subli- 
miter legitur conversatus? Quis poenitentiam et re- 
gnum colorum primus ostendit? Quis baptizavit 
Regem glorie? Cui se primum Trinitas revelavit? 
Cui testimonium tale perhibuit Veritas? Quem sic 
honoravit Ecclesia ? Vide si non omnia hec ita sin- 
gulariter sint singularia, ut nullus mortalium pr&- 
diclis audeat inhiare. Forsitan, mihi disponis oppo- 
nere, quod sic iste habet propria, ut el esterorum 
sanctorum communia non attingat. Audi ergo. Joan- 
nes patriarcha, imo Patriarcharum finis et caput. 
Joannes propheta, imo plus quam propheta; quia 
quem venientem nuntiavit, digito demonstravit. 
Joannes angelus, sed inter Angelos electus est, Sal- 


meum, qui. praparabit. viam ante faciem meam 
(Matth. xt, 10). Joannes apostolus, sed et Aposto- 
lorum primus et princeps, qui primus fuit homo 
missus a Deo. Joannes evangelista, sed et Evangelii 
primus incisor, priedicans Evangelium regni. Joan- 
nes virgo, imo virginitatis insigne speculum, pudi- 
citi: titulus, castitatis exemplum. Joannes martyr, 
sed martyrum lumen, inter nativitatem mortemque 
Christi constantissimi forma martyrii. Preetereo 
quia vox clamantis in deserto, quia preco Verbi, 
quia Judicis precursor. Illud quoque relinquo quia 
usque ad Joannem Lex et Prophete, quod Joaunes 
ipse est Elias, quod lucerna sit ardens et lucens; 
quod amicus sit sponsi, sponss przparator. Silentio 
transeo quod sic novem ordinibus Angelorum inser- 
tus est, ut etiam ad Serapliim apicem transferatur. 
Verum hoc adeo laboriosi operis est, ut sensus no- 
stri paupertas non sufficiat. Sufficiant hzc ad pre- 
sens quie de Joannis laude dicla suat ad gloriam Re- 
demptoris, qui est benedictus in ssecula. Amen. 





95? ΙΝ ASSUMPTIONE BEATAE MARLE VIRGINIS. 


SERMO. 





Hic sermo, antehac quintus 1nier Bernardi Sermones de Assumptione Dei pare Virginis, in. hunc 


locum rejiciendus visus est ; utpote 


1 ín fnanuscriptis non exstat inter genuinos sancti Patris Sermones. 


sic vero tn editione Lugdunenst annt 1514, in qua tamen inter notas denuo reperitur. Tertium Bernardi 


de Ecclesie Dedicatione sermonem fere imitatur. 





In Evangelium Luca, « IntravitJesus in. quoddam 
castellum, » eic. (Cap. x, vers. 38-42.) 


4. Quod Dominus ac Salvator noster semel et in 
uno loco visibiliter tunc temporis dignatus est ope- 
rari; hoc etiam nunc ubique terrarum in cordibus 
electorum operatur quotidie invisibiliter. Ecce enim 
Evangelio loquente audivimus, quod ἐπ quoddam ca- 
stellum intravit Jesus, et mulier quedam Martha 
nomine excepit illum : et reliqua. Quod est autem 
hoc castellum, nisi cor humanum, quod prius quam 
Dominus ad illud veniat, cupiditatis fossa vallatur, 
muroque obstirationis clauditur, atque in interiori 
latitudine sua. Babylonica turre erigitur? Tria certe 
in omni oppido sunt maxime necessaria : victualia, 
quihus sustententur; munitio, qua protegantur; 
arma, quibus hostibus resistant. Sic ergo et hujus 
castelli incole victum babent, voluptatem corporis, 
etseculi vanitatem, quibus pascuntur. Habent et 
qua leguntur, proprii cordis duritiam; ut. verbi Dei 
sagitlis potentibus vix, aut nunquam penetrari va- 
leant Accincti sunt armis, carnalis scilicet sapien- 
tig argumenlis, quibus contra hostes repugnant. 
Unde scripum est : Filii hujus seculi prudentiores 
filiis lucis in generatione sunt (Luc. xvi, 8). 

PaTRoL. CLXX XIV. 


2. At vero Christo visitante et intrante, castellum 
hoc evertitur, et pro eo novum aliud pulchrum ac 
Spirituale construitur, impleturque quod dicitur : 
Si qua in Christo nova creatura,vetera transierunt, 
et ecce facta sunt omnia nova (II Cor. v, 4'T). Sublata 
quippe cupiditate, expanditur ingens sinus deside- 
rii, ut ad ejus adventum multo magis 6833 anhc- 
let mens ad coelestia, quam prius terrenis incubue- 
rat. Jam ponitur murus continenti, antemurale 


 palientie. Surgit astem hoc opus a fundamento 
fidei, et crescit per dilectionem proximi usque ad 


charitatem Dei, qui est in superiori tabulatu, et in 
propugnaculis ejusdem muri: quia nimirum tunc 
perfecta est virtus continentie, quando in unitate 
fidei cum proximis communiter viventes, non sup- 


D plicii metu, vel humana laudis appetitu, sed solo 


divini amoris obtentu a peccatis nos continemus, 
Vel certe ideo charitas Dei, qua scilicet nos diligit, 
super murum esse videlur, ut pro continenti suo 
pugnare significetur : et quia continentia crebris va- 
lidisque tentatoris ictibus resistere non possit, nisi 
ejus gratia protegatur. ldcirco enim antemurale 
patienti ponitur, ne ad impugnandam continentiam 
facilis diabolo pateat accessus. Qui ergo protegento 


32 


1003 


patientia continenter vivunt, ipsi bene cum Apostolo A 


protestantur et dicunt : Quis nos separabit a. chari- 
tate Christi ? Tribulatio? an angustia? an persecu- 
tio? an fames? an nuditas? an periculum? an gla- 
dius? Vides quam solidus sit continentium murus, 
quos neque mors, neque vita, neque Angeli, neque 
principatus, neque potestates, neque virtutes, neque 
instantia, neque futura, neque fortitudo, neque alLi- 
tudo, neque profundum, neque creatura aliqua po- 
lest. separare a charitate Dei, que est in. Christo 
Jesu (Rom. vin, 35, 38, 39). 

3. Sed jam pulsemus ad ejus porlas, portas scili- 
cet justitie, utaperiantur nobis, ingressique per eas 
videamus intus magua opera Domini, exquisita in 
omnes voluntates ejus. Ibi enim operante ipso con- 
swruitur, tanquam in monte Sion, evangelica illa 
turris, per quam humiliato corde ascendunt in cc- 
lum sancti de convalle plorationis. Ascendunt, in- 
quam, non virlute sua, sed auxilio et gratia Dei, sic- 
ut ait Spiritus sanctus per prophetam David : Beatus 
vir cujus est auxilium abs le ;ascensiones in. corde 
suo disposuit. Quaris ubi? [n convalle plorationis, 
hoc est, in humilitate vite presentis. Εἰ eamdem 
ipsam gratiam replicat, dicens : Etenim benedictio- 
nem dabit legislator. Quo autem pertiogat ascensus, 
vel ad quem fructum perducat ascendentes ipsa gra- 
tia, protinus subjungit : Ibun£, inquit, de,virtute in 
virtutem; videbitur Deus deorum in Sion (Psal. 
Lxxxil, 6-8). Hec est merces, el hic est finis et 
fructus nostri laboris, visio scilicet Dei. Quis non 
hunc tantum fructum rebus omnibus visibilibus et 
iuvisibilibus incomparabiliter preferat? Quis est, 
cujus vel gelidum pectus hoc desiderium non ac- 
cendat? Haec est enim illa gratia, quam nobis com- 
menuat beatus Joannes evangelista, dicens : Et de 


plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam 


pro gratia (Jcan 1, 16). 

&. Ex quibus scilicet verbis innuitur, quod tri- 
plicem graliam divinitus accepimus : unam, qua 
convertimur; aliam, qua in tentationibus adjura- 
mur; tertiam, qua probati remuneramur. Prima 
nos iniliat, per quam vocamur : secunda provehit, 
qua justificamur : teria cousummat, qua glorifica- 
mur. Et prima quidem beneplacitum est : secunda, 
meritum : tertia, premium. De prima dictum est : 
Et de plenitudine ejus omnes accepimus. De duabus 
reliquis dictum est : Et gratiam pro gratia, id est 
munera glorie siernge pro merito temporalis mili- 
tie. Sit ergo prima gratia in. muro conlinentis, ad 
quam vocamur : sit secunda in ascensu turris, quam 
ascendimus : sit tertia in ejus culmine, quo perveni- 
mus. Hic itaque, id est in hoc culmine, cum ad illud 
perveniunt qui bene proficiunt, tiunt jam locus etl 
sedes Domino, de qualibus scriptum est : [Illuc enim 
ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium 
lsrael, ad confitendum nomini Domini : quia illic se- 
derunt sedes in judicio (Psal. cxx1, &, 5). EL quidem 
dum adhuc erant in muro continenlie, el in acie 
stabant impuguari poterant, et primo tanquam ad- 


) 


SERMO IN ASSUMPT. B. MARLAE. 


1004 


jator notus erat in Judzea Deus : cum vero jam in 
ista statione consistunt, ubi Dominum speculantur, 
in Israel magnum nomen ejus, et factus est in pae 
locus ejus, et habitalio ejus in Sion. Ibi confregit 
potentias arcuum, scutum, et gladium, et bellum : 
quia ibi nullus motus carnis resistit, sed omnimodis 
subjecta est spiritui. Hunc locum ardenter desidera- 
bat Propheta, cum diceret : Si dedero somnum oculis 
meis, et palpebris meis dormitationem, et requiem 
temporibus 6 & meis ,donecinveniam locum Domi- 
no (Psal. cxxxi, 4). Hucetiam volare cupiens, Quis, 
inquit, dabit mihi pennas sicut columba, et volabo, 
et requiescam ? Psal. ταν, '1.) 

ὃ. Jam vero si quieratur de castelli hujus habita- 
toribus, quis cibus ad sustentandum, quod muni- 
men ad protegendum, qus&vej;arme. suppetant ad re- 
pugnandum; possumus satis rationabiliter respon- 
dere, quod quemadmodum carnalibus carnis opera 
fuerunt victus, ita his multo melior cibus sit fructus 
spiritus. Cibus etiam eorum est ut faciant voluntatem 
Patris ompipotenüs. Cibus eorum est verbum Dei, 
quo pascuntur omnes sancii, tam homines, quam 
Angeli. Unde scriptum est : Non in solo pane vivit 
homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei 
(Deut. vi, 3, et Maith. 1v, 4). Munimentum eorum 
est, sicut dictum est, murus continentie, et antemu- 
rale patientis. Habent contra hostes arma, quz de- 
scribit Apostolus, loricam justitia, scutum fidei, 
galeam salutis, et gladium spiritus, quod est verbum 


0 Dei (Ephes. vi, 13-17). Nec quemquam moveat, 


quod idem verbum dixerim esse et cibum et gla- 
dium; quasi impossibile vel absurdum sit. In rebus 
quidem materialibus aliud hoc, aliud est illud : et 
alibi queritur hoc, alibi illud. [n rebus vero spiri- 
tualibus non aliud hoc est, quam illud; nec alibi 
queritur hoc, alibi illud : sed omnia sunt nobis in 
Deo, et est Deus omnia in omnibus. Ecce enim in 
natura rerum quid tam diversum, quam panis et 
lapis ? et tamen si ad intellectum mysticum referas, 
utrumque idem significat. Nam idem Christus esi 
dictus et panis, et lapis : panis scilicet vivus (Joas. 
vi, 35), et lapis quem reprobaverunt sedificantes 
(Act. 1v, 11). Utrumque quidem est per significaiio- 
nem, licet neutrum sit per proprietatem. 

6. Sed jam revertamur ad propositum. Intrante 
Jesu in hoc castellum, dug sorores Martha et Maria, 
id est Operatio et Intellectus, excipiunt illum. Exci- 
piunt dixerim, an excipiuntur? Sed sive hoc, sive 
i lud dicatur, utrumque prodest ilis, non Jesu. Et 
Jesus quidem cum ad illas venit, duo confert eis 
congruentia singulis, virtutem οἱ sapientiam ; virtu- 
tem operationi, sapientiam intellectui. Unde etiam 
ab Apostolo preedicatur Dei virtus, et Dei sapientia 
(1 Cor. 1, 24). Sed quid est, quod intrantein eum 
Martha excipit, discurrit, ministrat; Maria vero se- 
cus pedes sedens ingressi, in ejus verbum cor su» 
spendit : nisi quod prius est actio, postea vero con- 
te.nplat.o?. Quisquis eoim ad. intelligentiam | perve- 
nire desiderat, profecto necesse est ui prius per 


1005 


opera bona sese diligenter exerceat, sicut scriptum 
est : Fili, concupiscens sapientiam, conserva justi- 
tiam ; et Deus prabebit illam tibi (Eccliv 1, 33) ; ei 
alibi. A mandatis tuis intellexi (Psal. cxvut, 104) ; 
et : Fide purgans corda eorum (Act. xv 9). Qua fide? 
Fide per dilectionem operante. Habet Martha, dum 
agit, formam bene operantis : Maria vero speciem 
exprimit contemplationis, dum sedet, dum tacet, 
dum interpellata non respondet ; sed tantum in D'i 
verbum toto mentis studio intendit, ac solam quam 
diligit gratiam diving cognitionis, czelera respuens, 
medullitus haurit ; forisque velut insensibilis reddi- 
tur, dum intus ad contemplanda Domini sui gaudia 
f-licissima rapitur. Sine dubio talis est illa, qus in 
Canticis loquitur : Ego dormio, et cor meum vigilat 
(Cantic. *, 2). 

7. Duobus autem modis Martha excipit Dominum, 
ei duplex ei convivium parat, quia duobus modis 
excluserat eum, Duo quippe sunt in operatione, 
quie nobis Deum auferunt, flagitia scilicet et facino- 
ra. Flagitia dicimus scilicet quz in nobis, facinora 
qua in proximos peccando committimus. Item sunt 
duo quz Deum reddunt, continentia et benevolen- 
tia: ut scilicet ex contrariis contraria curentur. 
llinc enim scriptum est : Sicu£ exhibuistis membra 
vestra servire immunditia et iniquitati ad iniquita- 
tem, ila et nunc. exhibete ea servire justitie in 
sanctificationem (Rom. v1, 19). Dum ergo parandista- 
libus epulis occupatur Martha, multum satagens pro 
parte sua; vult etiam Mariam, id. est intellectum, et 
omnia interiora sua aclioni insistere, operique suo 
perfciendo operam dare. Itaque conqueritur de sorore 
quod ab ea non adjuvetur, non tamen ad ipsam, 
sed potius ad Dominum querelam dirigeus : Domi- 
ne, non est tibi cure, quod soror mea reliquit me 
solam ministrare ? Dic ergo illi ut me adjuvet. Ubi 
gane advcrienda est delatio quedam, et honoris ob- 
sequium €^ erga Dominum : quod sciiicet ipso 
presente non sit ausa Martha evocare Mariam, quin- 
imo et apud. ipsum querelam deposueri!, ipsumque 
Dominum vocaverit, in cujus potestate sil imperare 
sorori quidquid necesse fuerit. Non ergo miremur, 
si quempiam laborantem et bene operantem adver- 
sum [ratrem vacantem murmurare videamus ; quia 


hoc in Evangelio legimus Martham fecisse adver- D 


sus Mariam. Quod autem Maria quaudoque mur- 
muraverit adversus Martham, eo quod ejus actioni- 
bus implicari vellet, nusquam omnino reperitur. 
Neque enim utrumque simul agere compelenter 
suificeret, «t curis scilicet exterioribus deservire, et 
interuis sapientie desideriis vacare. De ipsa quippe 
sapientia scriptum esl : Et qui minoratur actu, per- 
cipiet illam (Eccli xxxvui, 25).Propterea Maria se- 
de. immotaque manet, nec vult interrumpere si- 
lentii quietem, nejucundam amittat contemplationis 
dulcedinem : presertim cum intus ipsum audiat Do- 
minum dicentem, Vacate, et videlequoniam ego sum 
Deus (Psal. x1v, 11). 

8. Hic sane con:iderandum est (ria esse qua& im- 


SERMO IN ASSUMPT. B. MARLE. 


1006 


pediunt contemplationem. Equidem anims nostre 
oculus, intelligentia est. Sicut enim oculo corporis 
jux corporea et cetera quaeque corporalia videu- 
tur, ita Deus, qui est lumen incircumscriptum, et 
ejus invisibilia utcunque intellectu percipiuntur. 
Differunt autem in hoc exterior et interior oculus, 
quod exteriori quidem corporea lux extrinsecus, ut 
videat, admovetur; interiori vero Creatoris lumen 
intrinsecus, ut discernat, infunditur. Utrumque 
vero oculum tria sunt que ad videndum impediunt, 
Primum ergo de exteriori atque visibili disseral 
ratio nostra, ut de rebus visibilibus ordine disputandi 
facilius assurgat ad intelligibilia. Potest sane fleri, ut 
iile sanus sit et pateat; sed quoniam lux exterior 
ei desit, nil videat. E contrario fit aliquando ut prz- 
Sens quidem ei lux sit ; sed forte sanguine seu quolibet 
humore concreto lurbatus, cernere minime possit. 
Iterum solet plerumque coutingere, ut neutrum de- 
811 ei, nec lux, nec salus; sed tameu aliqua pulve- 
ris injectione leedatur, quo fit ut ejus acies retunda- 
tur. Sunt ergo tria ista que hunc oculum impe- 
diunt; tenebre, humor concretus, pulvis injectus. 
Hec ipsa sunt etiam, quibus interior oculus impe- 
ditur : sed alia nomina sortiuntur. Nam quod hic 
tenebre, ibi peccata dicuntur. Ipsa vero peccata 
confluunt in memoriam, quasi in quamdam senti- 
nam : et hic est ille humor concretus, Quod autem 
hic pulvis dicitur, hoc ibi cura terrenorum actuum 
nuncupatur. Hzc igitur tria sunt que oculum in- 
Lelligentie confundunt, atque a contemplatione 
veri luminis excludunt : tenebrzm scilicet peccato- 
rum, recordatio eorumdem peccatorum, cura terre- 
norum actuum. Primo illo morbo turbatum se plan- 
gebat Propheta, cum diceret : Dereliquit me virtus 
mea, e£ lumen oculorum meorum, et ipsum non est 
mecum (Psal. xxxvn, 11). Cum enim luce justitise 
destituimur, nil aliud quam peccatorum nostrorum 
tenebras invenimus. Item secundo se gravari sen- 
tiebat, cum dicebat: Conversus sum in erumna mea, 
dum configitur spina (Psal. xxxi, 4) : peccatorum 
scilicel recordatio. Tertio occupari se conqueritur, 
cum dicit : Quia cinerem tanquam panem manduca- 
bam (Psal. ct, 10) : cinerem scilicet actionis pro 
pane comtemplationis. Quicunque ergo meniis ocu- 
lum divine contemplationi vult intendere, profecto 
necesse est ut eum prius ab hoc triplici impedi- 
mento studeat purgare. Quod si quis facere con- 
tendal, noverit contra triplicem morbum triplex 
quoque fore remedium. Nam primus quidem per 
confessionem, secundus per orationem, tertius cu- 
ratur per quietem. Hoc tertio, id est cura actionis 
poterat ab intentione sua prepediri Maria. Ideo- 
que, ministrante Martha sedet ipsa manetque 
quieta. 

9. Illa igitur conquerente, et ista tacente, audia- 
mus quid Dominus pro Maria responderit. Martha, 
Martha, inquit,sollicita es, et turbaris erga pluri- 
ma. Erga plurima quidem turbaris, dum et tbi con- 
linentiam, el proximis parasnecessilatis impensam. 


1007 


SERMO IN ASSUMPT. B. MARLE. 


1008 


Nam ut continentiam habeas, sollicita es vigilare, A operis assumamus. Ipsa est enim decus suavitatis, 


jejunare, corpus tuum castigare : ut c:ieteris preestes, 
instas operi, ut habeas unde tribuas neccssitalem 
patienti. Porro erga hac plurima turbaris, sed 
unum est necessarium. Nisi enim opus tuum. 686 
in unitate feceris, Deo qui unus est, acceptum 
profecto non erit. Scriptum quippe est : Non est qui 
faciat bonum, non est usque ad unum (Psal. xi- n, 
3). Hinc est quod in illa piscina movebatur aqua, 
et sanabatur unus (Joan. v, &). Hinc est quod decem 
leprosis mundatis, unus regressus est cum magna 
voce magnificans Deum. Cui etiam Dominus ceteris 
reprobatis, testimonium laudis ascribit, dicens : 
Nonne decem mundati sunt ? et novem ubi sunt ? 
Nonestinventus qui rediret et daret gloriam Deo, nisi 


quam dulcedine sacra insonat Psalmista : Ecce quam 
bonum et quam jucundum, habitare fratresinunum! 
Cujus unitatis cum descripsisset sermo propheticus 
pulchritudiuem, ejus etiam non tacuit utilitatem, 
Quoniam illic, inquiens, mandavit Dominus benedi- 
ctionem et vitam (Psal. cxxxit, 4, 3) : hic scilicet be- 
nedictionem, et in futuro seculo vitam sternam. 
Ipsa est, inquam unitas, quam summa diligentia 
observandam tradidit Apostolus, dicens : Solliciti 
servare unitatem spiritus in. vinculo pacis (Ephes. 
ιν, 3). 

12. Servatur autem hoc unitatis bonum duohus 
modis ab his qui curam gerunt servandi. Debet 
quisque perfectus unitatem habere ad se ipsum, 


hic alienigena (Luc. xvu, 15-18). Paulusquoqueait: B debet et ad proximum. Ad se ipsum, per integrita- 


Omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium 
([ Cor. 1x, 24). His itaque et aliis quamplurimis 
Scripturarum eloquiis perspicue docemur, quam 
unitas probabilis sit, maxime autem ex presenti loco, 
ubi Dominusait : Porro unum est necessarium. 

40. Sed sciendum quod alia est unitas sanclorum, 
quam ex Scripturis jam commendavimns : alia est 
facinorosorum, qua nihilominus ex eisdem Scri- 
pturis ostenditur, et improbatur, de hac enim scri- 
ptum est: Astiterunt reges terra, et principes conve- 
nerunl in unum, adversus Dominum et adversus 
Christum ejus (Psal. n, 2). De hac iterum evange- 
lista : Abeuntes Pharisei consilium inierunt, ut 
caperent Jesum in sermone (Matth. xxu, 15); et ite- 
rum : Collegerunt pontifices et Pharisei concilium. 


Utquid hoc ? Sicut Joannes testatur, u£ interficerent , 


Jesum (Joan. x1, 41, 53). Quam vero pertinax sit 
ista reproborum unitas, docet ipse Dominus, qui de 
corpore diaboli ad beatum Job loquitur, die ns : 
Corpus illius quasi scuta fustilia, et compacta squa- 
mis se prementibus. Una uni conjungitur, et ne syi- 
raculum quidem incedit per eas. Una alteri adhere- 
bit, et. tenentes se nequaquam separabuntur (Job. 
XLI, 6-8). Talis unitas, imo vero perversitas solet esse 
aliquorum fratrum tepide ac remisse conversantium : 
quibus siquid honestatis, aut insigne cujusquam bons 
consuetudinis persuadere velis, promptiores sunt 
majori dispendio, ac difficultate graviori resistere, 
quam facili compendio assequi velle, quod rectum 
esse constiterit. Perversa οἱ exsecranda talis unitas, 
41. Hec ergo a cordibus et sermonibus nostris 
exclusa, illam qua bona est et tantum bonorum. 
est, prosequamur. Et ipsa quidem gemina est. Alia 
est enim qus& justificat , alia qua glorificat. Illa 
meritum, ista premium est. Denique de illa scri- 
ptum est: Multitudinis credentium erat cor unum et 
una anima (Act 1v, 32). De hac autem : Qui adhaz- 
ret Domino, unus spiritus est. (1 Cor. v1, 1. Et 
quoniam in futuro magis speranda est (res est enim 
futuri temporis magis quam presentis), eam inte- 
rim omittamus, et ἃ Deo speremus potius quam 
trectemus. Illam vero «us justificat, que etiam 
nunc potissimum necessaria est in usum nostri 


lem; ad proximum, per conformitatem. Omnis 
quippe creatura, et. maxime rationalis, debet suum 
principium imitari. Si ergo Deus noster unus est, 
dicente Moyse : Audi, Israel, Domimus Deus tuus unus 
€st (Deut. γι, &); sed et ille cum sit unus et idem 
atque in se ipso perfectus, nec ullo indigens, ine:t 
ei lamen benignitas erga nos, et amor ex benevolen- 
Ua in nos veniens : debemus et nos quisque sibi 
unus esse per integritatem virtutis, et unum cum 
proximis per vinculum dilectionis. Hanc imitaiuo- 
nem, loquens de charitate, commendat nobis apo- 
stolus Joannes, dicens : Quia sicut ille est, et. nos 
sumus in hoc mundo (I Joan. iv, A'T). Sed hanc uni- 
tatem, quam quemque sibi ipsi diximus habere de- 
bere, tria sunt qu& solent impedire : nimietas, pu- 
sillanimitss, levitas. Et nimi quidem sunt, qui 
pulant se posse quod non possunt; et quod non ac- 
ceperunt, prsesumunt. Quorum speciem tenebat 
Petrum in passione Domini, cum diceret : Domine, 
tecum paratus sum et in carcerem et in mortem ire 
(Luc. xxit, 33). Pusillanimes contrarii sunt nimiis. 
Et horum quoque tenuit imaginem Petrus, cum di- 
ceret : Exi a me, quia homo peccator sum, Domine, 
(Luc. v, 8). Leves sunt et inconstantes, qui circam- 
feruntur omni vento doctrine : quibus quod paulo 
ante placuit, nunc displicet ; et quod nunc eligunt, 
post paululum reprobant. Sed quid prodest hzc vitia 
enumerasse, nisi eliam doceamus quibus remediis 
ea possit quisque in semetipso curare? persequamur 
unitatis inimicos, nec convertamur donec deficiant. 
Igitur contra nimietatem opponenda est consideratio 
proprie fragilitatis. Ipsa enim est que odiosam pre 
sumptionem potissimum dejicit. Contra pusillanimi- 
tatem habenda est divinz fiducia potestatis, ut quod 
tuis viribus non posse putas, ex illius adjutorio pos 
sis, et cum Apostolo dicas : Ümnia possum in eo qui 
me confortat, Domino Jesu Christo (Philipp. 1v, 
13). Contra levitatem adhibenda est consultatio se- 
nioris : scilicet ne doctrinis variis et peregrinis ad- 
ducaris; sed facias quod lex divina precipit, ister- 
roga patrem tuum, et annuntiabit (ibi; majores fuos, 
et dicent tib$ (Deut. xxxn, Ἴ). 

13. Diximus de illa unitate, quam habet quisque 


1009 


AD B. MARIAM SERMO PANEGYRIC. 


1010 


ad se ipsum : dicamus et de illa, quam habet ad-A mus, nec nos ab aliis diligi suspiciosi putamus, 


proximum. Sed illa duobus modis habetur; dum et 
Dos per dilectionem tendimus in alterum, et alterius 


unitas, quee cum proximis habenda est, impediatur. 
Verum huic duplici morbo duplex charitas mede- 


tur : illa scilicet qua non sua querit; et iterum, 
illa que omnia credit. Habeat obstinatus charita- 
tem non quaerentem qus sua sunt, et alios diligat : 
habeat suspiciosus charitatem omnia credentem, et 
ab aliis se diligi sine dubio credat. 


quoque vicissim in nobis recipimus affectum. Et heec 
etiam duobus modis impeditur, obstinatione et sus- 
picione. Obstinatio non permittit nos ad alterius cor 
ingredi, nec suspicio patitur credere nos ab aliis 
amari. Ita fit ut, dum nec nos alium obstinati diligi- 





AD BEATAM VIRGINEM DEIPARAM '*' 


SERMO PANEGYRICUS (59). 





Non est Bernardi, nec reperitur inter ejus Sermones in vetustis editis, nec in manuscriptis nisi ad- 
modum paucis aut melioris note : atque ideo in hunc locum nunc primum rejectus est. Esse Ekkeberti 
abbatis passim testatur Richardus a Sancto-Laurentio, qui ante annos quadringentos scripsit, et pla- 
gulas ex illa precatione decerpens, Ekkeberto tribuit, ut Theophilus Raynaudus in sua Api Gallica pri- 
dem observavit. ls est Ecbertus abbas Schonangiensis, cujus Sermones adversus Catharos exstant in tomo 


XII Bibliothece Patrum editionis Goloniensis. 





1. Mentem et oculos pariter cum manibus ad te, p conciliet : cujus livore sanati sumus, ejus iterum 


Regina mundi, attollimus, et coram tus celsitudinis 
gloria genu flectimus, cervicem inclinamus, ac ple- 
nis suspiriis ad te preces in caelum transmittimus.Tu 
altitudo cceli, beatos oculos tuos, quibus incompre- 
liensibilem gloriam illam lucis &terns cum desiderio 
semper intueris, ad tuos supplices in hanc mundi 
miseriam projeclos, de alto inclinare non despicias. 
Et ecce coram iremendo Judice peccatores assisti- 
mus, cujus manus terribilis gladium ire su& vibrat 
super nos. Et quis avertet eam? Nemo, Domina, tam 
idoneus, ut gladio Domini manum pro nobis obji- 
ciat, ut tu Dei amantissima, per quam primum in 
terris suscepimus misericordiam de manu Domini 
Dei nostri. Aperi itaque tu, Mater misericordie, be- 
nignissimi cordis jui januam suspiriosis precatibus 
fllorum Adam. Ex omnibus finibus terre ad tuse 
protectionis umbraculum confugimus a facie formi- 
dinis [al. fortitudinis] Dei. Ad te, Domina mena, stil- 
lant oculi nostri; te devotionis clamore valido obse- 
cramus, ut Filii tui Domini nostri iram, quam gra- 
viter peccando succendimus, erga nos mitiges ; ejus- 
que gratiam, ἃ qua ingrati excidimus, nobis tua 

(59) Alias, Ad gloriosam Virginem Mariam de- 
precatio et laus elegantissima. 

(60) Sub Justiniano imperatore Theophilus in 
oppido Cilicie Adana cconomus, sive, ut alii vo- 
lunt, archidiaconus Ecclesie fuit: multis quidem 


gratus, et episcopali munere (quod tamen constanter 
detrectavit) dignus habitus. Qui ab smulis per in- 


juriam accusatus, et de officio dejectus, 1n eam. 


animi impotentiam, adeoque impietatem devenit, ut 
seduclori Judae, itemque mago obsecuius, Chri- 
stum Dci Filium, ac matrem ejus Mariam, data syn- 
grapha lurpissime abnegaret, seque totum potestati 

atane, qui se conspicuum obtulerat, traderet ac 
manciparet. Sed totus deinde animo perturbatus, ut 
nusquam possel consistere, neque enim est pax aut 
quies impiis, taniem ad sanctissimam Dei Matrem 
confugit, ac templum ei sacrum petiit : in quo pre- 
cibus ac jejuniis deditus, quadraginta dies perman- 


D clesi: reconciliatus est. 


medelam deposcimus; quia putruerunt et corrupte 
sunt cicatrices nostre, et non est in nobis sanitas. 
Attende, Domina, et vide dolores vulnerum anima- 
rum nostrarum, quia tibi revelamus causam nostram 
cum fiducia. Te enim inzstimabilis benignitatis fe- 
minam et venerandam matrem esse cognoscimus ex 
eo, quod tu mundum hunc immundum et lubricum 
impolluto calle transisti; et adhuc inter peccatores 
degens, tanta ante Deum sanctitate fecundaris, ut 
solasolio Regis eterni immediate approximare me- : 
rueris. 

9. Tu peccatorem, quantumlibet fetidum, non 
horres, non despicis; si ad te suspiraverit, tuum- 
que inlerventum penitenti corde flagitaverit, tu il- 
lum a desperationis barathro pia manu retrahis, 
spei medicamen aspiras ; foves, nec deseris, quous- 
que horrendo Judici miserum reconcilies. Famosum 
hujus tue benignitatis testimonium est per te re- 
stauratus gratie Theophilus (60), ac toti mundo de- 
spectum materno affectu amplecteris. Nec mirum, o 
Domina, si tam copioso misericordis oleo tui cordis 
perfusum est solarium, cum illud inszstiinabile opus 


sit; nullumque orandi ac plorandi finem fecit, 
quousque demum opitulata Virgine Deipara, scri- 
ptam et consignatam diabolo syngrapham recepit, 
in Dei gratiam rediit, et publice per episcopum Ec- 
ide Metayphrast. & Febr., 
Honor. Serm. 1 de Assumpt. Mar., Antonin, IV 
parte Summe, tit. 16. Sed illustre est de eodem 
testimonium B. Petri Damiani : « Quid libi, ait, ne- 
gabitur Maria, cui negatum non est Theophilum de 
)psis perditionis faucibus revocare? Iufelicem ani- 
mulam, totum illud quod in te factum est, proprio 
charactere denegantem, de luto ficis et miseriz sub- 
levasti. Nil tibi impossibile, cui possibile est. de- 
speratos in spem beatitudinis relevare. » Ita ille 
serm. 4 de Nat. beate Virginis, De Theophilo item 
agit Nicolaus Clarg- Vallensis in sermone de rativi- 
tate B. Marie. - 


1011 


AD B. MARIAM SERMO PANEGYRIC. 


10(2 


misericordie, quod predestinavit Deus ante secula A quam magna multitudo dulcedinis toti orbi inde af- 


in redemptionem nostram, primum in te a mundi 
artifice sit fabricitum. Quando enim placuit gratiz 
superne, ut 68$ habitarel in nobis, a quibus diu 
elongata fueral ; tu sola inventa es digna, ut in tua 
virginali aula Rex regum et Dominus dominantium, 
a regalibus sedibus veniens,primam sibi mansionem 
iuter filios hominum eligeret. Vere beneplacitum 
fuit Deo habitare in te, quando ex ipsa illibata carnis 
tuze substantia, quasi de liguois Libani, architectura 
ineffabili, domum sibi :edificavit Dei Sapientia : suf- 
fulsit eam septem columnis argenteis, ac reclinato- 
rium aureum in ea collocavit. Hi sunt septem spiri- 
tus Dei; et haec est unica illa Salvatoris femina 
[al. anima], in qua sola quzsitam in omnibus re- 
quiem invenit, atque in ejus sinum omnes thesauros 
suos absque mensura transfudil. Bene spiritui 
sancto in te complacuit, o Maria, cum divinis adeo 
mysteriis uterum tuum consecrare dignatus est. Ipse 
est enim ignis consumens, qui sanctissimam animam 
tuam totam inflammavit, se ipso atque splendore di- 
vinz majestatis implevit, tuumque uterum ineffabili 
modo fecundavit; fecitque ut. Deum et hominem 
clausa conciperes, clausa pareres, εἰ post partum 
virgo permaneres. 
' 8. Jam ergo uterum tuum, Domina, velut sacra- 
tissimum Dei vivi templum totus mundus venera- 
tur, quia in eo salus mundi initiata est : Ibi decorem 
indutus est Dei Filius; ac preeleci2 sponse suse 


fulsit. Hortus couclusus tu es, Dei Genitrix, ad 
quem deflorandum manus peccatoris nunquam ian- 
troivit, Tu sanctorum areola aromatum a coelesti 
con-ita pigmentario, virtutum omnium  speciosis 
floribus delectabiliter vernas : inter quorum pul- 
cherrimos trium in te miramur excellentiam. Hi 
suut quorum odore suavissimo totam domum Do- 
mini reples, o Maria, viola humilitatis, lilium casti- 
tatis, rosa charitatis. Merito de Dei [forf. tali] ureola 
flos ille speciosus prie filiis [fort. floribus] paradisi 
electus est, super quem requievit Spiritus Do- 
mini. Et cui te assimilabimus, Mater pulchritudi- 
nis? Vere paradisus Dei tu es, quia lignum vite 
mundo protulisti, de quo qui manducaverit, vivet in 
eternum. Fons vite, qui ex ore Altissimi prodiit, 
de medio ventris tui exsilivit, atque in te [fort. leg. 
atque inde] in quatuor capita sese dispergens [fort. 
dispertiens|] ad irrigandam faciem arentis mundi 
emanavit, letificans civitatem Dei. Omnis enim qui 
biberit ex eo, non sitiel in eternum; et erit plus 
quam paradisus hic, de cujus aquasi quis biberit, 
siue iterum. O quanta mundo contulisti, que tam 
salubris aqueeductus esse meruisti! O lampas lucu- 
lentissima, quantos letificasti, quando splendore 
Dei illustrata desideratum illud lumen, quo inventa 
est drachma decima, sedentibus in tenebris et um- 
bra mortis protulisti ! Te nimirum ille divini epitha- 
lamii precentor a longe intuitus est, cum in admi- 


Ecclesie formosus in stola candida exsulianter oc- (; rationis voce ita prorupit : Que est ista quo progre- 


currit, desideratum diu osculum preeelegit [fort. 
porrexit], ac prsedestinatas [a]. preordinatas] a se- 
culo nuptias virgo cum virgine preelibavit. Ibi ruptus 
est paries inimicitiarum, quem inter coelum et ter- 
ram protoplastorum inobedientia construxerat. Ibi 
eonfoederala sunt terrenis coelestia, οἱ obviaverunt 
sibi in. osculo pacis, quando in unam eamdemque 
personam concurrerunt divinitas et humanitas : fa- 
ciumque est novum illud super terram, ut essel 
Deus bomo, et homo Deus. Ibi magnus Eliseus in 
mensuram suscitandi pueri sese contraxit. Ibi Anti- 
quus dierum prs&eelecto Filio suo tunicam induit po- 
lymitam. Ibi Rebecca, futurorum prescia, magnifi- 


candi filii manibus pelliculas hedorum circumdedit, D 


et colli nuda protexit. Ibi enim, cooperante gratia 
Spiritus sancti, Filius a Deo Patre hereditandus ia 
omnibus gentibus, divine majestatis potentiam si- 
militudine carnis peccati cooperuit ; et quasi abscon- 
ditus est. vultus ejus in infirmitate : unde nec repu- 
tavimus eum. Ibi [fort. add, divini] consilii provi- 
dentia inescatus est hamus, qui ad extrahendum 
serpentem antiquum in hoc mare magnum de coelo 
trajectus est. Inde egressa est armilla aurea, ut 
perforaretur maxilla Leviathan, ut evomeret mor- 
tuos nou suos, quos ab origine mundi secure deglu- 
tiverat 

6589 i. Hortus deliciarum nobis est. sacratissi- 
mus tuus uterus, o Maria; quia ex eo multiplices 
gaudii flores colligimus, quoties mente recolimus 


ditur quasi aurora consurgens, pulchraut luna ,elec- 
ta ut sol,terribilisut castrorum acies ordinata? (Can- 
tic. v1, 9.) Sicut aurora valde rutilans in mundo pro- 
gressa es, o Maria, quando veri Solis splendorem 
tantee sanctitatis jubare priecucurrisü, ut vere diem 
salutis diem propitiationis, diem quem fecit Domi- 
nus, a tua claritate initiari dignum fuerit. Felix au- 
rora felicis diei nuntia exstitisti : talis dies talem 
auroram diei decuit. Et recte quidem aurors imyle- 
sli officium. Ipse enim Sol justitie de te processurus 
ortum suum quadam matutina irradiatione preve- 
niens, in te lucis sus radios, copiose transfudit, 
quibus potestates tenebrarum, quas Eva produzerat 
[al. induxerat], in fugam convertisti : atque ita de- 
sideratum cunctis gentibus Solem mundo invezisti. 

5. Tu pulchra ut luna diceris, eique non imme- 
rito compararis, llla enim omnium astrorum sola 
soli simillima, et candore venusta argenteo esteri 
in ccelo premicat sideribus : tu vero [al. veri] Solis 
imago expressissima, inter millia astrorum Dco 
assistentium virginali puritate in ccelo gloriosa prz- 
fulges. Illa enim transfuso in se solari lumine no- 
ctem nostram illuminat : tu. virtutum tibi a Deo in- 
ditarum magnificis exemplis ad imitationem tui nos 
provocas, sicque noctem nostram illuminas. Qui 
enim vias tuas consectatus fuerit, non ambulabit in 
tenebris ; sed lumen vitze inveniet. Tu ergo pulchra 
es μέ luna : imoet pulchrior luna, quia tota pulchra 
es, et macula non estin te (Cant. 1v, 7), neque vicissi- 


1013 


DE BEATA MARIA VIRGINE SBRMO. 


1014 


tudinis obumbratio. Tu electa es ut sol ; ille, in- A imbecillitatem nostram, aufer opprobrium nostrum, 


quam, Sol solis conditor. Ille enim electus est ex 


millibus virorum : tu electa ex millibus feminarum. . 


Ille electus ex omnibus 418 sunt : tu electa ex om- 
nibus que per ullum sunt. Tu £erribilis ut castrorum 
acies ordinata. Quid enim ἢ An non horruerunt prin- 
cipes tenebrarum, quando viderunt praeter morem 
drmatura omni fortiore instructam contra se proce- 
dere feminam, feminam fortem et ad bella doctis- 
simam, cujus ensis super femur suum propter ti- 
mores nocturnos ? In circuitu ejus acies validas spi- 
ritualium virtutum suo se invicem ordine tuen- 
Hum; siquidem ordinatione perseverat dies : sed et 
innumerabilium beatorum spirituum militiam ad 
ministerium tanti Principis delegatam fuisse nulla- 
tenus ambigimus; utpote qui custodirent lectulum 
Salomonis gratissimum (Cant. m, 8, 7), ac provide- 
rent, ne preparalum sterno Regi hospitium alienus 
hospes invaderet. Nimirum. timor 696 ei tremor 
venerunt super eos, ita ut dicerent : Ecce plus quam 
Eva h&c. Castra Dei sunt hzc, fugiamus Israe!em. 
Tu ergo, bellatrix egregia, primo eum qui primus 
omnia supplantavit, expugnare viriliter aggressa es. 
Tu et spiritum elationis Eve vertice humilitatis com- 
plosisti : quam in te ita respexit Dominus, ut ipsius 
merito super omnes choros Angelorum te sublimari 
dignam szstimaverit [in manuscriptis : Tu enim spi- 
ritum devotionis ea virtute humilitatis compressisti, 
qua omnem Angelorum altitudinem ascendere me- 
ruisti]. Nunquam enim super omnes Augelos glori- 
ficata ascendisses, nisi prius infra omnes homines 
humiliáta descendisses. Tu et ardorem γο (8 con- 
cupiscentie virtute castitatis in "tua. carne virginea 
eatenus exstinxisti, utis in cujus conspectu nec astra 
munda sunt, tante munditie carnem tuam judica- 
verit, ut etiam δ: divin: puritati agglulinari non 
despexerit. His ergo primariis ducibus tenebrarum 
ἃ le fortiter expugnatis, omnis ante faciem tuam syi- 
ritualium nequitiarum militia in fugam conversa est. 

6. Gloriosa dicta sunt de te, Dei Genitrix. Sed 
adhuc locus est ti: laudationi : adhuc in tuis lau- 
dibus omnis lingua balbutit. Non enim sunt loquelz, 
neque sermones in omni natione que sub coelo est, 
quibus amplitudo glorie tu: ad plenum valeat expli- 
cari. O magna, o pia, o multum amabilis Maria! tu 
nec nominari quidem potes, quin accendas ; nec co- 
gitari, quin recrees affectus diligentium te : tu nun- 
quam sine dulcedine diviuitus tibi insita pite memo- 
ri: portas ingrederis. Et nunc sequimur te, o Do- 
mina, ex totis priecordiis vociferantes ad te : adjuva 


Vides hanc tunicam pelliceam, qus ns cireumdedit. 
Tunica Evs parentis nostre haec est, quam ad nos 
olim misera illa transmisit, et supervestivit carnem 
filiorum suorum, sicut diploide, confusione sua. De 
manu quippe ipsius duplicis mali semen terra nostra 
suscepit et concepit, et peperit nobis spinas et tri- 
bulos iniquitatis in anima, calamitatis in corpore, 
86 per hoc mortem utrobique. O infelix hereditas ! 
o dira humang carnis infirmitas | usquequo patie- 


.murte? Multum dorsa nostra incurvasti, quia gravis 


es valde, et diu te sustinuimus. Multum minuisti nos 
ab Angelis, equo et jumentis insipientibus cocqua- 
sti ; nimisinvaluisti, que nonnisi morte Filii Dei sa- 
nari potuisti. Nimis super nos te extulisti, quando et. 
usque ad eum qui super omnia est , iacaute ascendisti. 

7. Et quis liberabit nos a corruptela hujus miser- 
rime pelliculee ? Gratia Salvatoris nostri Filii tui, o 
Maria, qui ut infirma nostra tolleret, sponte infir- 
matus est : et ut mors mortis nostre ipse fieret, in- 
nocens pro peccatoribus mortuus est. Et quis tam 
idoneus, ut loquatur ad cor Domini nostri Jesu Chri- 
sii, ut tu felix Maria, qus in secretissimis ample- 
xibus amantissimi Filii tui recubas in meridie sem- 
piterno, ejusque familiarissimo colloquio cum plena 
cordis letitia perfrueris ? Loquere, Domiva, quia 
audit Filius tuus; et quzeezumque petieris, impetra- 
bis. Invoca bonum nomen ejus super nos, ut erua- 
mur a vetusta hac lepra carnis et spiritus. Exsurge 


C [manuscripti, exsuge, omisso exinanitura| virus hoc 


mortiferum exinanitura, quod de pomi sui reliquiis 
Eva nobis propinavit, quaudo succi noxialis gustu 
ebriata est, et reliquias dimisit parvulis suis. Utinam 
poculum suum ebria illa totum ebibisset, non item 
in nos diffudisset [manuscripti, aut totum, ebibisset, 
"aut totum effudisset]. Te igitur, Domina, exorante, 
omne jugum nostrum computrescat a facie olei di- 
vine misericordie : renovetur, ut aquile, juventus 
nostra; ut novi, nova voce, novum canticum, novis 
civibus aggregati, illic ubinova sunt omnia, jubilum 
sempiternum celebrantes in eymbalis jubilationis, 
concinamus. Tollatur crassa nebula ab oculis no- 
stris, ut revelata facie gloriam Domini speculantes, 


D in immensum illud pelagus divini luminis absorbea- 


mur a:-Domini Spiritu; ac Deo nostro in vinculis 
charitatis astricti, unum cum ipso efficiamur [alias, 
unus cum ipso spiritus efficiamur]. Prsestet hoc 
nobis tuo interventu, o Maria, Filius tuus Jesus 
Christus Deus et Dominus noster, cui laus et gloria, 
et gratiarum actio in sempiterna ssecula. Ámen. 





91 ITEM DE BEATA MARIA VIRGINE 


SERMO. | 





Ave, María, gratia plena, Dominus tecum (Luc. 1, 28). 





1. Miraculum fuit quod virgo peperit : mentis 


fuit occasus. Virgo sanetissima, que Salvatorem 


' elamor, virginis amor; virtutum zelus, vitiorum — genuit, peperit et aluit, que jugiter cjus adhe- 


1015 


sitlateri, qua^ comes individua nullo fere abfuit 
itinere, qui intenta prs& cseteris invigilavit verbo 
et operi 5jus, sola Salvatoris actuum insignia ope- 
rum opera, melliflua predicationis genera inaudita, 
contra mundum et peccatum, οἱ tartareum zabu- 
lum, diving severitatis acerrima eloquia, quo eis 
diu interfuit, specialis vidit, secretius audivit, ci- 
tius agnovit, propensius retinuit, et Apostolis 
alisque discipulis luculentius edidit, diligentius re- 
tulit, melius indidit, fidelius tradidit. Hinc est 
quod de ea legitur in Evangelio : Maria autem con- 
servabat omnia verba hac, conferens in corde suo 
(Luc. n, 19, 51). Hine in ejus laudibus legitur : 
Mulia filie congregaverunt divitias, tu sola super- 
gressa es universas (Prov. xxxi, 29). Licet enim in 
parabolis loqueretur ad turbas, licet omnia Apo- 
stolis nota faceret ut amicis: quaedam tamen cre- 
: dendum est, pre caeteris Matrem suam quemad- 
modum dilexisse, ita etiam: propensius erudisse, 
qusedam ei secretius intimasse, frequenter eam ad 
menteni myrrha, et ad colles thuris sublimasse, in- 
cellam vinariam occultasse ; sni, prout novit et 
voluit, gloriam deificam, et supercclestem reve- 
lasse notitiam. Unde Joannes in Apocalypsi: De 
throno, ait, scilicet de Maria, procedebant fulgura 
et voces et tonitrua (Apoc. 1v, 5) : quia Maria ma- 
ter Filii Jesu Christi parabolas, enigmata, legalia 
et mirifica gesta, dicta, opera avidius  ebibit, 
fidelius credidit, sincerius luculentiusque aliis 
edidit. 

9. Hsec Maria natura reverenter conservata, 
etalege diligenter venerata, a gratia clementer 
est praelecta; quia sic prefatis sua jura sigilla- 
tim reddidit, reddendo sibi subdidit, ut honoris 
vicem omnibus impenderet, et insuper momenti 
quiddam superadderet. Natura siquidem illi sum- 
me virginitatis florem ; lex soli virgines: fecundi- 
tatis honorem; gratia divine maternitalis prt 08 - 
teris decorem, ac spiritualis matrimonii divinissi- 
mum reservavit odorem. Natura, quod suum est, 
Ulibatam virginem servando : lex, reverenter cam 
ab alis distinguendo : gratia, virginitatem sine 
semine fecundando. Natura, rebus loquendo non 
verbis, eum in ea integritatem servaret, et de ea 
Deus nature intonaret, dicens ad serpentem : [ni- 
micitias ponam inter teet mulierem, et inter semen 
tuum et semen illius (Gen. ur, 15) : lex, dum eam 
ab aliis distinguendo clamaret : Mulier que susce- 
pto semine peperit, immunda erit septem diebus 
(Levit. xu, 2) ; gratia, in eo quod dictum est, Ave, 
gratia plena,Dominus tecum benedicta tu in mulie- 
ribus et benedictus fructus ventris tui (Luc .u, 28, 
42). Natura huic detulit, dum terra sine germine 
pareret in principio ; lex, dum rubus arderet sine 
incendio ; gratia, dum sine semine pareret virgo. 
In hac enim habitavit Pater et Filius ut creator in 
mundo, imperator in regno, paterfamilias ia domo, 
pontifex io templo, sponsus in thalamo. Prius enim 
Alüssimus sibi eam quasi mundum specialissimum 


DE BEATA MARIA VIRGINE SERMO. 


1016 


creavit, quam in justitia αἱ sanclitate coram ipso 
fundaret, et fluentis sapientis irrigaret, et ccelesti- 
bus desideriis, instar scilicet aeris sublimaret : et 
igne dilectionis accendendo illustraret. Hinc in ejus 
mente tanquam in quodam firmamento solem po- 
suit rationis, et lunam scienti, et virtutes tanquam 
stellas speciei omnimode : solem, qui lucem di- 
vins cognitionis faceret; lunam, qu: cum stellis 
noctem actionis splendidam redderet. Et merito 
Domini est terra, quia sic super maria fundavit 
eam. Creato igitur mundo, volens visitare regnum, 
imperavit angelo. 


3. Missus est. igitur angelus Gabriel α Deo. Spi- 
ritus sanctus, inquit, superveniet inte, et virtus Al- 
tissimi obumbrabit tibi (Luc. 1, 35). Ita Paterfami- 
lias domum intravit, in qua carnis habitum susce- 
pit, quam obtulit Deo Patri pro salute generis hu- 
mani. In ara crucis sacrificium, quasi pontifex in 
templo suum peregit sacerdolium : sed quia opor- 
tebat pati Christum et resurgere, el ita intrare in 
gloriam 6949 suam, oportebat ad gregem propriis 
reportari humeris ovem centesimam, oportebat po- 
pulum qui ambulabat in tenebris, lucem magnam 
contemplari; mundum praedicationis sum, et mi- 
raculorum novitate irradiavit. Descendens itaque 
de Patre luminum Speciosus forma prz filiis ho- 
minum, indutus stola candida, in vestitu deaurato, 
tanquam sponsus de thalamo processit ad publi- 
cum. Inerat sol in sidere, oriens in vespere, ar- 


Ὁ tifex latuit in opere : opus, dum Regi preparare- 


tur; vesper, dum in tanta sublimitate humiliare- 
tur; sidus, dum tanquam stella illustraret fines 
orbis. Artifex igitur eam ornando, oriens de ea 
nascendo, sol mundum ab errore convertendo, et 
eam aliis in exemplum prabendo. 


4. De Genitrice Dei cum talia et tanta referan- 
tur, pauca rei pretio nobis tamen esse videntur. 
Hec est enim scala, rubus, arca, sidus, virga, 
vellus, thalamus, porta, hortus, aürora. Hic est 
enim scala Jacob, qui quando caput in lapide po- 
suit, Angelos ascendentes et descendentes videre 
meruit. Scala ista duodecim gradus habet inter 
duo latera. Dextrum latus est contemptus sui us- 


Ὁ que ad amorem Dei : sinistrum, contemptus mundi 


usque ad amorem regni. Áscensiones hujus duo- 
decim humilitatis gradus.. Primus est odium pec- 
cali, secundus est fuga delicti; tertius, metus 
odii; quartus, in omnibus his subesse Creatori; 
quintus, obedire meliori; sextus, obtemperare com- 
pari; septimus, obsequi inferiori; octavus, sub- 
esse sibi; nonus, finem suum jugiter meditari; 
decimus, opera ϑδὺ8 semper vereri; undecimus, 
cogitationes suas humiliter confiteri; duodecimus, 
per omnia ad manum, ad nutum, ad libitum Do- 
mini moveri. Per hos gradus ascendunt Angeli, 
et sublimant homines : sic disponuntur in corde 
ascensiones, sensim proficiendo, et pedetentim as- 
cendendo : sic in domo Patris lucidas percipiumt 


1017 


DE BEATA MARIA VIRGINE SSRMO. 


1018 - 


mansiones. Hi sunt duodecim Apostoli, qui se- A tertium, tribulationum oppressio. Primum igitur est 


quuntur in eremo vestigia Jesu Christi. 

5. Rubus, qui visus est ardere sine sui incen- 
dio, Virginem significavit concepturam de Spiritu 
sancto absque virginitatis 805 detrimento. Rubus, 
ad quem non est Moyses ausus calceatus acce- 
dere (Exod. nr, 2, 5). Virginem docuit sine mari- 
tali opere mirabiliter parere. Traditio Hebreorum 
visionem in humili arbusculo asserit traditam, ne 
populus occasione aljqua laberetur ad idololatriam. 
In humili virguncula mirabilis nobis exhibita est 
visio, in qua nullimodz fornicationis vel minima 
fuit oceasio. Fornicatio siquidem triplex est. Alia 
est humana, qusedam est mundana, nonnulla est 
divina. Humana fit illicito actu; mundana, per- 
verso affectu ; divina, scelerato cultu. Prima pec- 
catur in proximum ; secunda, in se ipsum ; terlia 
in Deum. Prima facit carnis immunditiam ; secunda, 
mundi concupiscentiam ; tertia, idololatriam. Maria 
contra bzc tria. singula adhibuit remedia. Contra 
carnis immunditiam, virginitatem ; contra mundi 
concupiscentiam, perfectam humilitatem ; contra 
idololatriam, perfectam charitatem. Fuit enim Ma- 
ria mundissima carne, humillima corde, devotis- 
sima mente. 

6. Arcas duas fuisse legimus in Veteri Testa- 
mento : unam arcam, diluvii; aliam, Testamenti. 
In Novo autem Testamento tres fuerunt alie. Prima 
arca est Ecclesi$&, secunda, gratie; tertia, sapien- 
8. Licet enim prima Veteris Testamenti in typo 
fieret prime Novi; et secunda in typo pri&cesse- 
rii secunde Novi : terlia vero sicut excellenter 
omnibus est dissimilis; ita nulli penitus est com- 
parabilis. Siquidem arca Noe significavit. arcam 
Ecclesie : arca foederis, arcam gratie, sanctita- 
tem scilicet Maris. Per sapientie arcam intelligi- 
mus humanitatem Jesu Christi sanctissimam. Hanc 
enim merito arcam sapientie decet nuncupari, in 
qua omnes thesauri sapientie et scienti: sunt abs- 
couditi (Coloss. . τι, 3); sapientie, inquam, excel- 
lenter, in qua habitavit omnis plenitudo divinita- 
tis corporaliter. Arca etiam Noe sigui(icavil arcam 
gratie, excellentiam scilicet Marise. Sicut enim per 
illam omnes evaserunt diluvium : sic per istam 
peccati naufragium. G3 illam Noe, ut diluvium 
evaderet, fabricavit : istam Christus (qui est pax 
nostra et requies), ut humanum genus redimeret, 
Sibi preparavit. Per illam octo anims tantum 
salvantur : per istam omnes ad :sliernam vitam 
(quae per octonarium numerum significata est) vo- 
cantur. Per illam paucorum facta est liberatio : 
per istam humani generis salvatio. llla centum 
annorum fabricata est spatio : in ista omnium 
virtutum fuit perfectio. Illa facta est de lignis le- 
vigalis : ista. de virtutibus s:dificata est consum- 
matis. Illa superferebatur aquis diluvii : ista non 
sensit naufragia ullius vitii. 

7. Triplex quidem diluvium est. Primum facit 
aquarum inundatio ; secundum, vitiorum incursio ; 


aquarum, secundum, culparum; tertium, oppres- 
sionum. In primo periclitati sunt homines ; in se- 
cundo, virtutes; in tertio, voluptates. Primum quis 
naufragium patitur, deinde in penarum diluvium 
peccator inducitur, in tertium deinceps poenarum 
infernalium retruditur. Sic infernus hic incipit, alibi 
perficitur, cum anima vitio, caro supplicio atteritur. 
Per arcam vero Ecclesie evadimus a primo; per 
&rcam gralie, a secundo; per arcam sapientie, ἃ 
lertio. Siquidem per arcam Ecclesie vitiorum fit 


 exstinctio; per arcam gratie, virtutum reparatio ; 


per arcam sapientie, summi boni delectatio. Fit 
enim in Ecclesia peccatorum confessio, in confes- 
sione remissio, el vitiorum exstinctio : sic enim . 
facia est inter Deum et homines reconciliatio : 
deinde data venia, subsecuta gratia, virtutum fit in- 
sertio. Hanc sequitur justitie perfectio : huic autem 
succedit arcanorum e«elestium contemplatio. In hac. 
autem invenitur quadam coelestis suavitas et inti- 
ma etiam dulcedo, et perfecta boni et perseverans 
dilectio. 

8. Triplex ergo est diluvium : unum, iniquitatum; 
aliud, adversitatum ; tertium, calamitatum. De pri- 
mo per Nahum dicitur : In diluvio pretereunte con- 
summationem faciet (Nahum 1, 8). Ac si diceretur : 
Si diluvium vitiorum super hos eceperit abundare, 
nolite de illis. desperare; quia super quos inundare 
permiito injustitiam , super illos faciam abundare 


C gratiam. Hinc dicitur per prophetam : In charitate 


perpetua dilexi te, ideo attrazi te miserans (Jerem.: 
xxxi, 3). Diluvium ergo prius veniet, οἱ Dominus 
tunc consummationem faciet : quia Dominus electos 
suos innumeris lapsibus et vitiorum  incursibus 
permittit ad tempus affligi et humiliari, omnem re- 
movens presumptionis elationem ; postea ab eo in- 
cipiunt sublimari : sic in eis nutriens perfectam di- 
lectionem. Hinc est illud propheticum : Veniens us- 
que Babylonem, et ibi liberaberis ; ibi redimet te Do- 
minus de manibus inimicorum (uorum (Mich.1v,10); 
et illud Isaize : Ad punctum in modico dereliqui te, et 
in miserationibus magnis congregabo te (Isa. 11v, 7). 
Consummationem ergo Deus faciet prteeeunte dilu- 
vio, quia de profundo vitiorum suos Deus viriliter 
erigit, quos ponit in virtutum. culmine, et illustrat 
contemplationis radio. De secundo dicitur in Can- 
tico canticorum : Aqua multa non poterunt exstin- 
guere charitatem, nec flumina obruent illam (Cant. 

vii, 7.) Hinc per Psalmistam de his qui adversitati- 
bus franguntur, et tentationibus succumbunt, dici- 
tur : In diluvio aquarum multarum ad eum non ap- 
prozímabunt (Psal. xxxi, 6). De hoc quoque diluvio 
Deus sues eripit, juxta illud Apostoli : Per multas 
tribulationes oportet nosintroirein regnum Dei (Act. 

xiv 21); item : Fidelis Deus, qui non patietur vos 
tentari supra id quod potestis, sed faciet cum tenla- 
lione proventum, ut sustinere possitis (I Cor. x, 13); 

et in Osee : [n tribulatione sua mane consurgens ad 

me (Ose. v1, 1); et Psalmographus : Multa tribula- 


1019 


tiones justorum, et de omnibus his liberabit eos Do- 
minus (Psal. xxxii, 20). De tertio dicitur in Job : 
Apprehendet eum quasi aqua inopia, nocte eum op- 
primel tempestas Job. xxvi, 20). Primum igitur dilu- 
vium est vitiorum ; deinde, diluvium tribulationum; 
deinceps, diluvium miseris et tenebrarum. Primum 
est peccati ; secundum, mundi ; tertium, inferni. Pisces 
primi sunt oblectamenta; secundi, iniqua tenta- 
menta ; tertii, perpetua tormenta. Hinc in Evangelio 
de bonis piscantibus, vitia calcantibus, tentamenta 
superantibus, sterna tormenta vitantibus, dicitur : 
Elegerunt bonos in vasis suis, malos autem foras 
miserunt (Matth. xut, 48). Arcs vero gratise gratias 
referimus, G9 & quia per eam, scilicet Mariam et 
ejus Filium, utrumque diluvium evasimus, 

9. Arca quoque testamenti typum tenet sancte 
Dei Genitricis. Illam fecit Bezeleel ; istam condidit 
Emmanuel. Bezeleel Oliab in opere socium habuit : 
et Virgo quoque virginum condita, preelecta, prze- 
servála, preparata, et ornata per Spiritum sanctum 
et ejus omnipotentem Filium fuit. Bezeleel inter- 
pretatur Umbra Dei; Oliab, Protectio mea : prior 
ille Spiritus sancti, iste vero typum tenet Filii. De 
illo dicitur ad Mariam in conceptione Filii beatissi- 
mi : Virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. 1, 35) ; 
item ad Joseph : Noli timere accipere Mariam conju- 
gem (uam ; quod enim ez ea natum est de Spiritu 
sancto est (Matth. 1, 20). Iste vero ad Patrem clamat 
in Psalmo : Protege me a facie impiorum qui me af- 
fizerunt (Psal. xvi, 8, 9) ; item de eodem : De venire 
maítris mec tu es protector meus; item : Tanquam 
prodigium factus sum mullis, et tu adjutor fortis 
(Psal. Lxx, 6, 7). Bezeleel ergo cum socio arcam 
Testamenti fabricavit : sancta quoque Trinitas Vir- 
ginem sibi sanctificavit, 86 templum: sanctissimum 
consecravit, hospitiumque mundissimum sibi pre- 
paravit, thalamum quoque de quo sponsus pre fi- 
liis hominum speciosus ad publicum procederet, 
decenter preorpavit. Neque enim Pater abesse po- 
tuit, ubi Spiritum et Filium cooperari voluit. Quze- 
cunque enim Pater facit, hec eadem similiter et 
Filius facit. Neque enim Filius potest a se facere 
quidquam , nisi quod "viderit Patrem facientem 
(Joan. v, 19). De Spiritu quoque legitur in libro 
Psalmorum : Verbo Domini celi firmati sunt, et Spi- 
ritu oris ejus omnis virtus eorum (Psal. xxxn, 6). 
Apostolus quoque de tribus personis ita : Ex quo 
omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria 
(Rom. x1, 36). Pater ergo in consecratione Virginis 
exhibuit claritatem; Filius, humilitatem ; Spiritus 
sanctus, charitatem. Pater lumen exhibuit rationis; 
Filius, cinerem humiliationis ; Spiritus sanctus, 
oleum dilectionis. Pater exhibuit potentiam ; Filius, 
sapientiam ; Spiritus sanctus, omnium virtutum 
gratiam. Pater, auctoritatem contra peccatum; Fi- 
lius, humilitatem contra mundum; Spiritus sanctus 
charitatem erga Deum et proximum. Filius, carnis 
mortificationem ; Spiritus sanctus, compunctionem ; 
Pater colestium contemplationem. Filius docuit 


DE BEATA MARIA VIRGINI SERMO. 


A 


1020 


eam divina operari ; Spiritus sanctus, amare et 
amari ; Pater, ccelestia contemplari. Filius eam eru- 
dit, Spiritus eam provehit, Pater eam perficit. Fi. 
lius eam purificat, Spiritus pacificat, Pater eam 
honorificat. Hzc dicens, opera vel dona Trinitatis 
non divido, sed fideliter inseparahilia assero. Sicut 
enim in essentia unitas, ita in operatione identitas. 

10. Arca vero Testamenti de lignis Sethim facta 
est; et Maria de spinoso et hispido Judeorum po- 
pulo et arido procreata est, qui utique spinogus de- 


. tractione, hispidus superstitione, aridus fuit unctio- 


C 


ne divin gratie. Unde spinosus spineam coronam 
Regi suo exhibuit, et in eum sicut. ignis in spinis 
exarsit. Sethim enim interpretatur Spine. Aliter 
Eva spina, rosa Maria. Revera Eva spina fuit, quie et 
virum suum ad mortem pupugit, οἱ posteritati suse 
peccati aculeum infixit. Unde apostolus : Per unum 
hominem peccatum in travit ín. mundum, et per 
peccatum mors ; el sicin omnes pertransiit (Rom. v, 
12). Lignaveresancti Patres fuerunt, qui licet in radice 
aruissent arboris, spem tamen certisimam haben- 
tes in hoc adventu Salvatoris, tanquam peregrini et in- 
cole in hoc mundo habitabant, tanquam nihil ha- 
bentes, et omnia possidentes (IJ Cor. vt, 10). Casti- 
gabant cum vitiis et concupiscentiis corpora sua, 
euntes ibant et flebant mittentes semina sua (Psal. 
cxxv, 6). Unde quidam ita: Conversus sum, inquit, 
in &rumna mea, dum configitur spina (Psal. xxx1, 4). 
Ad commendationem vero grati: sus, et ad destru- 
cionem humane sapientie, Deus de femina, sed 
virgine, descendente de spinosa Patrum origine, 
dignatus est carnem assumere, ut similem simili 
redderet, contrarium contrario curaret, pestiferam 
spinam evelleret, peccati chirographum potentissime 
deleret. Humilitas per sexum femineum commenda- 
tur, gloria virginis et majestas opitulatur, peccatum 
gratia ejicitur. Eva ergo spioa fuit, Maria rosa exsli- 
tit: Eva spina, vulnerando; Maria rosa, omnium 
affectus mulcendo. 699 Eva spina, infigens omni- 
bus mortem : Maria rosa, reddens salutiferam omni- 
bus sortem. De liquore spinei corticis fit encaustum 
unde scribitur : de carnali mente tua fluxus nasci- 
tur concupiscenti&, qui in ipsa et in Adam pecca- 
tum actuale, in posteris originale transfudit. De hac 
vero Apostolus ita clamat : Littera occidit, spiritus 
autem vivificat (II Cor. ut, 6). Ac si diceret : Per 
unum hominem mors, el per unum hominem resurre- 
ctio mortuorum :et sicut in Adamomnes moriuntur, 
ita et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. xv, 
21, 92). Maria autem rosa fuit candida per virgini- 
tatem, rubicunda per charitatem : candida, carne; 
rubicunda, mente : candida, virtutem sectaado ; ru- 
bicunda, vitia caleando : candida, affectum purifi- 
cando; rubicunda, actum carnalem mortificando : 
candida, Deum diligendo ; rubicunda, proxime 
compatiendo. 

11. De lignis vero Sethim condita est area (Exod. 
XXv, 10), in quo thuribulum, manna et virga sunt 
recondita : quia licet Maria de patrum natura pet 


1091 


SERMO DE VILLICO INIQUITATIS. 


1022 


peccatum vitiata duceret originem, preelecta tamen A igneus, quatuor salians hominum millia de septem 


per Spiritum sanctum et preservata ad purum, Deum 
nobis obtulit et hominem. "Thuribulum sacrosan- 
ciam carnem significat Salvatoris, que aurea dici- 
tur; quia nullius passa est detrimentum pudoris, 
Agnus scilicet sine macula, qui peccatum non fecit, 
nec inventus est dolus in ore ejus (I Petr. τι, 22), 
de quo per propheticum dicitur eloquium : Ecce 
puer meus electus, posui super eum spiritum meum 
(Isa. xLm, 1). Carbones thuribuli, sunt opera Jesu 


Christi. Carbones isti aliquando mortui, quandoque ᾿ 


vero sunt ignei ; quia in Salvatore nostro nunc pro- 
pria tolerabat humanitas, nunc propria faciebat di- 
vinitas, Ignis in carbone, divinitas est innocens in 
opere. Ignis in prunis, evidens est indicium divini- 
latis. Carbo mortuus, in presepe jacens : igneus, 
dzmonia expellens. Mortuus, in Egyptum fugiens : 
igneus, vendentes et ementes columbas de templo 
ejiciens. Mortuus, dormiens in navi: igneus, impe- 
rans ventis et mari. Mortuus, subditus parentibus : 


panibus. Mortuus, ad puteum Jacob rogans potum : 
igneus, crea Jericho illuminans czecum, et. sauans 
leprosum. Carbo erat mortuus, dum a diabolo ten- 
taretur : igneus, dum eiab Angelis ministraretur. 
Mortuus, in proditione discipuli : igneus, in filio 
Reguli. Sopitus, ante prs&sidem : igneus, circa Ty- 
beriadem, Sopitus, dum ei Herodes illuderet : igneus, 
dum mortuorum suscitator magnificus fieret. Sopi- 
tus, dum ei acetum cum felle mistum propinaretur: 
igneus, dum ab eo decem leprosi mundarentur. So- 
pitus, πὶ a Judaeis se absconderet ; sopitus dum 
cum publicanis et peccatoribus ederet : igneus, dum 
ambularet super undas; igneus, dum ex aqua facto , 
vino letificaret convivas. Sopitus, jacens in cuna- 
bulis : igneus, fulgens in mira:ulis. Sopitus, ante 
tribunal presidis : igneus, in 6ilia Chananitidis. So- 
pitus, ia cruce : igneus, in monte. Prung ergo mor- 
tu: erant humanitatis opera : ignilee, divinitatis mi- 
racula. 








916 [N PARABOLAM DE VILLICO INIQUITATIS 


SERMO. 





Indignus Bernardo nostro. Est. Bernardi alterius monachi Cluniacensis. 





PROOEMIUM 
AD MATTHJEUM EPISCOPUM ALBANENSEM. 

Reverendissimo domino suo MATTHEo, venerabili 
Deigratia Albanensi episcopo, frater BERNARDUS 
utique suus, quidquid servus domino, et filius 
patri. 

Quod a Roma per dominum Servulum charissi- 
mum nostrum Belvacensem abbatem Supefteminen- 
tia magnitudinis vestrae parvitati mete mandaverat, 
videlicet quod ea, qu: super Evangelium de villico 
iniquitatis Deus mihi dixisse donaverat, vobis tran- 
scriberem : etsi sero, nunc tandem (non minimum 
pavidus, ne quid ibi confusum vos offendat) trans- 
mitto. Super hoc igitur quiso vos in me pietatis et 
charitatis abundare visceribus ; quatenus et igno- 
scatis mihi quod distuli, et emendetis vobis incorre- 
ctum quod obtuli. Auctoritati namque prudentis 
vestri reservavi id corrigendum, et suppliciter offero. 
Et cultellum, qui vulgo Quinniens nuncupatur, ha- 
bens manubrium de ebore, cum chartula mitto, quate- 
nus imposturag,, quam avulsione dignam adjudica- 
veritis, meo gladio succidatis. De cwtero precor 
vestre pietatis abundantiam, ne in orationibus ve- 
Stris obliviscamini mei, qui sine oblivione vestri 
quotidie memoror, ubi propensius posco misericor- 
diam Dei. Valete. 

Homo quidam erat dives, qui habebat villicum : 


et hic diffamatus est apud eum, quasi dissipasset 
bona illius, etc. (Luc xvi. 1-9.) 

1. Hujus sancti Evangelii lectio quante sit vtili- 
tatis, et in historia simpliciter ad litteram dieta, et 
moraliter expedita, prudens auditor advertet, si au- 
rem cordis apposuerit, et ex Deo est. Sic enim Ve- 
riias ait : Qui ez Deo est, verba Dei audit. Qui sub- 
jungit reprobis dicens : Propterea vos non. auditis, 
quia ex Deo non estis (Joan. vii, &T). Dicamus ergo: 
Homo quidam erat dives Quantum ad litteram nos 
id enarrare non comRvenit : littera enim per se patet, 
cujus tamen utilis est narratio minus doctis, minus- 
que capacibus eseleris sit exponenda. Homo quidam 
erat dives, eic. Homo ille, iste est de quo AÁposto- 
lus ait: In similitudinem hominum factus, et habitu 
inventus ut homo. Qui quidem merito dicitur homo, 
quasi singularis. Unde propheta : Homo est, et quis 
cognovit eum ? (Jerem. xvii.) Ac si. dicat : Superex- 
cellentiam ejus quis enarrabit? Sequitur: Era£ di- 
ves. Vere dives, sicut scriptum est : Cum esset dives 
in omnibus, factus est pauper pro nobis, ut nos sua 
paupertate ditaret (11 Cor. vut, 9). Et item de eodem 
Domino dicitur : In dextera ejus ignea lex (Deut. 
xxxi, 2); in sinistra vero illius divitie et gloria 
(Prov. 1i, 16). Cui hene convenit, erat ; quia de eo 
dicitur : [n principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan.1, 1). Qui 


1023 


habebat villicum. Revera habuit villicum et villam ; 
quia Domini est terra, et plenitudo ejus (Psal. 
xxilI, 1) : et ipse ait : Data est mihi omnis potestas 
in calo et in. terra (Matih. xxvin, 48). Tamen in 
terra nihil voluit possidere, sicut idem de semetipso 
ait : Non. habet Filius hominis ubi caput reclinet 
(Luc. 1X, 58) : paupertatis nobis relinquens exem- 
plum. Et tamen villicum eum habuisse videamus et 
villam, hoc modo. 

2. Villa est propria terrena possessio pluribus 
vestita colonis; per quod significatur terrena hzc 
corporum nostrorum compaginatio, primo mullis 
ornata virtutibus, quasi multis inbabitata viris. In 
hac sua villa Dominus ad custodienda bona sua, 
qui plura habuit, villicum posuit interiorem homi- 
nem, quem tante valetudinis fecit, tanti decoris, ut 
ad imaginem et similitudinem suam formaret: tan- 


Geque potenli& per sibi datum liberum arbitrium, , 


ut in quamlibet partem boni malive flecteretur. Vil- 
Jam etiam tantis munivit presidiis, ut nullius oye 
preter solius ejus, scilicet Domini, egerel contra 
quoslibet cujuscunque impugnationis incursus. Po- 
suit namque in ea murorum custodem prudentiam : 
defensorem, fortitudinem : dapiferum, temperantiam : 
jusutiarium ad tuenda jura, justitiam. Isti quante 
fuerint sollicitudinis, quanteque strennitatis in suis 
peragendis officiis, ex eorumdem propriis definitio- 
nibus videtur, qus&& sunt hujusmodi. Prudentia est 
cognitio rerum appetendarum et fugiendarum. For- 


SERMO DE VILLICO [NIQUITATIS. 


.1024 


rie (Psal. xxi, 8, 9). Leo quippe rugiens cir- 
cuit querens quem devoret ; cui resistite fortes in 
fide (1 Petr. v, 8, 9). Cum fortis armatus custodit 
atrium suum, in pace sunt omnia qua possidet 
(Luc. x1, 21). Itaque viriliter agite et confortamini, 
et omnia vestra in charitate fiant (I Cor. xvi, 43, 
44). Empti enim estis pretio magno : glorificate et 
portate Deum in corpore vestro (I Cor. v1, 20), sic- 
ut portavit Apostolus dicens: Quis nos separabit a 
charitate Christi? Tribulatio an angustia ? an per- 


secutio ? an periculum ? an gladius ? Certus sum 


quod neque mors, neque vita, neque prasentia, ne- 
que futura poterunt nos separare a charitate Dei, 
quc est in Christo Jesu (Rom. vni, 35, 38). Tempe- 
rantia vero sic sollicitat dicens : Videte ne graventur 
corda vestra in crapula et ebrietate, et curis hujus 
mundi (Luc. xxi, 34). Scriptum est enim : Fe, qui 
potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad 
miscendam ebrietatem (Isa. v, 22). Sicut ger ad 
medicinam, sic ad sumendas dapes quisque debet ac- 
cedere. Inter csetera enim sua mala Sodoma panis 
abundantia periit, ad Jerusalem Domino per prophe- 
tam dicente : Hec est iniquitas sororis tuc Sodoma, 
saturitas panis et abundantia (Exech. xvz, &9). Hinc 
Apostolus ait : Multi ambulant post concupiscentias 
$uas, quos siepe dicebam vobis, nunc autem et flens 
dico,inimicos crucis Christi : quorum finis interitus, 
quorum deus venter est, et gloria in confusione eo- 
rum, qui terrena sapiunt (Philipp. wi, 18, 19). Esca 


Liludo est firmitas animi adversus ea qui tempora- () ventri etventer escis, Deus autem et hunc et has des- 


liter sunt molesta. Temperantia est refrenatio cupi- 
ditatis adversus ea qu: carnaliter delectant. Justitia 
est reddere unicuique quod suum est. 

692 3. Quomodo vero he virtutes, quasi soler- 
tes viri, in villa sibi commissa officia sua compleat, 
audiamus. Prudentia custos familie suum sic facit of- 
ficium, dicens : Vigilate, quia nescitis qua hora Do- 
minus vester venturus sit : sero, an media nocte,an 
galli cantu, an mane, etc. (Marc, xim, 35). Scitis quia 
non corruptibilibus auro vel argento redempti es- 
lis de vanavestraconversationepaterne traditionis, 
sed sanguine quasi Agni immaculati et incontamina- 
t Jesu Christi Domini nosiri (1 Petr. 1, 18, 19). Non 
simusconcupiscentes malorum neque idololatra effi- 
ciamur (I Cor. x, 6, 7) : avaritia quippe ipsa est ido- 
lorum servitus. (Coloss. 1m, 5). Neque fornicemur, 
sicut illi qui ceciderunt uno die viginti tria millia : 
neque tentemus Deum,sicut qui a serpentibus perie- 
runt : neque murmuraverimus, sicut qui perierunt 
ab exterminatore. Qua omnia scripta suntad cor- 
replio nem nostram, in quos fines seculorum deve- 
nerunt (I Cor. x, 8-11). Fortitudo quoque sicsuoshor- 
tatur in acie dicens : Estote fortes in bello, et pugnate 
cum antiquo serpente, el accipietis regnum setcr- 
num. Et item : Ne ferreamini αὖ iis qui occidunt 
corpus, postea vero. non habent quid faciant (Luc. 
Xn, &). Dominus fortis et potens, Dominus potens 
in prelio. Attollite portas, princes vestras; et 
elevamini, . porte cternales ; et introibit rex glo- 


truet (ICor. v1, 13). Nequaquam igitur in illis volup- 
tatem appelas, sed necessitati succurre. Justitia autem 
sic ville jura tuetur, dicens : Quod tibi non vis fieri, 
alii ne feceris (Tob. 1v, 16). Quia hinc Salomon ait : 
Pondus et pondus, mensura et. mensura, utrumque 
abominabile est apud Deum (Prov. xx, 10). Et: Qua- 
cunque vultis ut [aciantvobis homines, et vos facite 
illis similiter (Matth. vii, 12). Et sic implebitis quod 
Moyses ait: Justus modius sit vobis, equusque sez- 
tartus (Levit xix, 36). Itaque cum debeat tibi quid- 
piam frater tuus, et abstuleris pignus ad eo, ante 
solis occasum pignus restitue (Deuf. xxrv, 10-13). 
Nisi abundaverit justitia vestra plus quamScriba- 
rum et Pharisegorum, non intrabitis in. regnum 
celorum (Matth. v, 20). Quorum legalis erat justitis, 
oculum pro oculo, dentem pro dente (Exod. xxt, 94), 
ultionem pro ultione. Nobis autem dicitur : Diligite 
inimicos vestros ; benefacite his qui vos oderunt 
(Matth. v, 44) : neque malum pro malo reddentes, 
nec maledictum pro maledicto, sed e contrario be- 
nedicentes (1 Petr. u1, 9). Hinc Paulus ait: Nemisi 
quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis (Rom. 
xit, 8). δὲ esurierit inimicus tuus, ρῖδα illum ; εἰ 
sitit, potum da illi: et hec faciens carbones ignis 
congeres super caput ejus (Rom. xu, 20). Sic utique 
aio ego Justitia, et volo fieri. 

4. [n hac etiam villa dives Dominus quasi ruri- 
colas habuit, qui redderent ei fructus usurarios tem- 
poribus suis : qui sunt hujusmodi, bopitas, benigni- 
tas, modestia, mansuetudo, concordie, pax, patien- 


1025 


SERMO DE VILLICO INIQUITATIS. 


1026 


tia, misericordia, charitas. Super hos etiam posuit Δ 31 contra consuetudinem. His tribus modis quid- 


δὰ custodiendum si deliquissent, qui accusarent, qui 
testificarentur ; qui judicarent, qui punirent. Con- 
scientia quippe ipsa est accusatrix, memoria testis, 
ratio judex, timor carnifex, Quod enim conscientia 
accusat, memória testificatur : et quod ratio judicat, 
timor excruciat, dicens, Dominus regnavit, irascan- 
tur populi ; qui sedet super Cherubim, moveatur 
lerra (Psal. xcvi, 1). 698 Ignis in circuitu ejus 
exardescet, et in. circuitu ejus tempestas valida 
(Psal. xvix, 3). Et impiis dicet : Ite, maledicti, ín 
ignem acternum, qui paratus est diabolo et angelis 
ejus (Matth. xxv, 41), ubi ignis est qui non tepescil ; 
vermes qui non moriuntur, tortores qui non las- 
sescunt : ubi nullus ordo, 3ed sempiternus horror 
inhabitat. 

5. Villam suam his aliisque tutoribus fortem tra- 
didit Dominus villico, pluribus plenam bonis ; qui- 
busdam corporis, multis propriis ipsius hominis in- 
terioris. Septem quippe sunt hec bona corporis : 
pulchritudo, fortitudo, velocitas, libertas, sanitas, 
voluptas, diuturnitas vitae. Septem quoque sunt bona 
anima : sapientia, amicitia, concordia, honor, pie- 
tas, potestas, jucunditas. Praeter hsc propria, com- 
munia sunt multa data ruricolis; alia his, et alia 
ilis. Bona enim sunt divitum divitie sus, ne eos 
paupertatis molestia frangat; bona pauperum, penu- 
ri sue, quibus castigantur, ne per incontiuentiam 
defluant ; fortium, fortitudo, ut ad bona opera con- 
valescant ; debilium, imbecillitas, qua refrenantur, 
ne quod velint malum perficiant ; insipientium, sua 
simplicitas, qua humiliantur ne superbiant. Omnino 
quidquid in hac vita nostra fragilitas possidet, pius 
conditor, quantum in sua bonitate est, ad bonum 
nostrum nobis quotidie confert, scilicet vel ad cor- 
reptionem pravitatis, vel ad profectum virtutis. Sed 
(ut verbis beati Gregorii utar) quse ad usum accepi- 
mus vite, ad usum convertimus culpe (Homil. in 
Evang.). Valetudinem corporum in usum consumi- 
mus vitiorum ; bona mentis in "isum expendimus 
vanitalis. Et hoc est quod dicitur : Qu£ diffamatus 
est apud eum, quasi dissipasset bona ipsius. 

6. Operz pretium est scire quis diffamaverit vil- 
licum, vel unde prodierit diffamatio. Petulantia ipsa 
est, quz disseminavit infamiam : 4085 tunc dicitur 
infamare, cum non erubescit negligentiam suam de- 
clamare, sicut ibi : Nullum pratum sit quod non 
períranseat luxuria mostra; coronemus nos rosis 
antequam marcescant, ubique relinquamus signa le- 
titie nostrae (Bap. τι, 8, 9). Quippe hzc talis locutio 
plane infamatio est. Fit autem triplici voce, scilicet 
cogitationis, locutionis, et operis. Habet enim cogita- 
tio vocem suam. Unde Dominus cogitanti Moysi ait: 
Quid clamas ad me? (Exod. xiv, 15.) Et David ad 
Dominum : Cogitatio hominis confitebitur tibi (Psal. 
Lxxv, 11). Habet et opus vocem suam. Unde Domi- 
nus ad Cain : Sanguis fratris tui clamat ad me de 
Lerra (Gen. 1v, 40). Prodit autem infamia nostra ex 
his qua& fiunt aut contra naturam, aut contra legem, 


C 


quid agimus, vertitur in peccatum. Et quia villicus 
bona domini sui in hzc dissipaverit, dictum est ei : 
Quid hoc audio de te ? Redde rationem villicationis 
tue; jam enim amplius non poteris villicare. Illud 
non semel aut iterum, sed terlio jam comminatur 
Dominus villico suo, videlicet ante legem, sub lege, 
sub gratia ; el per tres nuulios, per quos omnia sua 
nobis consilia dicit, id est, per hominem, per spiri- 
tum, per familiare mandatum. His Dominus secreta 
sua solet notificare, atque per os aliis quibusque 
jubet: cum quibus ire solet timor, et modo jungi- 
tur illis, ferens ista tria que semper habere solet, 
clavam comminationis, radium cognitionis, virgam 
doloris ; ad incutiendum terrorem, ad videndum er- 
rorem, ad habendum moerrorem ; incipientium, pro- 
ficientium, perficientium. Nota quod in hoc facto 
cognoscitur mirabilis pietas hujus Domini, qui non 
cireümvenit servum suum, sed ad reddendam ratio- 
nem prius submonet eum, quam judicet. Sic quo- 
que visus est Abraham dixisse, cum loqueretur ad 
eum de Sodomis : Descendam et videbo per memet- 
ipsum si sic, ut rumor est, opere compleverint (Gen. 
xvii, 21). Et hic instruimur, non statim debere dari 
fidem quibuslibet verbis; sed si sic est, ut. dicitur, 
prius adhibere cautelam. 

7. Sequitur : Quid faciam ἢ Hsec querimonia de 
preemissa comminatione procedit. Sic utique quidam 
cum mortem sibi venire de prope vident, se male 
vixisse scientes, timore perterriti, quid fecerint, vel 
qualiter id emendare debeant, secum satis amarissi- 
me exquirunt, dicentes: Quid faciam ? Fodere non 
valeo, mendicare erubesco. H:c duo verba in per- 
sona illorum loquitur, qui hzc duo timent in poeni- 
tentia: scilicet afflictionem corporis 699 et pau- 
pertatem : quorum alterum intelligitur per fodere, 
alierum, per mendicare. Ut enim sic moraliter di- 
cam, fodere est sarculo compunctionis, et aratro 
confessionis in fructus bons operationis cordis nostri 
jugera dissuleare : quod facere propheta nos admonet 
dicens : Scindite corda vestra, et non vestimenta 
vestra (Joel. 11,13). Et hinc est illud quod ait custos 
vines de sterili ficulnea ad dominum suum : Dimitte 
eam et hoc anno, ut ego veniens fodiam circa illam, 
et apponam stercora (Luc. xut, 8). Sed hoc iste de 
quo hic agitur, primo facere pertimescens, ait: Fo- 
dere non valeo. Contra quem recte per Salomonem 
dicitur; Piger propter frigus arare noluit ; men- 
dicabit ergo a&stale, et non dabitur ei (Prov. xx, 
4). Qui enim nunc propter pavorem mentis, aut tor- 
porem macerare se per poenitentiam οἱ affligere ne. 
gligil; cum sol justitie in judicio, velut in sslate, 
claruerit, queeret requiem, sed non accipiet, quia 
propter illam operari bona contempsit. 

8. Sequitur: Mendicare erubesco. Hoc igitur ad 
litteram tantum. Sunt enim quidam, qui erogando 
bona sua pauperibus culpas suas redimere vellent, 
et hoc cogitando pertractant: s^d postmodum ti- 
mentes ne egeant, erga egentes tenaces fiunt, et ab 


1027 


cipue quia vident aliquos, qui sua se sic dedisse fa- 
tentur, et poenitent : de quibus bene per Salomonem 
dicitur : Qui observat ventum, non seminat ; et qui 
considerat nubes, nunquam metit (Eccli. x1, ἀν. 
Venti nomine malignus spiritus, qui mentem tenta- 
tionibus impellit ; et nubis appellatione peccator ex- 
primitur. Qui ergo attendit ventum, non seminat ; el 
qui considerat nubes, nunquam melit: quia qui 
tentationes maligni spiritus metuit, et. iniquorum 
lapsus conspicit, in bono opere nec exercetur , nec 
in judicio quo consoletur iuveniet, sed et nunc quo- 
que vilescit, Propterea quamvis villicus paulo ante 
dixerat : Fodere non valeo, mendicare erubesco, ΡΩ- 
nitens tamen subjungit quod sequitur : Scio quid fa - 
ciam. Videte quid facit timor, quippe perutilis do- 
mino suo. Ipse est qui quod dominus jubet, homi- 
nes facere cogit. Certe iste villicus hodie non dixisset : 
Scio quid faciam, si non timuisset. Sed timuit, quo- 
niam illi subito timor adver.iens, clava « omn.iuatio- 
nis tales ei ictus impressit, dicens: Audi, misera- 
bilis, audi, evigila tandem, quia hora est jam te de 
pigritia surgere. Si non amore, saltem timorc evi- 
gila. Crux enim tibi duplex dura paratur : altera 
jam eorporis, altera postmodum corporis el anim& 
gehennalis. Cogita ergo cruciatus tuos, quos pr&- 
senüaliter medullitus senties jam in morte. Mors, 
inquam, ipsa est crux horribilis, ad quam quotidie 
festinas, et non attendis. Vide quomodo mors te 
crucifigit. Crura distenduntur, manus et brachia 
decidunt, pectus anhelat, cervix languescit, labia 
spumant, oculi stupescunt, vultus horrescunt, facies 
exsudat, et morte tacta pallescit. Et hec utique qu& 
videmus deforis, et qui sentimus, levia sunt ad ea 
que intus anima miserabilis jam pregustat. Nam 
sensus a corpore cito recedit: animam sua mors 
comitatur euntem. Qui autem cruciatus te maneant, 
audi quid Propheta de perditis dicat : Sicu£ oves, 
inquit, ἐπ inferno positi sunt ; mors depascet eos 
(Psal. xuviu, 15^. Et Job : Transeunt, inquit, a fri- 
gore nimio ad calorem nimium (Job xxiv, 19). De 
quo et alibi dicitur: Quis polerit ex vobis habitare 
cum igne devorante* aut quis habitabit ex vobis 
cum ardoribus sempiternis? (Isai. xxxn, 14.) 

9. Hsec audiens villicus plane si timuerit, ne mi- 
reris. Et notandum quod timor iste quadriformis 
est ; scilicet mundanus, servilis, initialis et filialis 
sive castus. Mundanus, qui facit recedere ἃ malo 
pro evitetione poena. Servilis, qui facit a malo ab- 
stinere pro evitatione poene, mali retinens volunta- 
tem. Initialis timor gehenose, de quo dicitur per 
Prophetam : Initium sapientie timor Domini (Psal. 
cx, 10). Filialis, de quo per eumdem dicitur: Timor 
Domini sanctus permanet in seculum saeculi (Psal. 
xviii, 10). In duabus his formis utilis est hominibus 
semper, in aliis minime. In initiali formaliter fren- 
dens, ut modo dictum est, ad villicum venit : propter 
quod ait : Scio quid faciam, ut cum amotus fuero, 
eic. Hec amotio nihil est al ud, quam ho:ninis 
interioris, id est animse et corporis, separatio. Εἰ 


SERMO DE VILLICO 1NIQUITATIS. 


eo quod mente conceperant, se suspendunt; prz- A 


1028 


notandum quod, Scire, nos exponere non oportet, 
290 quia ipsemet suum Scire, scilicet quid facere 
velit, innotuit per ,hoc, quod; sequitur, dicens : Ut 
cum amotus fuero a villicatione, recipiant me in 
domos suas. In hoc quod suum Scire exposuit, me- 
minit poete dicentis : 


Scire tuum nihil est, nisiscire tuum hoc sciat alter. 
(PERSIUS, sat. 1, vers 271). 


Visus siquidemest minus hoc dixisse, scilicet qui sunt 
qui recipere eum debeant : quod tamen cum dixerat, 
in domos suás, succincte debrehenditur annotasse. 
Sunt namque qui homines recipiunt, quorum sutt 
domus cceli et s&elerna tabernacula : et hi qui sint, 
Dominus ad discipulos suos loquens patenter oslea- 
dit in illis verbis suis, cum dicit : Sinite parvulos 
venire ad. me : talium est enim regnum caelorum 
(Matth. xix, 44) ; et alibi : Beati pauperes spiritu, 
quoniam ipsorum est regnum celorum (Matth. v, 
3). Ab his ergo necesse est emere regnum coelorum, 
quorum est : vere necesse est, quia non habemus hic, 
ut ait Apostolus, manentem civitatem, sed futuram 
inquirimus (Hebr. xiu, 44). Et item de suis con&- 
dens : Scimus quod terrestris domus nostra hujus 
habitationis dissolvatur, quod habemus ez Deo do 
mum non manufactam aeternam in calis (11 Cor. 
v, 1). Hanc utique nos emere docet Dominus in sub- 
sequentibus dicens : Facite vobis amicos de mammo- 
na iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in 


C eterna tabernacula. Et hoc in loco suo exponetur, 


sed non modo. 

10. Sed videamus quid sequitur. Convocatis sin- 
gulis debitoribus, etc. Memini me superius dixisse 
misericordiam, et veritatem, ct charitatem cum aliis 
multis, quasi ruricolas esse, et debere eas huic di- 
vili domino reddere suos effectus, quasi íruciss 
Operum suorum per manus villici. Nihil ergo est 
aliud quod dicimus villicum debitores dcmini sui 
convocasse, nisi unumquemque in corde suo quid 
fec^rit, vel quid fecisse debuerit, juxta posse: virium 
suarum pertraciasse. Quod quoties agimus, fere per 
omnia reos nos esse cognoscimus : praecipue tamea 
in eo quod per charitatem largius erogasse debsi- 
mus; et in eo quod per poenitentiam illis qui Des 
ipjuriaverunt, condonasse perfectius debebamous. Bi 
hoc datur intelligi, cum huic questioni, seilicet: 
Quantum debes domino meo? respondetur : Centun 
cados olei. Per centum enim signiticatur perfectio; 
per oleum, misericordia. Est ergo sensus, Debes 
centum cados olei : id est quod mili injuriantibe 
perfecte dimisisse debueram, non dimisi. Cui sob- 
sequenter adjungitur: Sede cito, scribe quinquaginla. 
Novimus quod Sedere, humiliationem ; Cito, festins- 
lionem ; Scribere, firmitatem ; Quinquaginta, ρα» 
tentiam designat. Et super his convenientia habe 
mus exenipla : sed quia satis est notum, non coe- 
veniet adducere; sed quid sibi verba velint, dice- 
mus. Cum ergo dicimus : Sede cito, et scribe φαΐ» 
quaginta, idem o: ac si quis dicat sibimaetipai ast 
proximo suo : Qui fateris te. peccasse in misericor 


1029 


dia, humiliare cito, firmus permane in poenitentia. 

14. Deinde alii dixit: Tu. vero quantum. debes? 
Centum coros tritici. Fere eadem est. heec quisestio, 
et respousio cum prima : excepto quod illa est de 
indulgentia, hec de charitate. Hic enim frumentum 
charitatem designat, quemadmodum superius per 
oleum misericordiam diximus designari. Hoc itaque 
hujus quaestionis responsio nobis innuit, quod qui 
sseculi hujus substantiam possidemus, perfecte egen- 
tibus erogasse debuimus : quod si Bon fecerimus 
cum possemus, apud suummum Pairemfamilias de- 
biti vinculo obligamur, sicut scriptum est : Qui ha- 
bet. substantiam hujus mundi, et viderit fratrem 
suum necessitatem habere ; si clauserit viscera sua 
ab eo, vere charitas Patris non est ineo (1Joan. wm, 
17). Hujustamen obligationis nodus celeriter rumpitur, 
si bene perficianuur quod sequitur : scilicet, Sede 
cito, et scribe octoginta : id est humilia te (sicut ex- 
posuimus) in observatione mandatorum Dei, el 
certa spe hereditatis :eternae. De cado et coro di- 
cant alii pro abundantia sensus sui quid senserint ; 
ego super his nihil aliud dico, nisi quod unumquod- 
que vas est ad imensurandum in suo genere : et hic 
significare possunt mensurate, id esl discrete, de- 
bere agere poenitentes ; quasi sic occidant hostem, 
ne perimant civem, quoniam scriptum est : Si recte 
offeras, et non recte dividas, peccasti (Gen. 1v, 1, 
juxta LXX). Recte offerimus, cum bono studio bo- 
num opus agimus : sed non recte dividimus, si di- 
scretionem habere in bono opere 40M postpona- 
mus :quam qui dissimulat, etiam recte offerens 
sicut beatus ait Gregorius, peccat (Moral. lib. xxx, 
cap. 14). 

12. Sequitur : Et laudavit dominus villicuminiqui- 
tatis, eo quod prudenter egisset. Sunt qui mirantur 
unde hiec laus processerit, cum non dicatur ad lit- 
leram persolvisse debitum, sed curtasse. Quod si 
quis egerit, attendat quod potius imitari debet vil- 
licum, quam admirari. Sseculariter enim prudenter 
egit, qui quie reddere non potuit, ne super his ar- 
gueretur furto, caute celavit, et secundum cujusdam 
verba dicentis : Si non caste, saltem caute (est nam- 
que minoris culpae quemlibet se solum dare morti, 
quam si cs&teros secum tollat contagione peccati) : 
el quod sibi perutile summaque prudentia fuit ; quia 
apud quos reciperetur effecit, si amoveretur a vil- 
licatione. Sed et altius loquar. Plane secundum mo- 
ralem intelligentiam multa laude est dignus, qui 
relicto errore pristing conversationis, diviti Deo 
satisfaciens, redit ad gratiam. Et propter hoc eum 
dominus laudavit, quia sive hoc modo, vel hoc modo 
dicatur fecisse, prudenter egit. Nec moveat quem- 
quam quod dicitur, iniquitatis : non enim ponitur 
hic eo quod operetur ad laudem, sed ad eorum qui 
audierunt tollendam desperationem, sicut Dominus 
(cstatur, ad Prophetam dicens : multiplicate sunt 
infirmilates eorum, postea acceleraverunt.Non con- 
gregabo conventicula eorum desanguinibus, nec me- 
240r ero nominum eorum per labiatnea (Psal. xv, &). 


SERMO DE VILLICO INIQUITATIS. — 


C 


1039 


Ad hoc enim Mattheus suum cognomen retinuit 
Publicanus. Hoc quod sequitur, quia filii hujus se- 
culi prudentiores sunt in generatione sua filiis lucis, 
dictum est nobis, ut secularium inutilem. imitemur 
prudentíam, sicut. Moyses ibi nos mystice docet, di- 
cens : Gum egressus fueris ad pugnam,si videris mu- 
lierem pulchram, et adamaveris eam, rades ei cesa- 
riem, etc., et erit tibi uxor (Deut. xxi, 10-13). Εἰ di- 
ctum est similiter ab magnau nostram erubescen- 
tiam, ac si dixisset nobis illud prophet : Erubesce, 
Sidon, ait mare (Isai. xxiu, 4). Grandis enim nobis 
debel esse verecundia, quod filii perditionis prom- 
pores sunt in appetendis malis, quam nos sumus 
in colesübus gaudiis, de quibus beatus Gregorius 
ait: « Qui colestis vite dulcedinem, in quantum 
possibililas admittit, perfecte cognoverit, ea qug 
in terris amaverat, libenter cuncta derelinquit. » 

13. Et ad hec incitamur cum dicitur : Facite vobis 
amicos de mammona iniquitatis, ul cum defeceri- 
Lis, recepiant vos in eterna tabernacula. Bonus sermo 
et omni acceptione diguus, docens nos cum illis 
amicitiam jungere, qui nos possunt in zelerna secum 
tabernacula collocare. Qui videlicet sunt illi, nisi 
quos superius breviter annotavi, parvuli et. paupe- 
res Chrisü ? Quos quia Dominus amat, ipso teste qui 
ait: Vos amici mei estis (Joan. xv, 14): ab his nos 
faciamus amari de eo, quod idem Dominus nos do- 
cuit dicens, de mammona iniquitatis. Vile est pres 
lium, sed emptio multa. Mammona namque uiitig 
nuncupautur, quie dicuntur inique, non propler se, 
sed propt^r iniquitatis effectum qui evenit ex se: 
sicut arbor illa que appellata est scientia boni et 
mali ; non quod ullam haberet scientiam, sed quod 
langenics eam contra pr&ceptum, boni pariter et 
malí contingeret esse scienles. Hic satis ostenditur, 
quod ex facili possunt amici superni cives haberi. 
Ex quorum amicitiis qui fruclus nobis proveniat, 
Veritas subsequenter ostendit, cum dixit : Ut. reci- 
piant vos in eterna tabernacula. Videtur hic oriri 
quislio in eo quod pauperibus attribuitur susceptio 
et retributio benefacientium sibi, cum donum solius 
Dei sit, veniens ex ejus multa miseratione et gratia. 
Que multum facile solvitur, si attendatur quod Dei 
Filius nostram carnem suscipiens factus est pauper 
pro nobis ; et id quod pauperibus erogatur, sibi fa-. 
ctum fuisse dicat, et se retribuere benefacieniibus : 
quod ibi testatur, ubi de parvulis loquens ait : Qua- 
cunque fecistis uns ex minimis meis, mihi fecistis. 
Esurivi,et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis 
mihi bibere, etc. Venite ergo et percipite regnum, 
quod vobis paratum est ab origine mundi (Matth. 
xxv, 34-40). 

14. Sollicitemur ergo, fratres mei, sollicitemur 
pauperibus erogare consilio Domini, Sed quia in- 
terest pauperis et pauperis, quod Dominus ibi visus 
est annotasse cum diceret : Beatí pauperes spiritu ; 
de paupertate talis facienda est distinctio, quie desi- 
$net quibus precipue debeamus largiri, Paupertas 
igitur alia naturalis, aima locuples, alia spiritualis, 


1031 


SERMO IN VERBA SAPIENTLE. 


1032 


Et hujus divisionis unumquodque membrum bifarie A jumentis, et herbam servituti hominum (Psal. cm, 


subpartitur, quod lis pertractandum relinquimus, 
qui magna de minimis sciunt extrahere: preter 
quod hoc solum dicimus, quia naturalibus egenis el 
Spiritualibus precipue manum misericordie porri- 
gere monemur, verbis Apostoli Pauli dicentis : (Qui 
$uis non providet, et maxime domesticis, idem abne- 
gat, et est infideli deterior (1 Tim. v, 8). Sed quia 
nescimus hodie, quis ante Dei oculos dignus sit odio 
vel.amore, demus his οἱ demus illis juxta ejusdem 
Apostoli vocem dicentis : Bonum, inquit, operemur 
ad omnes, macime autem ad domesticos fidei (Ga- 
lat. v1, 10). Et quia sunt qui petunt, sunt et qui vere- 
cundantur;cum superest unde possit dari, demus 
utrisque. De petentibus enim Dominus ait : Omni 
petenti te, tribue (Luc. νι, 30). De verecundis bcatus 
Augustinus super hunc versum : Qui producit fenum 





-—— t --- -- ww 


gEvctMM—— 


14), dicit hoc modo : « Beatus, » inquit, « qui prseoc- 
cupat vocem petituri (Enarr. ἐπ Psal. cut, serm. 3, 
n. 10). » Deomnibus indifferenter Dominusait : Date, 
et dabitur vobis (Luc. vi, 38) ; et etiam illud : Date 
eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis(Luc. 
ΧΙ, 41) ; et iterum illud : Ignem ardentem ezstinguit 
aqua, et eleemosyna, resistit peccatis (Eccli. 111,33), 
et hiuc est illud : Conclude eleemosynam in sinu pau- 
peris, et hac orabit pro te (Eccli. xxix, 45) ; et bonus 
pater filio ait : Si multum tibi fuerit, abundanter 
retribue; siexiguum,etillud libenterimpertire(Tob, 
1v, 9). Quod tam solerer omnia [an omnes 3] agere 
Studeamus, quatenus in eterna tabernacula recipi 
mereamur per Dominum Jesum Christum Salvatorem 
nostrum, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit el 
regnat Deus, per omnia secula seculorum. Amen. 





790? SERMO 


 Inillud Sapientise, vn, 80, et vni, 1 : Sapientia vincit malitiam. Attingit ergo a fine usque 
ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. 





Non est Bernardi ; sed, ut puto, Guiberti abbatis de Novigento, qui ín. illum Sapientig locum habuit 
prolixum sermonem, ex lib. 1 De ejus Vita, cap. 16. 





4. Sicut sapientia sapor boni, ita malitia sapor C solum in spurcitia delectari, sed etiam in infamis 


mali dicitur. Clavus clavo expellitur : ita et prava 
bonis supervenienüibus eliminantur. Virtute siqui- 
dem et Sapientia patris, Mediatore Dei et hominum 
Christo Jesu crucem pro nobis subeunte, simul cum 
illo, secundum Apostolum, crucifizus est homo no- 
ster, ut destruatur corpus peccati (Rom. vi, 6). Quid 
ergo dixerim corpus peccati? Hoc merito dixerim, 
imaginem quam impegit et confregit lapis excisus de 
monte sine manibus : cujus caput aureum, et ceete- 
rorum membrorum fuisse describuntur quedam ex 
argento, quiedam ex sre, quaedam ex ferro, quaedam 
ex luto et ferro (Dan. n, 32-3&). Caput est malitia, 
quam superius saporem diximus mali : unde οἱ per 
aurum exprimitur, quo nimirum sapientia in Scri- 
pturis designatur. Medium vero corporis, id est pe- 
ctus et brachia, ex argento fuisse memorantur. Ár- 
gentum est lucidum et sonorum : cujus sonoritas 
demulcet auditum, et claritas visum oblectat. Unde 
per ipsum curiositas designatur, quie in his duobus 
sensibus, visu videlicet et auditu, maxime viget: 
quia per ipsos, utpote principaliores corporis fene- 
Stras, mors crebrius et levius intrare consuevit ad 
animas nostras. Per ventrem autem et femora, ubi 
libido dominatur, designatur voluptas: que ex sre 
fuisse describuntur, 26938 quod similiter lucidum 
est et sonorum ; quoniam eousque malitie rabies 
incanduit, ut flagitiosi et coinquinati homines, non 


consueverint gloriari ; utpote qui lietantur cum  ma- 


 lefecerint, et exsultant in rebus pessimis (Prov. n, 


14). Unde pravo suo exemplo corrumpunt et eos qui 
longe, et eos qui prope sunt : proximos videlicet, 
mala conversalione ; remotos autem, mala conver- 
salionis opinione : illorum oculis lucentes, istorum 
auribus insonantes. Tibie qua molem sustinent cor- 
poris, ferree dicuntur. Squama squamse conjungi- 
tur (Job. xii, 6, 7), et totam sustinet machinam pec- 
cati prava et. more ferri indurata voluntas. Qeare 
enim peccas? Quia nescis quid facias ? Absit, Quis 
cogeris αἱ facias ? Absit: sed quia placet ut sic fa- 
cias. Imbutum ergo et suffocatum veneno diaboli 
voluntatis desiderium, fomes sceleris, et virus fla- 
gitii solum est quod obturat aures, ul non andient 
vocem incantantium, et venefici incantantis sapies- 
ter. Per pedes, quorum pars qui&dam erat ferres, 
quédam ficlilis, opera signantur tenebrarum, qui- 
bus ad notitiam pervenitur hominum. Lutum ἃ 
ferrum bene sibi invicem non coherent. Per lotum, 
operum immunditia ; per ferrum, mentis pertinaci 
designatur: quas licet ad horam conjungantur, dis 
tamen coherere non possunt. Ducis siquidem ia 
bonis dies tuos, sed in puncto descendes ad inferos 
(Job. xxi, 13). 

2. Lapis ergo prius pedes comminuit : quia forti- 
tudo et firmamentum nostrum Jesus Christus dai 





1033 


SERMO IN VERBA SAPIENTLAE. 


1094 


denique voci sute vocem virtutis. Und tonittruum A nos in arcanum suse divinitatis ; quia omnia opera 


vocis ejus factum in virtute, interiora concutit, et 
per timorem mentis pertingciam frangit: deinde a 
vanitate s:culi peccatore avulso, opera destruit per 
confessionem ; bona consequenter desideria immit- 
teudo, et ea in bonis adimplendo sanat voluntatem, 
atque sub jugo discipline obturando aures ne 
audiant sanguinem, claudendo oculos ne videant 
malum, expellit curiositstem, Et sic ad ultimum 
sapiens et placens homo Deo, caput aureum statuce 
coufriagit, dum saporem mali, quem malitiam dixi- 
mus, a przcordiis animee penitus avellit. Sapientia 
vincit malitiam. Cui enim Christus incipit dul- 
cessere, profecto necesse est amaresc're mundum. 
Est siquidem panis qui de ccelo descendit, habens 
omne delectamentum et suavitatem saporis. Sapor 
est Patris per illam eternam et ineffabilem natu- 
ram ; sapor est Angelorum per gratiam: sapor est 
noster per misericordiam. 

3. Vincit ergo, sed qualiter, videamus. Aftingit 
enim a fine usque ad finem fortiter, et. disponit 
omnia suaviter. Sunt ergo inveniendi ad minus duo 
fines altrinsecus positi, quibus sapientia medians 
attingat utrumque. Quseramus fines istos in parabolis 
evangelicis ; illis videlicet in quibus primum agitur 
de thesauro, quem qui invenit homo, vendit omnia 
qu& habet, et emit agrum illum. Subjungitur post- 
modum de pretiosa margarita, quam negotiator in- 
ventam comparat, venditis omnibus quz possidet. 
Demum agitur de sagena, que missa in mare, con. 
gregat bonos et malos pisces (Matth. xit, 44-48). 
Similitudines istas diligentius perscrutemur, ut ex 
ipsis eliciatur proposite veritas. Ager, de quo in 
prima agitur parabola, disciplina est Ordinis. Ager 
enim culta terra est, quie, amputalis fructicibus el 
arborum radicibus exstirpatis, habilis est ad semen 
recipiendum, et fructum afferendum. Talis est disci- 
plina Ordinis, qui, avulsis peccatorum tribulis re- 
motisque scandalorum occasionibus, digna est plane 
cui Deus emittat eloquium suum. In qua nimirum 
verbum suum non est alligatum, sed abbatis impe- 
dimentorum obstaculis, per humiles et mites corde 
velociter currit sermo ejus. Hic est ager plenus cui 


A 


nostra operatus est nobis humilitate sue huma- 
nitatis. Si ergo nostram salutem operata est huma- 
nitas, quid operatur divinitas ? Nostram profecto de- 
lectationem, quia delectationes in dextera ejus usque 
in finem (Psal. xv, 11). 

&. Laborantes igitur in agro paupertatis duo ha- 
bent irrigua, quibus cordium irrigatur ariditas et 
terre nostre fructificat sterilitas. Absque harum 
aquarum refrigerio nulla sane adesset proficiendi 
possibilitas, sed deficiendi incumberet necessitas. 
Cum enim ad te reversus consideras hinc exaspe- 
ratz:» potentiam majestatis, inde exasperantis perti- 
naciam iniquitatis, nonne repente subintraret despe- 
ratio, nisi mediatoris Dei et hominum hominis Jesu 
Christi incarnatio succurreret et passio ἢ Superve- 
nientibus autem seculi tribulationibus, et impu- 
gnationibus demonis, et elevatis in planitie mentis 
tue tentationum procellis, nonne passionibus hujus 
temporis succumberes, nisi future glorie spes 
sublevaret ? Sicut ergo ap"d humanitatem Christi 
habes merita, de quibus confidens desperare non 
possis, ita apud divinitatem sunt premia de quorum 
exspectatione possis in tribulationibus non solum 
respirare, sed et gloriari: quia nimirum fecit no- 
biscum misericordiam suam, non solum remittens 
debita, sed etiam promittens premia. Quid retri- 
buam Domino pro omnibus qua retribuit. mihi? 
pro omnibus quidem quz mihi ad conversionem 
meam tribuit ? In ipsa conversione mea corpus 
meum et animam meam retribuit, imo reddidit, imo 
me pigriiante et renitente ipse a me extorsit. Ecce 
autem pro omnibus quz ab initio conversionis mese 
mihi tribuit, compunctionem videlicet laerymarum, 
devotionem meditationum, consolationem in labori- 
bus, delectationem in meditationibus; pro his, 
inquam, et innumeris aliis beneficiis, quid ei rursum 
retribuam ? Qui totum dedit, quid ulterius impendere 
habeo ? Calicem salutaris acciptam, et nomen Do- 
mini invocabo ( Psal. cxv, 12, 13). Quid est, Calicem 
accipiam? Anima mea desiderabit te in nocte, sed 
et spiritus meus in precordüs meis. Nomen tuum 
et memoriale tuum in desiderio anime (Isa xxvi, 


benedixit Dominus (Gen. xxvii, 27), habens irriguum ἢ 9, 8.) Nomen Salvatoris mei, fratres mei, carnis 


superius, et irriguum inferius (Judic. 1 15), fontes 
profecto Israel, de quibus in ecclesiis Domino bene- 
dicitur. Hi sunt fontes Salvatoris : quorum alter est 
divinitas, irriguum videlicet superius; alter est hu- 
manitas, irriguum scilicet inferius. De fonte huma- 
nitatis aquas potamus confidentie ; quia per ipsam 
accessum habemus ad Patrem, per confidentiam in 
fide ipsius : de fonte divinitatis, aque prodeunt mi- 
sericordie, cujus impetus letificat civitatem Dei, 
la'tantem in ccelis ad plenum, peregrinantem in 
Lerris, prout cuique divisit Deus mensuram fidei. 
704 De latibulis Prophetarum exsiliit Christus 
Jesus ad campos pauperum. Per merita sue huma- 
nitatis impertit et divinitatis participium in prg&- 
mium. Dabit siquidem pacem nobis, transferendo 


PATRoL. CLXXXIV 


mes, sanguinis mei, nomen a seculis absconditum, 
sed in fine seculorum revelatum ; nomen mirabile, 
nomen ineffabile, nomen inzstimabile, imo eo mi- 
rabilius, quo inestimabilius, eo magis gratum, quo 
gratuitum : hoc, inquam, nomen non jam vivente 


. me labiis meis laudabo, sed jam non vivente, me, 


vivente vero in me Christo, sicut adipe et pinguedine 
repleatur anima mea, ut non solum exterioribus, 
sed et interioribus labiis invocem nomen Domini. 
Quicunque enim non vocaverit, sed invocaverit no- 
men Domini, salvus erit (Joel. τι, 32). Non solum 
autem nomen, sed et memoriale passionis ejus scm- 
per sit in desiderio animse mers, ut passionis ejus 
particeps efficiar, si quo modo agnoscere polero 
sicut et agnitus sum. 


33 


1035 


SERMO IN VERBA SAPIENTLE. 


1036 


δ. Sic ergo calicem ejus accipiam, quia monu- | “ἃ ἃ facie ignis, sic pereunt omnes immunditie 


menta passionis suze intra anime meg sinum, intra 
memorie mese cellas semper revolvam. Aspiciam 
regem Salomonem in diademate, quo coronavit eum 
mater sua (Cantic. ui, 11). Aspiciam eum ligatum, 
flagellatum, consputum, saturatum opprobriis, cla- 
visque confixum. Aspiciam in hujus deserto exsilii 
serpentem zneum, super columnam crucis exalta- 
tum, ut serpentes, qui me mordent moriantur ; quia 
nullus qui credit in eum peribit, sed habebit vitam 
eternam (Num. xxi, 9 Joan. i, 14, 15). Hec et 
alia patientis eL morientis Domini mei wmemorialia 
memorie mes arctius commendabo, et ad os cogi- 
tationis. revocans ruminabo diutius, ut. impinguer 
devotius, Hzc, inquam, cruciset passionis ejus in- 
signia sint presentia, ut leva ejus dilectionis, qua 
nemo unquam majorem habuit, sit sub capite meo, 
ne videlicet mens mea ad carnalia incurvetur desi- 
deria, donec dextera divinitatis ejus amplexetur me 
(Cantic. τι, 6) ; ut absorbeatur hoc quod mortale est 
a vita (Il Cor. v, 4); et mortale hoc immortalita- 
tem, et corruptibile hoc induat incorruptionem 
(I Gor. xv, 53). {να in. hoc loco, humanitatem 
ejus accipio ; in qua nobis exhibuit 5. Θῷ charita- 
tem, ut diximus, qua nemo majorem habet, ponens 
animam suam etiam pro inimicis suis. Dextera est 
divinitas, qua desidero amplexari οἱ circumdari., 
Tunc enim satiabor, inquit, cum apparuerit gloria 
tua (Psal. xvi, 43) : et, Adimplebis me letitia cum 


ἃ facie crucis. Dei siquidem infirmitas, nostra est 
fortitudo, et in stultitia ejus facti sumus sapientes. 
Quia enim mundus non cognovit in sapientia 
Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis 
salvos facere credentes (I Cor. 1, 21). Verbum caro 
factum est, et habitavit in nobis (Joan. 1, 14). Caro 
lactus est carnalibus, sicut spiritus angelicis spiri- 
tibus. Agnoscat eum caro in carne, homo in homine. 
Agnoscat, inquam, et imitetur, ut eum videre me- 
reatur in majestate, quia per humilitatem pertinget 
ad sublimitatem. Si enim compatimur, et conregna- 
bimus: si commorimur, et convivemus (Rom. vni, 
41 5 II Tim. τι, 11, 12). Agnoscamus eum, inquam, 
secundum carnem, donec calcatis motibus carnis, et 
omnibus exstinctis vel devictis carnalibus desideriis, 
possimus dicere cum Apostolo: Et si cogmovimus 
eum secundum carnem, sed jam non movimus 
(4I Cor. v, 16). Licet enim gloriosum sit videre, vel 
in memoria habere, etiam secundum carnem, spe- 
ciosum forma pre filiis hominum, magis tamen pro- 
ponitur nobis caro ejus ad medelam quam ad gloriam, 
ad necessitatem quam ad beatitudinem. Altera siqui- 
dem collata est beatitudo anims, cui nihil creatum 
sufficere potest, etiamsi, cum terra, celum possi- 
deret. Nec satiari-potest ejus cupiditas, donec eum 
habeat cujus imago est, qui solus polest implere 
angulos cupiditatis sud. 


vultu tuo ; quia delectationes in dextera tua usque G 1. Sicut autem Mediator noster duas naturas bu- 


in finem (Psal. xv, 11). 

6. Caeterum quantum dextera sinistre prsecellit, 
quanlum videlicet :terna caducis, incorruptibilia 
corruptibilibus, immortalia mortalibus ; tantum ne- 
cesse est przcellere charitatem, quam nobis exhibi- 
turus est in gloria suse divinitatis, charitati quam 
nobis exhibuit in miseria sus» humanitatis. Hanc 
enim et oculus vidit, et auris audivit, et in cor ho- 
minis ascendit, non quam preparavit diligentibus 
se. Quz tamen est illa charitas ? Audi.Licet majorem 
hac dilectionem nemo habet, ut animam suam 
ponat quis pro amicis suis (Joan. xv, 13): ipse ta- 
men suam posuit pro inimicis. Cum enim adhuc 


inimici essemus, reconciliavit nos Deo in sanguine D 


suo (Rom. v, 10). Si hoc fecit homo, quid faciet 
Deus? si hoc fecit pauper, quid faciet dives ? Si hoc 
fecit pro inimicis, quid faciet pro amicis ? si hoc 
fecit in via, quid faciet in patria ? si hoc fecit in ex- 
silio, quid faciet in palatio ? si hoc fecit in terra, ubi 
sui eum non receperunt, quid faciet in coelo, ubi ei 
omoes obediunt? Si quandoque suggestionibus dia- 
boli, vel importunis carnis nostre clamoribus ad 
curam carnis in desideriis peragendam revocemur, 
anxielates Christi, erucisque supplicium ponamus 
pr& oculis, et confestim ipsa nos docebit experien- 
tia, quid senserit Apostolus cum dixit, Verbum cru- 
cis his qui salvi fiunt virtus Dei est (1 Cor. 1, 18): 
εἰ, Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri 
Jesu Christi(Galat. vi, 14). Quare ? Quia sicut fluit 


manitatem videlicet et divinitatem, conjunxit in 
una persona, ita singula ejus opera ad hanc, sive 
illam necesse est pertinere naturam. Ád banc siqui- 
dem miseria, sed ad illam pertinet potentia. Qouid- 
quid ergo miseriz passus est, ex homine contraxit. 
Quidquid potenter operatus est, ἃ Patre baboit. 
llumanitate igitur et divinitate altrinsecus positis, 
duo habes modia, Passionem οἱ Resurrectiomem. 
Illa est misericordie el miserie : ista est potentis. 
Vis annuntiari inter pennas columb:ze, id est inter 
perfectos sanctee Ecclesie, quorum videlicet exem- 
plo infirmi roborantur, depressi sublevantur ? Dor- 
mias necesse est inter medios cleros, id est inter 
Passionem et Resurrectionem, hinc stipatus fruceti- 
bus, hinc fulcitus floribus. Fructus ad passionem, 
flores ad resurrectionem pertinent. Quse seminaveri 
homo, hac et metet. Qui seminat in carne, de carae 
metet corruptionem (Galat. vi, ἃ). Seminavit vetas 
homo in carne, messuit postmodum corruptionem. 
Quam? Passionem Christi, Nisi enim vetus home 
Lransgrederetur, novus non pateretur. O profundum 
et inscrutabile redemptionis nostri consilium] Vere 
diligenüibus Deum omnia cooperantur in bonsm 
(Rom, vin, 28.) Domine Jesu-Chiiste, si inobediea- 
tia 206 Ade cooperata est nobis in bonum, εἰ 
tantum tamque mirificum bonum, ut tu fieres og- 
ruptibilis, tua obedientia in quod bonum nobis co- 
operabitur ? Profecto, ut homo fiat incorruwptibilis. Si 
seminantes in carne, tuam messuimus à 


cormruplie- 


1037 


SERMO IN VERBA SAPIENTL£. 


1038 


nem, seminantes in spiritu nostram metemus in--A tuus est. Issachar asinus fortis (Gen. xLix, 44), et 


corruptionem. 

8. Omnium ergo temporum, qus sub conversa- 
tione veteris hominis transegimus, fruetus noster 
est passio Christi; cui debemus configurari, morti. 
ficationem ejus circumferentes in carne nostra mor- 
tali. Unde sicut ab initio conversationis, ita ab initio 
predicationis sute proposuit nobis poenitentiam : 
Agite, inquit,pemnitentiam,quoniam appropinquavit 
regnum colorum (Matth.nt, 2). Magnam refectionem 
senserat, qui de fructu penitentie dicebat : Fuerunt 
mihi lacrymae mec panes die ac nocte (Psal. xx, 4) : 
et alibi, Cibabis nos pane lacrymarum,et potum dabis 
nobis in lacrymis in mensura (Psal. Lxxix, 6); et ite- 
rum : Potasti nos vino compunctionis (Psal. tx, 5). 
Quare ergo non dixerim p«cenitentiam messem vel 
fructum, quas panis vocatür et vinum ἢ Fructus iste 
amarus est, sed salubris; quia poenitentia amara est 
quidem ad tolerandum, saluberrima autem ad con- 
valescendum. Proinde fidelis anima 4088 retro sunt 
oblivisci desiderans, et ad anteriora extendi, his 
fructibus stipari et roborari desideret : quatenus 
ipsis interpositis, ad seecularia desideria carnisque 
illecebras non possit reflecti. Sicut autem tempora- 
litatem vetustatis nostre recolentes, finem ejus et 
fructum habemus penitentiam : ita eeternitatem no- 
vitatis nostre meditando precurrentes, quamdam 
gaudiorum sentimus fragrantiam, qus& merito flori- 
bus comparatur, quia viso flore spes fructus conci- 
pitur, sicut et. per horum preegustationem gaudiorum 
certius animamur ad exspectationem futurorum. 
Quod enim non videmus, speramus : unde et per 
patientiam exspectamus (Rom. vi, 25). Temporis 
ergo preteriti fructus est compunetio, svi futuri 
flos est devotio. 

9. Dormias ergo necesse est inter medios cleros, 
id est inter Passionem et Resurrectionem; inter 
fructum et florem, inter compunetionem et devotio- 
nem, Qui sunt qui dormiunt ? Qui flent, tanquam 
non flentes ; qui gaudent, tanquam non gaudentes ; 
qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur (I Cor. 
vH, 30, 31); qui ut seductores, et veraces, sicut 
qui ignoti, et cogniti, per ignominiam, et bonam 
famam (II Cor. vi, 8), tam prospera quam adversa 
hujus vite transeunt, ac si non sentiant. Beatus si- 
quidem populus, cui etiam in hoc mundo relictus 
est sabbatismus. Qui dormit, expositus est, nullam 
sui curam gerens; et tamen quiescit. Ita et nos 
omnem sollicitudinem nostram in eum projicientes 
(I Petr. v, 7), tam in adversis quam in prosperis 
exponamus, tam per plana quam per aspera ducatui 
ilius eongratulantes : qui ideo inclinavit coelos et 
descendii, ut reduceret nos in viam rectam, ut de 
loco peregrinationis iremus in civitatem habitatio- 
nis. Si hac via ardua est et stricta, ne deficias, quia 
eo tutior et rectior est. Porro przvius tuus fortis et 
pius est, paratus utique in defectu tuo te sacris in 
humeris collocare, et te portare ad gregem; quia 
qui dux et Dominus iuus est, ipse etiam et asinus 


posteriora dorsi ejus in pallore auri (Psal. Lx vu, 44). 
Ipse dorsum nostrum, cui imponantur onera cseteris 
membris importabilia ; sicut et hzedus noster emis- 
Sarius ipse est, cui imposita sunt peccata nostra 
(Levit. xvi, 8-10), quia vere languores nostros ipse 
tulit, οἱ dolores nostros ipse portavit (Isa. Lin, &). 
Hinc ergo in memoriam revolventes passionem 
Christi, omnia blandimenta mundi ut stercora repu- 
temus, ut passionibus Christi conformemur. Inde 
spe tenentes firmiter gloriam resurrectionis, ne defi- 
ciamus, sed gloriemur in tribulationibus ; quia pas- 
siones hujus temporis condigne non sunt ad futu- 
ram gloriam quse revelabitur in nobis (Rom. vut, 18). 

10. Ager ergo paupertatis merito plenus dicitur, 
quem simul et ver decorat floribus, et autumnus re- 
plet fructibus. Cui merito Pater comparat Filium 
suum, dicens : Ecce odor filii mei sicut. odor agri 
pleni (Gen. xxvii, 27) In quo nimirum omnis per- 
fectio paupertatis, et virtutum plenitudo superabun- 
davit, ita ut de plenitudine ejus omnes acciperemus 
(Joan. 1, 16). Cum enim dives esset, propter nos 
factus est egenus, ut illius ditaremur inopia (II Cor. 
virt, 9). Ager iste aquis irriguus, floribus redolens, 
et abundans fruclüibus, thesaurum habet ?607 in 
se absconditum, videlicet continentiam carnis. Pre- 
tiosus siquidem thesaurus est possidere vas suum 
in sanctificatione et honore, non in passione desi- 
derii, sicut gentes quie ignorant Deum (1 Thess. 1v, 


C ὁ, 5). Noli querere thesaurum hunc inter spinas 


et tribulos secularis illecebrze, nec in silvis ruditatis 
antiqui. Non enim in silva, sed in agro absconditus 
est. Quieras in agro, ubi saturantur ligna campi, et 
ubi passeres nidificant : id est ubi incontinentes re- 
sipiscunt, dignos pceenitentize fructus facientes ; pro- 
lem gignunt, non sibi tantum, sed et aliis proficien- 
tes. Continentiam tibi credas necessariam, ut Spiri- 
tus sanctus fiat in te fons aque salientis in vitam 
$ternam. Aqua non sursum salit, sed desursum 
necesse est ut veniat. Omne datum optimum et omne 
donum perfectum desursum est, descendens a Patre 
luminum (Jac. 1, 17). Ergo quod salit in vitam 
eternam, a vita &terna profecto descendit. Unde 


[) Jicet aqua desureum veniat, nisi continentem et ia- 


tegrum habeat conductum, sursum non redit, sed 
diffluit. Descendit in te Spiritus sanctus, vivificavit 
animam tuam, ut in te saliat in vitam «sternam. 
Continens necesse est ut sit corpus tuum, quatenus 
obtures aures tuas ne audias sanguinem, et claudas 
oculos tuos ne videas malum (Isa. xxxin, 15) ; ne 
gralia de superis tibi collata, per minus circumspe- 
ctos sensus tuos foris effluat, spiritu tuo diffuso in 
vanitates et insanias falsas. 

11. Nota, aliud esse continentem, aliud castum. 
Luxuriosus et castus sibi repugnant. Luxuriosi est 
motus sentire, et motibus consentire : casti est nec 
motus sentire, et motibus consentire. Continens 
est in medio, utrobique sumens participium ; cum 
altero commune habens motus sentire, cum altero 


1039 


motibus non consenlire. I-te existens in medio do- 
mus, deorsum luxurioso, sursum vero collatus 
pudieo, etsi non io munditia carnis perambulat, 
tamcn in innocentia cordis decantat misericordiam 
et judicium. Judicium, quod motus sentiat ; mise- 
ricordiam, quod motibus non consentiat, Iste 'Dolens 
dimittere Angelum magni consilii incipiente aurora 
nov& lucis, scd petens obnixe benedictionem perse- 
verantie, elsi non omnino privari, claudicare tamen 
meretur altero pede (Gen. xxxi1, 24-32). Quid sunt 
duo pedes ? Motus sentire, et motibus consentire. 
lllud e:t naturale, istud est criminale. Licet ergo 
nondum ignorare possit pravos motus desideriorum, 
sed adhuc in ipso vigeat pes iste ; per gratiam tamen 
supernse benedictionis ita enervatur in ipso pes 
consensus, quatenus elsi ipse trahat, ipsi tamen in- 
niti non possit. Non est omnino sine eo, quia cum 
repentina cogitatione concurrit multoties queedam 
delectatio : que tamen cum sentitur, gemitum ma- 
gis quam consensum extorquet. — 

12. Invento hujusmodi thesauro in agro pauper- 
tatis, ut in tuam thesaurus redigatur possessio- 
nem, vade et vende omnia quis habes, et eme agrum 
iilum. Quid est, vende omnia qu:& habes ? Abrenun- 
tia omnibus 4085 possides ; exiens ad Jesum enxtra 
castra, ut portes improperium crucis ejus quatenus 
tant: humilitatis merito de nemore exiens, in quo 
involute sunt semitee impiorum qui in circuitu am- 
bulant (Psal. x1, 9), agrum quem prs&diximus pos- 
sideas, in quo abjectis occupationibus curisque sze- 
cularibus, corpore composito, et corde dilatato, 
curras alacer viam mandatorum Dei, que quidem 
desiderabilia sunt et dulciora super mel et favum. 
Quare? Quia in custodiendis illis retributio multa 
(Psal. xvin, 11, 12). Plane multa, quia custodienti- 
bus ea debetur vita &terna. Unde Veritas : Si vis, 
inquit, venire ad vitam, serva mandata (Matth. xix, 
1'1). In hoc gradu coniinentie, in quo refrenas quod 
delectat, et quod non delectat operaris, magna tibi 
incumbit ribulatio ; quia dum voluntati tue repu- 
gnat ratio, bellum geritur intestinum. Noli ergo tor- 
pere, sed leves oculos tuos ad eum qui habitat in 
celis, a quo veniet tibi auxilium, ut non solum per- 
maneas, sed etiam glorieris iu tribulationibus. Quod 
tamen aliter non fit, nisi tibi sapiat Deus. 

13. Quasras ergo necesse et sapientiam, per 
quam tibi sapiat Deus, et mundus desipiat : quae 
per pretiosam signatur margaritam ; quam qui in- 
venit homo, vadit, et vendit universa 488 habet, et 
emit eam (Ma/th. xii, 45, 46). Utinam gustares et 
sentires quam dulcis est Dominus ! utinam gustares 
$05 pauem qui de colo descendit, liabentem 
ome delectamentum et suavitatem sapori; ! (Sap. 
xvi, 20.) Profecto si quid haberes, venderes, et 
comparares eam. Quid tamen habes vendere, qui om- 
nii que possidebas vendidisti propter agrum pau- 
pertatis comparandum, in quo thesaurum, inveneras 
contin nti ? Vide ne forte dup.ex sit possessio tua ; 
una interior, altera exterior. Exterior cst. saecularis 


SERMO IN VERBA SAPIENTLE. 


D mentis, 


1040 


facultas, interior est propria volun'as. Secularibus 
facultatibus abrenuntiasü, exiens ad Jesum extra 
castra hujus seculi. Adhuc tamen rudis, et vetusta- 
tis tuze tenebris obvolutus, proprie voluntatis tus 
vitium non intellexeras, qui profecto non relinqui- 
tur, quolics fit exterior abrenuntiatio. Citius enim et 
levius relinquitur facultas, quam cupiditas amittatur, 
Unde Dominus non quoscunque pauperes, sed pau- 
peres spiritu dicit esse beatos (Matth . v, 3). Qui sunt 
illi? Non omnes utique qui habent, sed qui amant 
paupertatem. 

44. Parum ergo omnino, imo nibil prodest exte- 
rior abrenuntiatio sine interiori vel comitante, vel 
subsequente. Propria siquidem voluntas Deum im- 
pugnat, et adversus eum extollitur. Ipsa est que 
paradisum spoliat, et ditat infernum : qu& sangui- 
nem Christi evacuat, et ditioni diaboli subjugat 
mundum. Vide qualiter propria voluptas adversatur 
Deo.Nemo potest duobus dominis servire (Ma£th. τι͵ 
24). Non poteris obedire simul et divine, et propris 
voluntati. Si enim voluntas tua voluntati divinse €on- 
cordat, jam non propria voluntas est, sed communis : 
non tantum est hominis, sed hominis et Dei. Ceterum 
voluntati Dei ex debito creationis tus necessario es 
obnoxius. Quare? Quia sola voluntas Dei causa est 
quare creaverit et recreaverit te Deus, sicut ait apo- 
βίο! υϑ Jacobus : Voluntarie genuit nos verbo veritatis 
(Jac 1, 18). Facies quod debes dum obedis ei. Debi- 
tum etiam virtulis pensum fideliter persolvis, eum 
ejus voluntatem et habes in desiderio, et servas in 
obsequio. Ecce autem fallente diabolo et sensibus 
tuis seculo lenocinante, ad ea qus foris sunt curiose 
egrederis, ad quorum delectationem dum proprie 
voluntatis attraheris concupiscentia, quodammodo 
abrenuntias Deo, ac si abnegans diceres : Huc usque 
te colui, voluntatem tuam feci, sed nullam in me 
deinceps habeas fiduciam, quia alii domino servire, 
fidemque servare proposui. Ecce proprie voluntatis 
iniquitate abnegasti Deum tuum : 856 necdum suffi- 
cit tibi ipsa negatio; quin imo impudentissimus 
predo subsequenter effectus, in possessiones ejus 
violenter debaccharis, tam alimentis quam indu- 
qua prseparavit non contemptoribus sed 
servitoribus suis, ad tante majestalis injuriam im- 
pudenter abutens. Si in monasterio es, nihil come- 
dis, nihil bibis, nulio indueris, quod prius non au- 
feras : dumque de sacrario victualia rapis, -Jatrocipio 
sacrilegium jungis. Accedis tamen ad altare, et Do 
ninicum corpus οἱ sanguinem tractans, nihil in te 
criminale reperis : qui, si veritas subtiliter indaga- 
tur, Deum negasse convinceris, ac latro probaris 
acsaerilegus. Sequitur tertium, quod gravissimum 
est: quem abnegasti, quem deprzdatus es, ad ulti- 
mum moliris occidere. Permanens enim in iniqui- 
fate, tua, peccatum tuum vis esse impunitum, ia 
quo Deum vis esse injustum. Exigit enim justitia 
ejus ut unicuique reddai secundum opera sua (Rom 
u, 6). Qui enim Deum vult esse injustum, vul 
Deum non esse Deum. Et qui desiderat non esse 


(041 


SERMO IN VERBA SAPIENTLE. 


1042 


Deum, nonne quantum in eo est, ipse Deuin occidit? A dulces affectiones contrahit, omnibus se conformans, 


15. Proinde qui vendidisti exteriorem possessio- 
nem tuam, ut absconditum in agro regularis disci- 
plinge thesaurum conlinentie emeres, vade et vende 
interiorem proprietatem, longe profecto graviorem 
ad relinquendum, et omnino perniciosam ad reti- 
nendum, ut pretiosam margaritam sapientie compa- 
res : quam qui invenit, beatus si tenuerit eam. Vis 
eam habere ? serva mandata. Sic enim scriptum est : 
Concupisti sapientliam? serva mandata, et Dominus 
dabit illam tibi (Eccli. 1, 33). Ilmpende igitur obc- 
dienüam, et recipies sapientiam. Quomodo enim 
possumus Deo placere, aut ipse nobis sapere, si 
ejus mandatis contempserimus obedire ? Unde in- 
terroganti in. Evangelio adolescenti, divina continuo 
mandata proponit servanda (Matth. xix, 117), osten- 
dens in nobis faciendam esse ejus voluntatem, 209 
ἃ quo s&lernam speramus retributionem. Propter 
quod dicit, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Do- 
mine, intrabit in regnum colorum (Matth. vu, 91) ; 
et alibi, Quid vocatis me, Domine, Domine, et non fa- 
citis qua dico ὃ (Luc. v1, 46.) Hoc ordine debes pro- 
gredi. Coutinere non potes ia seeculo? fuge seculum, 
et apprehende discipliff&m, ubi profecto invenies con- 
linentiam. Jugulatis postmodum per confessionem 
carnalibus desideriis, de vitiis anims poteris liberius 
judicare, de quorum radicibus, flagitiorum pullulant 
surculi, et in. perfectum turpitudin's corpus exeres- 
eunt. Hec anims vitia, spiritualia nequitie vocat 
Apostolus (Ephes. vi, 12), qui parum discernere 
poteras, dum carnalibus occupabaris desideriis, et in 
eis qua& foris sunt delectabaris. Postquam ergo ex- 
teriorem delectationem amiseris, nisi senseris inte- 
"10 em, diu stare non poteris. Οὐ: est ilia ? Visitatio 
saneti Spiritus. Hanc. tibi. auferri invenies per pro- 
priam volunt:tem. Vende eaim, mandatis Dei dili- 
geuter obediendo, et pro ea invenies vilam wternam. 
Dicit enim Veritas : Si vis ad vitam venire, serva 
mandata ( Matth. xix, AT). 

16. Ecce habes continentiam, qua corpus tuum 
possideas in sanctificatione : habes sapientiam, 
qua Deo placas in d.votione, Habes aliquid. tibi, 
habes aliquid Deo : sed quid habes proximo ? Quid 
est quod dicit Apostolus : Sive sobrii sumus, vobis ; 
sive excedimus, Deo ? (II Cor. ν, 13.) Quibus loui- 
tur ? Proximo loquitur. Qui ergo excessum suvm 
dat Deo, sobrietatem suam proximo, quid sibi reti- 
nel? Charitas non querit qug sua sunt (I Cor. xm, 
5). Quare? Quia non est egena, et habet, οἱ 8uper- 
abundat. lta et tu necesse est habeas aliquid ad 
opus proximi, ut probes quz sit voluntas Dei bona, 
el beneplacens, et perfecta. Probas in te volun!a- 
tem D.i bonam per coutinentiaum ; beneplacentem, 
per sapientjam : restat ut. probes perfecLun, per 
misericordiam : que quidem significatur per sage- 
unam missam in mare, el ex omni gencre piscium 
congregantemn (Matth. xi, 47). Sagena siquidem 
misericordiz: per mare (raterne charitatis trahitur, 
et honos el. malos pisces, ?d est tam amaras quam 


et omnium in se tam adversa quam prospera traji- 
ciens flens cum flentibus, gaudens cum gaudenti- 
bus ; que tandem veniens ad litus, quando videlicet 
de servitute corporis hujus liberabitur in libertatem 
glorie filiorum Dei, quidquid amarum, quidquid 
triste, quidquid adversum est, destruet et exuet, 
cui nimirum erit leiitia, et lux lucebit perpetua. 
Quod congregationem mare dixerim, non tibi videa- 
tur absurdum : qua nimirum flante aura tentatio- 
nis, procellis turbationum multoties eliditur. In qua 
sunt quam plures qui ascendunt usque ad coelos 
presumendo, et descendunt usque ad abyssos de- 
sperando * quorum anima in ipsis tabescente tur- 
bantur et moventur sicut ebrii, et omnis sapientia, 
imo conscientia eorum devoratur (Psal. cvi, 26, 
27). Sed licet mirabiles elationes maris, mirabilis 
tamen in altis Dominus (Psal. xcu, 4) : quia et 
si quandoque in navi dormire sustineat, novit 
tamen surgere in tempore opportuno, et eo 
imperante fluctibus et mari, redit tranquillitas 
magna. 

17. Ad iuveniendos fines sapientie, ut proposui- 
mus, tres posuimus parabolas evangelicas, easque, 
prout Dominus dedit, exposuimus : primam de the- 
sauro, secundam de margaritis, tertiam de sagena. 
Jam vero devicta tante calignis densitate, patet 
4uomodo Sapientia attingat a. fine usque ad. finem 
fortiter. Sane secundum quod processimus, sapientia 
quasi medium locum lenet, habens hinc continen- 
liam, inde misericordiam. Attingit autem modo ad 
istam, modo ad illam, forütudinem utrimque mi- 
nistrans. Luxuria siquidem impugnat continentiam, 
avaritia misericordiam. Luxuria flagitium est, ava- 
ritia spiritualis nequitia. Unde il'ud vitium corpo- 
ris, istud eoims. Vide quia nullum est peccatum 
quod ita inquinet corpus, sicut luxuria. Omne enim 
peccatum quod fecerit homo,e-rtra corpus suum est : 
qui aulem fornicatur, in corpus suum peccat (I Cor. 
vi, 18). Similiter super omne peccatum avaritia in- 
quinat animam : unde et idolorum servitus dicitur 
(Coloss. κι, 5). Iucurvat enim ad infima el egena 
elementa animam, quz soli Creatori sul;jecta, czete- 
ris rebus deberet preesse. Qui ergo perseverant in 
cor.tinentia, assu'tus sentiunt luxurise, sed apud sa- 
pientiam fortitudiuem inveniunt résistendi. Per hoc 
euim quod eis sapit Deus, et gustare quandoque 
merentur quam du!cis est Dominus, illam infelicis- 
simam et fetentissimam dulcedinem luxurie respu- 
unt, et apud eum inveniunt refrigerium, cujus apud 
se habent desiderium. Similiter avaritia subvertere 
nititur misericordiam, et quasi sub specie boni res 
monasterii prohibet vendere pro necessita'ibus in- 
firmuruum, ac si corruere debeat monasterium, si 
cura suscipietur iufirmorum. S«d quibus sapit 
Deus, non adeo sapit terrena substantia, quin iufir- 
mis compatiantur. Avaritia autem dum ingerit su- 
perfluitates, vult necessitates resecare : sed sagena 
misericordie, quie lit. ex filiis compassiouis, ei im- 


1043 


pendit charitatem in necessitatibus inveniendis, et 
habet discretionem in superfluitatibus rejiciendis. 
Dat itaque sapientia virtutem et fortitudinem plebi 
suse; virtutem contra avaritiam, fortitudinem con- 


SERMO DE DECEM VIRGINIBUS. 


1044 


tra luxuriam : et tamen inter tot perturbationes, et; 
inter tot angustias disponit, ut diligentibus Deum 
omnia cooperentur in bonum (Rom. vui, 28). 
Amen. 





IN PARABOLAM EVANGELICAM 


DE DECEM VIRGINIBUS 


SERMO. 





2110 Est satis elegans, non tamen videtur esse Bernardi. 





Simile esl regnum celorum decem virginibus, etc. B 


(Matth. xxv, 1-13.) 

1. Sponsus Christus est, ad cujus vocem qui ami- 
cus est, stat et audit, et gaudio gaudet propter vo- 
ccm sponsi. Huic nos despondit Apostolus, qui ait : 
Despondi vos uni viro virginem castam exhibere 
Christo (11 Cor. x1, 9). Timeo autem quod non possit 
hoc facere quod spopondit, id est animam nostram 
exhibere Christo virginem, et virginem castam. Ca- 
stam addit, quia sunt quedam virgines corpore, 
que cogitatione fornicaria devirginantur, et suave- 
olentem virginitatis florem libidinosse affectionis pu- 
dore contaminant. Et hz:e quidem fatuis quinque vir- 
ginibus designantur, quas non recte intentionis af- 
fectus infatuat. Virgo Christus est, et Virgiois filius, 


et virginem conjugem vult habere. Tu si habeas C 


angelicam, plus dico vobis, Christi matrisque sus 
gratiam, hilaresce, tripudia, et in amplexus Christi 
festinabunda gestiens, illud amatorium clama suspi- 
rans : Osculetur me osculo oris sui (Cantic. 1, 1). 
Sponsa ergo es Jesu Christi; sed hoc tuum nomen 
diligenter attende. Sponss vel sponsi nomen ab eo 
quod est spondere grammatici derivant. Dicuntur 
autem sponsus et sponsa, quia se sibi alterutrum 
spondent, ut nec ille, nec illa alteri nubat. Porro 
inter diem desponsationis hujus interponitur ali- 
quando breve spatium, aliquando et productum ; et 
tamen definita ac denominata est dies, qua debeant 
convenire : quod quidem sapienter atque utiliter 
statutum est, ut interim mutuus amor augeatur et 


crescat, et impatiens desiderium cupit: copule quo D 


amplius differtur, ignescat ; et quia juxta Sallustium, 
cupienti animo nihil satis fesüinatur, diem dicta- 
rum nuptiarum properantius esse desiderent. Sic 
Jacob pro Rachel septeunium a die desponsationis 
labore desudai, cubat sub dio, gelu alget, solibus 
uritur, nec tanti ac !am diuturni laboris amator 
vehemens cedit injurie (Gen. xxix, 18-28). Quor- 
sum autem ista ? Ut et tu si jam sponsa Christi es, 
ardeas amore, sstues desiderio, anheles suspiriis, 
dum tardat dies copule coucupite. Ait quidam, 


« Palleat omnis amans ; » ut pallor e* macies sint 
amoris signa certissima, Quid tihi cum lautioribus 
epulis? quid tibi cum 2 «8 «8 vino? Non est hoc mo- 
nachorum. Epulentur splendide cives Babylonis, Si 
te viderit ob amorem suun, sponsus marcescere, 
si pallescere, si calescere impatienti desiderio, ac- 
celerabit copul:e diem, offere oscula, junget ample- 
xus. O lztam diem nuptiarum! o felicem sponsam 
tali conjugio ! Carpe oscula, o beata sponsa, junge 
amplexus, canta : Ecce quod concupivi jam video ; 
quod amavi jam teneo : ipsi sum juncta in ccelis, 
quem in terris posita tota devotione dil. xi (Im Officio 
S. Agnetis). 

—. 9. Simíle est regnum colorum decem virginibus 
quas Rex celorum, si sibi cum lampadibus lumi- 
nosis occurrerint, in illum cclestem thalamum intra 
asylum cubiculi introducet. Sed quid facimus, quia 
quinque sunt fatum, et quinque prudentes? Puto 
autem quod et plures, et prudentium numerum 
longe superet multiplicitas fatuarun : ceeterum om- 
nes, acceptis lampadibus, exierunt obviam sponso et 
sponsa. Exierunt. Unde exierunt ? Plane de subetan- 
tia et s:eculari conversatione, juxta illud : Recedite, 
exite inde, οἱ immundum ne tetigeritis (Isa. wn, 11). 
Audit et Abraham : Exi de terra tua, et de cogna- 
tione Lua, et de domo patris tui (Gen. xu, 1). Loth 
quoque de Sodomis exire praecipitur, et retros,i- 
cere prohibetur, ne pariter cum Sodomitis ardenti- 
bus iavolvatur incendiis, Sed quid dixit ad ange 
lum ? Est civitas hic juxta, ad quam possum confu- 
gere parva et salvabor in ea (Gen. xix, 20). Numquid 
non modicum est, et vivet anima mea ? Civitas par- 
va et juxta, id est non longe a ssculo, in qua Loth 
ardente Sodoma salvatur, monasterium est. Num- 
quid non modica est respectu illius, que mundi la- 
titudinem occupans, populosa valde et malitiosa, eu- 
piditatis et libidinis flagrat incendio ? Eximus inde 
et ad parvam civitatem quz juxta est confugimus, 
ardentem cum civibus suis Sodomam relinquentes. 
Salvabor, inquit, ít ea. Plane salvabimur in civita- 
tula ista, si non respexerimus retro, εἰ flammantis 


1045 


SBRMO DE DECEM VIRGINIBUS. 


1046 


Sodomie, quie juxta jnste ardet, non nos apprehen- ἢ ne, inquit, asfabo tibi, et. videbo (Psal. v, 5). O 


derint, non nos incenderint faville caduez. De hac 
Sodoma exierunt virgines obviam spouso et spon- 
se : longe enim est a virginibus flamma Sodo- 
morum. 

3. Exierunt. autem cum lampadidus, lumbos ha- 
bentes precinctos, et lucernas in manibus ardentes; 
ut οἱ castitatis cingulum astringatur in corpore, et 
ad ulilitatem proximi et gloriam Patris, lux exem- 
pli clareat in operatione. Sic Gedeon in lagunculis 
lampades occultans, sud in hors certaminis fractis 
vasculis demonstrans, repentina luce hostes terruit, 
et vertit in fugam (Judic. vir). Terrentur enim prin- 
cipes tenebrarum visa luce bonorum operum quia 
stare ante lucem tenebre non possunt. Prudentes 
enim virgines acceperunt oleum in vasis suis cum 
lampadibus. Vide prudentiam virginum istarum. 
Sciebant noctem fore productam : et nescientes qua 
hora noctis sponsus veniret, non contentze oleo lam- 
padum, etiam in vasis oleum sumunt ; ut, si forte il- 
lud quod erat in lampadibus annihilaretur οἱ defice- 
ret, de eo quod in vasis reposuerant ad custodiam 
luminis, lampades implerent. Oleum in lampade, 
est opus bonum in manifestatione , sed dum videlur 
ἃ proximis claritas operis, dum mirantur et lau- 
dant, extollitur plerumque et assurgit elatus animus 
operantis; el dum iu se et non iu. Domino gloria- 
tur, lumen lampadis annullatur, et carens fomento 
congruo lampas, quz» coram hominibus clare lucet, 
coram Domino tenebratur. Prudentes vero virgines 
prever oleum quod in lampadibus habent, oleum 
aliud in vasis reponunt : quia nimirum sanctse aui- 
ma dum sponsi sui prestolantur adventum, dum 
toto desiderio ei clamant quotidie, Adveniat regnum 
tuum (Matth. vi. 10), preter illa opera qua proxi- 
inis lucent ad Dei gloriam οἱ videntur, aliqua in 
occulto, ubi solus Pater videt, opera faciunt; ut 
si forte illa, quz conspicua et. clara sunt, flatus hu- 
mane laudis exstinxerit, oleum occulte conscientice 
suffragetur. Haec est gloria {18 regis ab intus, dum 
plus de oleo quod in vasis consciente dilucescit, 
quam de eo quod lucet de foris, gloriatur ; periisse 
esslimat omne quod cernitur, nec id dignum judi- 
cal remuneratione, quod favores liominum prose- 
quuntur. Latenter igitur quie pr&valet, operatur, 
petit secretum, orationibus pulsat ccelum, fundit 
laerymas testes amoris, et cum dileclo illo suo, 
suspirio gemituque fabulatur. 8 82P llec est gloria, 
sed ab intus, sed invisa, filie regis et amicas. Hoc 
oleum fatus virgines non habent ; quia nisi ad ni- 
torem vanz glorie et favorem hominum bona non 
operantur. Hoc oleum, in quo prudentes confidunt, 
in abditis conscientiarum vasculis reponunt. 

4. Moram autem faciente sponso, dormitaverunt 
omnes et dormierunt. Dormiunt virgines bong in 
Domino, et in Christi pectore dulce reclinatorium 
habentes, mane illud ullinum prestolantur. Ma- 


(61) Constantinus presbyter in Vita S. Germani, 
lib. 11. cap. 7, apud Sur. 31. Julii. 


quam jucundo interim sopore sopiuntur, quarum 
caro in spe requiescit, et in spe spiritus hilarescit ] 
(Isa. L1.) Libet inter hec meminisse, quod sanctus 
Germanus pontifex Antissiodorensis Romam petens, 
cum JEduam devenisset, ad tumulum sancii Cas- 
siani divertit ; quem proprio vocans nomine : « Quid, 
inquit, agis, frater charissime? Et ille de tumulo : 
« Dulciter, inquit, in pace requiesco, ej adventum 
Redemptoris exspecto (61). » Ecce prudentium vir- 
ginum somnus, quibus colicus dicit Spiritus : Ut re- 
quiescant a laboribus suis (Apoc. xi, 13). Non au- 
tem hoc fatuis virginibus dicitur, nec talis interim 
Sopor earum. Neque enim a laboribus requiescunt, 
quarum caro videt corruptionem, ut ingrediatur pu- 
vedoin ossibus earum, et subter eas scateat, Et hoc 
quidem caro. Anima vero sepulta in ioferno quo- 
modo dormit conturbata, quie in tormentis posita 
are siti, nec sperat guttam refrigerii, el resurre- 
ctionis diem et adventum Judicis male sibi conscia 
perhorrescit ? 

5. Dormitaverunt igitur omnes et dormierunt. Me- 
dia autem nocte clamor factus est : Ecce sponsus ve- 
nit ! exite obviam ei. O clamorem prudentibus virgi- 
nibus omni modulatione , omnibus modulis dulcio- 
rem Ecce sponsus venil ! Putas vox ista est Filii 
Dei, quam cum venerit beata illa hora, omnes qui 
in monumentis sunt audient, et qui audierint vi- 
vent ? (Joan. v, 25.) Domine Jesu Christe, Fili Dei 
vivi, da in illa hora audilui meo gaudium et leti- 
tiam, et exsultlabunt ossa humiliata. Non timeam 
tunc, quiso, Domine, ab auditione mala, quam au- 
dituri sunt quibus dicturus es : Ife, maledicti, in 
ignem eternum (Matth. xxv, 41). Erit fortassis vox 
ista illius tubantis archangeli, in cujus voce et in 
novissima tuba Dominus descendet de ccelo (I Thess. 
iv, 15). Canet enim tuba , ad cujus clangorem, ut 
Hieronymi verbis utar, totus timebit mundus. Fra- 
gor igitur tube illius, dum tubabit angelus, dum ex- 
pergiscentur homines, tartara etiam tenebrosa con- 
cntiet. Audient miseri qui ibi sunt, qui illo tenen- 
tur ergastulo, audient tunc, qui nunc audiunt el fa- 
cere nolunt : Exzite obviam ei. Magnus quidem cla- 
mor : quoniam, ut Sibylla dieit (62) quando tuba 


D sonitum tristem dimittet ab alto orbe et Dominus 


ceelum advocabit desursum et terram, discernere vo- 
lens populum suum ante se, et prudentes virgines 
ab infatuatis separare ; advocabit coelum desursum, 
ut virtutes ille ccelorum de suis sedibus moveantur, 
et omnes Angeli cum eo ad judicandum congre- 
gentur. Psalmista, Advocabit celum desursum 
(Psal. xyix, &); id est spiritus. animasque justo- 
rum, quibus ante dictum fuerat ut requiesce- 
rent tempus adhuc modicum, donec impleretur 
numerus íratrum eorum (Apoc. vi, 11). Tunc 
codesü illa babitatione relica, sauclim ille ani- 
m:e suis eorporibus reddite, (anto tutius, quanto 

(62) Vide Augustinum, De civitate Dei, lib. xvii, 
cap. 33. 


1047 


SERMO DE DECEM VIRGINIBUS. 


1048 


incorruptius gaudebunt. Tunc in momento, in ictu A zerunt omnes virgines ille, et ornaverunt lampades 


oeuli, juxta Ezechielem, in campo pleno ossibus, 
mortuorum ossa ad ossa et nervi ad nervos, et jun- 
cturs& ad juncturas denuo colligentur (Exech, xxx vii]; 
quia surget corpus spirituale quod seminatum est 
animale (I Cor. xv, &4&) : et resurgeusa mortuis jam 
non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Tunc 
in articulo, in diluculo diei illius, veniente sponso, 
clamor maguus omnes excitabit dormientes, et cla- 
mabit virtute magna et efficacissima : Exite obviam 
ei. Exite, dormientes, et in occursum Judicis festi- 
nate. Tunc plangent se omnes tribus terre. Tunc 
dicent montibus, Cadite super nos ; et collibus, Ope- 
rite nos (Luc. xxii, 30). Exite de tnmulis quos con- 
scientie memoria non accusat, et videte Judicem 
bene sibi conscii et boni meriti gaudentes. 

6. Reprobos autem non tam voluntas quam po- 
testas Judicis exhibebit, nec tam de monumentis 
exient quam trahentur. Merito dies illa, dies ire, 
dies calamitatis et miserise, dies tenebrarum ct cali- 
ginis preedicatur (Sophon. 1, 15), in qua 
718 Judicii signo, tellus sudore madescet : 
Decidet e celis 1gnisque et sulphuris amnis, 
Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens(63). 
Ignis enim ante Dominum precedet, et inflammabit 
in circuitu inimicos ejus (Psal. xcvi, 3; Luc. xu, 
&9), quos tunc instar Sodomitarum inveniet nudos 
et intectos. Sic enim resurgentes ignis et sulphuris 
imber inundans igniel et comburet. Erit tunc om- 
nino miserabile visu, quod incorruptibile et incre- 
mabile corpus ardebit, nec interibit : comburetur, 
nee minuetur. Capillus enim de capite non peribit ; 
quia nil corporis, quod incorruptelam induerit, vel 
incidi poterit vel aduri. Aspice Salamandram super 
ignitasel ardentes prunas illeso corpore gradientem. 
Porro asbestus lapis tali3 fertur esse nature, ut se- 
mel accensus inexstinguibiliter ardeat, igne lapidi 
inhsrente, nec tamen consumente (64). Tali vero 
modo, ut opinor, ignis ille sulphureus inflammabit 
inimicos Domini. Justos vero, sicut Babylonios tres 
pueros, non tanget omnino (Dan. 111}, nec contri- 
stabit, nec molesti: quidquam iuferet, cum refor- 
mabit Dominus corpus humilitatis nostre, configu- 
ratum corpori claritatis sug. Rogo, quid inter heec 


erit menus peccator;bus, qui nunc letantur cum ἢ 


malefecerint, et exsultant in rebus pessimis? (Prov. 
1, 14.) quid, inquam, animi tunc habebunt, arden- 
tibus elementis, terra dehiscente, et hiatu terribili 
chaos demonstrante tartareum, consurgentibus mor- 
tuis, et Judice illo, cui Pater omne judicium dedit 
(Joan. v, 22), cum omnibus Angelis coelitus adve- 
niente? Miserum me ! dum h«c cogito el scribo, cor 
timore palpitat, hument oculi, et tribularer nimium, 
si nescirem misericordias Domini. 

7. Verum ad propositum reverlamur. Tunc surre- 


(66) 


Vide Augustinum, De civitate Dei. 
Vide Augustinum, loco citato, lib. Xxt, capp. 


C 


$ua$, id est conscientias, cogitalionibus acc..santibus, 
aut etiam defendentibus : Arguam fte, inquit, et sta- 
tuam Lecontra faciem tuam (Psal. XxL1x, 21). Posui- 
mus nos peccata nostra post dorsum nostrum dum 
hic viveremus, et tanquam de actibus nostris nulla 
esset ante tribunal Christi facienda discussio, per 
negligentiam peccata multa oblivioni tradidimus. 
Sed quid ait? Statuam te contra faciem tuam ; id esl 
lotam vitam tuam, quidquid congitatu actuque pec- 
casti, ante tuz faciem mentis adducam : que cum 
omnia simul videris, dicam : Hac fecisti et tacui. Sic 
fieri arbitror hora illa, tale judicium fieri, Veritate, 
qu* Christus est, in cordibus singulorum judicante. 
Heu ! quanta tunc in mentem venient, quz nunc vel 
nulla putantes, inconfessa atque impurgata relin- 
quimus ! Quod metuens pius ἃς prudens rex Eze- 
chias : Recogitabo, inquit, omnesannos meos in ama- 
ritudine anime mec (Isa. xxxvur, 15). Recogitabo, 
id est iterum cogitabo ; ne aliquid forte oblitus sim, 
neque aliquid injudicatum et indiscussum rema- 
neat. 

8. Ornant ergo lampades prudentes virgines oleo, 
quod in vasis reposuerant : sed fatuarum virginum 
lampades exstiaguuntur, et quia tenebrarum opera 
fecerant, in tenebris remanserunt. Date .- nobis, in- 
quiunt, de oleo vestro. Stulta petitio. Vix justus sal- 
vabitur (Petr. tv. 18), et. vix etiam sanctis justitiz 
sus oleum sufficit ad salutem : quanto minus et sibi, 
et proximis ? Noe, Daniel, et Job, nec filium libe- 
rabunt : sed sicut anima qus peccaverit ipsa mo- 
rietur, sic anima que justitiam fecerit, sola salva- 
bitur (Ezech. xvii, &, 20-30). Responderunt pruden- 
tes dicentes : Ne forte non sufficiat nobis et vobis, ite 
potius ad vendentes, et emite vobis. Tardatum est: 
jam enim nequaquam justitie oleum venumdatur. 
Jam Prophetis et Apostoli, aliique doctores, qui hoc 
distrahere et habere venale solebaut, a tali merci- 
monio quicscunt, nec jam ulterius dicuot : Sumite 
psalmum, et date tympanum (Psal. Lxxx, 3). Qui 
plura? Quoc parate erant intraverunt cum eo ad nz- 
ptías. Virgines ad nvptias int'ant, quas introducel 
Rex in cubiculum suum : quia earum speciem con- 
ovpivit. Ibi de ccelesti cella vinaria promitur et pro- 
pinatur vinum novum, quod pariter bibet et moc- 
strabit Filius hominis. 

9. Et clausa est janua. Quse janua ? Illa quz nunc 
patet venientibus ab Oriente et Occidente, ut re- 
cumbant cum Abraham, Isaac, ct Jacob in regno cc- 
lorum : illa que ait, Eum qui venerit ad me, non cji- 
ciam foras (Joan. vi, 31). Ecce quomodo patet nunc, 
que tunc in «:ternum claudetur. Veniunt homicide, 
et admittuutur ; veniunt. publicani et meretrices, 
recipiuntur ; veniunt. sodomite, molles, adulteri, 
fures, et quicunque hujusmodi, et patens eis jauua 
non negatur. Mullus enim est ad ignoscendum, pre- 
stabilis super malitia qualicunque et quantacunque. 
Tuncautem «uid dicit ? Clausa est janua. Janua pie- 
tatis et misericordie Christi, que nunc lacrymis, 


1049 


NICOLAI CLARJE-VALLRNSIS SERMO IN FESTO S, ANDRE. 


1050 


gemitihus, suspiriis οἱ precibus poenitentium facile A repulit, sed claves suas ei observandas tradidit. Vigi- 


patet, clausa est. Nullius peenitentia, nullius oratio, 
nullius gemitus amplius admittetur. Clausa est illa 
janua, quse Aaron post idololatriam recepit, quie 
David post adulterium, post homicidium admisit, 
qus& Petrum post triuam negalionem nuu solum non 


late itaque, quia nescitis diem neque horam : quia 
'vigilantibus et orautibus, non dormientibus et pigri- 
tantibus regnum coelorum prtestatur per Dominum 
nostrum Jesum Christum, cui est honor et gloria in 
secula seculorum. Amen. 





NICOLAI CLARJE-VALLENSIS 
SERMO IN FESTO SANCTI! ANDREE (65. 





Corde creditur ad justitiam, ore autem fit confessio ad salutem (Rom, x, 10". 


214 1. Et quietum studium, et. attentum silen- p nignitas adoranda, delicias suas dicit esse cum filiis 


tium, et tanta tanti viri solemnitas monent, imo 
compellunt aliquid dicere ad ostendendum gloriam 
deitatis, gratiam apostolice dignitatis, confessionis 
virtutem. Demus gloriam laudi ejus, quem laudant 
omnes gentes, qui ministros suos et laudat, οἱ lau- 
dabiles facit. Ipse est cui assistunt Angeli ad audien- 
dam vocem sermonum ejus: qui stellas vocat et 
dicunt : Adsumus : cujus manus extendit ccelos, qui 
fundavit terram super stabilitatem suam, qui gra- 
ditur super fluctus maris, qui fecit mirabilia solus, 
in quem desiderant Angeli prospicere. Ipse est. qui 
fecit omnia, et in omnibus quas fecit, quacunque 
voluit fecit. Huic servire regnare est, qui servivit 
pro nobis dura et gravi necessitate, el purpuram 
sug divinitatis cilicio nostre mortalitatis operiens, 
pauper et mendicus venit in regionem nostram. 
Numquid non ludus vobis videtur, Judei, pagaui, 
haretici, el omnis illa subsannantium, imo insa- 
nientium turba, cum dicimus Filium Dei carnem, 
mortem, clavos et lanceam tolerasse? Ludus pro- 
fecto est, unde sic nobis luditur, ut vobis illudatur. 
Unicus ille Sapiens hujus mysterii non ignarus, 
ludum istum eleganti sermone pralusit. Delectabar, 
inquit, per singulos dies, ludus coram eo in orbe ter- 
rarum (Prov. vi, 30). Lusit quippe coram Deo, cum 
carnem ex ejus precepto suscepit; et in orbe ter- 


C 


rarum, quia ad redemptionem orbis terrarum delc- [) 


ctatus, per singulos diesiu singulis Apostolis jucun- 
datus, dum uni (radit regnum celorum, alteri de 
pectore suo reclinatorium facit. 

9. Et delicie mee esse cum filiis hominum. Puta- 
bam ego, Domine Jesu, quod deliciae tus» essent e:se 
non cum filiis hominum, sed cum choris Ángelorum, 
ubi divinitatis gloria Thronis et Potestatibus admi- 
randus superiorum oculos reverberas naturarum; 
ibi lucem inhabitas inaccessibilem; αἱ circumstan- 
tiam clarissimorum luminum tui luminis obtegis 
majestate. Sed illa clementissima tua pietas, et bc- 


(65) Coufer. cum sermone 4&0 De diversis. 


hominum. Isti sunt filii hominum, qui speraverunt 
sub tegmine alarum tuarum, quos elegisti de plebe, 
quorum lavisti pedes, quibus tuum spiritum infu- 
disti, qui fidem tui nominis quadrigis evangelicis 
per orbem «quadrifidum portaverunt. Nota tamen 
quod dicit, non, 2853 Cum hominibus; sed, cum 
flliis hominum. Ego puto homines ad veterem ho- 
miuem ; filios hominum ad filium hominis perti- 
nere, juxta quam intelligentiam puer cithamita sic 
intonat : Quid est homo, quod memor es ejus? aut 
filius hominis, quoniam visitas eum ? (Psal. vm,5.) 
Videsue quia Deum hominis esse memorem, filium 
vero hominis se visitare confirmat ἢ Preesuinimus et 
Spcramus quia faciet nobis misericordiam suam in 
conspectu filiorum hominum, si interim protegat nos 
in abscondito faciei sus a conturbatione hominum. 
Igitur et Dominus no.ter, cujus schola est in terris ; 
et cathedra ia coelo, ex his omnibus quos elegit ct 
preelegit, Andream elegit apostolum, cujus solem- . 
nitatem et vocibus, et cordibus inclámamus. O dul- 
cis Apostolus et primitiva vocatio Domini Salvatoris, 
qui in ipsum apostolieum chorum tanti prioratus 
insiguitur fastigio! Non sublerfugit nos, quia quo- 
dammodo tenerrimus est, et dulcior in cordibus fi- 
delium, cujus passio tanta. spiritus devotione distil- 
lat, ut meutes audier.tium adipe et pinguedine rcplere 
vileatur. Uude non immerito in singularem aucto- 
ritatis arcem suscepta est, quam qui vi'erunt. scri- 
pserunt orbi, et ministri fuere sermonis. Vocatio 
ejus, vita ejus et passio cognit:e sunt vobis : et nunc 
quid superest ut a me amplius exspcetetis ? 

3. Verumtamen movet me lectio apostolice, ut 
aliquantisper de ea vestre reverentiz colloquamur. 
Ait euim : Corde creditur ad justitiam, ore autem 
confessio fit ad salutem. Dicit enim Scriptura : 0m- 
nis qui credit inipsum non confundetur. Tria pro- 
ponuntur hic : el corde credere ad justitiam, et ore 
confiteri ad salutem, et in ilium credere, in quem 
qui crediderit non. confundetur, Solum cor hominis 
capax est orationis et susceptibile mysteriorum Dei, 


1051 


- NICOLA1 CLARJE-VALLENSIS. 


1052 


quod purgatum atque politum ipsam divinitatis sub- A hit, quia non cst confessio, sed offeasio; vel sui 


stantiam considerat : etsi non comprehendit, appre-: 
heudit tàmen. Cor est in pectore, anima in corde, 
mens in anima, fides in mente, Christus in fide. Et 
hoc est, puto, quod dicit Apostolus, habitare Ghri- 
stum per fidem in cordibus nostris (Ephes. ui, 11). 
Hoc igitur ia meracissimam eliquatum est purita- 
tem, cum omnia mysteria christiane fidei fide per- 
cipis inconcussa, nihilque est quod tibi dubitation- 
nem parit, licet non videas rauonem. Hzc est con- 
summata justitia, perfecta veritas, et vera perfectio, 
si tamen oris confessio subsequatur. Fides enim 
cordis sine oris fide, aut nulla est, aut parva, Sal- 
vatore dicente : Qui me erubuerit et meos sermones, 
hunc Filius hominis erubescet (Luc. 1x, 26), etc. Et 
propheta : Periit fides et ablata est de ore eorum. 
Non dixit, De corde ; sed, de ore: quia nihil valet 
fides cordis sine fide oris, nec fides oris sine fide 
cordis; cui ista justitiam,illa donet salutem ; quia sa- 
lus a justitia, vel justitia a saluteseparari non possunt. 
Crede ergo et contitere ; nihilominus confitere et cre- 
de : quia fides ad justitiam, confessio fit ad salutem. 

4. Et quandoquidem in hzc devenimus loca, et 
occasio confessionis se obtulit, reddendum est quod 
alibi promisimus, totumque conferendum quod de 
coufessione sentimus. Patientes autem estote, et si 
forte protensius sermonem extendero, vos intendite 
qu& dicuntur, quia vestrz utilitati proferuntur. Via 
enim est sine qua nemo venit ad Patreu : quam qui 
perdidit, perdidit Deum. Cum enim de vitiorum 
abysso disponis emergere, ad illum prsecipue sit re- 
fugium tuum, cui tua anima commissa est, quem 
imposuit Deus super caput tuum. Nec te moveat si 
illiteratus sit, vel indiscretus, quia hoc ipsum signum 
humilitatis est, qua» generat confessionem. Memento 
quia non est potestas, nisi a Deo, Super cathedram, 
iuquit, Moysi sedent Scribe et Pharisaei. Et tu at- 
tende non ad sedentem, sed sedem ; cathedram, non 
personam. Quod si forte vel licentia ejus ad alium 
transfugere permittatur, tu tamen prius ei reveles 
tui cordis arcanum : quia non est plena salus, si ille 
fugitur aut contemnitur, cui adherere, et quem ho- 
norare debueras. Quod si minus sufficiens tibi vide- 
tur ejus instructio, patel a4 libertatem via, ut coram 
alio litterato atque discreto effundas cor tuum ; re- 
servato illi privilegio suo, cui tu tuam animam com- 
mendasti. 

6. Nec tibi blandiaris, si graviter peccanti levior 
poenitentia, vel a nesciente, vol a dissimulante dicta- 
tur, cum 2836 in purgatoriis ignibus perficiendum 
sit, quidquid hic minus feceris, quia dignos fructus 
poenitentie querit Altissimus. Licet autem non 
evaserit manus Omnipotentis, qui tibi non pleue 
consulit, tibi tamen ratio magistra presidet, que te 
doceat tantum a licitis abstinere, quantum te memi- 
neris illicita perpetrasse. A vestibulo igitur hujus 
sacratissims virtutis omnes illos excludimus, quos 
ad confessionem vel timor cogit, quia extorta con- 
-fessio non est confessio; vel aliorum accusatio tra- 


excusatio ducit, quia non esi confessio, sed defen- 
sio ; vel jactantia inanis rapit, quia nou est confes- 
sio, sed illusio ; e( si quae alie pestes sunt, que 
obumbratorio velamine tanti sacramenti simulant 
sanctitatem. Cor in semetipso, et ex semetipso con- 
tritum et humiliatum, ad hujus purificationis potest 
ascendere puritatem. Ostendam tibi unum justorum 
justissime confitentem. Qusris quisnam sit ἢ  Psaltes 
Domini est, Dixi,inquit, Confitebor adversum me in- 
justitiam meam Domino (Psal. xxxi, 5). Dixi, hoc 
est, in corde proposui, non coactus, non compulsus, 
sed spontaneus. Injustitiam meam, ait, non alienam, 
adversum me arguens et aecusans. Vides quia non 
timore alterius, vel ad alium accusandum, sed se 
ipsum sanctus Domimo confitetur. Pro hujusmodi 
confessione remittes tu, Domine, impietatem pec- 
cati mei, Pro hac orabit ad te omnis sanctus in 
tempore opportuno. Hxc primum in corde germinat 
ad justitiam, post h:ec in ore nascitur ad salutem. 
6. Primus ejus gradus est, cognitio peccati. « Ini- 
tium salutis, » ait quidam, « notitia peccati (SENEC. 
in Epist.]. » la hac cognitione videndum est quid 
egeris, quantis contumeliis affeceris corpus tuum, 
ambulans in passione desiderii, sicut et. gentes que 
ignorant Deum, possidens vas tuum in. immunditia 
et vilitate, non in sanctificaüone et honore. Consi- 
derandum est eliam quid merueris; ignem scilicet 
illum, qui paratus est diabolo et angelis ejus, et 


Ὁ omnia genera poenarum, quein illis peenalibus locis 


emulapntur et crescunt. Inspiciendum vero quid 
amiseris, bona videlicet illa quze oculus non vidit, 
et auris non audivit, nec in cor hominis ascende- 
runt, quse preparavit Deus diligentibus se. 

7. Horum igitur omnium consideratione perterri- 
tus transi ad poenitentiam, ultricem vitiorum, altri- 
cem virtutum. Poniteat te, quod tot et tantis flagi- 
tiis involutus, in luto fcis et miserie diutius ja- 
cuisti. Poenitentiam agens corpus tuum contere, et 
furibundo carnis asello incentivorum semina  sub- 
trahens, poenitenda amplius non admittas, ne vulnus 
vulueri frequenter ingeminans, confringas ossa 
anime Lue, qus custodit in justis Dominus : Unum 
ex his,inquam, mon conteretur (Psal. xxxm, 91). 
Nam hsec duo ita sibi invicem conjuncta sunt, vut 
quis se cognoscere non possit, nisi poeniteat ; et ρα- 
nitere non possit, nisi 85 cognoscat. 

8. Sic ergo tibi cognitus, et in te poeniteus trans- 
vola ad tertium gradum, dolorem videlicet cordis; 
et jam plantata erit justitia plantatione illa, quam 
plantavit Pater tuus ccelestis. Dole igitur quia 
Creatorem offendisti, cujus legem ccelestia et ter- 
resiria preeter te indefessa statione conservant : et in 
tanta republica Dei tu solus peregrinus es, et impe- 
ratorie majestatis decreta non curas. Surgat el 
acrior dolor, quod cum Creatore etiam Patrem of- 
fenderis, οἱ illum patrem, qui tibi ministrat siderum 
cursus, fecunditatem terre, fructuum ubertatem. 
Accedat et acerrimus dolor, qui pertranseat animam 


1053 


tuam quod tantum benefactorem contempseris, qui 
dolorem crucis sustinuit, ne dolores inferni amplius 
sustineris. Sic igitur in interiori homine justilia 
germinante, surculus erumpat in arborem, et loqua- 
tur lingua quod scientia loquebatur. 

9. Quartus itaque gradus est confessio oris. Hec 
pure facienda est : quia non est pars una peccatorum 
dicenda, et altera reticenda ; neque levia confitenda, 
et gravia diffitenda. Nec alter accusandus et ipse 
excusandus sed cum justo dicendum est : Non de- 
clines cor meum in verba malitie ad. excusandas 
excusationes in peccatis (Psal. cxL, &). Heec enim sunt 
verba malitige, et gravis maliti:e, qua gravior vel pe- 
jor vir esse possit. Confitendum est et humiliter, ut 
idem sit in corde, quod sonabit in ore. Sunt enim 
nonnulli, qui narrare in confessionibus solent, 4080 
vel 2132 argute litteratorio, et fortiter gladiatorio 
gessere conflictu, proh dolor ! sub humilitatis pallio 
superbiam inducentes, et putantes se posse vitare 
oculos Judicis euncta cernentis. Nonne utique reges 
Saul et David redarguti a prophetis Samuele et Na- 
than, dixerunt, Peccavi? et tamen Samuel audivit, 
Transtulit Dominus regnum a te, et. dabit illud 
emulo tuo (I Reg. xv, 28); et David, Transtulit Do- 
minus peccatum tuum, etnon morieris(II Reg. xu, 
13). Quid est hoc, nisi quia quod Saul habuit in ore, 
non fuit in corde : et humilitas que io ore David, 
exstilit in corde, etiam radiavit? Dicendum est et 
fideliter ut in fide Ecclesie credat sibi peccata di- 
mitti, quia Cain et Judas pure et humiliter confessi 
sunt, sed nequaquam fideliter : quia aller eorum 
desperans ad laqueum cucurrit (Matth. xxvir); alter 
illud grande scelus evomuit, Major estiniquitas mea 
quam ut veniam merear (Gen. 1v, 13). Mentiris latro, 
quia major est pietas Dei quam qusvis iniquitas : 
quia miserationes ejus super orania opera ejus. 

10. Sequitur quintus gradus, maceralio carnis, 
que jejuniis, vigiliis attenuanda est; ne nova pru- 
rigine ad voluptuosam revolet pravitatem. Hc au- 
tem facienda est licentiose; quia quod sine licentia 
fit, vane glorie deputabitur non mercedi, Occulte, 


ut nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Di- . 


screle propter debilitatem corporis, et multimodas 
infirmitates. Plerosque enim vidimus in principio 


conversionis ita discretionis infregisse repagula, ut: 


laudum solemniis inhabiles redderentur, et apparatu 
deinceps lautiori diuturnis foveri temporibus indige- 
rent. Jam sic illuminatus procedet ad sextum, qui 
est correctio operis, Prohibe ergo linguam tuam a 
malo, operare quod bonum est, et sensuales motus 
tuos continentis frenis infrena, et sic erat pax in 
terra carnis tu&. Argue malos pro persona quam ha- 
bes : et (6 prs&sente justitiam non sipas sepeliri. 
Veni ad seplimum gradum : et hic est perseverantia 
bonitatis. Et in hoc septimo vocabit te Dominus 
cum Moyse de medio caliginis (Exod. xxiv, 16) : et 
in ipsam divinitatis substantiam interiores oculos 
infiges. Perseverantiam autem faciunt exspectatio 
premiorum, penarum recordatio, primitie spiri- 


SERMO IN FESTO S. ANDREE. 


1054 


A tus et donum celeste, de quibus loquitur Apostolus 


quod nec expertus ignorat, nec inexpertus intelligit 
(Hebr. vv). Stultitia est enim illi, et non potest 
intelligere qui sunt spiritus Dei (I Cor. 1, 14). 
11. Audite et. breviter quem oporteat ordinari ad 
dispensationem mysterii hujus. Oportet eum esse 
non minus litteratum «quam religiosum, ut zelum 
Dei habeat, et secundum scientiam ; cum indiscreta 
religio magis obesse soleat quam prodesse, Littera- 
tum ideo, ut sciat quid injungat, cui pareat, quando 
parcere debeat, quam consolationem proferat de 
Scripturis. Religiosum vero idcirco, et ut puras 
manus levet ad Deum, et pro peccatoribus fiducia- 
liter intercedat. Videat autem ne unquim de his 
que sub signaculo confessionis accepit, aliquam fa- 


B ciat mentionem, vel alicui loquenti consentiat. Ca- 


veat etiam ne vilescat in conspectu ejus, qui etiam 
vilitatem ostendit : nec sit suspectus, nec de pre- 
terita futuram vitam zestimet peccatoris. Quod si 
fortuito de his qua in confessione suscepit, causa 
coram eo fucrit veutilata, non lanquam conscius in 
partem declinet, sed quasi nescius judiciarum or- 
dinem permiltat exerceri. Habeat autem in volun- 
tate compati, et liberare eum : et nitatur aliquid de- 
trahere severitati, imitans dulcedinem Domini sui, 
de quo dicit sanclus : Quoniam fecisti judicium 
meum, et causam meam (Psal. 1x, 5). Sed proh do- 
lor! temporibus nostris, per universum mundum 
pestilentialis morbus excrevil, ut preeferantur eccle- 
sie, quos nec scientia, nec vita commendet, caeci 
duces cscorum, et precipitali οἱ ad preecipiium 
perducentes. 

19. Audivimus de contfilente, et de confessionem 
suscipiente : audiamus nunc qu: impediant confes- 
sionem. Quantum. colligere possum, quatuor prz- 
cipue occurrunt: pudor, timor, spes et, desperatio. 
Nihil fortius ad expugnandum gratiam Dei quam pu- 
dor humanus ; quia dum erubescimus con(teri que 
commisimus, Deum minus quam homines revere- 
mur. Hzc est confusio adducens peccatum (Eccle. 
1v). Opponamus ei considerationem rationis, reve- 
rentiam intuentis Dei, comparationem majoris con- 
fusionis : ut eeim confitreamur ratio monet, Deus 
cogit, qui vidit, Et si confundimur hic dicere, quid 
erit in illa magna confusione, ubi omnibus omnia 
patebunt ? Timor. plerosque opprimit, ne gravi poe- 
nitentia percellantur, et perferre non possint. Vere 
qui timet pruinam, irruet super eum nix (Job. vi, 
16). Hic considerandum, quam gravis sit poena gc- 
henne, quam longa, quam iníructuosa : e contrario 
autem penitentia przsens levis, brevis et fructuosa. 
Spes autem multos obruit, qui dum bona preesen- 
tium cupiunt, aperire conscientias suas nolunt ; ne, 
si quales sint hominibus appareant, ac nulla pre- 
senüs vitze bona conscendant. Quibus inculcandum 
est quia bona hujus seculi parva sunt, incerla et 
momentanea : et illa illius vite maxima, et certis- 
sima et eterna. Plurimos desperatio interficit, qui 
hoc solum metuunt, ne possiot continere. Verum 


1055 NICOLAI CLARUE- VALLENSIS.: | 1056 


c$8!, quia peccator cum venerit in profundum malo- À Deum, est omnem spem suam in illum dirigere. 
rum, contemnit (Prov. xvm, 5). Hanc obterere de-— peum et Deo credunt demones : sed. in illum non 
bemus vigore confessionis, gratia humilitatis , € — eredunt, in quem qui crellit non confundetur ; quia 
compassione illius cui aperimus conscientam nhO- spei suam non ponunt in illum. Ecce quantum po- 
stram. Sciendum autem quia alia est confessio qu£ — iyi. e1gj non quantum volui, de confessionis disserui 
peccatum plangit, alia. quie laudem canit. Bonum — Sacramento, xed sermonem in longum protraximus, 
animse ornamenlum confessio, quie eL. peccatorem — finem loquendi pariter audiamus. Det nobis credere 
purgat, et justum reddit purgatiorem, ad justitiam, ore confiteri ad salutem, et ia. se cre- 
. A3. Sequitur : Qui credit inillum nonconfundetur. ἢ ς 6, Sponsus Beclesie, Filius Marie, qui est Deus 
Credere Deo, est verhis ejus fidem adhibere. Cre- ^ penedictus in secula. Amen. 

dere Denm, est confiteri ubique esse. Credere in 





EJUSDEM NICOLAI 


SERMO IN FESTO S. NICOLAI MYRENSIS EPISCOPI 69. 


Homo quidam nobilis abiit in regionem longinquam accipere sibi regnum (Luc. xix, 12). 


248 1. Nicolaus iste meus, imo et vester, elc- p 2. Ne putetis autem me declamatorie loqui, vel 
ctus ab utero, sanctus a puero, juvenum gloria, S€- — venustate rhetorica verborum exaggerare splendc- 
pum reverentia, sacerdotum honor, pontificum rem; cum omnis mundus beneficia sentiat confes- 
splendor, conventum nostrum sua lztificat fcstivi- ^ soris, uec sit quiabscondat se ab amore ejus. In tc- 
tate. Hie est Nicolaus, cujus miracula per tolam — ,timonium sunt peregrioationes ad sauctum illius 
mundi latitudinem diffunduntur ; quem laudat orbis corpus ἃ finibus terrae suscepti, ul videantur quz 
terre, et qui habitant in eo. Tot el tanta mi- per eum fiant miracula. Non solum autem Chr:- 
r.cila cumulantur, ut omnes litteratorum argutie — gtiauis, sed et paganis in tantum reverentiam sancti 
vix ad scribendum sufficiant, nos ad legendum. Et — nominis advolavit auctoritas, ut certatim confluan: 
licet scholarium numerus iu incude rhetorica sub — ad laudandum et glorificandum nomen sanctum ejus 
Q'intiliani vel Ciceronis malleis, tenuissimas ora- Praecipue sacerdotum et clericorum turba tanta de- 
tionum laminas extendat, superat tamen glo:ia con-  votione circa cultum ejus afficitur, ut in toto orbe 
fessoris vocem et mentem, linguam et conscientiam. — terrarum undique convadant et concurrant, ad obse- 
Crebrescunt enim quotidie mirabilia, nec requiescit — quendum tantze solemnitati. La'tantur. pueri, juve- 
spiritus Dei, ad memoriam militis sui, sua conti- & nes congratulantur, ornantur virgines, senes exLila- 
nuare miracula. Glorificatur in mari, laudatur in C rantur, οἱ omnis stas personaliter (al. personab- 
terra : in omnibus periculis invocatur. Denique qui — tcr] alludit. Unusquisque autem habet materiam 
descendunt mare in navibus, facientes operationes — gaudiorum, ut laudeut pueri puerum jejuuantem; 
in aquis multis, ipsi viderunt opera Domim, et Ni- juvenes, juvenem liberantem ; virgines, virginum it 
colai per Dominum mirabilia in profundo. Nonne  famiam propulsantem; senes senis inopiam redi- 
post memoriam Virginis singularis, tam dulcis pie- — mentem. Juvenes et virgines, senes cum junioribos 
tas, vel pia dulecdo io cordibus fidelium observatur  |audent nomen vjus. 

[al. obversatur] ut in die tribulationis nomen Nicc- 3. Sed nunc post actus ejus, Grecorum ezcellen- 
lai teneatur in ore, requiescat in corde? *i corusca-  tibuslinguis insigniter diffamatos, quid audeat sermo 
tiones fulgurant, οἱ procellis detonantibus a super- ^ pauperculus balbutire? Verumtamen ne tergiversz- 
nis vindicta procedit, Nicolaus in patronum 8888-  ijones inducere videar excusatorias, recurro δ 
mitur, Nicolaus dulciter invocatur. Si tempestas sze- evangelicam lectionem, οἱ quod de communi accen, 
viens et crudelitas maris navigantibus intentautur, profero iu commune Ait enim : Homo quidam nobilis 
9? 19 Nicolaus fleliliter exoratur ut audiat ; suppli- abiit in regionem longinquam, accipere sibi regnum 
citer invocatur ut veniat; ut eruat misericorditer ἢ e? reverti. Et ait servis suis : Negotiamini dum 
acclamatur. Si pulsamur incommodis, vel offendicu- ^ yenio. Secure negotiabor precipiente Domino mee, 
lis indolemus, statim sancti Confessoris nomen pro- — nec timebo Psalmistam dicentem : Quia non cognovi 
silit in os nostrum, Nicolaus ingeminatur, patroci- ^ negotiationem, introibo in potentias Domini (Psal. 


nium queritur Nicolai. Lxx, 16). Non enim parvum mihi fiducise robur pre- 
(66) Confer. cum sermone ἀξ De diversis. 


1051 


SERMO DE S. NICOLAO MYRENSI, 


1058 


stat, quod ille summus Imperator nogoliator meus A esse convinceris. Nullum enim inexorabilius perse- 


factus est, et nogotium meum sine otio egit. quandiu 
fuit in terris, et pretiosarum mercium sarcinas por- 
tans ad Patrem, ipsi vultui Dei, et quid emit, et 
quid redemit, et unde redemit, ostendit. Tu ergo illo 
negotioso, otiosus esse disponis, et illo laborante 
quiescere ? Ipse venit negotiari in regionem longin- 
quam; ei tu ad regiones proximas ambulare contem- 
nis ? Aggredere et ingredere regionem dissimilitudi- 
nis, videlicet mundum istum ; et vide quam fre- 
quentes ibi nundine, quante ibi germinent et re- 
germinent vanitates. Prorsus dissimilitudinis, quia 
regionem similitudinis, ubi ad similitudinem Dei 
facti sumus, amisisse nos constat. Numquid non 
magna dissimilitudo de paradiso ad infernum, de 
angelo ad jumentum, de Deo ad diabolum ? 

4. Vadé per forenses tumultus, et hinc inde de- 
certantes cireumspice , et quantum colligo, in tribus 
causis vacat omnis voluptas : alii divitiis, alii hono- 
ribus, ali glorie innituntur. Curris ad Indiam, 
AEihiopiam circuis, transis maria, et alium orbem 
tibi aperis navigando, ut divitias congreges. Fugis 
patriam, ignoras filios, divelleris ab uxore, et 
omnium necessitudinum oblitus, queris ut acquiras, 
acquiris ut perdas, perdis ut doleas. Ascendis mon- 
tes nive obsessos, et horribilem eorum altitudinem 
tanquam plana quisque perambulas. Faciem abyssi 
latentis non reputas, latronum gladios, et vias insi- 
diarum quasi planas periransis, oblitusque humani- 


quitur multitudo, quam illum qui sibi multitudinis 
arrogat principatum. Junge his tribus potentiam et 
voluptatem, quie ipsa tenui et perfunctorio gau- 
dio rapiuntur ; et videbis quia copia pauper est, ho- 
nor humilis, vilis gratia, potentia debilis, et labo- 
riosa voluptas : ut, juxta Apostolum, omnem intelle- 
ctum in Christi obsequium redigamus (II Cor. x, 5). 
Relege maximum illum latinorum philosophorum 
(Senecam), et in illius verbis meam invenies senten- 
tiam. Contemne igitur hec omnia contemplibilia ; 
et de his omnibus fac sarcinam tuam, contemptum 
mundi. 

5. Decursa igitur hac regione, et, quod pretiosius 
est, inde sublatus, transi ad secundam, que est pa- 
radisus claustrelis. Vere claustrum est paradisus. 
Hic prata virentia Scripturarum, preterfluens lzcry- 
marum undositas, quam de purissimis affectibus 
amor ille ccelestis eliquat. Hic sunt arbores erectis- 
sime, ehori sanctorum, nullaque est qu& non multa 
gaudeat fructys ubertate. Hic est sublimis illa mensa, 
in qua Deus est et cibans ei cibus; munerans et 
munus, offerens et oblatum, convivans et convivium. 
Hic aggestee sunt Omnipotentis divitiee : hic refusa 
est gloria Angelorum. Putasne nullas hic 6886 nun- 
dinas, et otiari illos qui habitant unius moris in 
domo? Videas hunc sacris lectionibus intendentem, 
illum incumbentem orationibus : hune pro $uis ex- 
cessibus lacrymantem, illum in Dei laudibus exsul- 


tatis tuse , nec fulminantem cceli faciem, nec &stus C tantem : hunc vigilantem, jejunantem illum: et οἵα, 


vel frigora magni pendis : thesaurizas, el ignoras 
cui congreges ea. Nec deest plerumque potentia for- 
ioris, qui detecta fronte capiat vel rapiat, el una 
hora pauperem et humilem te faciat, quem divitem 
et sublimem longa stas provexerat. Filii hominum, 
usquequo gravi corde ? utquid diligitis vanitatem, et 
quiritis mendacium ὃ (Psal. 1v, 3.) Audi et breviter 
de honoribus. Ducem te constituere ; et data est tibi 
facultas ut miser sis, et amplius non quiescas. Cu- 
mulatur materia sollicitudinum, et inter s&rumnas 
cor ipsum exedentes, necesse est vultum induere 
gaudiorum, Nunquam in honore sine dolore, in pre&- 
latione sine turbatione, in sublimitate sine vanitate 
quis esse potest. Miseri, juxta philosophum 339 
mercedem miseriarum amamus, et ipsas exsecra- 
mur. Regum nobis animos induimus, et quidquid 
nobis ex voluntate non respondet, statim evocat 
iram : nec communis recogitatur humanitas. Et tunc 
est vermis arrodens qui conscientiam jugiter tor- 
queat, timor potentize superioris. Heec est justissima 
Jex, ut sic vivas cum inferiore, quemadmodum su- 
periorem vis vivere tecum. Audi et de gloria. Si 
quaris gloriam, omnibus invidie semina prebuisti. 
loflatus es, et ventilatorio plenus spiritu disrumpe- 
ris, nec attendis quod te sequantur, sed quot przece- 
dant. Conglomerantur omnes ad detrahendum tibi, 
&d maledicendum linguas acuunt ; et argutissimus 
es, si vel manum vel linguam invidorum possis eva- 
dere. Ecce unde gloriosus esse volebas, inglorius 


cio pietatis sibi invicem invidere. Nocte consurgunt 
δὰ confitendum ei, vespere et mane et meridie nar- 
rant et annuntiat laudem ejus : et omnis illo- 
rum sedulitas in orbem divini rotatur obsequii. 
Curre ergo per omnes, curre per singulos, et de 
universis et singulis fac sarcinam tuam, formam vi- 
vendi. 

6. Relicto ergo mundo, et modo vivendi suscepto, 
transi ad tertiam, qus est regio expiationis. In hac 
benignus Pater examinat filios rubiginosos, sicut 
examinatur argentum; ducit per ignem et aquam ut 
educat in refrigerium. Trie sunt distinctiones loco- 


D rum, quas pro diversitate meritorum animse sor- 


tiuntur, Ad eelum namqne statim evolant, qui do- 
micilio corporis usi sunt tanquam earcere, qui defze- 
catam puramque substantiam utriusque hominis 
servaverunt, E contrario, qui fecerunt usque ad mor- 
tem qua digna sunt morte, locis gehennalibus sine 
misericordia deputantur. Qui vero neutrum sunt, 
sed sunt inter utrumque ; qui mortalia quidem com- 
miserunt, sed circa mortem ponitueruat, peniten- 
tiam non explentes, indigbi ut statim gaudeant, nec 
digni ut semper ardeant, loca purgatoriasortiuntur : 
in quibus flagellantur, sed non ad insipientiam sibi, 
ut ^xtorti transferantur ad regnum. Pro his qui in 
ccelo sunt non est orandum ; quia eos, non pro eis 
orare debemus. Pro his quiin inferno sunt suspen- 
dends sunt preces; quibus clausa est janua miseri- 
cordis, et totius spes interclusa salutis. Pro illis 


1059 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IV. 


1060 


lantum vigilandum est in orationibus et subvenien- A das in infernum ; et fac sarcinam tuam, odium pec- 


dum. sacrifcio singulari, qui in locis purgatoriis 
emundantur; ut benignus Pater peenitentiam eorum 
in satisfactionem, et hanc in glorificationem cito 
convertat. Curre iterum per istos intuitu pietatis, et 
lec sarcinam tuam, affectum compaliendi. 

"7. Quarta est regio gehennalis : regio dura, exti- 
mescenda ; terra afflietionis etoblivionis, terra mise» 
riarum eli tenebrarum, terra turbinis et caliginis, 
terra maledictionis et mortalitatis, terra sitis et fa- 
mis, terra combustienis 298-8 et frigoris, in qua 
nullusordo, sed sempiternus horror inhabitat. Totus 
tremo atque horreo ad memoriam regionis istius, et 
60ncussa sunt omnia ossa mea. Illie estignis qui non 
succenditur; vermis qui non moritur; frigus hor- 
rendum. lbi fetor intolerabilis exoritur, percutientes 
mallei resonant incessanter, obfusse tenebre cumu- 
latius indensantur. Illic confusio peccatorum, horri- 
biles faeies deemonum, inextricabilium vinculorum 
ferlilis. multitudo. Ibi fletus et stridor dentium, 
planctus et gemilus; et alternantia mala impios sine 
pietate discerpunt. Nihil sic valet ad exstirpandas 
voluptatum radices, quam istorum memoria, et re- 
cordatio vulnerum Domini mei, qui stetit ante judi- 
cem, qui alapas accepit, qui flagellatus et consputus 
est; qui coronatus spinis, qui colaphis caesus, qui 
suspensus in ligno, cui pendenti insultatum est: qui 
mortuus in cruce, qui lancea percussus, qui sepul- 
tus; qui resurrexit, qui ascendit ad coelos, qui fecit 
nos regnum et sacerdotes Deo et Patri. Curre 
per has tumultuantes nundinas, ut vivus descen- 


cati. 

8. Quinta regio est paradisus superccelestis ; regio 
beata et gloriosa, plena voluptatis et gratite, suavi- 
latis et letititie, benignitatis et glorise. Ibi re- 
quies à labore, jucunditas de novitate, de seternitate 
securitas. Illic omnes vivunt, nullus moritur, omnes 
exsultant in voce exsultationis. Intraverat David in 
sanctuarium ejus, et mente excesserat Deo : nec (8. 
men aliquid aliud potuit asportare, nisi, quia glo- 
ríosa dicta sunt de te, civitas Dei (Psal. Lxxxvi, 3); 
et illud, Beati qui habitant indomo tua, Domine ; in 
eccula seculorum laudabunt te (Psal. uxxxm, 5). 
Nescio quid magnum promittitur, videre Deum, et 
laudare. L:taius sum et ego in his quee dieta sunt 
mihi, in domum Domini ibimus (Psal. cxxt, 1). 
Jam stamus in atriis Jerusalem ; jam de v.stibulo 
magnus civitatis gaudia somniamus [ai. seminamus]. 
Curre igitur et per regionem istam ; et fac sarcinam 
tuam, amorem Dei. 

9. Negotiamini ergo donec veniat homo ille no- 
bilis, qui abiit in longinquam regionem, aecipere 
regnum et reverti. Hevertetur plane, et tune cum 
usuris exiget pecuniam quam tradidit nobis. Ni- 
hil perdit, rihil obliviseitur, nihil impunitum re- 
linquit. 

40. Supplicemus igitur confessori, ut Redem. 
ptori nostro, amico suo, pro nobis hodie suppli- 
care dignetur, qui est Deus benedictus in ssecula. 
AÀmen. 





IN ANTIPHONAM SALVE REGINA 
SERMONES IV. 


22} Quamvis nonnulla in his sermonibus adducantur ex Bernardo, ut sermone tertio, ei taeen cons- 
Lanter abjudicandi sunt, tum ob styli et genii diversitatem, tum ob frequentes poetarum citationes, qui- 
bus S. doctor rarius uti solet. Bernardo archiepiscopo Toletano tribuuntur a Claudio de Rota, is Ξ ad 
Pseudo-Luitprandum, pag. 451 : ubi auctor predicte antiphonae Petrus Compostellanus llatur. 
Huic posteriori sententie praivit Guillelmus Durandus in Rationalis libro 1v, cap.99 : « Petrus vero Com. 


postellanus 


episcopus fecit illam » antiphonam, S&lve, Regina misericordie, omisso « mater, » wi 


etiam ín. Sermonibus pradictis. De hac antiphona lege librum n de Vita S. Bernardi, auctore Joamu 


Eremita n. "l. (Vide notam infra.) 





SERMO I. 

4, « Salve, Regina misericordis, vita dulcedo, et 
spes nostra, salve. » Domina, labia mea aperies. 
Dominus tecum, et tu mecum. Dignare me laudare 
te. Sub tuam protectionem confugio, ubi virtutem 


᾿ (6) Nimirum in quatuor solemnitatibus in hono- 
rem beats Virginis tunc temporis institutis, Purifi- 
calione, ÀÁnnuntiaUone, Assumptione et Nativitate : 
nam alie postmodum inductis sunt. Sed de quo tan- 
dem Ordine intelligendus hie Jocus? Hujus usum 


acceperunt infirmi. Esto mihi turris fortitndinis ἃ 
facie inimici. Te nostra vox primum sonet, οὲ ora 
solvamus tbi. Dulce canticum ac nobilissimum me- 
los, quod in honorem sancte Marire quater in anao 
Ordo noster devotissime concinit (67), ad sedificatie- 


Antiphonge auctore Petro Venerabili apud Clunia- 
censes fuisse receptum in festis precipuis, Statu- 
tum ejus ultimum fidem facit ; quod etiam de ordine 
Cistereiensi mox dicetur, 


1061 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERMONRS IV. 


1062 


nem nostram discutiendum, fratres, assumpsimus, A 2. Levemus ergo, fratres, cor nostrum cum mani- 


quia speciali dulcedine multa refertum masticatione 
continua reperimus, Nam a summis labiis canticum 
istud etfusum venit. Habet enim fundamentum : fun- 
damentum ejus in montibus sanctis; fundamentum 
ejus ioterne dulcedinis suavitas est. Et ubi hec 
Disi iu montibus sanctis, hoc est in mentibus no- 
stris ? A sanctis compositum, ἃ sanctis institutum (68), 
digne frequentabitur eliam ἃ sanctis. Et vere nisi a 
religiosis et affectione sancta ferventibus, nec subti- 
liter intelligi, nec efficaciter poterit decautari. Est 
enim tam suave ad gratiam, tam fecundum ad sen- 
sum, tam etiain. profundum ad mysteria. Tale enim 
est, quo 1 a nobis considerari et discuti, prout dignum 
est non valeat. Ex eo autem quod suaviter sonal, 
mulcet affectum, οἱ de sensuum ubertate mentem 
impinguat, et in Sanctam sanctorum, Advocatam 
scilicet nostram, dum eauf quasi przsentem salutat, 
omnia interiora nostra medullitus inflammat. Opor- 
tei enim ul nobis presentem esse dicamus, quam 
presentem salutamus ; et totam anime nostre trini- 
tatem in eam dirigamus, quam tam devotissimis pre- 
cibus exoramus, Agnoscil certe, οἱ diligit diligentes 
se, et prope est in veritate invocantibus ae : preser- 
tim his quos videt sibi conformes factos in castitate 
et humilitate ; si tamen charitatem adjeceriut, et to 
tam spem suam, post Filium suum, in ea posuerint, 
et toto corde qussierint, orantes et frequenter di- 
centes : « Subveni, Domina, clamantibus ad te ju- 
giter. » ( Ex Resp. Eccl. de B. Virg.)Non aspernatur 
affectum  preedulcem, ingens desiderium, inundatio- 
nem lacrymarum, assiduitatem precum quorumli- 
bet quamvis peccatorum ; si tamen laverint a malitia 
eor, dissolverint colligationes impietatis, solverint fa- 
sciculos deprimentes, dimiserint qui fratri sunt libe- 
ros, et omne opus diripuerint. Data est ei potestas 
in ccelo et in terra, quse posse potestas est, iu ma- 
nibus ejus vita el spiritu nostri, et oculi omnium 
Christianorum in eam sperant, et ipsa dal eis 
escttm gratie, qua plena est, in tempore opportuno. 


(68) Hujus antiphons auctorem fuisse Herman- 
num Contractum, monachum Benedictinum, pluri- 
bus probat Wion Ligni Vite, lib. v, cap. 105, variis 
recentiorum adductis testimoniis, quibus hic con- 
textus nonnihil adversari videtur; nam Hermannum 
sancü nomine insignitum nullibi lego. Prseterea 
Joannes Eremita, lib. r Vite S. Bern., num. ", re- 
fert S. Bernardum « voce angelica audivisse decan- 
tari antiphonam Salve Regina, ex integro usque ad 
finem : qnam cordetenus et postea scripsisse, atque 
D. papse Eugenio transmisisse refertur, inquit, ut 
ex precepto auctoritatis apostolicse rer ecclesias so- 
lemnis haberetur... Quod et factum est, » etc. Quo 
ex loco angeli istius orationis auctores dicendi es- 
sent ; ad quod alludere videntur alia hujus Sermonis 
verba superius relatis proxima, « À summis labiis 
Canticum istud eífusum venit. » Paulo aliter hanc 
historiam refert Albericus in Chronico ad ann. 1130, 
ubi commemorat S. Bernardum Divione apud S. Be- 
nignum aliquando bospitio exceptum, « quam, in- 
quit abbatiam semper dilexit, eo quod mater sua 
ibi sit sepulta, audivisse ante horologium cirea al- 
tare ab angelis antiphonam Salve dulci mo- 


bus ad eam, et appropinquemus ei passibus amoris, 
immolantes ei hostiam laudis reddentes ei vota no- 
stra de die in diem, de hora in horam, dicentes as- 
sidue : eSalve, Regina misericordie.» Quis mihi 
digne hujus carminis reserabit sacramentum? quis 
mihi digne explicet tam insolite salutationis exor- 
dium ? Origo fontium et fluminum, mare, virtutum 
auctrix, est scientiarum scientia sanctarum Maria : 
quia sicut sol universa cceli lumina prsecellit prsero- 
gativa claritatis eximie ;sic ipsa totam rationalem 
creaturam post Filium prscellit splendore virtutis 
ac seienti. Ad eam non incongrue pertinere dici- 
mus, quod scriptum est : Quam bona Domina Isreel 
his qui recto sunt corde! (Psal. Lxxmn, 1.) Qui recto 
corde, et recte in omnibus consentiunt, hi reoto sunt 
corde ; his Advocata nostra, sola bonitate sua agente, 
presentie sus tantam plerumque copiam exhibet, 
et quam sit orabilis, exhibitione impertitee gratie 
docet, ut innovati spiritu proclament per consola- 
tionem experientie, « Salve, Regina misericordis.» 
In his intelligentia non capit, nisi quantum expe- 
rientia sapit. Sola unctio Spiritus docet hec. Plus 
valet hic jubilus cordis, quam strepitus oris; motus 
gaudiorum, quam sonus laborium; consonantia vo- 
luntatum, magis quam vocum. Pro hujusmodi di- 
cere cautum duxi : Quis mihi carminis hujus rese- 
rabit sacramentum? Quis pro raro dici solet. Rara 
siquidem avis in terra, tantam promereri familiari- 


( tatem in oculis majestatis, quatenus experientia 


indulie gratie presentiam illius agnoscens quis 
valeat exsultans dieere : « Salve, Regina  mi- 
sericordi&. » Juste Regina mundi, et Regina cceli 
dicitur, per quam utriusque Creator et Rector ge- 
neratur. 

3. Verum quo pactodicitur « Regina misericordis,» 
cum misericordia non substantia sit sed pietas super- 
ns clementise, vel affectio benigna rationalis creatu- 
re? Metonymice ergo poterit intelligi, hoc est per effi 
cientem id quod efficitur : ut opus misericordi; pro 


dulamine decaniari, primoque credidisse fuisse con- 
ventum ac dixisse abbati die sequenti : Optime de- 
cantastis antiphonam de Podio hac necte circa altare 
B. Virg. Dicebatur autem Antiphona de Podio, eg 
quod Haimerus episcopus Podiensis eam fecerit..... 
Unde in quodam capitulo generali Cisterc., veniam 
suam accepit, qualiter hiec antiphona ab omni Or- 
dine reciperetur, quod el facium est. » Haimerus 
seu Aimarus, Ademarusve, fuit episcopus Anicien- 
sis, beate Virginis in primis cultor, tempore 
Urbani papte Il. Verum a Guillelmo Durando in Ra- 
tionalis lib. rv, cap. 22, Petrus Compostellanus epi- 
scopus hanc antiphonam composuisse perhibetur 
quod etiam asserit Claudius a Rota in notis ad 
pseudo Liutprandum. Idem auctor ibidem etiam as- 
serit, quatuor hosce Sermones a Bernardo archiepi- 
scopo Toletano editos fuisse, At eum quedam ex 
S. Bernardi sermone 16 in Cantica de verbo referan- 
tur in sermone 3, non possunt hi sermones ascribi 
Bernardo Toletano, qui ante S. Bernardum, id est 
Gregorii VII pontificatu ad finem seculi x1 flo- 
ruit. 


1063 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IV. 


10614 


misericordia 9$ intelligatur. Opus misericordie, & versum, re unum, diversum pronuntiatione, unum 


reparatio natura. Miscricordia Domini plena est terra 
viveutium et morientium. Quod Angeli creati, quod 
confirmati, homines plasmati et reparati, mistri- 
cordig esi, qus& ab seterno et usque in zeiernum pri- 
mordialis ipsa causa omnium, et causalissima cau- 
sarum. Effectus ejus et opus salvandorum, salus 
hiec est adoptio filiorum Der : quomodo Regina San- 
cta sanctorum, cujus virginalis partus eorum esse 
ómnium. Regina, glori& nomen et honoris, magnifi- 
centi et decoris, dulcedinis ac pietatis, amoris et ma- 
gnificentiz, sublimitatis et potentize, gubernationis el 
justitiz, defensionis et gratiz. Sancta sanctorum heec 
omnia nobis, et pro omnibus nobis cui decantamus as- 
sidue : « Salve, Regina misericordiz. » Possumuseiam 
sic intelligere, quod « Regina nisericordis » dicitur, 
ut 801} tribuamus diving misericordie si non meritis, 
quod super omnem creaturam ipsa sanctitate ac di- 
gnitate preecellens, regine vocabulo et honore subli- 
matur amplius. Etiam | in hoc convenienter vocatur 
« Regina misericordie, » quod diving pietatis abys- 
sum Cui vult, et quando vult, ac quomodo vult, cre- 
ditur aperire, ut quivis enormis peccator non pereat, 
eui Sancta sanctorum patrocinii sui suffragia pree- 
$tat. Eapropter dicamus omnes, dicamus singuli, 
dicamus omnes, dicamus assidue: « Salve, Regina 
misericordie. » Sequitur : 

ἃ, « Vita, dulcedo, et spes nostra, salve. » Ordo 
pulcherrimus. Dulcedinem vita priecedit, spes sequi- 
tur. Non enim sapis nisi vivas, nec sperabis nisi 
vivas et sapias. Et sapor sedes est. dulcedini, gustus 
Sapori. Brevitati studendum statuimus, et ideo de 
vario vilze statu dicere supersedemus. De illa vita hoc 
in loco dictum 6586 credimus, de qua Joannis Evavge- 
lium loquiter : Qui manducat me, et ipse vivet propter 
me. Quidni vivat, qui Vitam manducat? Ego sum, in- 
quit, vita (Joan. vs, 47-60) :et, Beatusquimanducat 
panem hunc in regno Dei (Luc. xiv, 15), quod intus 
est. Regnum Dei charitas, gaudium, pax. Et vita, et 
panis, et charitas unum sunt. Magne delicie cha- 
ritas, qute foras mittit timorem. Qui manet in hac, el 
manducat eam, et manducatur ab ipsa. Ipsa est que 
pascit inter lilia, pascit et pascitur, et nos, et a nobis. 
Quon:odo, inquis ? Si diligit Deus nos, in se trajicit 
nos, et e converso. Cibus iste charitas Dei, et Deus 
virtutum, et.scientiarum fons, vitam praestat animz, 
qu& nunc est, et futuram. Et hec nobis Sancta san- 
etórum metonymice, scilicet qui et vitam banc nobis 
peperit, et precibus infundit. llic est dequa dicit Apo- 
stolus, Mihivivere Christus est (Philip. 1,94): et, Vivit 
4n me Christus(Galat. v, 90). De hac in Deuteronomio 
circumcisione carnali : Et erit vita tua pendens ante 
oculos tuos,et non credes vite tuc (Deut. xxvnwf66). 
Vita hec dat dulcedinem, sed seipsam de seipsa. Si 
Anveni gratiam in oculis tuis, sit Moyses, ad plenitu- 
dinem gratise ostende mihi te ipsum. Ete contra : Ego 
omne bonum ostendam tibi (Exod. xxxm, 13,18, 19). 
Unum petiit, et repromissa est omnimoda plenitudo. 
Quid tam diversum, quam unum et omnia ? Sono di- 


C 


identitate. 

$. Deus ergo omne bonum, et summum bonum: 
eliam dulcedo, et dulcedinis genus generalissimum. 
Qui edunt me, adhuc esurient, inquit, et qui bibunt 
me, adhuc sitient (Eccli. xxiv, 29; Joan. vi, 35). Qua- 
re ? Quia bonus et dulcis. Bonus Deus Israel rectis 
corde : sed et dulcis, et rectus. Nec bonitas, nec ju- 
stitia siue rectitudine, Qui bibit de illa, sitiet iterum; 
de ista qui biberit, fiet in eo fons aque salientis in 
vita eternam. Siquidem apud ipsum fons vitz, et 
ipse fons vite, etiam fluminis impetus qui laetificat 
civitatem Dei. Esto civitas Dei, et l:tüificabit te impe- 
tus hic. Parat enim in dulcedine sua pauperi Deus. 
Fr.etus enim dulcis gutturi, et guttur ejus suavissi- 
mum, ineffabilia omnia. Hic calculus est, quem netno 
scit, nisi qui accipit. Sunt enim in illa interne fe- 
stivitatis gaudia ; quse quotidie mentibus nostris per 
inspirationem sui amoris imprimit interna, et seterna 
dulcedo. Nota, inquit, fecivobis omnia quacunque 
audivi a Patre (Joan. xv, 15) : et ad Moysen, Omne 
bonum osteridam tibi (Exod, xxxiu, 19). Omnia que 
audivit a Patre, et que promittit Moysi, unus dena- 
rius est, qui promittitur laborantibus in vinea(Matth. 
XX), et una. illa quam petiit David (Psal. xxvi, &), 
et unum illud quod necessarium est (Luc. x, &2). Mel 
est quod sugit Israel de petra, et oleum de saxo 
durissimo (Deut. xxxii, 13). Gaudium est quod nemo 
tollit (Joan. xvi, 22). 5.84. Osculum est, de quo 
scriptum est : Osculetur «e osculo oris sut. (Cant. 
rt, 1). Interne suavitatis gustus ac dulcedo est, et 
manna absconditum, et thesaurus absconditus in 
agro, cui comparatum omne dulce, amarum ; omne 
decorum, foedum; omne jucuüdum, triste ; omne 
pretiosum, vile ; sordidum omne, quod desiderabile 
est in oculis amatorum mundi fluentis. Nam pretio- 
sam margaritim datis omnibus terrenarum rerum 
delectamentis Sancta sauctorum comparavit, et no- 
bis in Filio suo preeparavit, et preparat semper in- 
terventu suo nobis orantibus oleum effusum dulee- 
dinis hujus. Non erit ab re, sed valde optimum, si 
ipsam Reginam misericordie, vitam et dulcedinem 
nostram dicamus, qui minus experti adhuc vite hu- 
jus ac duicedinis sumus, sed per ipsam speramus 
noc posse consequi, quidquid totius bonitatis faetor 


dignatus fuerit gratie nobis impertiri. 


6. Sequitur : « Spes nostra, salve. » Spes est in 
virtute, quasi scintillauo in fomite. Sine fomite du- 
rare non potest scintillaüo. Subtrahe fomitem, in- 
terit, emoritur; subministra, vivet. Haud secu 
spes ruit sine fundamento, sine pabulo moritur, in- 
edia deficit, exstinguitur sine nutrimento, arescit 
succisa radice. Spes enim sine vita virtutum et de 
volionis dulcedine non est spes, sed prssumplie. 
Inter timorem et securitatem spes media est : δὲ esl 
Spes incerli nomen boni. Vita et dulcedo extermi- 
nant faciem timoris, securitati dant fortitudinem, 
dant decorem. Eapropter dicit Deo, Singulariter in 
epe constituisti me:et, In pacein idipsum, dormiom 


1065 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERMONES ΙΓ. 


1066 


et requiescam (Psal. 1v, 9, 10). Est enim fulcita flo- À nobis videtur esse compositum. Varius enim diver- 


ribus, οἱ stipata malis charitas illius, qus foras 
mittit timorem, et dicet : Leva ejus sub capite meo 
et dextera ejus amplezabitur me (Cant. τι, 6). Leva, 
comminatio supplicii; dextera, promissio regni. In- 
ter has spes cubat in. molli strato charitatis ; vita el 
dulcedo sternunt hoc. Et hoc est medium illud in 
ferculo Salomonis, de quo Scriptura ait; Media au- 
tem charitate constravit (Cant. ut, 10). Vides nunc 
sublimitatem carminis hujus. Primo ponit vitam, 
quz est in integritate virtutum : secundo, dulcedinem 
spirimaliumÁn gaudiorum : deinde spem infert eeter- 
norum. Omnia hec Regina misericordie, Domina 
mundi, Regina coelorum contulit mundo, Virgo vir- 
ginum, Sancta sanetorum, lumen cs&corum, justo- 
rum gloria, peccatorum venia, desperalorum repa- 
ratio, deficientium fortitudo, salus orbis, speculum 
totius integritatis: ipsa intercedat pro peccatis no- 
stris, prestante Domino Filio ejus unico, cujus 
regnum et imperium sine fine permanet in seecula 
seculorum. Amen. 
SERMO II. 

Si linguee centum resonarent, oraque centum, 

Ferrea vox mihi (69), nil, Maria, übi dicere dignum 

Possum, Stella maris que Virgo beata vocaris. 

1. O quam te memorem, Virgo ? quibus laudibus 
efferam ὃ Infandissima lingua mea, quse coinquinata 
est cum mortuis, incircumcisa labiis, nec purgata igne 
altaris: inquietum malum, habens in naribus spiri- 


tum, rimis effluens undique : quid dignum laudislau- C 


dibus tuis poterit immolare ? Elevata est magnificentia 
tua super ccelos, et super omnem terram gloria tua, 
ita ut necin ccelo inveniatur creatura quse tuam di- 
gne laudare queat magnificentiam; nec in terra sit, 
- 48 gloriam tuam exprimere valeat. Nemo enim nec 
in coelo, nec in terra inventus est dignus aperire li- 
brum prerogativarum tuarum, et digne solvere sep- 
tem signacula ejus. Plenitudinem gratie adventum 
Spiritus sancti in te, virtutis Altissimi obumbratio- 
nem, Verbi conceptionem, quod sine gravamine gra- 
vida, sine dolore puerpera, virgo pariter et fecunda, 
quis enarrabit ? Viri divitiarum multi, de civitate 
Domini virtutum, miserunt manus suas ad hzc fortia ; 


et tamen altitudinem divitiarum harum ad liquidum p 


comprehendere non potuerunt, quia investigabiles 
vim iste, et inscrutabilia universa. Conati sunt, et 
non datum est ultra. Dum adhue ordirentur, succisi 
sunt. Quis enim loquetur potentias has Domini, au- 
ditas 9 Φῷ faciet omnes laudes ejus ? Et si digne 
nullus, quisque tamen pro viribus : 

Pro se quisque viri summa certabat opum vi, 

(ViaGIL. “ποία. lib. xii, vers. 552.) 
ut ait quis. Denique currebant omnes in odore un- 
guentorum tuorum. Trahe et nos post te, o Sancia 
sanctorum, et ostende lumen miserationum tuarum. 
Sub umbra alarum tuarum nos protege. 

2. « Ad te» enim « clamamus exsules filii Evg. » 
Secunda carminis hujus, quod explanandum assum- 
psimus, incisio hec est, quod in modum dramatis 

PATROL, CLXXXIV. 


sarum personarum affectus hic loquitur: hie per- 
fectorum, et adhuc in melius proficientium status 
invenitur. Vita siquidem qua animatur integritate 
virtutis, suavitas inlerne dulcedinis, sanctzque spei 
tanta presumptio, quid nisi fructus Spiritus. sunt, et 
attractiones virtutis? Emeritorum militum donativa 
sunt hsec, et diuturni certaminis merces aecumulata. 
AL deploratio exsilii, patrie desiderium, originalis 
peceati poenalis punctio, incipientium, seu proficien- 
tium indicia sunt. Puta vitze hujus exsilium, fucum 
vanitatis : patriam, solidum veritatis. Fucus vanita- 
tis, nitor glori& temporalis : solidum veritatis, im- 
mobilis coguitio seternitatis. Fucus vanitatis, splen- 
dor arridens creature visibilis : solidum veritatis, 
inexstinguibile lumen intern: dulcedinis. De hac pa- 
iria quidam sapiens ait: « O Veritas, exsulum pa- 
tria, exsilii finis, video te, sed intrare non sinor, 
indigous admitti, peccatis sordens. Quousque odo- 
ramus et non gustamus, proficiscentes ad patriam, 
et non apprehendentes;suspirantes, et de longe 
salutantes ? » 

3. Primus itaque homo ad hoc conditus fuerat, 
utsi non peccasset, per contemplationis presentiam 
vultui Creatoris semper assisteret, et solidum veri - 
tatis agnosceret, agnitum amaret, amatum teneret, 
tenendo frueretur, semper que ei adhierendo qui im- 
mortalis est, etiam vitam ipse sine termino posside- 
ret. Verum enim et summum bonum hominis, plena 
videlicet et perfecta agnitio Creatoris. Sed circum- 
scriptus astutia serpentis, et deceptus fuco vanitatis, 
specie videlicet creature visibilis, ab Jerusalem in 
Jericho descendit, fontem veritatis deseruit, affectum 
pulchritudini rerum inclinavit : οἱ statim. ignoran- 
tie czecitate pereussus foras venit, et ab intima luce 
contemplationis factus est vagus, et profugus super 
terram. Vagus scilicet per inordinatam concupiscen- 
tiam, profugus per peccatricem conscientiam ; quia 
mentem, quam divinum auxilium deserit, queecum- 
que tentatio impetierit, subvertit. Cor ergo homi- 
nis, quod prius divino amori affixum stabile per- 
sistit et unum amando, unum permansit, postquam 
per desideria terrena defluere ceperit, quasi tot sibi 


in exsilio mansiones statuit, quot sibi in co delecta- 


liones invenit. Sieque fit ut mens quie pulchritudi- 
nem, dulcedinem, pacem, securitatem, ac perpetui- 
tatem prims lucis amare nescit, nunquam valeat 
esse stabilis: quia gaudium permanens in his quse 
in fuco vanitatis amplectitur, non inveniens, dum se 
semper desiderio extendit, sequens quo assequi non 
valet, fluctuans in exsilio nunquam requiescit. Modo 
valvis oculorum elapsa, curiosos intuitus pascit, et 
rerum immensitatem in massa et mole considerat : 
modo rerum pulchritudinem in situ et motu, specie 
et qualitate investigat : modo rerum utilitatem per 
necessaria, commoda, apta et grata, pertentat. Nunc 


(69) Imitatur Virgil. JEneid. lib. vi, vers. 635, 


94 


1067 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IV. 


1068 


quoque naribus erumpit, et per olfactum odoris va- A 5 Eapropter et nos, o Regina misericordim « ad. 


rii suavia oblectamenta requirit. His pasta, aurium 
per organa procedit, et dulce melos, harmouice, or- 
ganica, aritlmetics discipline capta per auditum 
introrsus trahit. Tactu quoque subulia, levia, et le- 
ma palpando discutit, et in aula memoris palpando 
desiderata reponit. Nec minus gustu faucium prs&- 
libat varietatem saporum. Hos lizedos suos mens qu& 
se ignorat et Deum, pascit juxta tabernaculum pa- 
$torum per res temporum et L«mporalium vanita- 
tum,mendicans ex ea quas prs&terit figura hujus 
mundi, unde suam famelicam curiositatem aliqua- 
tenus consoletur. Comparata est enim jumenus in- 
sipientübus, et similis facta est illis; quia cum in 
honore esset, non intellexit quod limus esset, hono- 


te clamamus exsules filii Eve. » Clamor est alius 
oris, alius cordis. Clamor oris alta vociferatio : cla- 
mo cordis valida et supplex ad Deum inteniionis 
directio. Deus intus, homo foris. Ad eos qui foris 
sunt, clamor oris: ad Deum et qui cum eo intus 
sunt, clamor cordis. lutus ubi ? In spiritu. Qualiter, 
inquis ? Duobus modis. Quibus? Cognitione et amore, 
revelatione ac devotione, acuto et calido. Modis his 
Deus cor inhabitat, non solus tamen. Ubi enim fue- 
rit corpus, illuc congregabuntur et aquilae (Matth. 
Xxiv, 28). At. quid ? Ut renovetur sicut aquile ju- 
ventus cordis. Ibi et illa aquila grandis magnarum 
alarum Sancta sanctorum innocentia, et sequitas 
.xaudit invocata, si clamoribus occultis assidue. 


ris fastigio delectata. Hinc nascitur in exsilio vani- B fuerit excitata. Et nos adhuc filii. Evee transgresso- 


gaüs motus sine stabilitate, labor sine requie, cur- 
sus sine perventione ; 446 ila ut semper inquie- 
tum sit cor, donec ad patriam veritatis redire ccepe- 
rit; egens, el de siliquis porcorum satiari deside- 
r&us, quousque ad Pairis domum suspiraverit, ubi 
mercenarius abundat panibus, et omnes domestici 
vestiià sunt duplicibus. 

&. De hoc exsilio, o Sancta sanctorum, « ad te 
« clamamus exsules filii Eve, » ut interventu tuo, 
ducatu tuo, adjutorio tuo possimus ad cubiculum 
veritatis repatriare. Scimus procul dubio quia nil 
amplius habel homo de universo labore suo, quo 
laborat sub sole, nisi vanitatem : et. tamen pravae 
consuetudiuis nexibus irretiüi, per nos redire non 
possumus in veritatis libertatem. Non dicimus au- 
tem in hoc loco veritaleu, cognitionem esse Dei, et 
ejus qus& secundum pieialem esti scienüs ; sed me- 
dium illud purum et nudum ac solidum, quod est in 
virtutis amore. Quamvis enim definianlt auctores re- 
paretionem bominis esse cognitionem veritalis et 
amorem virtutis, perfecta tamen virtus non est sine 
cognitione veritatis, nec veritas sine amore virtutis. 
Vanus est qui in vanitate est, aut in vanitate curio- 
sitatis, aut erroris. Vanitas curiosilatis procedit a 
vauilate mutabilitatis, et generat vanitatem morta- 
litatis; Prima, causa peccati; secunda, peccatum ; 
tertia, poena peccati. Prima est in his qu& propter 
homines facta sunt ; secunda, in lia que ab  homi- 
nibus facia sunt;tertia, in his que in hominibus 
sunt. Alia est in conditis rebus ; alia, in mentibus ; 
alia, in corporibus. Vanitas erroris est in omnibus 
qua fidei catholice et sang doctriug contraria suni, 
et religionis disciplinam in illo solido veritatis, 
quod velle et nolle hominis inter angustias parum et 
nimis coarétat, non contingunt. Vanitas heec omnia 
suut, qui se amplectentes decipiunt, et ad veritatem 
reterbitatis non. perducunt. Io hoc exsilio omne pene 
genus hominum ab initio usque ad adventum Regi- 
285 colorum peregrinari delectabatur, et veritatis 
patrie suspiriis nullis seu desiderio recordabatur. 
[psa prima viam aperuit ad patriam ;et Veritatem, 
quie ver& patria est, mundo generans dedit omnibus 
manifestam. 


C 


res, filii inobedientim, filii matris antiquz, ad te 
clamamus, Regina misericordie. Hevertere visitans 
in nobis naturam tuam : revertere ostendendo eam, 
quam in Christicolas habes charitatem tuam : rever- 
tere per singularem in nos a Deo datam potestatem 
tuam : revertere per eam, quee tibi specialiter infusa 
estin plenitudine gratie, prerogativam tuam, at 
intueamur te, non talem qualem desiderant Angeli 
prospicere, dicentes, Toía pulchra es, amica mea, 
et macula non est in te (Cantic. 1v, 1) ; sed intuea- 
mur te, largientem beneficia, conferentem, remedia, 
medentem contrilis corde, ponentem fortitudinem 
lugentibus Sion, dantem coronam pro cinere, oleum 
pro luctu, pallium laudis pro spiritu meeroris. Nec 
mediocris visio ista, piam te et deprecabilem expe- 
riri; meerentiumque suspiria munere gratiste conso- 
Jari. Sonet hsec vox tua in auribus nostris. Vor 
hec tua dulcis, et hee facies tua decora. Num in illo 
decore te videre, quo induit te Dominus fortitadi- 
nem, eti pr&ecinxit te, non est hujus temporis, nec 
temporis vite nostrae vitiorum fetore sordentis. 
Stola immortalitatis te indutam videre, Domina, in- 
digni sumus : ostende nobis faciem miserationum 
tuarum, et salvi erimus. Quod ipse nobis prestare 
dignetur, cujus regnum et imperium sine fine per- 
manet in secula seculorum. Amen. 


2392 SERMO IIl. 


D io freta dum fluvii current, dum montibus umbre 


Lustrabunt convexa, polus dum sidera pascet, 
Semper honos nomenque tuum laudesque mase- 


bunt 70], 
Spes mea, Virgo pia, o Virgo "PA Virgo laria! 


1. Et non amplius ? Amplius multum, et pe 
omnem modum. Nam in seternum et ulira non de 
ficiet laus tua de ore hominum, etiam et Angele 
rum. Celi enarrant gloriam Dei. Et quse major a 
omui gloria Dei, quam inelfabilis plenitudo cceli? B 
Dos cum ipsa, id est cum Angelis et Archangelis, 
cum Thronis et Dominationibus, cumque «omni πὲ 
litia ccelestis exercitus, hymnum glorise Sancte sse 


(70) Virg. Aneid. lib. 1, vers. 614-644. 


IN ANTHIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IV. 


n canimus. Illi gloriam ; nos hymnum glorise. 
oriam, quam pr&sentes vident, in jubilo cor- 
vicem enarrant : nos hymnum tantummodo 
, id est memoriam eructamus abundantise 
aiis tuse. Et opera manuum ejus annutiat fir- 
mtum (Psal. xvin, 2). Fiat, inquit, firmamen- 
δέ dividat aquas abaquis (Gen. τ, 6). Omnibus 
nentis firmius firmamentum, tu Domina; qu£ 
quem celi colorum capere non poterant, ce- 
t concepisti, portasti et non defecisti ; genuisti, 
i, pàvisti, mammasti et educasti. Tu in r-edio 
um divisisti aquas ab aquis, affectus videlicet 
orum ab affectibus temporalium. Tuam enim 
im pertrausivit gladius, ut revelentur ex mul- 
"dibus cogitationes (Luc. n, 35). Posuit in hoc 
nento Deus solem et ]junam, Christum et Ec- 
m; et stellas, prerogativas gratiarum multas. 
mus Dominum in sanctis ejus. Firmitas, ro- 
et constantia, et fortitudo mentis ejus, quia 
i contempsit gloriam, carnis calcavil illece- 
Virtus est. Altissimi, de qua scriptum est : Εἴ 
s Altissimi obumbrabit tibi (Luc. 1, 35). 
Non solum autem ccelum et firmamentum, Do- 
rerum intelligitur, sed aliis nominibus conve- 
ΞΡ appellatur, et rerum vocabulis designatur. 
abernaculum Dei, ipsa templum, ipsa domus, 
rium, ipsa cubiculum, ipsa thalamus, ipsa 
Ι8, ipsa filia, ipsa arca diluvii, arca testamenti, 
&urea, ipsa manna, virga Aaron, vellus Ge- 


s, porta Ezechielis, civitas Dei, ipsa ccelum, C 


lerra, ipsa sol, ipsa luna et stella matutina, 
* ipsa οἱ lucerna, tuba et mons, fons quoque 
rum, et lilium convallium ; desertum ipsa, et 
repromissionis lacte et melle manans, stella 
, Davis quoque, via in mari, sagena, vinea, 
arca,horreum, stabulum, presepe subjugale, 
teca, aula, turris, castra, acies, populus, re- 
i, sacerdotium. Ovis est, pascua est, paradi- 
»8t, palma est, rosa est, fluvius est, potus est, 
nba est, columna est, vestis est, margarita est, 
»labrum est, mensa est, corona est, sceptrum 
janis est, oleum est, vinum est, arbor est, virga 
vedrus est, cypressus est, platanus est, cinna- 
ium est, balsamum est, myrrha est, thus est, 
est, nardus est, crocus est, fistula, calamus, 
orax est, soror ei mater est. Et ut breviter 
ludam, de hac et ob hanc, et propter hano 
8 Scriptura facta est, propter hanc totus mun- 
factus est, et heec gratia Dei plena est, el per 
; homo redemptus est, Verbum Dei caro factum 
Deus humilis, et homo sublimis. 
Ad te ergo tantam ac talem, Domina rerum, 
18 sanetorum, Regina eclorum, « suspiramus, 
entes et flentes in hac lacrymarum valle. » Ter- 
igec positura carminis hujus est, quod explanan- 
assumpsimus. Suspiria, gemitus et fletus com- 
etionis sunt species seminum justitise. Seminate 
s,inquit, ad justitiam : metite spem vite, et illw- 
vobis lumen. scientie (Osc. x, 13). Euntes 


Mte » 


1070 


A ibant et flebant,mittentes semina sua (Psal.cxxv,6). 


Suspirium, vox inarticulata, gementium gemitus, 
dolentium fletus, has sedes habent. Tria sunt hzc 
qua bene gradiuntur in irriguo inferiori, et quar- 
tum quod feliciter incedit, vallis scilicet lacrvma- 
rum : sedes irrigui superioris hac est (Josue xv, 19). 
Verus Caleph dat utrumque filie sus asello resi- 
deoti. Et si tu aspiras ad heec, comprime motus ir- 
rationabiles 4$$£ sensualitatis οἱ corporis molu 
raüonis. Abscinde a te concupiscentiam carnis, ocu- 
lorum, potestatis et honoris. Abjice mundi pompam 
et sarcinam, edoma carnem disciplina spiritus , in 
arcium tua desideria constringe, non abeas in con- 
silio impiorum, in via peccatorum non stes, in ca- 
thedra pestilent:e non sedeas (Psal. 1, 1). Appre- 
hende humilitatem, ut sis pauper spiritu; ferales 
corrige mores, et esto mitis. Tunc transito Jordane 
ingredieris terram repromissionis, quis est com- 
punctionis. Sic in tertio loco octo beatitudinum di- 
citur : Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur 
(Matth. v, δ, et Isa. Lx1, 2). 

&. Quarto die resuscitatus est Lazarus : quarta 
vigilia venit ad discipulos Jesus. Et tu fac tibi vigi- 
lias quatuor, ut resusciteris οἱ veniat ad te Jesus : 
duas timoris, pudoris duas. Cogita Deum creatorem 
tuum, cogita benefactorem, cogita patrem, cogita 
dominum. Ad singula reus es (71), plange ad sin- 
gula, ad singula evigila, et singulorum horum sin- 
guli intellectus, quasi sioguli in mente dies sint, in 
quibus quasi Lazarus mortuus eras, quasi fetebas. 
Dum per singulos lacrymaris, quasi in quarto resus- 
citaris. Primum et ultimum exstinguunt timorem : 
media duo, pudorem. Pater sane non metuitur, cum 
pater sit : patris est semper misereri el parcere, 
Paterna vox est : Percutiam, et ego sanabo (Deut. 
xxxir, 39). Non est proinde quod 8 Patre formides, 
Si quando ferit emendat, non vindicat. Αἱ cogitan- 
tem quod patrem offeoderis, est certe quod pudeat, 
etsi non quod terreat. Voluntarie te genuit verbo 
veritatis (Jacob. 1, 18); deinde non pepercil Uni- 
genito, ut prosit genito (Joan. ni, 16). Ipse quidem 
patrem ita exhibuit se tibi, sed non tu illi eque fi- 
lium. Qua fronte attollis jam oculos ad vultum pa- 


D tris tam boni, tam malus filius ? Pudeat indigne ges- 


sisse generi tuo : pudeat tanto patri vixisse degene- 
rem. Exitus aquarum deducant oculi tui, operiat 
confusio faciem tuam. Vultum tuum pudor suffun- 
dat, occupetque caligo : deficiat in dolore vita (ua, 
et anni tui in gemitibus. Proh dolor! quem fru- 
etum habuisti in illis, in quibus nunc erubescis? Si 
in carne seminasti, de carne messuisti corruptionem. 
Si mundus ipse transit, et concupiscentia ejus, con- 
fundere ad illam vocem que dicit : δὲ ego pater, ubi 
honor meus ἢ (Malach. 1, 6.) Hoc de honore patris. 
Nune ad beneficia veniendum. Ut alia innumera tà- 
ceam, hujus corporis viétum, et usuni temporis 
hujus et super omnia sanguinem dilecti Filii sui 

(14) Ποῖ οἱ sequentia ex Sermone 16 S, Bernar- 


- di in Cantica 


1071 


IN ANTHIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IY. 


107 


clamantem de terra; pudeat ingratitudinis. Quid A culpa remordens, quam non attenuat sensus egens, 


reiribuisti Domino pro omnibus qus retribuit tibi ? 

δ. Ad timorem quoque veniamus. Si pudor minus 
partes suas. exsequitur, excitetur ut excitet. Sepone 
pia vocabula benefactoris et patris; ad austeriora 
convertere. Nam qui legitur Pater misericordiarum, 
et Deus totius consolationis (Il Cor. t, 3); legitur 
nihilominus Deus ultionum Dominus (Psal. xci, 1), 
et legitur terribilis in consiliis super filios hominum 
(Psal. txv, 5). Quod pater est, quod beneficus est, 
tibi est : quod Dominus ac Creator, sibi est. Etenim 
propter semetipsum fecit omnia (Prov. xvi, 4). Qui 
ergo quod tuum est, tibi defendit et servat; putas, 
principatus sui non requiret. honorem? Requiret 
usque ad novissimum quadrantem; requiret et re- 
tribuet abundanter facientibus superbiam (Psal. 
xxx, 24). Requiret a redempto servitium, honorem 
et gloriam ab eo quem plasmavit, Esto quod dissi- 
mulet, ei pater ignoscat beneficus, sed non domi- 
nus et creator. Pensa cujus formidinis et horroris, 
tuum atque omnium contempsisse factorem, con- 
tempsisse Dominum majestalis. Tanget montes, et 
fumigabunt et tam tremendam majestalem audet 
irritare vilis pulvis, uno levi ilatu dispergendus, et 
minime colligendus! Time gehennam, time judicis 
vultum. Contremisce ab ira potentis, et facie furoris 
ejus, a fragore ruentis mundi, a conflagratione ele- 
mentorum, a tempestate valida, a voce archangeli, 
et a verbo aspero. Contiremisce a dentibus bestiz 


infernalis, a ventre inferi, a rugientibus preparatis C 


ad escam. Time vermem rodentem, ignem torren- 
tem, fumum et vaporem, et sulphur et spiritum 
procellarum : time tenebras exteriores, et dicito, 
Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem 
lacrymarum (Jerem. 1x, 1), et. preveniam fletibus 
fletus, et stridores dentium, et manuum pedumque 
dura vincula, et pondus catenarum prementium, 
stringentium, urenium 9.8 9 nec consumentum ? 
Heu! mater mea, cur me genuisti filium doloris et 
amaritudinis, indignationis el plorationis 7 

6. Qui sic afficitur duplici metu isto et duplici 
pudore, quatuor vigilias facit in mente, seu qua- 
tuor diebus intus illustratur, in quorum quarto 
quasi Lazarus quatriduanus resuscitatur. Et sicut 
de uno fonte paradisi oriuntur quatuor flumina, 
quae irrigant terram (Gen. ri, 10-14) : sic quatuor 
affectiones iste ort» de uno fonte compunctionis 
plenitudinem cousumunt [fort. consummant] irrigui 
inferioris. Pariunt enim. suspiria, gemitus et fletus, 
quae dum pro delectu virtutum aguntur, dicuntur 
irriguum inferius. Superius autem irriguum, est 
vallis lacrymarum. Pinguis infusio hac celitus ir- 
rorata, nec extorta, nec coactitia : pluvia voluntaria 
est, quam segregavit Deus hereditati sus (Psal. 
Lxvu, 10). Aque iste sunt αὐ egrediuntur de 
templo ἃ latere dextro (Exech. xvuvu, 1), et fluunt 
impetu de Libano (Cant. 1v, 15), fluunt etiam de 
fonte paradisi in quatuor capita. Paradisus con- 
scientia justi est, quam non urit cura pungens, nec 


quam non grandinant corporearum rerum irruentàa 
phantasmata; fide flurida, virtutibus fructifera, opi- 
nione edorifera. Hujus medio fons oritur, dum 
virlus integritate solidatur. Hxc deinde dividitur in 
quatuor capita : justitiam, prudentiam, fortitudinem, 
temperantiam. Justitia fodit in altum, et queri 
aquas irrigui superioris ; prudentia invebit, forti 
tudo vindicat sibi, temperantia possidet. Justitiam 
dico esse genus ad omnia precepta Dei : pruden. 
tiam divinarum humanarumque rerum scientiam : 
fortitudinem, vigorem mentis inter adversa et pro- 
Spera erectum : temperantiam, inter velle et nolle, 
nosse parum et nimis, citra et ultra discretionem. 


, Legitime hsc custodita perfectum faciunt virum, 


cupientem díssolvi, et esse cum Christo, qui dicat : 
Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus esi! 
(Psal. cxix, δ) et, Sitivit anima mea ad. Deum fon- 
tem vivum (Psal. xL1, 3). Fons iste fons patens est 
domus David in ablutionem peccatoris et menstrü- 
alte (Zach. xm 1). Hic est fons quem foderun 
principes multitudinis, quos commemoravimus, ju- 
stitia scilicet, fortitado, et temperantia in dalore 
legis, id est compunctione; et in baculis suis, id es 
in vigore solido perfecte integritatis. 

7. Mens itaque a vitiis purgata, Deum sitiens ju- 
giter, οἱ ipsius adventum in se suscipiens, frequeo- 
ter delectata tant: suavitatis inenarrabili dulcedine, 
quia pro velle suo semper eam habere minime valet, 
miro dolore afficitur; et hsec ei consolatio, ut pre 
ejus desiderio jugi lacrymarum pane pascatur. Εἰ 
itaque vallis lacrymarum, dum de se humiliter ses 
tiens, affatim abundat ubertate fletuum. Et habe 
hoc irriguum superius, quo mortua mundo suaviter 
et dulciter pascitur, quia per irriguum inferius 
emundata jam celestium contemplatione ineffabil 
ler delectatur. Hiec duo irrigua, duse olivee sunt, et 
duo candelabra lucentia ante Deum. Sunt Lsc duo 
luminaria, duo altaria, duo exploratores, duo che- 
rubim, duo ostiola, duo ubera, testamenta duo, 
hirci duo, leones duo, minuta duo, tabulg duse, co- 
lumne due, sorores due, manus dus, etsi qui 
sint binaria, qui his consonantia opinabiliter que 


ἢ àt inveniri. In talibus suspiriis, gemitu ac fleta, δ 


convalle lacrymarum, « ad te clamamus exsules fili 
Eva, » Domina rerum, Sancta sanctorum, virtss 
nostra et refugium : decus mundi, gloria ceeli, pr 
elecla ut sol, pulchra lunaris ut fulgor, agnost 
omnes te diligentes. Audi nos : nam te Filius nihi 
negaus honorat. Et tu salva nos, Domine Jesu, p* 
quibus virgo Mater te orat (12), cujus regnum d 
imperium sine fine permanet in secula sseculores. 
Amen. 
SERMO IV. 


Ante, pererratis amborum finibus, exsul 
Aut Ararim Parthus bibet, aut Germania Tigrim, 


(72) Ex Sequentia de B. Virg. secundum Cole 
niense, et alia quedam Mi 


1073 


Quam tuus e nostro labatur pectore vultus (13) 
Virgo Dei genitrix, quem totus non capit orbis. 


4. Omnino necessarie. Vultum quidem tuum de- 
precabuntur omnes divites plebis; quanto magis 
pauperes 2186 plebis ? et si pauperes plebis, multo 
magis egenus et pauper, opprobrium hominum et 
abjectio plebis. Tibi dixit cor meum : Qusesivi vul- 
tum tuum; vultum tuum, Domina, requiram : ne 
avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a 
servo tuo. Ostende faciem tuam, sonet vox tua in 
auribus nostris, quia vox tua dulcis, et facies tua de- 
cora. Vocem tuam audivimus quater in Evangelio, 
o Domina rerum. Primo, ad angelum ; secundo ad 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERNONES IV. 


1074 


A vero proveniunt homini ἃ se ipso, imo fruclus sunt 


"Elisabeth ; tertio ad Filium, Fili, quid fecisti nobis . 


sic (Luc. n, 48)? quarto, item ad Filium, Vinum 
non habent (Joan. 1, 3). Quam harum inquirimus? 
Illam utique, Vinum non habent. Necessaria nobis 
hec est. Defecit vinum in cadis nostris, vinum sci- 
licet letificans cor hominis (Psal. cmi 15). Non 
eausamur de vino in quo est luxuria ((Ephes. v, 18); 
Ulud qusrimus, de quo propheta, quod germinat 
virgines (Zach. 1x, 17) : harum pincerna tu, vexil- 
lifera tu. Vexilla regis prodeunt in nobis, te agente 
pro nobis. Calix in manu tua vini meri, in manu 
tua, in potestate tua; vini meri, amoris divini. Dic, 
Domina rerum, dic pro nobis, Filio tuo, Vinum 
non habent. Calix hujus vini inebrians, quam prg- 
clarus est! Inebriat, calefacit, acuit, audaces facit 
et fortes, obliviosos, discretos, somnolentos. Ine- 
briat amor Dei ad contemptum mundi : calefacit, 
quia ferventes facit : acuit, quia erudit : facil au- 
daces contra adversa, el fortes; ἃ carne, mundo, et 
dseemonibus invincibiles; obliviosos eorum scilicel 
que retro sunt, et in futura extenlos : discretos 
erudiens ad justitiam; somnolentos ad temporalia, 
et t:&ediosos; et ad invisibilia contemplanda pronos 
et promptos. 

9. Hoc vinum letificat cor hominis. Hoc a te et 
per te speramus, non solum vinum, sed .et panem. 
Panis enim cor hominis confirmat (Psal. cu, 15). 
Panis ille, de quo Seriptura : Panem angelorum 
manducavit homo (Psal. xxvi, 25). Panis ipse Fi- 
lii tui dulcis memoria : presentia ipsius plena tu. 


ῦ 


Spiritus sancti. Proinde, Virgo beata, postquara 
nuntius coelestis te preedicta gratiarum preerogaliva 
perhibuit plenam, mox gratiarum causam subjun- 
gens, inquit, Dominus tecum (Luc. 1, 28). Dominus 
autem spirilus est. Spiritus ergo sanctus magnih- 
cavit facere tecum. Magnificavit, inquam, facere in 
te duo opera sua. Unum erat, dum dignam te fecit 
qu: Dei filium concipere posses et parere : alte- 
rum, quando ex tua carne sancta ac digna carnem 
Filii Dei formavit. Fecit proinde te magnam et ca- 
stam. Magnam plane fecit, ut immensum caperes : 
castam, quatenus digne contineres, Magnam te fe- 
cit humilitate; castam, virginitate. 

3. Itaque tu sancta, tu. es castellum in quod Je- 
sus intravit, habens turrim humilitatis (qui enim 
se humiliat, exaliatur) et murum virginitatis. Mu- 
rum certe fortissimum ; quippe qui nec ante partum, 
nec in partu, ngc post partum potuit violari. Lapi- 
des muri disciplina tua fuerunt el continentia, sine 
quibus nunquam constans esl virginitatis murus. 
In te du: sorores fuerunt Maria et Martha (Luc. x, 
38, 39), que Dominum susceperunt. Maria fuit in- 
telligentia tua specialis, qua Deum et Dei Filium 
esse intellexisti quem genuisti. At vero Martha ra- 
tionalis erat prudentia, qua ei ut Domino Filioque 
tuo in carne servisti. Tu ergo, Domina, nasus es 
speciosus, ad quam dicit sponsus : Nasus tuus sicut 
turris Libani (Cantic.vn, &), que edificata esicum 
propugnaculis : mille clypei pendent ex ea, omnis 
armatura fortium (Cantic.iv, &). Nasus duo habet 
foramina, per quse spiritum a capite emittit : ila tu, 
Domina, virginitate et humilitate tua de ccelo edu- 
xisti Filium Dei, Spiritus oris nostri, dicente pro- 
pheta, Christus Dominus (Thren. 1v, 20). Spiritus 
vero est Dominus 9383 Christus: quippe qui ut 
spiritus oris nostri charitatem calefacit, cupidita- 
tem nostram refrigerat, ad bonam nos voluntatem 
movit, fide justificavit, Tu ergo nasus Ecclesi? si- 
milis es turri, celsa videlicet dignitate, firma gravi- 
tate. Turris es Libani. Libanus mons, qui dicitur 
Dealbatio, altam pre omnibus signat innocentiam 


D tuam. Innocens fuisti ab originalibus et ab aetuari- 


Et mensa propositionis duodecim panum numerum . 


duodenarii dedicans. Duodecim panes, duodecim 
sunt prerogativee gratiarum, in quibus gratia re- 
pleta es, et Dominus tecum. Porro nede corde meo 
videar prophetare, iuas has prsrogativas Paulus 
apostolus et nominat pariter et enumerat dicens : 
Fructus autem Spiritus est charitas,gaudium, paz, 
patientia, longanimilas, benignitas, mansuetudo, 
fortitudo misericordia, continentia, castitas (Galat. 
v. 92, 93). Panes certe admodum splendidi, sapidique. 
Splendidi, in sua natura : sapidi, in animorum ex- 
perientia. Denique summe spirituales delicize hee 
sunt, Plus quippe eis confirmatur et delectatur ani- 
mus, quam ullis carnalibus deliciis corpus. Neque 


(13) Virg., Eclog. 1, vers. 61-63. 


bus peccatis. Nemo ita preter te. Unde auctoritaa 
Auguslini : « Cum de peccatis agitur, nullam de 
beata Maria volumus fieri mentionem. Ex eo 
enim majorem credimus éi collatam virtutem ad 
vincendum ex omni parte peccatum, qus conci- 
pere et parere meruit eum qui nullum babuit pec- 
catum (Lib. de Natura et Gratia, cap. 36, n. 42). » 
Ex omni inquit, parte, hoc est, ex parte originalis, 
etex parte actualis peccati. Ea ergo sola excepta, 
emteri omnes quid dicere possunt, nisi quod ait 
apostolus Joannes ; Si dizerimusquod peccatum won 
habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non 
est? (I Joan. 1, 8.) Ego quoque pia fide opinor, in 
utero matris tu: ab originalibus te absolutam pec- 
catis :nec vana est fides, nec opinio falsa. Denique 
et rationes et auctoritates inveniuntur ista stipulam- 


1075 


IN ANTHIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IV. 


1076 


tes. Et quidem ratio sic: Si alii in utero matris A per requiem presentem discas sperare eternam. 


fuerunt sanctüificati, multo ma.is tu, mater Domini. 
Sed Jeremias et Joannes, alter sanctificatus (Jerem. 
1, 5), alter Spiritu sancto repletus in utero matris 
leguntur (Luc. 1, 64). Ergo et tu, Maria genitrix 
Dei, qui sola totam Spiritus sancti gratiam posse- 
disti, quam alii habuere per parles. Te enim ange- 
' Jus Gabriel pronuntiavit gratia plenam (ibid., 28). 
Tuum odorem longe ante in filio patriarcha Isaac 
trahebat dicens : Ecce odor filii mei sicut odor agri 
pleni (Gen. xxvii, 21). Tu es ager plenus, plena vir- 
tutum, plena graüarum. Tu protulisi frumentum 
electorum, quod estetiam Angelorum cibus. Te be- 
nedixit Dominus. Te, inquam, benedixit. Dominus, 
ut per te benedictam vita venirel, sicut. mors per 
Evam processerat maledicta. De te secretorum cc- 
lestium conscius Salomon dicit : Que est. ista que 
progreditur sicut aurora consurgens,pulchra ut luna 
electat ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata ? 
(Canlic. v1, 9.) Aurora semper noctem sequitur, 
nox precedit auroram. Quid autem est nox frigida 
el obscura, nisi originale peccatum, frigidum con- 
cupiscentia, obscurum ignorantia? Tu ergo proces- 
sisti ut aurora lucida et rubicunda, quia superatis 
originalibus peccatis in utero matris, nata es lucida 
cognitione veritatis, el rubicunda amore virtutis. 
Inde est quod nativitatem tuam sanctam sancta Ec- 
clesia festivis celebrationibus honorat, quod alias 
non faceret. Denique nullius preter te, nisi Domini 
Filii tui, et Joannis Baptiste (qui utique sancti nati 
sunt) colit nativitatem. 

&, Cum igitur tam clare auctoritates divine tuam 
ab utero testentur innocentiam, quis ultra dubitet 
sanctam et immaculatam huic mundo]progenitam? 
Tu es proinde turris Libani cum propugnaculis 
sedificata. Ab ineunte quippe setate dilexisti justi- 
tiam, οἱ odisti iniquitatem. Quare delectatio justi- 
tie, odiumque iniquitatis, cum quibus crevisli, tua 
fuere propugnacula. His quippe visis, hostibus cer- 
te suspecta fuisti. Non enim parum formidabant, ne 
forte tu esses (quie et. eras) per quam expugnandi 
erant et damnandi : propter quod ,et terribilis fuisti 
eis ut castrorum acies ordinata. Nihil vero omnino 
proficit inimicus in te, eo quod mille clypei pepen- 
derunt ex te, omnis armatura fortium. Denarius 
solidus millenarius est : siquidem denarius quadra- 
tus centenarium perfieit. Porro decem sunt prece- 
pta Legis. Primum est : Dominum Deum tuum ado- 
rabis, et illi soli servies (Deut. vi, 13). In hoc solius 
Dei pr&eipitur cultus. Nulli quippe alii servitus, 
que& grece latria dicitur, debetur. Siquidem quando 
demonibus exhibetur, idololatria vocatur : quod pro- 
ximo inhibetur precepto. Non assumas nomen Dei 
tui ín vanum. Ac si diceret : Nulli creaturie Dei ho- 
norem exhibeas, nihil per incantationes aut auguria 
quaeras, Porro speciale obsequium Deo pr&betur 
in observantia sanctarum  solemnitatum : uude 
terium preceptum contexitur. Observa diem Sab- 
bafi : quod est, Iu sacris feriis te exerce, quatenus 


Ac tria ista ad Deum duntaxat pertinent, qua de 
rein una solummodo tabula scripta fuerunt. Cate- 
rum estera ad conversationem hominis cum 2332 
proximo spectant, quare el ipsa continebantur in 
gecunda. 

5. Et primum quidem ad maxime proximos, id est 
parentes, pertinet : Honora, inquit, patrem et ma- 
trem. Honoris nomiae non solum subjectionis reve- 
rentia, sed etam subsidii obsequium accipitur. 
Proinde filii debent honorare parentes, et in bouis 
obediendo, el temporalia, si opus habuerint, subsi- 
dia ministrando. Non occides. ld maximum malum 
est quod proximis potest inferri, ac propterea primo 
omnium debuit prohiberi. Fit autem homicidium 
multis modis manu, pr&cepto,: co.silio, consensu 
vel neglectu. Si enim moriturum aliquo modo viri- 
ficare valeas et negligis, procul dubio ejus morus 
reus teneris, Postea dicit: Non fornicaberis (Deut. v, 
11,12, 16, 18). Fornicatio aliaspiritus, alia oorporis. 
Spiritus fornicatio est, deserto Deo, adbserere diabolo. 
Unde, Perdes omnes qui fornicantur abs te (Psal. 
Lxx, 27). Porro corporis fornicatio, est passim cum 
meretricibus, vel feminis a legitimis viris absolutis, 
sola libidinis explende causa commisceri. Deinde 
adjungitur : Furíumque non. facies. In furto compre- 
henditur rapina, usura, pervasio, quidquid denique 
cum damno alterius possidetur. Deinceps ait: Falsum 
testimonium ne dicas. Falsum testimonium, alieni 
patrocinium mendacii proprie dicitur. Verumtamen 
in hoc loco pro omnibus mendaci parlibus verisi- 
mile est poni, Denique perjurium, voli solutionem, 
ei generaliter omne mendacium non permitüt, qui 
falsum testimonium nominatim prohibuit. Nonum 
prieeceptum est : Non concupisces prozimi tui'uxorem. 
Ubi nimirum adulterium vetuit, atque abusionem 
Deo sacratarum. Sponse: quippe sunt Dei : et utique 
non minus est Dei sponsam violare quam bomuiuis. 
Decimum : Non concupisces rem proximi tui (Deut. 
v, 19-21). Omnem dolum et circumventionem hoc 
uliimo vetat priecepto, quibus miseri mortales se 
invicem decipiunt, bonisque privant terrenis. 

6. Hzc decem Legis praecepl& suos observatores 


D inquam clypei muniunt, et a tormentis inferni de- 


fendunt quapropter optimi decem clypei sunt. De- 
narius porro linearis numerus est, solam babens 
longitudinem, 4185 solo duntaxat capitur intellectu. 
Decem itaque clypeos habet. At si denarius in altum 
extendatur atque quadreiur, cenvenarium videlicel 
parit, Eadem quoque ratione si Decalogus post scien- 
liam memoria firmetur, et dilatetur alfectu, centum 
profecto clypei possidentur. Postremo denarius exal- 
tatus atque solidatus millenarium perficit : sie. ni 
mirum Decalogum de affectu in bonam produceus 
operationem, opiatos certe mille ccepit clypeos pos- 
sidere. Non est dubium te benedictam intellectu et 
affectu, et actu, hunc super omnes mortales Deca- 
logum habuisse et observasse : unde prorsus merito 
mille clypei ex te dicuntur pendere. Et non solum- 


1077 IN SALVE REGINA MEDITATIO. 1078 


clypei, sed et omnis armatura fortium. Nihil est A "m Salomonis septuaginta fortes ambiunt ez fortis- 
enim virtutis quod ex te non resplendeat : et quid- — simis Israel, omnes tenentes gladios, et ad bella do- 
quid singuli habuere sancti, tu sola possedisti, Le- ^ cfissimi (Cantic. qn, "1, 8). 

ctulus es Salomonis, de quo in Canticis : En lectu- 


DL ond 


MEDITATIO IN SALVE REGINA. 


Est fvagmentumcap. 19 part. i Stimuli amoris inter Opuscula S. Bonaventure. Quidam putant esse 
Anselmi Lucensis episcopi, qui ante Bernardum natum devizit. Non ergo Bernardus esset. auctor clausula 
hujus antiphone, O Clemens, e£c., cum ab hoc auctore afferatur. 


1. Ad salutandum Virginem primo debeo ejus ma- — quod spero, quia tu es « spes nostra. » Sperent ergo 
gnitudinem considerare. Nec enim cirea suum Fi- in te qui noverunt nomen tuum, quoniam non dere. 
lium amplius potuit elevari, quam ut Mater Dei vo-  liquisti querentes te, Domina. Certe qui sperant in 
caretur. Ádmirans ergo magnificentiam Matris no- — te, mutabunt fortitudinem : assument pennas, ut 
strie, devote el reverenter dico : « Salve, Regina. » — aquil& ; volabunt, et non deficient. Quis non spe- 
Sub tuo tegmine, Domina, volo de cetero militare : B rabit in te, quz etiam adjuvas desperatos ? Non du- 
me totaliter domipationi tue committo, ut plenarie — bito quod si ad te venerimus habebimus quod vole- 
regas, nihil mes insipienti& dimittens de mei regi- — mus. In te ergo speret qui desperat : qui deficit, ad 
mine. Quidquid enim mihi 91888 dimiseris, noveris — te currat. | 
miserrime destruendum. Sed cum plenus sim miseria 8. « Salve. » Quis ergo de estero nos a (ui saluta- 
ἃ vertice usque ad pedum plantas, et putrefactus; tione poterit prohibere ex quo sic es vita, dulcedo et 
fetorem gravem ei horrorem quomodo dignaberis — spes nostra? « Sflve. » Quis ergo ex quo Regina es 
regere, tam nobilis creatura? Quia tu es « Regina nostra, a tua reverentia nos poterit separare vel im- 
misericordie, » et qui sunt misericordie subditi, nisi — pedire ? Primo es Domina salutanda, ut per te gratia 
miseri? Multum es sollicita de miseris; hos in tuos — impetretur : secundo, ut per te ad gloriam veniatur. 
filios adoptasti, hos regere Domina voluisti: et ideo — « Ad te. » Ad te vere, quia tu sola Deum genuisti, 
« Regina misericordie » vocaris. Nos ergo miseri tu sola  interemisti universam  harelicam pravi- 
"fecum de cetero consolemur, tecum amodo, Do-  t3tem : ad te certe quee levas nos a fecibus pecca- 
mina, habitemus, te mentis visceribus amplectamur, torum, qus nos consolaris in cunabulis vagientes, 
quia tu es « vita. » Vita vere, quee mortem superbiz . lactas parvulos esurientes, « Clamanmus. » Quare 
humilis vicisti, et nobis vitam gratie impetrasti,. O 9 non clamaremus, Domina, qui vulnera sustinemus, 
certe vila amabilis, vita desiderabilis, vita delecta- — plagas sentimus, qui inimicis undique circeumdamur ὃ 
bilis! o vita que& nutris tuos coelestibus alimentis!  Clamamus angustiati, miseriis infinitis oppressi. Cla- 
Qui enim vult te habere, se affligat, delicias respuat,  mamus cordis anxietate, stomachi vacuitate, doloris 
delicata quseque eontemoat : et qui amplius mortifi- — acerbitate, aut forie erga te amoris immensitate. 
catus fuerit, te amplius possidebit. Quare enim obdormis, Domina ἢ Surge,adjuva nos. 

2. « Duleedo. » Vere dulcedo, qus amaritudinem — Clamamus etiam, ut nostram manifestemus necessi- 
peccati, impetrando graiam, expellis, que nobis tatem, quia clamare necessitas nos compellit : quid 
grati: dulcorem acquiris, quee ad suavitatem patrie — nos amplius affligis ? Si multum tardaveris, vocem 
ccelestis contemplantes introducis. O dulcis Domina — &mittam clamando, et ad te.amplius vociferare ne- 
cujus sola memoria affectum dulcorat, cujus magni- — quibo. Heu mihi ! tunc quid faciam, cum nec exau- . 
tudinis meditatio mentem elevat cujus pulchritudo — dire me poteris, nec audire ? Cito, cito, Domina, 
oculum interiorem exhilaret, cujus amcenitatis im- ἢ subvenias clamanti, ne in manibus deficiam inimici : 
mensitas cor meditantis inebriat! O Domina, que — curre, festina, Domina, et tuum iniquissimum, et 
rapis corda hominum dulcore, noune cor meum,  infidelissimum servum ad te clamantem parcendo 
Domina, rapuisti ? Ubi, queso, posuisti illud, ut adjuva, et eripe de manu et periculis tui hostis. Si 
ipsum valeam invenire? O raptrix cordium, quando — aliud te allicere, Domina, non deberet, nisi quia 
mihi restitues cor meum? Quare sic corda simpli- — tuus hostis audet nos tuos servos invadere fraudu- 
cium rapis? Quare violentiam facis amicis? Nun-  lenter, deberes ad nos quam citius festinare. Curre, 
quid ipsum semper vis tenere? Cum illud postulo, et libera nos, Domina, propter eorum superbiam 
mibi arrides : et statim tua dulcedine consopitus — reprimendam. Curre, ne dicant : Ubi est eorum Do- 
quiesco. Cum in me reversus iterum illud postulo, — mina, de cujus clementia confidebant ? 
me complexaris dulcissima, et statim inebrior tui 4. Ne mireris, Domina, si clamamus, quia sumus 
amore: iunc cor meum non discerno a tuo, nec ἃ le nimium elongati. In regione longinqua dissipa- 
aliud scio petere, nisi tuum, Sed ex quo est cor vimus partem 9384 nostram, et ideo « ad te clama- 
meum tuo dulcore sic inebriatum, guberna illud cum — mus exsules. » Exsulesa patria, exsules a visione 
tuo, etin sanguiue Agni conserva, et in latere Filii divina : el utinam non exsules a gratia, exsules a 
colloca. Tunc assequar quod intendo, et possidebo ^ consolatione materna! O anima, cur non es potius 


1079 


AD CLERUM IN CONCILIO REMENSI CONG. SERMO. 


1080 


& corpore separata, quam a tua Domina exsul fa- A dantes miseriis in valle lacrymarum sumus, tuum 


cta ? Heu mihi ! cur sum in tam longum exsilium re- 
legatus ! O Domina, dum hic sumus, exsules consti- 


tuas nos, ne hic tanquam in patria confidentes, te et. 


tuum Filium querere desistamus : sictamen consti- 
tuas exsules in corpore, ut semper tecum simus ci- 
ves in mente. « Filii Evi. » Vere Filii Eve; superbi, 
presumptuosi, ambiliosi, avari, gulosi et carnales, 
inobedientes; et breviter, in omnibus ipsam Evam 
sequentes, proni sumus ad malum, difficiles vero ad 
bonum: et si contingat aliquem filium bonorum 
operum generare, cum quodam cordis dolore et tri- 
stitia parturimus. Sed malum cum letitia perpetra- 
mus, nec bonis sufficiunt mala nostra : sed sicut 
ipsa Eva, ita et nos alios inclinamus ad malum; et 
eiiam sicut ipsa, iia et nos in defectibus excusamus, 
aut saltem, si possumus, in alios retorquemus. Plus 
enim placet nobis in multo sudore et labore villa 
acquirere, quam Dominam glorie degustare, etipsam 
levissime, imo dulcissime possidere. Nisi enim nos, 
Domina, adjuvisses, fortassis jam in inferni profun- 
dissima venissemus. 

5. Nec est quod nos valeat excusare, qui non te, 
sed Evam in omnibus imitamur, ac per hoc, « Ád te 
suspiramus, » Suspirámus autem de tam bons Ma- 
tris absentia, venire ad te, Domina, cupientes : 
« Suspiramus ad te, » videre Filium tuum affectan- 
tes. Nimius ergo amor, quo erga te sumus inebriati 
intrinsecus, cogit nos ad te, Domina, suspirare. Om- 
nibus es amabilis, omnibus aífabilis, omnibus de- 
lectabilis; sedes sapientiz, fluvius clementiz, radius 
Deitatis : nec est qui se abscondat a calore tuo. Quis 
ergo ad te, Domina, non suspirabit ? Amore suspira- 
mus, etiam οἱ dolore. Undique nos angustis pre- 
munt. Quomodo ergo ad te non suspiremus ? sola- 
tium miserorum, refugium expulsorum, liberatio 
captivorum, Regina bellatorum, Domina universo- 
rum, etiam inimicorum, nec est qui tue voluntati 
valeal.obviare. Sic afflicti, sic miseri ad te suspira- 
mus: « Gementes, et flentes in hac lacrymarum 
valle. » Heu, Domina ! non vides quod totaliter su- 
mus amaritudine pleni ? Intus sumus gementes, ex- 
terius flentes in loco lacrymoso jacentes : onerati 
peccatis gemimus, aggravati molestiis flemus, abun- 


subsidium postulantes. Quid amplius dicam ? nec sufh- 
cio, nec scio omnia detestabilia hujus vallis enarrare. 
. 6. « Eia ergo, advocata nostra. » O laudabilis 


clementia Salvatoris, qui sic afflictis tam nobile sub- 


sidium dignatus est elargiri | et ideo non est timen- 
dum quin miserearis miseris, ad illam partem in- 
clinans sententiam quam defendis, ut nobis exhibeas 
gloriam quam peperisti. Non ergo restat, Domina, 
nisi ut illos misericordes oculos ad nos convertas. 
« Eia ergo, advocata nostra, illos tuos misericordes 
oculos ad nos converte. » Non dubitamus, Domina, 
quin, si nostras aspexeris miserias, non poterit tua 
Wmiseratio suum retardare effectum. Mirabiles nec- 
non et amabiles illi tuorum radii oculorum, quibus 
nos allicis ad amorem, eti ad plenam ducis salutem, 
ne venenatos oculos basilisci timeamus. O Eve 
oculi venenati ! cur non offertis vos oculis Virginis, 
si vultis perfectam recipere medicinam? nam suorum 
claritas oculorum tenebras expellit, effugat catervas 
demonum, purgal vitia mentium, corda congelata 
accendit, et demum ad coelestia trahit. O quam 
beati, o Domina, quos tui viderint. oculi! Hos ergo 
oculos ad nos, Domina, converte. « Et Jesum bene- 
diclum fructum ventris tui nobis post hoc exsilium 
ostende. » O venter mirabilis, qui potuit capere 
Salvatorem! o venter laudabilis, qui potuit recipere 
Redemptorem]! o venter desiderabilis, e quo emana- 
vit desiderium mentium, gratiarum fluvius, glorie 


C premium! o venter amabilis et dulcedo anims, o 


elevatio mentium, inebriatio cordium, sanitas pecca- 
torum] Fructus tuus, Domina, hic certe est fructus 
beatus a principio sui ortus. Hic est Jesus Dei vivi 
Filius. Hic est salvator noster Dominus Deus. Hunc 
«Jesum benedictum fructum ventris tui nobis post 
hoc exsilium ostende, » ut. videndo ipsum habea- 
mus; ipsum videndo, beatitudine repleamur. « O 
clemens, o pia, o dulcis Maria! » O clemens indi- 
gentibus, pia exorantibus, dulcis diligentibus ! o cle- 
mens-penitentibus, pia proficientibus, dulcis con- 
templantibus ! o clemens liberando, pia largiendo, 
dulcis te donando! o clemens consolando, pia blan- 
diendo, dulcis osculando ! Clemens es subjectis, pia 
jam eorrectis, dulcis predilectis. Amen. 





AD CLERUM IN CONCILIO REMENSI CONGREGATUM 
SERMO. 





3 8: Ὁ Non est Bernardi, cui superbum et insolens videretur, episcopos universosque prelatos fratres appel- 
lare, quanto minus diabolos, uti hic it num. 3. Cujuscunque sit, ex Bernardi centonibus lotus constat, 


coram Papa, ejusque jussu habitus, ex num. 4. 


"S 





1. Grave est quod mihi injungitur, videlicet ut do- 
ceam doctores, insiruam patres: presertim cum 
scriptum sit, Interroga patres tuos, et annuntiabunt 


D tibi(Deut. xxxm, 'I). Sed precipit mihi Moyses iste 


cujus manus graves sunt; cui obediendum est non 
solum a me, sed etiam ab omnibus. Et plus quam 


1081 


AD CLERUM IN CONCILIO REMENSI CONG. SERMO. 


1082 


Moyses hic. Moysi commissa fuit una plebs Israeli- A vobis diabolus est (Joan. v1, 1). Domine Jesu, cum 


tica; isti autem, universa Ecclesia. Et plus quam 
angelus hic. Cui enim Angelorum dixit aliquando 
Deus : Qu&cunque ligaveris super terram erunt liga- 
ta etin colis? (Matth. xvi, 19.) Secundum officium 
dico, non secundum meritum. Preter Deum non est 
similis ei nec in coelo, nec in terra. Hio est Petrus, 
qui misit se in mare (Joan. xx1, T), cum alii discipuli 
navigarent ad Jesum. Unusquisque vestrum con- 
tentus est navicula sua, hoc est archiepiscopatu 
suo,abbatia sua, prepositura sua : iste autem misit 
se in omnes archiepiscopatus, abbatias, preepositu- 
ras. Hoc. mare magnum et spatiosum manibus, illic 
reptilia quorum non est numerus. Et vobis dico, 
fratres mei episcopi, multum exaltavit vos Deus : 
Vosestis sal terra, sicut dicit Dominus in Evange- 
lio. Vos estis lux mundi (Matth. v, 13, 14). Ego 
dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes. Verumtamen 
sicut homines moriemini, et sicut unus de principi- 
bus cadetis (Psal.1xxxi, 6,7). Ubi sapiens: ubi scriba? 
ubi conquisitor hujus seculi ? (1 Cor. 1, 20.) Nonne 
sicut homines morientur? et nonne sicut unus de 
principibus cadent ? Unde cadent, vel quo ? De latere 
Domini, in profundum inferni. 

2. Fratres, duo mala magna restant : mors vide- 
licet et judicium. Dura est enim conditio mortis, et 
ideirco rarus est qui velit mori. Sed qu& cura mori, 
cum hec sit via urmiverse carnis? Eia! quo [ibo a 
spiritu tuo, et quoa facie tua fugiam? (Psal. cxxxvin, 
7l.) eum dicat Apostolus : Omnes nos repraesentari 
oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque 
rationem de his que gessit in corpore suo, sive bo- 
num, sive malum (II Cor. v, 10, et Rom. xiv, 10). 
Fratres, aliam synodum pronuntio vobis, ubi Domi- 
nus Deus sedebit in judicio : et ibi omnes nos opor- 
tet repraesentari, οἱ ibi Deus juste judicabit orbem 
terrarum. Hic includitur justitia in marsupio : sed 
juste judicabit Deus in illo judicio : et ibi omnes nos 
oportet repreesentari (nisi forte, quod dici nefas est, 
mentiatur Apostolus), sive sit Papa, sive cardina- 
lis, sive archiepiscopus, sive episcopus ; sive dives, 
sive pauper ; sive doctus, sive indoctus : Ut referat 
unusquisque rationem de his que gessit in corpore, 
sive bonum, sive malum. Et si reddenda est ratio de 


esset electio illa in manu tua, si non haberes ali- 
quem contradicentem et reclamantem tibi, quare 
elegisti diabolum episcopum ? Cur, bone Jesu, non 
elegisti bonum, et justum, et sanctum, sicut Petrus 
bonus, justus et sanctus fuit? Vel si elegisti dia- 
bolum, cur te jactas elegisse? Fratres, 79136 sic 
facit Jesus hodie, eligens sibi multos diabolos epi- 
Scopos. Ubi, proh dolor! reperiemus Episcopos, 
qui post adeptam dignitatem in humilitate se con- 
tineant ? Nempe superbia eis occasio est uL ad tan- 
tam dignitatem aspirent, ut in ovile Christi impu- 
denter irrumpant; cum tamen per Psalmistam Do- 
minus dicat : Non habitabit in medio domus mec 
qui facit superbiam (Psal. c. T). Jesus autem in 
medio est, non in angulo. Unde ipse in Evangelio, 
Ubi duo, inquit, vel tres congregati fuerint in no- 
mine meo, in medio eorum sum (Matth. xvii,20) ; 
el iterum, Jesus autem (transiens per medium illo- 
rum ibat (Luc. v, 30) : etin libro Sapientie, In 
medio, inquit, ecclesia aperuit os ejus (Eccli.,xv.5): 
etrursus in Evangelio dicitur, Stetit Jesus in medio 
discipulorum suorum (Luc. xxiv, 36). Ve mihi, Do- 
mine Jesu, si tecum ero in domo tua, el non in 
medio domus tus. At isti non sic. Sunt quidem cum 
Jesu, sed non in medio domus ejus; quia amant et 
faciunt superbiam, parentes 8608 extollentes, pau- 
peres aulem negligentes et deprimentes. Male vi- 
vunt, et subjectos male vivere volunt. Et idcirco 
comparantur apostate angelo, qui dixit in corde 
suo : Ponam sedem meum ad aquílonem (Isai. 1v, 
13), etc, Quid est diabolum ad aquilonem sedem 
velle ponere, nisi superbum quempiam οἱ impium 
super suos similes a charitatis calore, vel sapientice 
luce alienos principatum appetere; vel ademptum 
tenere? Talis erat Absalon super filios Israel, patri 
suo rebellis, principatum appetens (II Reg. xv). 
Talis erat Jeroboam, qui peccavit, et peccare fecit 
filios Israel in vitulis aureis (II] Reg. xm). Ta- 
les fuerunt Scribe et Pharisei, contra quos ait 
Dominus : Vavobis, Scribe et Pharisct, qui clau- 
ditis regnum celorum ante homines : vos epim non 
intratis, introeuntes non sinitis introire (Matth. 
ΧΧΙΠ, 13). 


his que quisque gessit in corpore suo; heu! quid [ἢ 4. Porro episcopi hujus temporis avaritiam quo- 


fiet de his quie quisque gessit in corpore Christi, 
quod est Ecclesia ? Ecclesia Dei vobis commissa est, 
et dicimini pastores, cum sitis raptores. Et paucos 
habemus, heu! pastores; multos autem excommuni- 
catores, Et utinam sufficeret vobis lana et lac | siti- 
lis enim sanguinem. 

3. Quatuor tamen his qui presunt in Ecclesia 
Dei, necessaria esse pre omnibus reor : videlicet, 
ut per ostium intrent; ut in humilitate se conii- 
neant; avaritiam declinent ; munditiam tam corde 
quam corpore servare studeant. Sed quid prodest 
si canonice eligantur (quod est per osüum intrare), 
si non canonice vivant ? Dixit Dominus ad duode- 
cim : Nonne ego vos duodecim elegi? et unus ex 


modo declinent ? Quod enim sine miserabili gemitu 
dicendum non est, Christi opprobria, sputa, fla- 
gella, clavos, lanceam, crucem ei mortem, lec om-. 
nia in fornace avariti& conflant, et profligant in ac- 
quisitionem turpis questus, et pretium universita- 
tis suis marsupiis includere festinant : hoc solo 
sane ἃ Juda I[scariotis differentes, quod ille horum 
omne emolumentum denariorum numero compen- 
savit; isti voraciori ingluvie lucrorum, infinitas 
exigunt pecunias. His insatiabili desiderio inhiant 
pro his ne amittant timent ; et cum amittunt, do- 
lent. Harum in amore quiescunt, quantum duntaxet 
liberum est eis arbitrium acervandi, vel augmen- 
tandi cura. Animarum nec casus reputatur, nec 


1083 


AD CLERUM IN CONCILIO REMENSI CONG. SERMO. 


1084 


salus. Non sunt profecto matres, qui cum sint de A »2 ab hereticis, sed non profecto a filiis. Vox 


* Crucifixi patrimonio nimium incrassati, impinguati, 
dilatati, non compatiuntur super contritione Joseph. 
Archipresbyter circuit obedientiam sibi creditam ; 
et ul impleat saceum suum, tradit sanguinem justum. 
Vendit nempe homicidia, adulteria, incestus, forni- 
cationes, sacrilegia, perjuria, et usque ad summum 
implet manticam suam. Fama igitur volante inno- 
tescit episcopo talis questus ; el accersito archi- 
presbytero : Da mihi, inquit, partem meam. At ille : 
Nihil dabo tibi. E contra episcopus : Si non dede- 
ris mihi, inquit, partem meam, auferam tibi omnia. 
Fitque altercatio maxima, et propter avaritiam fit 
discordia. Postea vero archipresbyter revolveus se- 
cum, quod auctoritate episcopi fungatur potestate 
ista, et quod sine gratia ipsius nihil possit; per- 
verse conversus, Ponite!, inquit, me, accipe par- 
tem tuam, «t insuper de mea quod beneplacitum 
fueril : et reconciliantur. Heu! sicut Herodes et Pi- 
latus reconciliati sunt, et Christus crucifixus est : 
2937 sic nihilominus isti reconciliantur, et paupe- 
res Christi spoliati sunt. 

5. En tempora ista plane fceda a negotio peram- 
bulante in tenebris : quapropter v? generationi huic 
a fermento Phariseorum, quod est hypocrisis; si 
tamen hypocrisis dici debet, qu; jam latere pre 
abundantia nou valet, et pre impudentia non 40:- 
rit. Et sic serpit hodie putida tabes per omne cor- 


pus Ecclesie, quo latius, eo desperatius, eoque pe- . 
riculosius, quo intestinius. Nam si insurgeret aper- C 


tus heereticus, mitteretur foras et aresceret: si vio- 
lentus inimicus, absconderet se quis forsitan ab eo. 
Nunc quomodo ejiciet, aut quomodo abscondet se ? 
Omnes amici el inimici, omnes necessarii, omnes 
domestici, ei nulli pacifici, et quae sua sunt qus 
runt omnes. Ministri Christi sunt, et serviunt An- 
tichristo : honorati incedunt de bonis Domini, cui 
honorem non deferunt, Inde hic est eis quem quo- 
tidie videmus meretricius nitor, histrionicus ha- 
bitus, regius apparatus. Inde aurum in frenis, au- 
rum in sellis et in calcaribus. Plus nitent calcaria 
quam altaria. Inde mens» splendide et cibis, et 
scyphis. Inde comessationes et ebrietates. Inde ci- 
thara, ei lyra, et tibia, redundantiu iorcularia, et 
prompiuaria plena, eructantia ex hoc in illad. Inde 
dolia pigmentaria, inde referia maisupia. Hujus- 
modi sunt et volunt esse ecclesiarum prepositi, de- 
cani, episcopi, et archiepiscopi. Nec enim hzc.me- 
rito cedunt, sed negotio illi quod perambulat in te- 
nebris. Olim prtiedictum est, et nunc tempus im- 
pletionis advenit : Ecce in pace amaritudo mea 
amarissima (Isai. xxxvi, 17). Amara prius in 
nece martyrum, amarior post in conflictu hsreu- 
corum, amarissima nunc in moribus domestico- 
rum. Non [fugari, non exterminari possunt: ila 
invaluerunt, ita multiplicati sunt super numerum. 
Intestina et insanabilis est. plaga Ecclesie; et ideo 
in pace amaritudo mea amarissima. Sed in. qua 
pace? Pax est et non est pax. Pax a Paganis, 


plangentis in tempore Israel: Filios enutrivi et 
exaltavi, ipsi autem spreverunt me (Isa. 1, 2). Spre- 
verunt et invaluerunt a turpi vita, ἃ turpi quzstw, 


. & turpi commercio, ἃ negotio perambulante in te- 


nebris. Superest ut- jam de medio fiat deemoniam 
meridianum ad seducendos, si qui in. Christo re- 
sidui sunt, adhue persistentes in simplicitate sua : 
siquidem absorbuit fluvios sapientium et torrentes 
potentum, οἱ habet fiduciam quod influat Jordanis 
in os ejus (Job. xv, 18), id est, humiles et simplices 
qui sunt in Ecclesia. Ipse enim est Antichristus, 
qui non solum se diem, sed et meridiem mentitur, 
et extollitur supra id quod colitur ut Deus, quem 
Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, .et de- 
struet illum illustratione adventus sui (IJI Thess. 
It, 4, 8). 

6. Ecce diximus quales habemus pastores in via 
hac qua ambulamus, non quales habere oportet. 
Non sunt omnes amici Sponsi, qui hodie sicut 
sponsi Ecclesie hinc inde assistere cernuntur : et 
ut vulgo aiunt, eam quasi addextrare videntur. 
Pauci admodum sunt qui quse sua sunt, non qu&- 
rant, ex omnibus charis ejus. Diligunt munera, nec 
possunt pariter diligere Christum, quia manua de- 
derunt mammons. Intuere quomodo incedunt ni- 
tidi el ornati, circumamicü varietate, tanquam 
sponsa procedens de thalamo suo. Nonne, si quem- 
piam talium repente eminus procelJentem aspexeris, 
sponsam potius putabis quam sponse custodem ὃ 
Unde vero hanc illis exuberare &stimes rerum aí- 
fluentiam, vestium splendorem, 2388 mensarum 
luxuriam, congeriem vasorum argenteorum et au- 
reorum, nisi de bonis sponse? Inter htec est quod 
illa pauper el inops et nuda relinquitur facie mise- 
seranda, inculta, hispida et exsanguis. Propter hoc 
non est hoe tempore ornare sponsam, sed spoliare; 
non est custodire, sed perdere ; non est defendere, 
sed exponere; non esti instruere, sed prostituere ; 
non est pascere gregem Domini, sed mactare et de- 
vorare, dicente Domino de illis, Qui devorant ple- 
bem meam ut cibum panis (Psal. 111,5) : et iterum, 
Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt 
(Psal. Lxxvi, 7) : et in alio propheta, Pecca£a po- 


Ὁ puli comedent (Osee 1v, 8) : quasi dicat, Peccatorum 


pretia exigunt, et peccantibus sollicitudinem non im- 
pendunt. Quem dabis mihi de numero episcoporum, 
qui non plus invigilet subditorum evacuandis marsu- 
piis, quam vitiis exstirpandis ? Ubiestqui flectat iram? 
ubi est qui predicet annum placabilem Domino ὃ Pro- 
pterea relinquamus istos, quia non sunt pastores, sed 
traditores; el imitemur illos qui viventes in carne, 
plantaverunt Ecclesiam sanguine suo. Et quidem isti 
sortili sunt ministerii locum, sed non zelum. Suc- 
cessores omnes cupiunt esse; imitatores pauci. Uti- 
nam tam vigiles reperirentur ad curam, quam ala- 
eres currunt ad cathedram ! vigilarent utique solli 
cite servantes sibi creditam Ecclesiam : imo vero 
vigilarent pro semetipsis, nee sinerent de se diei, 


1085 


SERMO HABITUS IN SYNODO. 


1086 


Amici mei et proximi mei adversum me appropin- ΠῚ cessit, quam eos mundos esse e mulieribus cogno- 


uaverunt, et stelerunt (Psal. xxxvn, 12). Justa 
omnino querimonia, nec ad ullam justius quam ad 
nostram referenda statem. Parum est nostris pasto- 
ribus quod non servant nos, nisi et perdant. Gra- 
viter quippe demersi oblivionis somno, ad nullum 
dominice comminvationis tonitruum expergiscuntur, 
ut vel suum ipsorum periculum expavescant. Inde 
est quod non parcunt suis, qui non parcunt sibi, 
perimentes pariter et pereuntes. 

7. Nunc vero dicendum, episcopi ei sacerdotes 
hujus temporis castitatis. sanctimoniam (sine qua 
nemo videbit Deum (Hebr. xii, 14) iam in corde 
quam in corpore quomodo student observare ? Certe 
Dominus dicit in Evangelio ad episcopos, haud du- 
bium in primitiva Ecclesia, Sint lumbi vestri pra- 
cincti (Luc. xi, 35) : castitatem approbans non tan- 
tum, sed etiam imperans, Attestatur etiam hanc 
Spiritus sanetus in lege, qui nemini nisi mundis, et 
precipue a mulieribus, panes propositionis edere 
sinebat. Unde οἱ Achimelech David regi de his pa- 
nibus cum militibus sumere cupienti non prius con- 


visset, dicente rege David, Si de mulieribus agitur, 
mundi sunt ab heri e nudiustertius (I Reg. xxi, 5) : 
jam tunc significante Spiritu sancto, neminem ad 
mensam Christi, ad illumque panem Angelorum 
debere aecedere, nisi purificatum mente et corpore, 
ne quod gratia divina fidelibus praeparavit ad salu- 
tem, indigne sumentibus ad judicium fiat, et ad con- 
demnationem, Isti autem castitatis insigne qualiter 
custodiunt, qui traditi in reprobum sensum faciunt 
qu& non conveniunt ? Quee enim in occulto fiunt ab 
episcopis turpe est dicere. Melius itaque arbitror 
super hoc dissimulare et supersedere, quam ali- 
quid, unde scandalizentur innocentes et inexperti, di- 
cere. Sed ego cur verecundor dicere, quod ipsi non 
verecundantur facere, imo quod Apostolus non vere- 
cundatur scribere et predicare? Dicit autem egre- 
gius preedicator sic : Masculi in masculos turpitu- 
dinem operantes, et mercedem suá erroris recipien- 
tes (Rom. 1, 21). Fratres, factus sum insipiens, vos 
me coegistis. 





AD PASTORES IN SYNODO CONGREGATOS 


SERMO. 





2939 Cujuscunque sit, nec inelegans est, nec lectu indignus. 


Qui non inírat per ostium in ovile ovium, sed as- 
cendit aliunde, ille fur est et latro. Qui autem ín- 
trat hil qstium, pastor est ovium, etc. Joan. cap. 
x, y.1-16. 

1. Reverendissimi Patres et Domini, ecce lecta 
sunt verba sancii Evangelii in auribus vestris, et 
utinam diligenter intellecta ab universitate vestra ! 
Intellectus bonus omnibus facientibus ea. Seculares 
in speculis suis visu cognoscere solent pulchritudi- 
nem aut turpitudinem suam. Alterius generis est 
speculum vestrum, in quo magis auditu, quam visu 
potestis attendere quid deceat, et quid non decent ; 
quid impediat, quid expediat, quid ex debito vestri 
officii vobis incumbat. Speculum vestrum, sanctum 
est Evangelium. Considerate, obsecro, non vultum 
vestre nativitatis, sed statum quotidiang conversa- 
tionis, Considerate, et nolite abire negligendo, sed 
Stetis diligentius investigando, et perscrulatis me- 
dullitus couscientiis vestris, in testimoniis earum 
aut gloriemini, aut lerreamini. Nam sicut multis 
gloria, ila multis est ignominia testimonium con- 
scientie suse, Ecce sacrum Evangelium sub numero 
trium personarum includit multitudinem universam 
prelatorum. Proposuit enim nobis bonum pastorem, 
mercenarium, et furem. Si boni pastores estis, gau- 
dete, quia merces vestra copiosa est in coelis. Si 


C mercenarii estis, timete, quia periculum vestrum 


grande est in lerris. Si fures estis, ingemiscite, quia 
locus vester magnus est in poenis, nisi properaveritis 
ad poenitentiam, et quie vovistis Domino Deo vestro, 
digne reddideritis. Vos maxime, qui in circuitu Do- 
mini estis, et in conspectu ejus affertis munera, et 
offertis, non corruptibilium auri et argenti, sed pre 
tiosi sanguinis et corporis Agni immaculati. Quan- 
tam dignitatem contulit vobis Deus ! quanta est pree- 
rogaliva ordinis vestri ! Pretulit vos Deus regi- 
bus et imperatoribus; preetulit ordinem vestrum 
omnibus; imo, ut altius loquar, prstulit vos 
Angelis et Archangelis, Tronis et Dominationi- 
bus. Sicut enim non Angelos, sed semen Abrahse 
apprehendit ad faciendam redemptionem (Hebr. 
ii, 15, 16) : sic non Angelis, sed hominibus, solis- 
que sacerdotibus Dominici corporis et sanguinis 
commisit consecrationem. Omnes enim, sicut ait 
Apostolus, sunt administratorii spiritus, in minis- 
terium missi propter eos qui hereditatem capiunt 
salutis (1d. 1. 44). Sed longe excellentius est officium 
vestrum, quod admirabile est, οἱ non solum in ocu- 
lis vestris, sed etiam Angelorum. 

2. Hec sunt infelicissima tempora, que previdit 
apostolus Paulus; in quibus homines sanam doctri- 


1087 


nam non sustinent, sed coacervant sibi magistros ad 
desideria sua, in quibus a veritate se avertunt, et ad 
fabulas et vanitates hujus sseculi convertuntur (1I 
Tim. 1v, 8, ἀ). H&c sunt inquam, novissima tem- 
pora, in quibus refrigescit charitas, et abundat ini- 
quitàs multorum. Quare hoc dico ? Quia, ut audistis 
tres personas, imo, ut planius dicam, tria genera 
doctorum sanctum describit Evangelium. Primum 
genus aliquam quidem partem, sed unumquodque 
duorum sequentium copiosam et perniciosam inclu- 
dit multitudinem praelatorum ; sed illos defendit nu- 
merus. In primo solo genere abundat charitas; in 
aliis duobus omnino refriget ubi nimirum abundat 
iniquitas. Audistis proprielates singulorum. Bonus 
pastor est qui ponit animam suam pro ovibus suis: 
mercenarius est qui videt lupum venientem, et fu- 
git : fur est qui mactat et occidit, Bonus pastor non 
suam voluntatem facere, sed Domini sui querit uti- 
litatem. Ipsi soli servat fidem, ipsi laborat, ipsum 
honorat. Ipsi qusirit gloriam, non sibi. Regi enim 
seculorum immortali, invisibili soli Deo, honor et 
gloria in secula seculorum. Amen. (1 Tim. 1, 1'1). 
Non nobis, ? 40 Domine, non nobis, sed nomini tuo 
da gloriam (Psal: cxi, 1). Nobis miseris da ve- 
niam, da gratiam, tibi serva gloriam, utpote a quo 
est venia peccatorum, et gratia meritorum. Bonus 
pastor in omni labore villicationis 8025 quserit non 
qus& sua sunt, sed qua Christi ; quod proprium habet 
charitas. Unde si quandoque excesserit, charitas 


SERMO HABITUS IN SYNODO. 


1088 


tem pauci (Luc. x, 2). Messis utique multa, et sacer- 
dotes mulli : et mercenarii multi, sed operarii pauci. 
Pauci plane operarii, et admodum rari incoonfusibi- 
les, qui aspicientes in auctorem fidei et consumma- 
torem Jesum, quos instruunt verbo sancte predica- 
tionis, non destruunt exemplo prave operationis , 
efficacius opere quam verbo przdicantes. 

&. Notandum vero quod filius non dicii, Fac me 
unum de mercenariis tuis : sed, Fac me sicut unum 
de mercenariis tuis (Luc. Xv, 19) ; ut videlicet ea sibi 
offerat, beneficia, quibus illi communicant in pre- 
senti. Inquit Psalmista : Cibavit eos ex adipe fru- 
menti (Psal. uxxx, 17). Quos eos ? Audi quod. pre- 
mittitur : Inimici Domini mentiti sunt ei. Hi sunt 
quos cibat ex adipe frumenti, et melle satiat. Qui 
sunt illi ? Mercenarii, qui licet ad horam credant, in 
tempore tamen tentationis recedunt (Luc. vii, 13). 
Unde patet quod amici sunt mundi. Ámicus autem 
hujus mundi, inimicus Dei constituitur (Jacobi tv, &). 
Iterum qusrunt qu& sua sunt, non qu& Jesu Chris 
(Philipp. x, 91) : et si non quaerunt que illius sunt, 
cum eo non sunt. Et qui cum eo non sunt, contra 
eum sunt; quia ipse ait: Cui non est mecum, contra 
me est (Luc. xi, 23). Et qui contra eum sunt, ini- 
mici ejus sunt. Hi per exteriora mentiuntur Deo 
de interioribus. Cum enim sane przdicent, et munde 
vivant, sanitatem loquuntur intentionis : ut videlicet 
Deum habeant in causa, et omnia interiora eorum 
benedicant nomini sanclo ejus; cum tunc tamen 


operit multitudinem peccatorum(1 Petr. vi, 8 et Prov. Ὁ non Deum, sed mundum; non Dominum, sed se 


x, 12): sed et ipse advocatum habet in ccelis Jesum 
Christum Dominum nostrum, et ipse est propitiatio 
pro peccatis nostris (1 Joan. u, 1, 2). 

3. Mercenarius est, ut diximus, qui videns lupum 
venientem, fugit. Queril ergo qua sua sunt, non 
quie Jesu Christi. Alioquin utique non fugeret, sed 
sua, imo et se ipsum superimpenderet potius, quam 
gregem suum raptoribus exponeret. Multi sunt mer- 
, cenarii, qui in prosperitate leviter discerni non pos- 
sunt a bonis pastoribus. Habent enim multa cum 
ipsis communia. Habuerunt namque sanam electio- 
nem in ingressu ; habent nibilominus mundam con- 
versationem in progressu : pacem Ecclesi: amant et 
querunt, utiliter ac viriliter ecclesiasticis impli- 
cantur negotiis ; nonrecusant gravedines oneris, sed 
hoc ideo quia ambiunt gloriam honoris. Amant 
enim primos recubitus in conis, salutationes in 
foro, et vocari ab hominibus rabbi (Matth. xxii, 6, 
et Marc. xi, 39). Multoties etiam cibantur pane la- 
é6rymarum, ei vino compunctionis potantur ex;re- 
cordatione peccatorum : sicul testatur junior filius, 
qui in regione longinqua consumpsit omnem sub- 
stantiam suam vivendo luxuriose. Unde et dixil: 
Quanti mercenarii in. domo patris mei abundant 
panibus (Luc. xv, 11.) Si panibus abundant merce- 
narii, nunquid fame peribunt operarii? Operarios 
dico, qui quanto rariores in terris, tanto chariores 
incclis habentur. De paucitate eorum conqueritur 
Veritas dicens : Messis. quidem multa, operarii au- 


ipsos habeant in causa. Mentiuntur potius Deo quam 
hominibus, ad cujus contumeliam spectat tanta col- 
latio gratiarum : quibus non honorem Déi, sed ho- 
norem hominis constat acquiri, nec charitati, sed 
cupiditati deserviri, Unde operarius inconfusibilis 
postulat non duo tantum, sed tria : quia funiculus 
triplex difficile rumpitur (Eccle. 1v, 12). Non enim 
postulat disciplinam et scientiam, quas possunt, 
habere et mercenarii : sed dicit, Bonitatem, et dis- 
sciplinam, et scientiam doce me (Psal. cxvm, 66), 
qui tria in solis filiis requiruntur. Quid enim pro- 
desset disciplinam 54. habere in conversatione, 
scientiam in predicatione, nisi adsit bonitas in ia- 
tentione? Nusquam scriptum est, aut carnis obse- 
quium, aut rationis scientiam sufficere; sed bona 
voluntas sufficit, Sanata ergo voluntale, utilis erit 
et pramiosa tam castigatio carnis per disciplinam, 
quam illuminatio rationis per Scientiam. 

5. Propter supra dictas ergo rationes, et alias hu- 
jusmodi, diximus quia in prosperitate mercenarius 
leviter discerni non potest a bono pastore; quia 
dum pacis arridet :ecuritas, intentionis ejus pallia- 
tur infirmitas. Nihil oecullum quod non reveletur 
(Matth. x , 26). Vasa figuli probat fornax (Eccli. 
xxvn, 6). Flanie vento adversitatis, statim quod in- 
firmum est intentionis, ostendit effectus operationis. 
Videt enim lupum venientem, et fugit. Qui sunt isti 
lupi ? Tyranni el raptores seculi, qui propria tentati 
concupiscentia, vel injenita compulsi malevolentia 


1089 


SERMO HABITUS IN SYNODO. 


1090 


incendunt ecclesias, vastant olivia Christi, spoliant A facientes, fructum cum gaudio reportemus. Tolera- 


pupillos et viduas, proscriptiouem inducunt paupe- 
ribus, Deum blasphemantin suis operibus. Hi factis 
rapinis, fraciisque ecclesiis, cum gladius ultionis in 
eis exseritur, veniunt vel blandiendo, vel commi- 
nando. Fugit que mercenarius, vel amore blandientis, 
vel timore persequentis. Unde fugit ? A rectitudine 
justitiae, a defensione Ecclesizm, a liberatione patrise, 
ad ultione pupillorum et viduarum. Quo ?AÀd custo- 
dienda quas possidet, imo a quibus possidetur; vi- 
delicet, marsupia, horrea, cellaria ; non utique pau- 
peribus reservanda, sed evacuanda furibus, aut 
ignibus consumenda. Habet enim aliquis intra pro- 
vinciam tyrannorum positos parentes suos, et blan- 
ditur proinde multoties raptoribus, ut parentibus 
consulat : qui ut pacem habeant, et inter tyrannos 
floreant, affligi sancta permittitur Ecclesia, et justitia 
conculcatur. 

6. Et quid dicam de furibus? Fures sunt hzere- 
tici. Hi sunt fures et latrones, qui veniunt in voesti- 
mentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces 
(Matth. vm, 45). Quotquot autem veneruni, fures 
sunt et latrones. Fures, latenter nocendo : latrones, 
aperte seviendo. Heretici prava dogmata dissemi- 
nabant in populo, et perversitate doctrine sum 
fidem catholicam obnubilabant, etinducebant sim- 
plices in errorem. Neminem vestrum credo esse 
hereticum. Omnes creditis in Deum trinum et 
unum, quia passus sit et sepultus, quia descendit 


tis hzec, ut voluntatem Dei faciatis? Non utique ; sed 
ut vestram voluntatem propriam impleatis, ut car- 
nis vestre licentius curam geratis, ut pueris vestris 
et parentibus commodius providealis, et villas tyran- 
norum in pace eorum inhabitetis, utentes nemoribus 
etagros colentes. Propter hoc palpatis principes, et 
potestates tenebrarum harum, tam homines quam 
diemones. Homines, quia ad velle eorum loquimini, 
4 4*9 ad velle eorum ligatis et solvitis. Ipsi sun t 
semiepiscopi, semiarchidiaconi; imo, ut verum 
fatear salva pace omnium, ipsi sunt supra episco- 
pos, supra archidiaconos, supra presbyteros : et 
vere qui potestatem habent, hodie benefici vocantur 
(Luc. xxi, 25). Palpalis deemones, quia facitis eos 
in vobis similes Altissimo. Ponam, inquit, sedem 
meam ad aquilonem, et similis ero Altissimo (Isai. 
xiV, 11). Et ipse qui est, rex super omnes filios su- 
perbise, frigore iniquitatis sus congelavit interiora 
vestra; et, ut fortis armatus custodiens atrium 
suum, in pace obtinet eathedram voluntatis vestre, 
in qua deberet Altissimus residere. In terra inquit, 
pax hominibus. Quibus? Magne scientie ? magnae 
nobilitatis? Non, sed bonc voluntatis (Luc. n, A&). 
Et ubi pax, ibi Deus; quia in pace factus est locus 
ejus (Psal. .xxv, 3). Unde patet quod sedes ejug 
bona voluntas est. Qui ergo non Deum, sed diabo- 
lum habet inhabitantem interius, et tyrannis atque 
raptoribus deservit exterius, vineitne mundum? 


et ascendit. Facit tamen hzc fides catholicum ? Hac C Imo victus est a mundo, victus est a diabolo, 


fide utique dz:emones essent catholici ; quia, ut dicit 
Jacobus, credunt, et contremiscunt (Jacobi n, 19). 
Verum utique catholicum facit, non fides commu- 
nis demonibus et hominibus, sed ea tantum quae 
communis est hominibus, ei angelicis spiritibus. 
Que est illa? Que per dilectionem operatur : de 
qua Apostolus dicit, Neque circumcisio aliquid valet, 
neque preputium, sed fides qu& per dilectionem 
operatur (Galat. v, 6). Hac fide ipse preditus erat, 
cum diceret : Dum tempus habemus, operemur bo- 
num ad omnes ; maxime autem ad domesticos fidei 
(Jac. v1,10), non sgculi. Habetis hanc fidem ἢ Uti- 
nam! Sed baec est fides qui vincit mundum ; quia 
haec est vicloria quae vincit mundum, fides nostra 
(IJoan. v, ἀ). Dixerim vos vincere mundum, an 
vinci a mundo ? Video ecclesias vestras male tracta- 
tas; video quasdam semirutas, quasdam omnino 
obrutas : video in villis solitudinem, in agris silen- 
tium, et ubique exterminium : video in militibus 
insolentiam in hominibus inobedientiam, et in om- 
nibus insipientiam. Libenter tamen suffertis hujus- 
modi insipientes, cum sitis ipsi forsitan sapientes. 
Sustinetis enim quod vos in servitutem redigant, 
quod devorent, quod accipiant, quod super vos ex- 
tollantur, quod etiam in faciem quandoque vos 688- 
dant (I Cor. xi, 19, 20), aut etiam reclusos iu. car- 
cere emunganti argento, An hsec patimini, ut in 
patientia vestra possideatis animas vestras? Patien- 
tia enim nobis necessaria est, ut voluntatem Dei 


- 


victus est a carne sua. Infixus est in limo pro- 
fundi, et non est ei substantia (Psal. Lxviu, 3), vel 
potentia resurgendi. 

7. Doniine Deus virtutum, excita potentiam tuam 
el veni, ut educas nos de lacu miserie, et de luto 
facis. Operi manuum tuarum porrige dexteram. 
Educ de carcere animas nostras, ut jam non obe- 
diant mundo, sed confiteantur nomini tuo. Placabi- 
lis esto super officialibus tuis, qui tibi rationem 
reddituri sunt de ovibus tuis. Veni, Domine, et noli 
tardare. Insanit diabolus, insanit hostis humani ge- 
neris, sciens quod modicum tempus habet. Fidem 
habemus : sed sine operibus mortua est, et nos mor- 
tui cum ipsa, Auge nobis fidem, ul in vicariis tuis 
per dilectionem operetur : quatenus ad imperium 
eorum montes transferantur, et de obsessis anima- 
bus demones efferantur, ut de ipsis prius ejician 
tur, quam cum ipsis projiciantur in ignem seternum. 
Auge, inquam, nobis fidem ; quia hec est victoria, 
qui vincit mundum, fides nostra (I Joan. v, &). 
Hac fide sancti vicerunt regna, operati sunt just:- 
tiam, exstinxerunt impetum ignis, effugarunt aciem 
gladii, convaluerunt de infirmitaübus suis (Hebr. x, 
33, 34). In partibus nostris ubique ignis, undique 
gladius. Quare non operamini justitiam? quare non 
exstinguitisignes ? quare non effugatis aciem gladii? 
Quare? Ratio in promptu est : quia non Deo, sed ho- 
minibus quzritis placere. Unde Paulus : Si adhuc ho- 
minibus placerem, Christi servus non essem (Galat. 


1091 


SERMO HABITUS IN SYNODO. 


1, 10). Vos non convaletis de infirmitatibus vestris, A et penetrabilior omni gladio ancipiti (Hebr. 1v, 1), 


sed torpetis de ignavia vestra; nec de malefactoribus 
potestis facere justitiam. Quare? Quia nulla est vir- 
tus fortitudimis vestre; quoniam dissipat Dominus 
ossa eorum qui hominibus placent, Caro intirma, 
Sed ossa sunt fortia. Dissipavit ergo ossa, id est 
fortitudinem, eorum qui hominibus qusrunt pla- 
cere. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos ( Psal. 
Lit, 6) : et vos confusi estis in actibus vestris, non 
honorati, sed onerati dignilatibus vestris, quoniam 
Deus sprevit vos. Sprevit enim Deus omnes disce- 
dentes a judiciis suis (Psal. cxvir, 118). Fidem ha- 
betis, sed ad opera vos inivito : vos maxime qui estis 
vicarii Christi, qui estis pastores animarum, qui 
alios debetis instruere, non destruere. Vos, inquam, 


maxime; quia soli non potestis perire, qui priwire B 


debetis docendo et operando. Multi sunt catholici pre- 
dicando |qui hsrelici sunl operando. Quod hsere- 
tci faciebant per prava dogmata, hoc faciunt plu- 
res hodie per mala exempla. Seducunt scilicet popu- 
lum, et inducunt in errorem : et tanto graviores sunt 
hereticis, quanto prevalent opera verbis, 

8. Unigenitus qui est in sinu Patris, nonne de se- 
ereto. suo prodiit ad publicum vestrum ? nonne de 
ccelo descendit ad terras, ut praedicatione et conver- 
satione sua persuaderet hominibus contemptum 
mundi? Nonne vos estis vicarii ejus? nonne quod 
preedicavit, et vos debetis predicare : quod dissua- 
sit, dissuadere : quod persuasit, persuadere? A 
Christo dicti esiis christiani. Nonne ea via qua 
Christus ambulavit, et vos debetis ambulare? Nonne 
sicut conversatus est, ei vos vicarii ejus debetis 
conversari? Ita plane, nisi forte doctiores eo fueritis 
vel sanctiores. Dicite ergo, archidiaconi; dicite, 
presbyteri; dicant etiam pontifices : In frenis, in 
sellis quid facit aurum ? in vestimentis tantus orna- 
tus ? in cibis 9 4&3 tam superfluus apparatus? Esca 
ventri, et venter escis : Deus autem et hunc et has 
destruet (1 Cor, vi, 13). Multus erat nitor vestium, 
et delicatus ciborum apparatus apud illum divitem 
evangelicum, qui induebatur purpura et bysso, et 
epulabatur quotidie splendide (Luc. xvi, 19). Mor- 
tuus tamen est, et sepultus in ioferno. O dirum! o 
exsecrabile et borrendum sepulcrum, ubi est fletus 
et stridor dentium, ubi sunt aquse nivium, ubi 
vermis qui non moritur: ubi ignis qui non exstin- 
goitur | Hoc sepulorum divitem, sed sinus Abrahee 
pauperem Lazarum excepit. Quis sapiens οἱ custo- 
diet haec? (Psal. cvt, 43.) Vir insipiens non cogno- 
scet, et stultus non intelliget hec (Psal. xct, 77). 
Quis, obsecro, laicorum avidius clericis quaeril tem- 
poralia, et ineptius utitur acquisitis? Cum tantum 
fastum videant laici in supellectili clericorum, nonne 
per eos potius invitantur ad muudum diligendum, 
quam negligendum ἢ Medice, cura te ipsum (Luc.1v, 
$3). Si mundum prs&eoicas contemnendum, contem- 
ne tu prius; et ad ipsum efficacius alios invitabis. 
Da voci tuse vocem virtutis; consonet vila verbis : 
et statim erit in ore tuo vivus οἱ efficax sermo Dei, 


Non sic profecto est, sed sicut populus, sic et sacer- 
dos : sicut laicus, sic et clericus. Uterque cupit, 
uterque diligit mundum et ea quie in mundo sunt, 
Laicus tamen cum labore, sed clerici sine labore 
volunt possidere totum mundum. Communicare vo- 
lunt cupiditati et superfluitati hominum, sed non 
Jabori. Peccare volunt, sed non flagellari cum homi- 
nibus. Unde timendum est quod flagellentur cum 
deemonibus. 

9. Quomodo sz»culares non expenderent substan- 
tiam suam vivendo luxuriose, etiam in presentia 
sacerdotum ? quomodo non intenderent vanitatibus 
et lenociniis hujus seculi ἢ quomodo non essent in- 
solentes et elati, cum tantuin fastum, tantam inso- 
lentiam videant clericorum. Nonne in presentia 
eorum irreverenter abutimini eleemosynis paupe- 
rum ? De patrimonio Crucifixi non facitis codices in 
ecclesiis, sed pascitis pellices ja thalamis vestris 
impinguatis canes; adornatis equos, phaleranies 
pectora, et capita deaurando. Et vere in. capitibus 
omniufn platearum dispersi sunt lapides sanctuarii 
(Thren. 1v, 4). Platete latee sunt : et lata est via quse 
ducit ad mortem. Lapides sanctuarii, id est sacerdo- 
tes, sunt in capilibus, id est, in introitu latarum 
viarum : docent enim populos per prava exempla 
ingredi vias latas, quee ducunt ad mortem, et demer- 
gunt in profundum inferni. Dolor capitis in membra 
redundat. Capita populi sunt sacerdotes. Ümne ca- 


C put languidum, et omne cor marens (Isai. 1, 5). 


Languent pr&lati Ecclesie in cupiditatibus suis. 
Quia ergo languor est in capitibus, meror oboritur 
in cordibus. Corda sunt Ecclesie viri religiosi, qui 
honorem suum intelligentes, non respiciunt in va- 
nitates et insanias falsas; nec comparantur jumentis 
insipientibus, nec similes fiunt illis : qui plorantes 
plorant in nocte hujus adversitatis, ubi apud praelatos 
Ecclesi ipvalescit cupiditas, et charitas refrigescit. 

10. Et merito clamat Ecclesia sancta hodie : Ecce 
inpaceamaritudo mea amarissima (Isa. XXxvin, 11). 
Mulia est hodie et longe gravior, quam credi posait, 
persecutio sancie Ecclesise ; et talis incumbit, qua- 
lis ἃ priocipio non fuit. Multis modis persecutue est 
eam diabolus, sed nunquam gravius quam hodie ; 
quia nunquam fuil major perditio Christianorum, 
nec liberior aut securior transgressio divinorum 
preceptorum. Ecclesiam incipientem persecutus 
est per tyrannos; proficientem persecutus est 
per hereticos ; jam litam et florentem persequitur 
per motus illicit^s. Tria sunt in auima ; ratio, vo- 
luntas, sensualitas. Rationis est judicium, volunta- 
tis desiderium ; earo debet obsequium. Carnem ergo 
ceruciavit in martyribus ; rationem perturbavit in 
simplicibus ; sed voluntatem hodie depravat gene- 
raliter in omnibus. Fuit ergo amaritudo Ecclesise, 
amara quidem in persecutione tyrannorum, sed 
amarior in versutia hereticorum, sed amarissima 
hodie per pravitatem desideriorum. Vs qui dicunt, 
Pax, et non est pax. Pacem habet Ecclesia apud 


1093 


SERMO HABITUS IN SYNODO. 


1094 


extraneos; sed filii nequam, filii scelerati seviunt A continens est justitie, apprehendet illam, et obvia- 


in eam , qui propriam matrem eviscerant, ut se pa- 
riant in honorem. Pacem ubique habet exteriorem, 
sed interiorem ip paucis habet : quia ubique, aut 
fere ubique, judicio rationis non consentit voluntas, 
sed captivam eam ducit in lege peccati ; 4 4&4 quia 
etsi ratio sana sit in judicio, voluntas tamen prava 
estin desiderio, in qua nimirum residet diabolus 
similis Altissimo, ut supra diximus. 

41. Evigilate, justi, abjicite diabolum, et sedem 
Dei expurgate, quia justitia et judicium correctio 
sedis ejus. Exigentibus iniquitatibus vestris egres- 
sus est de templo suo. Reducite eum ad templum 
sanctum suum. Templum enim Dei sanctum est, 
quod esiis vos (I Cor. r1, 17). Anima justi sedes et 
templum Dei est. Dominus in templo suo facit mira- 
bilia, et praebet oracula. Veniat ad templum suum 
Dominator, quem quszritis, quo possitis domiuari 
desideriis carnalibus, et diabolicis resistere tentatio- 
nibus. Veniat et Angelus testamenti, quem vos vul- 
tis (Malach. u1, 4), qui annuntiet vobis suam volun- 
tatem, et confirmet promissam hereditatem. Indu- 
cant eum in templum suum parentes ejus, pater 
videlicet et mater et fratres ejus. Qui sunt. illi? Re- 
sSspondeat ipse: Quicumque fecerit voluntatem Patris 
mei quiin caelis est, ipse meus pater, et mater, et 
frater, et soror est (Matth. x11, 50). Pater, generando 
per verbum priedicationis, ut dicit Apostolus : Ego 
per Evangelium in Christovos genui (I Cor. 1v, 15). 
Mater, pariendo per exemplum sancte conversatio- 
nis. Frateret soror, caste diligendo in amore fra- 
ternitatis. Hi parentes estis vos, aut esse debetis. 
Statuit vos populus mediatores inter se et Deum, ut 
vobis loquatur Deus, et vos ad illum. Ideo dant vo- 
bis eleemosynas et primitias suas, ut vestris preci- 
bus et meritis propitetur eis Deus, et introducantur 
ad illum. Sed eum quem vobis redditis offensum, 
qualiter aliis reddetia placeatum. Non est. munda co- 
ram Deo oratio vestra. Qusrite ergo vos parentes 
Jesu Christi qui adducant eum ad vos, et inducant 
ia templum suum. Qusrite eos qui voluntatem Dei 
ex corde faciunt, qui contempserunt vitam mundi, 
qui castigant corpus suum, et in servitutem redi- 
gunt, non ut hominibus, sed ut Deo placeant. 

12. Non solum recipere, sed dividere sciatis elee- 
mosynam. Facite et vos vobis amicos de mammona 
iniquitatis ( Luc. xvi, 9). Non solum loquimini, sed 
et operamini bonum ad omnes ; et, ut dicit Aposto- 
lus, Beneficentio et. communionis nolite oblivisci, 
quia talibus hostiis promeretur Deus (Hebr.xm, 16). 
Inducant proinde Jesum in templum suum per justi- 
tiam, et perducant per judicium. Aperite ei portas 
justitie : alioquin non ingredietur ad vos. Diligite 
justitiam, qui judicatis terram. Vestrum est facere 
ju?icium, quia senatores estis orbis terrarum. Dili- 
gite ergo justitiam (Sap. 1, 1), et recte judicate, filii 
hominum (Psal. Lvi, 2). Quid dubitatis apprehen- 
dere disciplinam ? Contineatis vos ἃ pravis operibus 
vestris, justitiam habendo ac faciendo; quia qui 


vit illi quasi mater honorificata (Eccli. xv, 4, 3). 
Sine justitia non solum respublica, sed nec parva 
domus subsistere potest. Quare timetis principes et 
potestates tenebrarum harum ? quare vos illis subji- 
citis ? Vultis exaltari in terra ? vultis exaltari in gen- 
tibus? Apprehendite, et facite justitiam. Apprehen- 
dite, continendo vosmetipsos ; facite, humiles et 
pauperes justificando ; et profecto in justitia exalta- 
bimini. Dicit enim Psalmista : Et in justitia tua ex- 
altabuntur. Qui ἢ Beatus scilicet populus, qui scit 
jubilationem. In jubilo diverse voces consonant. 
Sciunt ergo jubilationem, qui sciunt pacem genti- 
bus dare, et liberare populum Dei, et unitatem po- 
pulorum servare in vinculo pacis. Hi t4les, Domine, 
non in tenebris hujus mundi aberrabunt, sed in lu- 
mine vultus tui ambulabunt : non insua facie, 564 ἐπ 
tuo nomine exsultabunt : non in tvrannorum ami- 
citia.sed in tua justitia exaltabuntur (Psal.Lxxxvim, 
16, 17). Timetis conculcari a leonibus, si justitiam 
tenueritis. Daniel in lacu leonum clamat, e£ non no- 
cuerunt mihi, Quare? Quía justitia coram Deo.in- 
venta est in me(Dan. vi, 22). Justitia plena est dez- 
tera tua (Psal. xyvit, 11). Per dexteram spiritualia : 
per sinistram accipiuntur temporalia. Longitudo die- 
rumin dextera ejus: in sinistra autem divitie et glo- 
ria (Prov. ut, 46). [ἡ judicio ad sinistram ejus erunt 
hzdi, quibus dat in hoc sseulo gloriam et divitias : 
ad dexteram autem Agni, quibus preparata est longi- 
tudo dierum (Matth, xxv, 33-46). Nolite sitire munera 
in sinistra ejus, quia qui desiderant ejus sinistram in 
hoc ssculo, collocabuntur ad sinistram, ejus in judi- 
cio. Adherete dexterg ejus, ut in judicio ad dexteram 
4 4&8 ejus sedeatis super sedes judicantium, et in 
presenti non propria virtute, sed virtute dexterge 
ejus, superborum et sublimium colla prematis ; quia 
dextera Dei fecit virtutem (Psal. cxvi, 16). 

13. Vuliüis tamen de manu ejus accipere duplicia, 
id est spiritualia et temporalia? Primum quarite re- 
gnum Dei, et justitiam ejus, quod est dexterge : δέ 
μας omnia adjicientur vobis (Matth, v1, 33), quee 
sunt sinistre. Primum quaerite regnum Dei, ut in 
interioribus vestris habitet et regnet Deus ; deinde, 


ἢ justitiam ejus, ut legem ex ore vestro requirat et 


assumat populus; et ex tanta gratia meritorum re- 
tribuetur vobis gloria preemiorum, quam nec oculus 
vidit, etc., et preieter hzc adjicientur vobis hsec tem- 
poralia, quia gloriaet divitig in domo ejus. Cujus 
ejus ? Haud dubium quin juste generationis, de qua 
premissum est: Generatio rectorum benedicetur 
(Psal. cxi, 2, 3). Benedicta in preedestinatione, be- 
nedicitur in justificaiione, benedicetur in glorifica- 
tione. Benedictio Domini super caput justi (Prov. 
x, 6), quia misericordia Domini ab :elerno (Psal. 
cu, 17) per predestinationem, et in seternum per 
glorificationem. Facite ergo justitiam, non tamen 
pro vestro arbitrio, sed dictante judicio ; quia justitia 
et judicium correctio sedis ejus (Psal. xcvt, 2). 8i 
tantum faceretis judicium, nee aliquod haberetis 


1095 


SERMO AD PRJELATOS IN CONCIL. 


1096 


dominium, judices tantum essetis, non justificato- A et nemo claudit. Habent et regalia, quia doemisi 


res ; et ideo justitiam facere non possetis. Propter 
hoc qui dedit vobis judicium, dedit et dominium, 
ut predixit propheta: Judicabunt nationes, et 
dominabuntur populis (Sap. m,-8). Duplex est 
dominium pr&elatorum. Habent enim claves Ec- 
clesite, quibus claudunt, et nemo aperit ; aperiunt, 


sunt urbium et oppidorum. Nec solum episcopatus, 
sed et consulatus habent, ut merito eis dicatur : 
Quid ultra debui facere, et non feci? Sed quod 
datum est ilis in adjutorium, factum est illis in 
scandalum. 

Videtur aliquid. deesse. 





AD PRJELATOS IN CONCILIO CONVOCATOS 
SERMO. 


In hunc locum : Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, μὲ recipiat unusquis- 
que prout gessit in corpore, sive bonum, sive malum (11 Cor. v. 10). 


7 46 Hic sermo habitus est paucis annis post obitum Eugenii III, ex num.3; et quidem tempore schismatis, 
sub pontificatu Alexandri lll, e: num. 10 et 44. Auctor monachus Cisterciensis, num. 14, forte Gis- 
lebertus abbas Cistercii, ad quem Alexander III scripsit. In prioribus editis inscriptus erat « Sermo ἐπ 
concilio generali. » At « generali » additlumvidetur ex num. &, ubi judicium supremum dicitur « conci- 


lium generale. » 


1. Non pro sapientia, αυ8 in me sit, sed pro um- 
bra nominis nuper magni in terra supra nomen 
magnorum, qui vel tunc erant, vel in terra hodie 
sunt, imponitur mihi quod magnum est ad me, in 
ecclesia magna habere sermonem. Utinam autem 
nihil eorum, qui& non invenientur in me, exspecte- 
tur ex me, nihil acute excogitatum, nihil deserte 
probatum! Non ego ille sum, cui dicebatur, Favus 
distillans labia tua (Cant. 1v, 11,. Etsi essem quod 
non sum, timendum tamen mihi, quod Sapiens ait : 
Anima saturata calcabit favum (Prov. xxvi, Ἴ). So- 
. Jet interdum etiam corporale fastidium ad exiguum 
aliquid et aliquatenus acre edulium relevari. Et quid 
omni rationali spiritui tam acerbum, quam terribi- 
lis exspectatio illa judicii ? Pungit quidem et memo- 


DO 


que quod Dominus ait : A fructibus eorum cogno- 
scetis eos (Matth. vi1, 20). 

2. Cavendum ergo pastori, ne inveniatur in 
vindicanda intentione cordis suspiciosus ; sed ni- 
hilominus attendendum, ne sit in consideranda 
exteriori conversatione remissus. Vultum enim pe- 
coris sui non solum agnoscere, sed diligenter ju- 
betur agnoscere, ut non presumal facilem sese 
habere notitiam, si non adhibeat diligentiam. Non 
enim semper eris princeps, sed summo principi 
aliquando reddes rationem tus villicationis, cum 
villicare ultra non poteris. Corona, inquit, datur 
G generatione in generationem. Ideo enim, ut ait 
Apostolus, plures facti sunt sacerdotes, quod morte 
interveniente manere non possent. Nec mirum quod 


ria mortis, sed multo magis hec compungit. Legi- C per vices sibi succedunt, qui ad gerendas eterni 


mus tamen et de illa, dicente Domino ad prophetam: 
Clama. Quid clamabo? Omnis caro fenum, et 
omnis gloria ejus tanquam flos feni : fenum aruit, 
et flos ejus decidit ; verbum autem Domini manet in 
e&lernum (Isai. xL, 6, 8). Inde est. quod sapienter 
pastores singulos admonens sapientissimus Salomon 
ait: Diligenter agnosce vullum pecoris tui, tuos- 
que greges considera. Non. enim semper eris prin- 
ceps, sed corona datur a generatione in generatio- 
mem. Aperta sunt prata, et apparuerunt herbe vi- 
rentes,eLcollecta sunt fena de montibus (Prov. xxvi, 
23-25). Vultum, inquit, pecoris tuidiligenter agno- 
sce. Siquidem hoc tuum est, dicente Scriptura : Homo 


vices Sacerdotis accedunt, de quo subdit Aposto- 
lus : Jesus autem ideo quod maneat in eternum, 
sempiternum habet sacerdotium (Hebr. vu, 23, 24). 
Illis ergo a generatione in generationem corona da- 
tur, à quibus ejusdem corons ratio exigitur : et. in 
ilis invenitur hac vicissitudo, quibus vicaria ecre- 
ditur dispensatio. Quid autem pro hujus corone 
adeptione ambitio humana non faceret, si perpetua 
foret? Nunc autem habet hec corona terminum, 
et non habet concupiscentia modum. Uti nam sic 
quaereretur, sic affectaretur corona vite, quam red- 
dei Deus diligentibus se, quomodo hxc quseritur et 
affectatur, quam a multis obtineri permisit negli- 


videt in facie, Deus in corde (1 Reg. xvi, 7, et Psal. D gentibus se! 


vn, 10). Sicut ergo de occultis alieni cordis temere 
est judicare, sic de eis qua in facie sunt, non licet dis- 
simulare pastori. Habet autem et vultus probabile 
quoddam voluntatis indicium, unde etiam dicitur 
obtinuisse vocabulum. Ad quod peiltinet illud quo- 


3. Sed si datur a generatione, in generationem, 
quante sunt hodie iste generationes? Si non du- 
rat in perpetuum, forsitan durat in longum. At- 
tende quod sequitur, et quod in dies cernis at- 
tende : Aperta sunt prata, et apparwerunt herbes vi 


1097 


florens, amcnissime virens. Sed ubi tantus viror, 
quantus est vigor ? Ante hos annos paucos sub bo- 
ns memorie patre nostro Eugenio papa similiter 
convenit Ecclesia, et herbarum virentium copia 
magna resplenduit. Ubi sunt qui tunc virebant ὃ 
Paucos hodie hic videmus ex eis, quos tunc simi- 
liter vidimus consedisse, nec paucas novimus se- 
des, qu& plures postea mutavere sessores. Trans- 
eunt plurimi, nec in tanta eruditione adhuc multi- 
p:ex est scientia, sed. damnabilis negligentia, juxta 
illud : Non videbis interitum cum videris sapien- 
tes morientes; simul insipiens et stultus peribunt 
Psal xyvnt, 14). Apería sunt, inquit, prata. Sed 
quoties sunt hsec prata. detonsa et tondenda ad- 
huc! quoties sua vellera mutant! quoties jam 
desecta sunt, et adhuc desecanda ἃ generatione 
in generaionem ! Et apparuerunt herba virentes, 
quomodo in quibusdam hodie dignitas, in quibus- 
dam viret auctoritas, viret elegantia corporum, 
opulentia rerum, gratia principum, sed non viret 
in longum. Denique apparuerunt, inquit, et non, 
Apparent herbe virentes. Apparere enim tam breve 
est, ut non appareat apparuisse quam longum. 
Apparuerunt et disparuerunt, apparuerunt el pr&- 
terieruat, nec inventa sunt loca eorum. lmo vero 
iuvenientur loca, nec diu vacua. 49 44 JQuicun- 
que enim decedant, facile satis et abundanter in- 
veniuntur qui pro eis illico collocentur. Apparue- 
runt, ait, herbe virentes, et collecta sunt fena de 
montibus : quia omnis viror exaruit, et humiliata 
est altitudo virorum. 

&. Sufficere quidem hsec debuerant ad contem- 
ptum mundi: sedsi minus negligimus qu& peri- 
tura sunt, qu&e& sunt peremptoria timeamus. Ter- 
riblius enim per Apostolum aliquid nobis hodie 
tuba intonat salutis. Omnes, inquit, nos astare 
oportet ante tribunal Christi. In concilio sumus, et 
ad concilium invitamur. Generale prorsus conci- 
lium, ubi deerit nemo ; ubi omnes oportebit as- 
tare; nec modo omnium merita, sed omnium 
opera judicari. Hoc si serio, uti par est, plures 
attenderent, non sic quererent preposituras super 
archidiaconatus : non sic sibi velsuis super tle- 
saurarias peterent decanatus; nec tam dira libi- 
dine miseri gibbum adderent super gibbum, cum 
ad negandum camelo regni ccelestis per foramen 
acus introitum, satis superque impedire eum po- 
tuerit gibbus unus. Cogitare magis debuerant quod 
legerunt : Nolite plures magistri fieri, fratres mei, 
scientes quod sumatis majus judicium (Jacob. wm, 
1). Sed nec illud debuerant oblivisci, viri videli- 
cet spirituales, qui gloriantur quod interim opera 
quidem dijudicent, eL a nemine judicentur (1 Cor. 
i, 15) : Judicium durissimum hisquipresunt fiet ; 
et potentes potenter tormenta patientur (Sap. vi, 
6, 7. Exiguo enim conceditur facile misericordia, 
qui nunc magis optat per homines judicari, sciens 
quam sit horrendum incidere in manus Dei viventis. 

Ῥατβοι. CLXXXIV. 


SERMO AD PRAELATOS IN CONCIL. 


rentes. En pratum gratissime vernans, gloriosissime A 


1098 


b. Ipse est ante cujus tribunal astare omnes 
nos oportebit, ut unusquisque recipiat prout ges- 
sit. Non enim ibi erit quod de quibusdam nunc 
dicitur, et videtur quod illos defendat numerus. 
Sed nec ulla ibi erit acceptio personarum, nulla 
ibi tergiversatio poterit suffragari ; quando omnia 
nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis 
tunc sermo;nulla ibi dissimulatio, ubi reddenda 
ratio etiam de verbo otioso. Multo magis ergo di- 
Scutiendum est, in corpore Christi, quod est Ec- 
clesia, quem quisque gradum tenuerit ; qualiter 
ad eum, qua intentione, quibus meritis, quibus 
suffragiis introierit ; qualiter in eo ipse vixerit; 
qualiter alis forte prefuerit, vel profuerit ; sub- 
stantiam mundi qualiter acquisierit, qualiter dis- 
pensaverit acquisitam. Quisque enim recipiet prout 
gessit, dum in suo corpore fuit, sive bonum, sive 
malum. O bonum, bonum valde; malum, malum 
valde 1 Quam felices qui in vita sua receperint ma- 
lum, ut illud mereantur recipere bonum ! Et quam 
miseri qui in bonis interim ducunt dies suos, ut 
in puncto debeant ad illud descendere malum! 
Domine, libera nos a malo (Matth. v1, 13) illo quod 
in fine erit, sicut in fine orationis nos petere do- 
cuisti. Erit enim illud bonum summum bonum, 
plenum bonum, et omne bonum, quod Moysi di- 
citur : Ego ostendam tibi omne bonum (Exod. xxxii, 
19). Erit et malum illud omne malum, ignis et ver- 
mis, immortalis iste, ille inexstinguibilis ; vincula 
et tenebre, fletus et stridor dentium ; dolor sine 


C remedio, mors sine termino, sine fructu per- 


petua poenitudo, sine spe venie sterna dam- 
natio. 

6. Et quid ibi facturi sunt qui in deliciis in- 
terim corpora nutriunt? Timeat  pecuniosus ad 
memoriam mortis, nec possideat cum amore quod 
velociter cum dolore relinquat. Nihil enim intu- 
lit in hunc mundum, haud dubium quod nec ali- 
quid amplius asportabit. Timeat ambitiosus fu- 
turum in consummatione judicium, ubi incipiet 
forsitan cum robore novissimum locum tenere, 
cum viderit deponi potentes de sede, et exaltari 
humiles. Timeat voluptuosus siernum malum, 
eterna supplicia, ubi subter eum sternetur tinea, 
et vermis: operimentum ejus. Hec omnia prius 
signata si non creduntur, obsecro, cur leguntur; - 
et si creduntur, quomodo non timentur? Aut quo- 
modo timeat ea hodie clericus ex inope locuples, 
ex ignobili gloriosus? Et recte ejusmodi fugere 
nos quasi pestem Sapiens olim monebat : nunc 
autem qui fugiemus hanc pestem? Et in insulis 
que parve sunt invenitur. Unde oritur, vos vi- 
deritis. 

7. Vere enim pestis est ista, qug totum jam 
occupavit orbem. Tabes est ista, qu& totum cor- 
pus Ecclesie jam 4418 infecit, αἱ non dixerim 
interfecit. A planta pedis usque ad verticem non est 
ín eo sanitas, ait propheta. Vulnus, et livor, et 
plaga tumens non est circumligata, nec curata me- 


3b 


1099 


dicamine, neque fota oleo (Isai. 1, 6). Vulaus δὰ A 


culpam, livor ad notam, tumor ad superbiam re- 
feratur. Vulnus est, cum intus leditur conscieu- 
tia;livor est, cum etiam foris decoloratur vita: 
plaga tumens, cum additur etiam impudentia, juxia 
illud : confusione non sunt confusi, nescierunt eru- 
bescere (Jerem. vin, 12). Vulnus et livor e:t, cum 
minus providentur bona cÓP&m Deo et hominibus. 
Plaga tumens, cum timor Dei de vuluere, uec eru- 
bescentia sequitur ex livore, sed letantur homi- 
nes cum male fecerint, et in malitia gloriantur ; 
postremo nec Dcum timent, nec homines reveren- 
tur. Vulnus est sine livore nonnunquam, cum 
elsi minus caste quid geritur, tamen caute. Vul- 
nus et livor sine tu:uore, cum coeperint, qui ex- 


SERMO AD PIUELATOS IN CONCIL. 


1100 


sedes duodecim, judicantes (Matth. xix, 2^7, 28). Du- 
plicatur autem, ut diximus, id est, numerus duo- 
decimus, quod hsc professio videatur tam in pre- 
latis, quam in subditis, tanquam iu Noe et Daniele 
inveniri. Hi sunt etiam apud Isaiam duo seraphim 
(Isa. vi, 2), qui super solium stetisse leguntur, in 
quo Dominus presidebat. Interpreiatur enim nomen 
ipsum Ardentes, vel Accendentes ; et ardere est Reli- 
giosorum, accendere Preelatorum. 

9. Verum in specie quatuor animalium (Ezech. 1, 
5), qu& in prophetica nihilominus visione apparuisse 
leguntur, solos pastores et praedicatores Ecclesie 
credimus designari ; in quibus simul apparuit spe- 
cies leonis, et bovis, et hominis, et aquile : ut «x 
his quatuor nobis commendaretur, quales eosdem 


cesserunt, non altum) sapere sed erubescere, sed B pastores δἱ rectores deceat inveniri, Oportet enim 


timere. Nihil autem sic repellit clementssimum 
Samaritanum illum, quomodo tumor iste, ne vul- 
nus alliget, ne vinum infundat et oleum. Unde 
eliam signanter de eadem plaga tumente subjun- 
gitur : Non est. circumligata, mec curata medica- 
mine, neque fola oleo. Non est, inquit, circumli- 
gata, quod nemo sit qui coerceat : nec curata me- 
dicamine ; nemo quippe qui arguat: neque foía 
oleo, nemo enim qui vel levi admonitione eos con- 
venire presumat. Quanquam foveri forte videbi- 
tur oleo quodam reprobo, oleo peccatoris. Fovent 
enim vitia qui vitiis favent. Sed ad perniciem, 
non ad salutem plaga fovetur, cum laudatur pec- 


eator in desideriis animse sus, et iniquus benedi- C 


citur. Non sic fovet Ápostolus, cum terribiliter in- 
tonans ait : Unusquisque recipiet prout gessit. Ni- 
hil ibi cognitio, nil divitie, nil gratia quelibet 
hu:.ana praestabit. Secundas illas sedes, quas ab 
olim jam preparatas sedere in judicio legimus, 
nemo injustus, nemo obtinebit indignus. 

8. Utinam autem qui primas hodie cathedras 
amant, qui primas improbe rapiunt, ambiunt im- 
pudenter, illas potius affectarent! Nam et prosperas 
res secundas dicimus, et Dominus nobis ut vinum 
bonum, sic omne bonum contra morem hominum 
Servat in posterum. Illas autem secundas sedes di- 
xerim, sedes quas in circuitu sedis Dei viginti 
quatuor senioribus positas (Apoc. 1v, &) nobis in 
Apocalypsi evangelista Joannes testatur. Ubi si du- 
plicatum quis apostolicun uumerum animadvertat. 
non difficile forsitan quibus etiam sedes illas Judex 
paraverit, recognoscet. Invenitur enim in aliis apo- 
stolica vita pariter et doctrina ; in aliis, tantum vita. 
In alüs, inquam, meritum pariter ei officium : in 
aliis meritum siae officio invenitur. Quod si dixerit 
quis, nonnullos etiam inveniri apostolice perfectio- 
nis expertes, solius autem probationis hsredes : 
ipsi viderint ubi sedeant, iino etian caveant ne ea 
forte sit tertia pars steliarum, quam de ccelo in ter- 
ram draconis cauda legitur detraxisse. Soli quidein 
professioni illarum sedium legitur facta promissio, 
dicente ad Dominum Simone Petro : Ecce nos reli- 
quimus omnia, el seculi sumus te: quid ergo erit 
nobis ? Et Dominus adeum ; Sedebitis, inquit , super 


ut omnis qui praeest populo Dei, leonem sese exhi- 
beat, terribiliter corrigendo delicia ; bovem, strenue 
traclindo terrena ; hominem, benigne hominibus 
coinpatiendo ; aquilam, sublimiter volando, et subii- 
liter divina contemplando. Uiinam autem nemo ho- 
die in prelatis inveniretur nius habens de ieone, 
parum de homine, iumoderaite in subditos ssevieus, 
cum au.teritate et potentia 7 4&9 inperans, nec hc- 
miuem sese erga liomines exhibeus aut cognoscens 1 
Utinam nemo qui nimium hominis, parum leonis 
exhibeat, qui sic scilicet compatiatur hominibus, ut 
nec criminibus indignetur ! Utinam nemo qui nimis 
de bove et de aquila minus habeat, nemo terreni: 
immoderatius incubaus, minus inhians coelestibus 
et divinis! Utinam nemo qui nimis sese aquilam 
prebeat, bovem minus quam debeat imitetur, sic 
qu&rendo celestia, ut nolit administrare terrena. 
Uude etiam beatus Gregorius in libro Pastorali ad- 
monet, ut sit rector singulis compassione proximus, 
pre cunctis in contemplatione suspensus : in qui- 
bus ei facies hominis et aquilete simul commendauur. 
Deinde, ut sit bene ageutibus per humilitatem 50- 
cius; contra delinquentium vitia per zelum justiuis 
erecius : et leoninam faciem exhibens οἱ humanam. 
Tertio quoque, ut sitinternorum curam in externo- 
rum occupatione non minuens, exteriorum pro- 
videntiam in interiorum sollicitudine non relin- 
quens (Part. 2, cap. 5): quod est dicere, faciem 
bovis et aquil&& congrua sibi proportione contem- 
perans. 

10, Et nunc viderit qui hec legerit de quatuor 
animalium faciebus, an eisdem omnibus competen- 
ter et temperanter utatur : vider.t eliam, in. quo po- 
tissimum regulam squitatis excedat, aut minus ha- 
bens aut amplius quam oportet. Si enim congre 
singula dispensarentur in eis qui videntur in Ecde- 
sia gerere principatum ; una etiam quatuor facie 
habens super terram rota juxta hec animalia (Ezech. 
1, 15.) non modo esset, sed appareret ; non hodi 
scinderetur Ecclesia, imo non viderelur scindi ta- 
nica Christi, nec scissa aliquando, nec scindenda. 
Licet enim singulis quibusdam ecclesiis singuli vi- 
deantur pr&esse pastores, et animalia s&ncia quo- 
dammodo trahere rotas plures; esse tamen debel 


1101 


SERMO DR CORDIS ET CORPORIS IMMUNDITIA. 


1109 


aspectus earum velut si sit rota in medio rote, ut Δ 78m, nec sua id faeit. preesumptione, sed divina au- 


omnes simul ecclesias unius Catholiee inveniatur 
ambitus continere. Sit er,o aspectus, velut si sit rota 
in medio rote, ad fugiendam dissimulationem : 
siut opera ad cavendam simulationem. Quidam enim 
dissimulant hodie quod sentiunt, et non habent 
aspeclum : quidam forte simulant quod sunt, sed 
op'ra non inveniuntur in cis. À fructibus eorum 
cognoscimus 608, qui humiliantur nequiter, cum 
interiora eorum plena sint dolo. Oportuerat sane 
prelatos quosque in h.c parte formam fieri gregis, 
ut quos enutrivit et exaltavit Ecclesia, in sua eam 
necessitale non sperneremt. Cum euntibus autem 
animalibus irent et rote, οἱ cum stantibus starent, 
et cum elevatis a terra pariter levarenir ; ila tau;en 
si spiritus vite esset in rotis. Alioquin quamlibet 
proficiant in virtute pastores, quamlibet perseverent , 
quamlibet qu&rant qu& sursum sunt, non qua& super 
terram; nunquam cos plebes eorum industria prge- 
valente, nisi spiritu trahente, sequentur. Nunc au- 
tem, quod miserandum est et dolendum, pluribus 
quidem in loeis cum retrocedeniibus animalibus re- 
vertuntur simul οἱ rote, et cum cadentibus cadunt, 
el cum incurvatis ad terram pariter incurvantur. 
11. Iguoscile nobis P. R. plures nohis indignati 
sunt, et scandalizati in n.bis, quod ab initio schi- 
smatis hujus nostra cum eis parvitas non dissimu- 


lavit, nou siluit, non quievit. Quod quidcm fecit. C 


Bon liumana presumptio, sed timor Dei, ne exigua 
hiec Cisterciensis Ordinis rota ad nihilum nobis pos- 
sci ultra prodesse, si non csset rota in medio rota. 
Esset autem, ut diximus, et aspectu simul et opcre 
Nihil enim ad :ternam animarum salutem, pro qua 
Deo vivimus, et custodire decrevimus vias duras, 
prodesset monastica conversatio, si coclesiastica 
nobis communio non adesset, Sed neque illud du- 
bium, quod nequeat membrum illud esse de cor- 
|» pore, quod noluerit esse sub capite. Ecclesia si de 
filiis pro patribus suis principes statuit super ter- 


ctoritate, sicut olim in Psalmo sanctus ei instituit 
Spiritus, ita dicens : Pro patribus tuis nati sunt tibi 
filii ; constitues eos principes super terram (Psal. 
XLIV, 17). Tu, inquam, constitues; non secularis 
potestas, sed ecclesiastica unitas: ut omnis qui ali- 
ter intrat in ovile ovium, non pastor, non saltem 
mercenarius, sed fur et latro sit. Diving ergo resi- 
Bit ordinationi, qui constituto ab Ecclesia principi 
non obedit ; quandoquidem ei constituit Dominus, 
ut pro patribus suis de filiis constituat princi- 
pes sibi. Denique qui Ecclesiam non audierit, pu- 
blicanus et hereticus judicatur : neque hoc tantum, 
sed fidem negavit, el est infideli deterior. 

12. Nam professio fidei, quam in Baptismate 
profitemur, hec est : credere nos iu Deum Patrem 
el in Filium, et in Spiritum sanctum, et continuo 
sanctam Ecclesiam catholicam. Sicut ergo fidem 
primam irritam facit, qui non credit in sanctissi- 
mam Trinitatem : sic et ille qui ecclesiasticam de- 
serit uritatem. Nam tradunt sancti irremissibilem 
esse blasphemiam Spiritus sancti, ab eadem Eccle- 
sia sancia, que? per Spiritum sanctum congregata 
est, separari. Magna enim Spiritus sancli et Eccle- 
site cou venientia est : et sicut de beata Virgine an- 
gelus ait: Quod in ea natum est, de Spiritu sancto 
est (Matth. 1, 20); et quod renasci videmus ex aqua 
et Spiritu — aqua ipsa Ecclesia est, sicut Joannes ait, 
Aquae populi sunt (Apoc xvi, 15). Quod si. verum 
est, imo quia verum est, sine causa aquis immergi- 
tur, qui Ecclesi popu.is non unitur. Conversi igi- 
tur ad Dominum Deum nostrum super hac tam de- 
vota nostra congregatione gratias ei multiplices re- 
feramus; sed οἱ preces supplices offeramus, ut Ca- 
tholicorum mores οἱ schismaticorum errores cor- 
rigere sua pietate dignetur per Jesum Christum 
Filium suum Dominum nostrum, cum quo vivit et 
regnal in unitale Spiritus sancti Deus, per omnia 


. secula seculorum. Àmen. 





DE FUGIENDA CORDIS ET CORPORIS IMMUNDITIA 
SERMO. 
250 In illud Luce xit, 35 : Sint lumbi vestri pracincti, et lucernae ardentes in manibus vestris. 


Constat fere ex centonibus Patrum, prasertim Guerrici abbatis Igniacensis. 


4. Amator castitatis οἱ integritatis Deus virgo, D In quo notandum, quod plerumque verba Dei ad nos 


Virginis Filius, de cordis et corporis immunditia 
evitanda, et munditia appetenda sermonem nobis 
proposuit, brevem quidem dictis, sed gravem myste- 
ris; planum sermone, sed plenum significatione. 


non tam sunt dictorum sonitus, quam cífecius ope- 
ratiunum : cun in his qu& quasi simpliciter prolat& 
sunt, non simplex, imo multiplex intellectus est in- 
quirendus ; et cum boc quod foris corporale perso- 


1103 . 


SERMO DE CORDIS BT CORPORIS IMMUNDITIA. 


1104 


nat, spiritualibus mysteriis redundat. Áit namque : A vit, jussitque non tantum lumbos carnis succingere, 


Sint lumbi vestri precincti. Si istum Domini ser- 
monem, quem de lumbis precingendis proposuit, 
secundum litteram velimus accipere, nihil in eo 
commodi spiritualis poterimus invenire. Parum 
enim proficeret ad eternam anime salutem, si quis 
vel corporaliter lumbos prs&cingat, vel ardentem 
lucernam manibus preferat. Unde alja id preecinctis 
]umbis et lucernis ardentibus querenda est | intelli- 
gentia spiritualis, que divino precepto sit condigna, 
qu& nostre saluii congrua reperiatur et commoda. 
Neque enim de corporalium lumborum ci. ctioue 
spiritualis magister, cujus verba spiritus et vita 
sunt, tantopere nos instruere curaret. Lumbi quos 
in nobis Dominus jubet precingi, sunt nostri ap- 
petitus illiciti, quos in nobis prwcingi desiderat, 
quia illicitos carnis motus in nobis sedari exoptat. 
Lumbos ergo precingimus, cum in nobis concupis- 
cenlias carnales restringimus. Tunc lumbos przcin- 
gimus, cum mala desideria et prava opera vitamus, 


dum libidini resisiit animus, dum luxurie denega- ᾿ 


tur effectus, dum calcatur luxuria, 46 dum sub- 
igitur immunditia, Tunc lumbos precingimus, cum 
carnalibus desideriis non acquiescimus, cum ejus 
voluptatibus reluctamur. 

2. Notandum autem, quod ea que Dominus pro- 
posuit per se ipsum, jamdudum dignatus est propo- 
nere per famulum. Moyses enim inter cs&Liera que 
pcpulo Dei mandata proposuit, de immunditia ca- 
venda precipit : Non maochaberis (Exod. xx, 14; 
Matth. v, 21). Quin etiam si vigilanti animo  per- 

"scrutemur, invenimus Dominum in utroque Testa- 
mento luxuriam verbis et figuris condemnasse. Et 
in Veteri quidem Testamento luxuriam verbis con- 
dempat, ut in hoc quod jam commemoravi: Non 
machaberis. Figuris autem, sicut in Daniele legi- 
mus, ipso testante qui ait : Et levavi oculos meos, 
et vidi; ek ecce vir unus vestitus lineis, etrenes ejus 
accinct auro obrizo (Dan. x, 5). Quid in renibus 
nisi delectatio carnis accipitur ! unde et Psalmista 
orat dicens : Ure renes meos (Psal xxv, 3). Si enim 
voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos 
uri minine petisset. Unde quia potestas diaboli in 
humano genere maxime per luxuriam prevaluit, de 
illo ad beatum Job voce dominica dicitur: Potesías 
ejus in lumbis ejus (Job. xx. 11). Per cingulum ergo 
renum restriclio carnalis fornicationis innuitur. In 
Novo autem Testamento Dominus luxuriam verbis 
condemnat cum dicit : Sint lumbi vestri precincti; 
id est sint in vobis carnalis luxurig effectus cohibiti. 
Sed quoniam malum luxurig, aut cogitatione per- 
petratur aut opere; callidus adversarius dum ab 
affectu operis expellitur, secreta cogitationis pollue- 
;e molitur. Sicut per Moysen luxuria corporis; iia 
per Redemptorem interdicitur luxuria cordis. Per 
Moysen luxuria perpetrata, per auctorem munditice 
luxuria damnatur cogitata. Redemptor noster ve- 
niens legis precepta transcendit, et ab electis suis 
non solum carnis luxuriam, sed etiam cordis abole- 


id est luxuriam ab effeciu refrenare ; sed etiam lum- 
bos mentis precepit succingere, id est hanc etiam 
a cogitatione restringere. Hinc est quod Joannes 
evangelista, cum propter insuperabilem evangeli- 
zandi constantiam in Pathmos insulam exsul rele- 
gatus essct, inter csetera. que vidit, Redemptorem 
nostrum ad mammillas przcinctum annuptiat di- 
cens : Et conversus vidi septem candelabra aurea; et 
in medio septem candelabrorum aureorum similem 
Filio hominis, vestitum podere, et precinctum ad 
mammnillas zona aurea (Apoc.1,12,13).Podes grece, 
lane pedes dicuntur : unde poderis vestis taleris 
dicitur; id est pertingens usque ad talos, eo quod 
medios pedes contingat. Quid ergo per zonam pe- 
ctoris, nisi cohibitio luxuriz cordis designatur ? Quia 
igitur in priori Testamento adulterium solummodo 
corporale per legem cohiberi videtur, idcirco propheta 
in renibus cinctus ostenditur. Et quia Testamenti se- 
quenti munditia cordis etiam luxuriam frenat, pro- 
pterea Redemptor noster in pectore cinctus apparuit. 
3. Cum autem haec et alia multa in utroque Testa- 
mento de immunditia vitanda existant precepta, 
homines tamenin hoc tempore gralie ita carnis vo- 
luptati et propriz libidini inserviunt, ac si nulla un- 
quam Christi, vel sanctorum ejus de his preecepta 
audissent; ignorantes quod nulla ante Dei oculus 
justitie pietatisque sunt opera, que& luxuris conta- 
gio monstrantur immunda. Si ergo per cordis mun- 
ditiam libidinis flamma non «exstinguitur, incassum 
quilibet virtutes oriuntur. Quare immensitate hujus 
criminis obruuntur, nec etiam verentur ne Íorte ille 
pestifer ignis, qui in carne eorum et membris male 
accenditur, in ira et furore Domini sit accensus ; 
quemadmodum per prophetam comminatur dicens : 
lgnis succensus est in furoremeo; et ardebit usque 
ad inferni novissima, devorabitque terram cum ger- 
mine suo (Deut. xxxii, 29). Ignis itaque Domini in 
furore accenditur, quando in membris impiorum 
ut ab eis, quia cum gratia Dei exstinguere non 00- 
nantur, exstingui nullatenus prevaleant. Terre 
aulem nomine hoc terrenum corpus, sive hzc te- 
rena caro accipitur, cui in primo peccante dicitur : 
Terra es, et in. terram ibis (Gen. 1, 19). Germins 
terre sunt bona opera, que per hoc terrenum cot- 
pus administrantur, sed per 933P libidinis ignem 
penitus concremantur. Et hoc modo ignis iste ger 
mina terre devorat cum terra, eu terram cum ger- 
mine suo: quia plerumque ignem luxurie termini 
Dominus igne gehennz, quia devorabit impium, qu 
non succenditur, sed neque exstinguitur ; quonia? 
vermis eorum non morietur, ei ignis eorum noi 
exstinguetur (Isai. Lxvi, 2&; Marc. 1x, 45). Dabi 
enim Dominus ignem et vermes in carnes eorum,u 
urantur οἱ sentiant usque in sempiternum (JudilÀ, 
xvi, 21). Qui autem nunc in corpore suo templum 
Dei violant, et per libidinis immunditiam a soliditate 
corporis Christi, que est fidelium Ecclesia, se ipsos 


1105 


SERMO DE CORDIS ET GORPORIS IMMUNDITIA. 


1106 


eliminant, nunc quidem per carnis dulcedinem ar- A nis, et affectu luxurie corporalis, atque in. ambitu 


dent delectabiliter ; sed post modicum ardere habent 
miserabiliter : sicut ipse Dominus in Evangelio mi- 
natur dicens : Si quis in menon manserit, mittetur 
foras sicut palmes, et arescel :etcolligent eum, et in 
ignem mittent, et ardet (Joan. xv, 6). Ardet quidem 
nunc per Dei prescientiam, post modicum arsurus 
per retributionis justitiam. Sed neque ibi arderet per 
experientiam, nisi prius hic arderet per luxuriam aut 
per cordis malitiam, 

&. Quod autem inimici Domini etiam in hac vita 
ardeant, testatur Isaias propheta cum dicit : Ef 
nunc ignis adversarios consumit (Isai. xxvi, 11). 
Malos enim non solum post hanc vitam per vin- 
dictam ignis gehenns cruciat, sed etiam nunc li- 
bidinis flamma concremat; etqui post puniendi 
sunt retributionis supplicio, nunc se ipso afficiunt 
luxuri& tormento. Án non tormentum eis videtur 
libidini enerviter deservire ? Quod enim tormentum 
corporis sit et contumelia, testatur Apostolus di- 
cens : Tradidit illos Dominus in immunditiam, ut 
contumeliis afficiantcorporasuainsemetipsis (Rom. 
1, 24) ; etalibi : Quodcunque peccatum fecerit homo, 
extra corpus est : quà autem fornicatur, in corpus 
suum peccat (I Cor. v1, 8). Quia quod peccatores 
voluptatem sstimant, hoc isti poenam putant. Ut 
enim caro mollibus, sic anima duris nutritur. Car- 
nem blanda refovent, animam aspera exercent. Caro 
delectationibus pascitur : anima amaritudinis refove- 
tur. Et sicut carnem dura sauciant, sic mollia spiritum 
necant: sicut carnem laboriosa interimunt, ita spiri- 
tum delectabilia exstinguunt : et inde in perpetuum 
spiritus interit, unde ad tempus caro suaviter quiescit. 

5. Quia enim de luxuria et fornicatione loqui cce- 
pimus, sciendum quod fornicatio quadriformis in- 
telligitur; imo in quatuor species subdividitur ia 
singulis autem suis speciebus cavenda prorsus do- 
cetur : quanquam una harum minoris beatus intel- 
ligitur. Prima itaque hujus quadripartite fornica- 
tionis species est, qua quisque mente tantum ob- 
sccenis carnis voluptatibus misceri concupiscit. De 
hac in Evangelio Dominus dicit : Qui viderit mulie- 
rem ad concupiscendam eam, jam machatus est eam 
in corde suo (Matth v, 28). Altera autem, qua ipsius 
voluptatis opus concupitum copula carnali admi- 
stus ad effectum perducit, de qua Apostolum monet 
dicens : Fugite fornicationem, fratres. Quodcunque 
enim peccatum fecerit homo, extra corpus est : qui 
autem fornicatur, in corpus suum peccat (I Cor. V1, 
18). Tertia vero, qua terrenis desideriis sestuans, 
plus creaturam quam Creatorem creaturarum dili- 
git. De hac. predictus Gentium Apostolus testatur 
dicens : Etavaritiaquaestidolorum servitus (Ephes. 
v, b). Quarta vero, qua simulacra pro Deo vene- 
rans, demonibus servitutem impendit. De ista au- 
tem per prophetam contra plebem Judaicam Domi- 
nus conqueritur dicens : Quia machata estcum ligno 
et lapide (Jerem. m, 9). Et quidem in tribus suis 
speciebus, id est, in appetitu obsccene commistio- 


terrenz felicitatis, nunc temporis fornicatio ma- 
xime viget. Sed nec quarta ad plenum exstincta est, 
qua constat in simulacrorum culturis. Videmus enim 
quod a plerisque de specie transitur ad genus, cum 
quidam male suggestioni immoderate inhiant : ut 
per hanc usque ad turpem actionem perveniant. 
Neque enim ad mali operationem — perveuissent, 
nisi in eis prius mala cogitatio prtecessisset. Per 
cogitationem enim pervenitur ad actionem. Cum 
vero in actione positus non habeat quse in hoc 
opere sibi ministrantibus exhibeat necesse est ut 
usque ad avaritiam perveniat. Cum vero neque per 
avaritiam que desideraverat suppetant ut libidini 
sufficienter impendat, non curat a quo 31528 ho- 
minum, vel etiam a quo diemonum sibi tribuantur, 
que in voluptate carnis male consumantur. 

6. Postquam autem omnes hos fornicationis gra- 
dus ascenderit, et per hoc in profundum peccatorum 
descenderit, vel potius deciderit, clauso cordis cculo 
vacat miser et. intendit carnis voluptati, sicut. equus 
et mulus quibus non est intellectus : et assimilatur 
his, quorum carnes, secundum prophetam, sunt «ut 
carnes asinorum (Ezech. xxm, 20). Asinorum siqui- 
dem petulantia talis esse probatur, ut in alio ge- 
nere animalium sspe misceantur. Carnes autem 
fornicantium idcirco asinorum carnibus comparan- 
tur, quod non solum naturalibus, verum etiam his 
qui contra naturam sunt, complexibus quandoque 
miscentur ; quemadmodum Apostolus inhonesta ho- 
minum vitia honeste reprehendit, ut ab inhonestate 
ad honestatis formam multos honeste revocaret 
(Rom. 1). Hi etiam induuntur purpura et bysso, si 
possunt: si non possunt, quanto delicatius possunt : 
et epulantur quotidie, quanto spendidius possunt. 
Sed cum Joannem Baptistam Dominus de victus 
parcitate, et vestitus asperitate laudasset, ait : Ecce 
qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt 
(Math. x1, 8) : nimirum volens intelligi, quia qui 
sectantur delicias carnis, regno hujus seculi mili- 
tant, non regno Dei. Sed heu ! quam terribilis sen- 
tentia ccelitus audita est contra mollitiem illius ma- 
gne meretricis, que omnium delicatorum in se 


D continet. personam ? Quantum, inquit vox illa ece- 


lestis, in deliciis fuit et glorificavit se, tantum date 
ei tormentum et luctum (Apoc. xvrt, 7). 

7. Utinam tamen his deliciis, tantum mollitie ve- 
stium et suavitate epularum contenta esset teneri- 
tudo delicatiorum Babylonis, necalias spinas vitiorum 
germinaret in eis ramus voluptatis ; ut hoc esset omne 
peccatum eorum deliciari, et non luxuriari! Namet de 
magna meretrice Babylone, de cujus medio delicati 
isti ad seducendos electos Dei exisse videntur, forte 
audeam dicere : quantum vult deliciata sit, quantum 
purpurata sit, tantum meretrix non sit, nec secun- 
dum prophetam, divaricet pedes suos omnitranseunti 
(Exech. xvi. 25). Ipsi viderint si ita exstinctus est 
in eis ille ingepitus et pestifer ignis, ut tot fomentis 
circumpositis nequeat reaccendi; presertim ventis 


1107 


ex adverso spirantibus id esl verbiset risibus 18. 
scivis tentantibus. Soleo tamen audire quod vivit 
semper in moriente, viget in sene, et scio quod su- 
scitatur et exsurgit etiam sine fomite, et furit nul!o 
imritante. Sed et hi delicati cum in commessationi- 
bus et ebrietatibus, aut in cubilibus et impudicitiis 
steculi deliciantur, si quid forle adversi eis contin- 
gat, signum sibi erucis frontibus imprimunt ; ac si 
in Crucifixi preceptis omnis eorum actio constare 
videatur. Sed intueamur quanta perversitas sit et 
&busio, ut inimici crucis Christitueri se velint signo 
erucis Christi, dum secuti suut luxuriantcs contra 
pietatem crucis Christi, cum in periculo sunt, vo- 
lentes esse defensi virtute crucis Christi, Plane ini- 
mici erucis Christi sunt. amici ventris sui, quorum 
deus venter est ; quorum idolum nummus est ; quo- 
rum dulcedo vermis est ; quorum gloria vanitas est ; 
quorum omne studium pro humano favore est. Sed 
utquid tantopere in laude et humano favore glo- 
riantur ? Quid est enim favor humanus, nisi ventus 
urens, aura corrumpens, aer pestilens, latrunculus 
spolians, homicida insidians, coluber in via, ce- 
rastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat 
ascensor ejus retro ? Vir quippe vanus in superbiam 
erigitur, et vanitate sensus sui velut equo precipiti 
fertur in ruinam. Hujus nimirum serpens vulnerat 
et subvertit vestigia; dummodo blandiens carni, 
animam postmodum secum transducit ad tartara. 

8. Si quando vero quilibet religiosus nos corripit 
aut arguit utcorrigat, dicens : Quare vos ipsos sedu- 
citis et negligitis, et in vobis opera Domini non res- 
picitis. Declinate a malo et facite bonum (Psal. xxxvi, 
27). Quiescite agere perverse (lsa. 1. 16). Appre- 
hendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, 
el percatis a via justa (Psal. 11, 12), et his similia ; 
respondent : Nunquid soli monachi, aut soli clau- 
strales obtinebunt regnum coelorum ἢ nonne et. sze- 
culares ? Imo et seculares. Quid est enim quod pre- 
cepit Dominus discipulis 904 suis in Evangelio, 
dicens : Jte, docete omnes gentes, baptizantes eos in 
nomine Patris,et Filii,et Spiritus sancti ? Qui credi- 
deritet baptizatus fuerit ,salvuserit ? (Matth. xxvii, 
19; Marc. xvi, 15, 16.) Baptizati sumus, credimus: 


SBRMO DE CORDIS EY CORPORIS IMMUNDITIA. 


C 


1108 


levius damnat csecitatem infidelium, qua  me- 
liorem judicat credulitatem demonum Daemones 
enim credunt et contremiscunt: homines credunt, 
nec contremiscunt. Damones quem credunt veren- 
tur : bomines dum quem credunt, non timent nec 
verentur, pro co:temptu gravius judicabuntur. Non 
ergo fallamur, fratres, generali nomine fidei, quasi 
quicunque fides ad justitiam debeat reputari : sed 
meminerimus, Dcctor Gentium in fide et veritate 
qualem deflnierit fidem, qua Deo est placendum. 
Fides, inquit, est. sperandarum substantia rerum 
(Hebr. xi, 1). Hiec est fides que per dilectionem 
operatur, ut suadente conscientia meritorum, de fide 
spes nascatur, fidesque supponatur velut subjectum 
fundamentum, cui supersdificentur bona seterna, 
qua& sunt speranda. Sine fide ista impossibile est pla 
cere Deo ; cum fide ista impossibile est ei displicere. 
9. Nos autem, fratres, si tanquam siue fide fue- 
rimus, Deum post tergum nostrum ponimus, ut 
dissimulantes timorem ejus, io vanitates potius re- 
spiciamus ; quo merito nos respiciendos potamus? 
Imo respiciemur. Sed quo vultu? Vultus autem 
Domini super facientes mala (Psal. xxxtr, 4'7). Sed 
quam iratus, quam terribilis, quam importabilis, 
tunc demum scietur quando fugient qui oderunt 
eum a facie ejus! Et ἃ facie tua, Domine, quo fu- 
gent, nisi in tenebras exteriores, in illud chaos 
magnum et profundum, quod vitse mortisque regio- 
nem discernit ; in abyssum caliginis et sulphuris 
ardentis et ignis devorantis ἢ Et quis nostrum po-: 
terit habitare cum igne devorante ? aut quis sustine- 
bit habitare cum ardoribus sempiternis? Tunc dí- 
cent montibus, Cadite super πος; et collibus, Operite: 
nos (Luc. xxii. 30) : levius eestimantes 3bsorberi a 
voragine inferi, quam suslnere faciem Dei irati. 
Fateor Sanctitati vestre quia confundor in me ipso 
et erubesco, atque etiam perhorresco tam dura, se 
veracia quibuslibet enuntiare. Sed vivit Dominus, 
non audeo palpare, non ausus sum pulvillos con- 
suere, et omni cubito manus substernere, sciens 
Dominum pcr prophetam populo dicentem : Popule 
meus, qui te beatificant, ipsi te decipiunt (Isa. vt, 
42). Stat ad judicandum Dominus : quorum enim 


salvabimur ergo per fidem istam secundum verba [) vitia redarguo, bona si audissem, utique laudassem. 


Salvatoris. Nec attendunt quod sicut corpus sine 
Spiritu mortuum est, ita fides sine operibus mortua 
est; nimis innitentes nomini fidei, οἱ opera ab- 
negantes. Ecce enim hodie si de mysterio fidei in- 
terrogas, omnes fere invenies christianissimos : si 
conscientias discutias, paucos invenies vere chri- 
stianos. Totus mundus confitetur verbis se nosse 
Deum, factis autem negat : adeo ut qui spem pieta- 
tis videntur habere; virtutem ejus sepius invenian- 
tur abnegare., Scio quidem, quia confessione Domini 
plena est terra (Jerem. vir) ; sed tamen audio 
Prophetam plangentem, quia periit fides de terra 
Putas enim Filius cum venerit, inveniet fidem super 
terram? (Luc xvin, 8.) Nunquid fidem  reputabit 
fidem istam negligentium et contemnentium, qua 


10. Quomodo cnim laudare potero cos qui solo 
nomine christiani dicuntur, in vanum assumentes 
sibi sanctum nomen Christi, cum tota ac libera pro- 
fessione sectentur ea quz huic inimica sunt nomini; 
qui omni specie conversationis et modo vitse se pro- 
testantur inimicos Christi? Heccine enim sunt, 
qui in eis laudemus, videlicet habitus et incessus 
meretricius, sermo scurrilis, oculus impudicus, 
venter qui pro Deo colitur, et omnis illa vitz con- 
tumelia, qu& publice in Dei faciem irrogatur ? Quse 
enim in occulto fiunt ab ipsis, turpe est et dicere. 
Fodiat parietem eorum, qui ad eos prophetare mi:- 
$us est, et non ego, ut adhuc abominationes majo- 
res videat, quas non erubescunt coram illa tremen- 
da majestate perpelrare. Qui cnim bona eorum ef- 


1109 


SERMO DE MISERIA HUMANA. 


1110 


ferre potero, quorumomnia exteriora opera manife- À libeat, et. libeat quod contristet. Nonnunquam vero 


sium odium Dei denuntiant, quorum vita non ten- 
tatio, non militia est adversus peccatum, sed ultro- 
nea servitus peccati; qui tam mente, quam carne 
videntur servire legi peccati; qui cum prudentia car- 
nis, quz legi Dei non est subjecta, nec 2005 enim 
potest, et amicitia bujus mundi, que ambe inimicse 
sunt Deo, fedus miserum pepigisse videntur, plane 
foedus eum morte et peccatum cum inferno? O pa- 
ctum, pactum miserabile, nec tamen inexorabile! 
Scimus enim quia scriptum est : Delebitur fadus 
vestrum cum morte, et pactum vestrum cum inferno 
non stabit (Isa .xxvim, 18) : quoniam la£era aquilonis 
civitas Regis magni (Psal. xuvri, 3). Semper quip- 
pe de numero impiorum auctus est numerus ele- 
etorum. ! 

11. Sed quid mihi, qui videor monachus, de his 
qus foris*sun!, judicare? Ad me ipsum anima mea 
turbata est. Ipsi viderint sibi : nihil mihi de aliorum 
conscientiis judicare, cum sciam multos in omni 
copia et gloria mundi temperanter et pudice vixisse; 
et e diverso nonnullos in habitu asperiore et victu 
pareiore nequiter egisse. Vobis ipsis, fratres, inten- 
dite. Nolite judicare seeculares, nolite. condemnare ; 
lumbos meutlis et carnis restringite, ne malum quod 
eis imminet per operationem, vos incidatis per co- 
gitationem : perverse enim cogitationes separant a 
Deo (Sap. 1, 3). Alia quidem est carnis luxuria, qua 
eastitatem corrumpimus; alia cordis luxuria, qua 
castitate gloriamur. Et tanto ante Dei oculos luxu- 
riosi existimus, quanto ante oculos hominum casti 
apparemus, si non fuerimus. Vobis quidem, qui ab 
actione corporali quodammodo elongati estis, facile 
est opera perversa vitare : sed minus difficile est ab 
illicita cogitatione cor tergere. Sed tamen aliud est 
si cogitamus, ut adipiscamur ; atque aliud, cum per 
cogitationem ab occulto adversario tantamur. Ple- 
rumque enim tentatur cor, et ex carnis nequitia 
delectatur, et tamen eidem nequilie ex ratione re- 
nititur ; ut in secreto cogitationis et contristet quod 


mens ita barathro tentationis. absorbetur, ut nulla- 
tenus renitatur : sed ex deliberatione sequitur hoc, 
unde ex delectatione pulsatur ; et 8i facultas exterioc 
suppetat, mox effectibus exteriora vota consummat. 
Quod si animadversionem districti Judicis respicis, 
non est jam cogitationis culpa, sed operis: quia 
etsi rerum tarditas foras peccatum distulit, intus heec 
consentientis opere voluntas implevit. 

19. Sed misericordie Domini mult: Sepe enim 
misericors eo citius peccata cordis abluit, quo hee 
exire ad opera non permittit : et cogitata nequitia 
quantocius aolvitur, quia effectu operis districtius 
non ligatur ; quatenus in quo usque ad opus non per- 
venit culpa, usque ad cruciatum, non perveniat pce- 
nitentia : sed cogitata afflictio mentem  detergat, 
quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas in- 
quinavit. Cum autem quis usque ad perversa opera 
pervenerit per dulcedinem cogitationis, dignum est 
ut sequatur poenitentialis afflictio contra dulcedinem 
carnalitatis, Sín£ ergo lumbi vestri pracincti, et lu- 
cernaardentes in manibus vestris : etvossimiles ho- 
minibus exspectantibus dominum suum, quando re- 
vertatur a nuptiis. Vigilate ergo, quia nescitis qua 
hora Dominus vester venturus sit,sero an media no- 
cte, an galli cantu, an mane ; ut cum venerit et pul- 
saverit, confestim aperialis ei; no forte cum pulsa- 
veritis et clamaverius dicentes, Domine, Domine, 
aperi nobis, dure quas! dormientibus et negligenti- 
bus respondeat : Amen dico vobis, nescio vos (Luc. 
xit, 35, 36, 39, 0; (Matth. xxv, 11-13; xxiv, 492, 
&&; sed regni januam nobis aperiat, et secum ad 
nuptias introducat. Satagite igitur interesse nuptiis 
sponsi el sponsz, ut videatis sponsum gaudere su» 
per sponsam, ubi sponsum  millena millia dulci 
la1:dant melodia: et videatis Regem iu decore suo, 
et possitis perenniter vivere el regnare cum Spon- 
So, qui vivit οἱ regnat eum Deo Patre in uni- 
tate Spiritus sancti, per omnia srecula seculorum. 
AÀmen. 





SERMO DE MISERIA HUMANA, 





266 1. O homo qui exanima rationali et huma- p) quanto magis extra lucraris, tanto magis intus per- 


na carne subsists, conditionis misere repletus 
multis miseriis! miser et miserabilis homo, pauper, 
cecus, nudus, plurimis necessitatibus suhditus, ad 
cor tuum revertere. Quid foris vagari-? quid forls 
quieris? quid his carnalibus studes? quid in sreeula- 
ribus te implicas? quid vaniiatibus te involvis, in 
inferioribus delectaris? quid ab omnibus inferiori- 
bus et superioribus elongaris, et per ea qus foris 
sunt, diffunderis? Quanto magis ad mundum acce- 
dis, tanto longius a Deo recedis : quanto magis fo- 
ris es sapiens, tanto magis intus stultus efficeris : 


dis: quanto magis in his que foris sunt vagaris ; 
magis intus evacuaris; quanto magis in temporali- 
bus es sollicitus, tanto magis es mendicus in spiri- 
tualibus. Quid est, homo, quod omnia ordinas, et te 
ipsum non vis ordinare ? quid in omnibus es pru- 
dens, et circa temetipsum es insipiens? quid est 
quod ad omnia que foris sunt sollicitus ea bona fa- 
cere, ei temetipsum sinis esse malum semper et inu- 
tilem ? Dormit iu te spiritus Dei, et vigilat in te spi- 
ritus mundi. Vacat in te ratio, viget in te sensus 

exstinguitur in te Spiritus Dei, dominatur in te 


1111 


SERMO DE MISERIA HUNANA. 


1112 


amor mundi: fervet in corde tuo amor terrenorum A non curas, licet semper indigeas, plenus nequitiis 


et moritur in le amor e&ternorum bonorum: mun- 
dum diligis, et Deum relinquis: omnium recorda- 
ris, et te ipsum oblivisceris: quas super terram sunt 
desideras et diligis, coelestia vero non curas : ap- 
propinquas ad interitum, et elongaris a salute : cur- 
ris ad diabolum, et elongaris a Deo. Redi, redi, pre- 
varicator homo, ad cor, quia loquitur Deus pacem 
eis qui convertuntur ad cor. Omnia mundi hujus ti- 
bi dedit Deus: et tu propter omnia relinquis eum. 
Omnia propter te fecit Deus: et tu propter omnia 
dimittis te ipsum. Propter omnia que occurrunt ti- 
bi, dimittis Deum ; et idcirco omnia dimittunt te- 
Propter creaturas relinquis Creatorem ; et ideo con- 
tra te insurgent omnes creature. Quia offendendo 
Creatorem, offendisti omnem creaturam ; ideo crea- 
iure qus facte sunt in ministerium et utilitatem 
tuam, convertentur in vindictam et poenam (uam. 
Et ve tibi erit sine fine, quia noluisti habere bonum 
sine fine. 


2. Recognosce itaque, homo miser, recognosce - 


temetipsum, BRecogita quia nihil fueris : attende 
quod vilis et malus es ; considera quid futurus es. 
Plange, homo miser, plange incessanter peccata 
tua. Dele lacrymis malitias et miserias tuas, quia 
voluntate propria peccasti. Displiceat tibi super 
omnia, displiceat ibi toto corde et continuo, displi- 
ceat tibi quod Dominum immense majestatis, ha- 
bentem potestatem omnis carnis, et mittere corpus 


et animam in gehennam, ausus fuisti offendere. C 


Amarescat tibi amarissime cor tuum, quod Deum 
summum patrem-*incomprehensibilis bonitatis, qui 
benignus et misericors est super ingratos et malos, 
voluntarie, libenter, ac delectabiliter  offendisti. 
Totus displiceas tibi, ut totus possis placere ei qui 
est summus, verus et solus Deus : cui nemo placet, 
nisi qui sibimetipsi displicet ; et nemo ei displicet, 
nisi qui sibimetipsi placet, Dissipat namque Deus 
ossa eorum qui hominibus placent (Psal. ru, 6). Et 
quod altum et pulchrum est apud homines, abomi- 
nabile est apud Deum. Mirum est de te, homo mi- 
ser, quod ad mala sis totus avidus, totus promptus, 
totus facilis, totus sapiens, et totus sollicitus: ad 
bona autem es totus durus, totus piger, totus tepi- 
dus, totus stultus, totus incredulus et rebellis. Unde 
tibi hoc, nisi a carne quam diligis et sequeris ? Quia 
vero carnem diligis, carnem sequeris : et quia car- 
nem sequeris, opera carnis facis, et cum ea puni- 
eris. Carnis tus fructus est libido, concupiscentia, 
invidia, infirmitas, id est fragilitas et dolor, vermis, 
putredo fetens, et fetidus fetor. 

3. Tu ipse es tenebris ignorantige sic excscatus, 
ut nescias quid sis ? Non attendis quo vadis, non 
animadvertis factum tuum, neque insidias inimici 
et tentationes ejus fraudulentas intelligis. Totus ne- 
gligens es, nec cogitas quo tendere debes : viam ne- 
scis, et non inquiris. Grandis namque tibi restat 
via. Sollicite tibi qusris cibum, vestitum et re- 
quiem, et omnes carnis necessitates, quando indi- 
ges : de vita vero et salute anims (ue supertepens 


et malitia, Miser homo, αἱ miserum pascas corpus 
et vestias, et carnis voluptatibus quee post paucos 
dies ἃ vermibus devorabitur, salisfacias, sollicitus 
laboras, discurris, vigilas, et somnum non capis 
oculis, ut repleas 9 ὦ ὃ ventrem : et pro anima tua, 
que Deo preesentanda est in coelis, cur non sollicitus 
fatigaris, ut ipsam pascas bonis operibus, et induas 
virtutibus, ne appareat nuditas ejus ? Homo tristis, 
quaris semper implere ventrem ; cur non pascis 
animam esurientem ? De vase stercorum semper 
curas, et de Dei imagine cur non curas ? Pascis 
sterilem, et qus non parit : animam autem esuricn- 
tem non salias bonis, Vs tibi erit, quia anima tva 
propter famem in te deflciet. Vee tibi est, et υξβ tibi 
erit, quia reddis que sunt Criesaris Cesari, et non 
reddis qui sunt Dei Deo : et ideo maledictus esa 
Deo, et confunderis ab eo. . 

&. Vide, miser homo, quia totum est vanita:, 


. totum stultitia, totum dementia, quidquid fscis in 


hoc mundo, preter id solum quod in Deum, et pro- 
pter Deum, et ad honorem Dei facis. Quidquid sine 
Deo facis, totum est malitia et vanitas; quia nihil est 
bonum sinesummo bono. El magna miseria hominis 
est cum illo non esse, sine quo non potest esse. U: de, 
homo miser, qui ad similitudinem et ad imaginem Dei 
creatus es, et propter nimiam charitatem Domini 
nostri Jesu Christi a morte eterna turpissima redem- 
ptus es, et liberatus es, ad videndum claritatem 
summi Dei sola insstimabili misericordia sua voca- 
tus es; et plurimis beneficiis, ex quo esse coepisti, 
ab altissimo Patre totius bonitatis ad vitam seternam 
habendam per unicum Filium suum invitatus es : 
müser homo, recognosce hunc honorem, intellige 
dignitatem tuam, qui a tanta majestate honoratus 
es. JEternus enim Deus et immensus creavit te, 
formavit te, redemit te, et invitavit te. Maximus 
honor et amplus amor. Cognosce, o homo, honorem 
tuum, et curre gratias agens ad invitatorem tuum ; 
ne forte, si ingratus ire nolueris, aut villa, aut bo- 
ves, aut uxor te impedierint, iratus Dominus jubeat 
te succidi, et tibi ostium vitee in perpetuum claudat. 
Cognosce ergo, o homo, honorem tuum, et honors 


D Creatorem tuum. 


5. Sed, hcu! hodie potest recte dici : Homo cum 
ín honore esset, non intellexit : comparatus est ju- 
mentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. 
xLviit, 13). Dignum certe et justum est ut qui socius 
noluit esse Angelorum, fiat similis jumentorum : εἰ 
qui destruxit in se imaginem et similitudinem Dei 
dignum est ut imago et similitudo jumentorum 
adhereat ei. Cognosce te ergo, o. homo miser, co- 
gnosce te meliorem avibus, meliorem cunctis ani- 
mantibus. Noli esse similis jumentis insipientibus, 
que solam vitam presentem cogitant; quse tantum 
carnalia et temporalia diligunt, quia nec alia sciunt. 
Homo, non te subjicias carni, non sis amator mur- 
di ; non te sustineas esse filium diaboli, propter ho- 
norem potentissimi et sapientissimi et incompre- 
hensibilis Patris tui altissimi Dei seterni : propter 


1113 


SERMO DE VI! DONIS S. SPIRITUS. 


1114 


nomen Dei admirabile non te constituas adversa- A est:si pacem vis, pax seterna ipse est. Quidquid 


rium et homicidam tui : propter amorem benignis- 
simi Dei non te facias inimicum omnipotentis Dei : 
propter unigenitum et dilectum Filium ejus Jesum 
Christum non te facias socium daemoniorum, et 
combustionis igois eterni : qui redemptus es pre- 
tiosissimo sanguine Ágni immaeulati, non tantum 
pretium vilipendere, quod pro te Dei Filius dignatus 
est exsolvere, ne sempiternis involvaris incendiis. 
Tunc enim poenam maximam habebis sine remedio, 
tune dolorem inopinabilem patieris sine fine, et 
tormento plenus eris. Nunquam tamen alleviaberis ; 
quia qui non flevit, quando erat tempus flendi, 
seterno luctu lugebit, sed sine fructu. 

6. Redi ergo ad te, homo; redi ad spiritualia, 
redi ad sterna et coelestia gaudia; redi, miser, 
redi ad Filium : nec tardes converti ad eum, qui te 
sua potestate et sua fecit sapientia, redemit sua ine- 
narrabili bonitate, ad se vocavit et exspectat adhuc 
quotidie ut te coronet. Quid qusris extra illum ? 
quid desideras preter illum ? quid tibi placet sine 
ipso ? Ipse fecit omnia, ipse habet omnia, ipse est 
omnia. Quodeuuque bonum cupis, quodcunque 
pulchrum quaeris, quodcunque dulce et delectabile 
requiris, totum in ipso invenies, et in ipso perfrue- 
ris. Si gaudere vis, ipse gaudium est : si te pugnare 
delectat, ipse palma est : si coronari vis, ipse corona 
est : si vincere cupis, ipse victoriaest : si potentiam 
desideras, ipse potentia est: si fortitudinem qui- 
ris, ipse fortitudo est : si justitiam vis habere, ipse 
justitia est : si amas sapientiam, ipse fons sapientize 
est : si charitatem vis, Deus charitas est : si divitias 
appelis, ipse dives est : si pulchritudinem vis habe- 
re, summa pulchritudo ipse est: si plenitudinem 
queeris omnis boni, ipse plenitudo est: si gloriam et 
honorem cupis, vera gloria et summus honor Deus 


boni qus&ris, summum bonum, et omne bonum ipse 
est, Imo semper est totus desiderabilis, totns dul- 
cis, totus amabilis, totus suavis et totus delectabi- 
lis; Ipse semper ubique totus est, Ubicunque fueris 
sine ipso, male eris, et male tibi erit : et ubi- 
cunque fueris cum ipso, bene eris, bene tibi 
erit. 

7. Subjice itaque te totum ei, qui te totum fe- 
cil, ἃ quo omnia habes; cujus gratia omni mo- 
mento uteris. Servi semper ei qui non patitur 
omnia nocere tibi, quae semper nocerent tibi li- 
benter, sive infirmitates, sive homines, sive be- 
sti&, vel demones, vel quiscunque alia. Servi 
semper ei, qui non sinit te cadere in omnia peccata, 
quia non permittit ut inferas tibi omnia mala ac 
damna, quas libenter faceres. Totus semper ama 
Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, solum, 
verum, et summum bonum ; qui semper solus vere 
et summe te diligit. Placeat igitur tua voluntas ei, 
et voluntas ejus semper placeat tibi. Semper con- 
corda te cum eo; semper sequere ejus voluntatem 
in omnibus, qui semper bonum tuum vult, qui nihil 
aliud curat nisi salutem tuam, cujus voluntas ad 
miserandum tibi'est benevola, et delectatur benefa- 
cere tibi. Nunquid putas te ipsum magnum amicum 
dbi? Magis amicus est Deus übi, quam tu ipse 
tibi ; quoniam magis ipse diligit te, quam tu temet- 
ipsum. Nunquid credis alterius auxilium fortius, aut 
alterius consilium utilius? Erras si id eredis. Stul- 
tissimus et dementissimus es, quia tua desideria vel 
aliorum sequeris, et illius consilium dimittis, qui 
semper est amicus dulcis, sapiens et pius consilia- 
rius et Salvator, et super omnia adjutor fortis et 
potens, pater futuri seculi, et princeps pacis. 
Amen. 





388 DE SEPTEM DONIS SPIRITUS SANCTI 


SERMO ' 





1. Prima gratia est timor Domini. Qui hanc habet ἢ vertetur domus tua (Eccli. xxvu, 4). Omne namque 


gratiam, omnem odit iniquitatem, juxta illud Psal- 
mistee : Iniquitatem odio habui,et abominatus sum; 
Οἱ alio loco : Omnem viam iniquitatis odio habui 
(Psal. cxvim, 128, 163). Scriptum namque est : 
Timor Domini odit malum (Prov. vut, 13; et item: 
Time Deum, et recede a malo. Et de Job dicitur : 
Vir timens Deum, et recedens a malo (Jobi, 4). Sine 
hac gratia, prima gratiarum, qua totius religionis 
exordium est, nullum bonum pu!lulare vel manare 
potest. Sicut enim securitas vel desidia causa est et 
mater omnium delictorum, sic timor Domini radix 
et custos omnium bonorum : unde scriptum est : δὲ 
non in timore Domini tenueris te instanter, cito sub- 


virtutum aedificium illico vergit in precipitum, si 
hujus grati& amiserit presidium. Unde Salomon 
ait : In. timore Domini esto quotidie, quia habebis 
spem in novissimo, et prastolatio tua non auferetur 
(Prov. xxirt, 17). Hinc et Apostolus : Cum metu et 
tremore vestram salutem operamini (Philipp.u, 12). 
Et quid plura? Connexa sunt timor et religio, nec 
manere potest alterum absque altero. Unde Corne- 
lius, vir religiosus ac timens Deum (Act. x, 22), et 
Simeon justus et timoratus (Luc. 1t, 25). Unde Sa- 
lomon : Deum, inquit, time, etmandata ejus observa 
(Eccle. xu, 13). Hunc vero sic habere debemus, quo- 
fnodo asserit se habuisse Job beatissimus. Semper 


1113 


quasi tumentes super se fluetus Deum timuit (Job A 


xxxi 23). Per hunc timorem Dei universa deseri- 
mus, mundo abrenuntiamus, nosque ipsos, sicut 
Dominus ait, abnegamus nobis. Si quis vult post me 
venire, abneget semetipsum (Luc. rx, 23). Iste ergo 
divinus timor, qui eum quem perfecte imbuit, pau- 
pertati subjicit, et a malo dividit, ita est primus in 
ordine gratiarum, sicut paupertas in serie 239 
beatitudinum : de qua Dominus in cseterarum fun- 
damento virtutum eam ponens, ait : Beati pauperes 
spiritu, quoniam ipsorum est. regnum caelorum 
(Matth. v, 3, et Luc. vi, 20). 

" 98, Secundum charisma est Spiritus pietaüs, illi 
secunde qure in Evangelio ponitur beatitudini si- 
mile, de qua Dominus sic ait : Beati mites, quoniam 
ipsi possidebunt terram (Matth. v, &, et Psal. xxxvi, 
41). De talibus Dominus in Isaia ait: Spiritus Do- 
mini super me ; ad nuntiandum mansuetis misit me 
(isa txt, 1). Moyses quoque mitissimus erat super 
omnes homines qui morabantur in terra (Num. xn, 
13). De talibus Job dicit: Dominus ponit humiles in 
sublime; et maorentes erigit sospitate (Job v, 11). 
Unde et illud de Domino dicitur : Humiles spiritu 
salvabit (Psal. xxxw, 19). E contra de superbis 
dicitur: Dominus superbis resistit (Jacob. 1v, 6 ; 
Prov. mt, 34, et Petr. v, 5). Ante ruinam exaltatur 
cor (Prov. xvi, 18). Superbia de supernis ad ima 
precipitat, humilitas de imis ad superna elevat. 
Angelus enim in coelo superbiens, ad tartara cor- 
rnit : homo in terra se humiliaos, ad cclos ascen- 


SERMO DE VII DORIS S. SPIRITUS. 


buntur (Matth, v, ὅ, οἱ Isa. v1, 8) : item : Va vobi 
qui nunc ridetis, quia plorabitis (Luc. νι, 25). Hine 
Salomon ait : Rísus dolori miscebitur et. extrema 
gaudii luctus occupat (Prov. xiv, 13), 

&. Quarta gratia est Spiritus fortitudinis, quarte 
in Evangelio beatitudini similis, de qua dicitur: 
Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi 
saturabuntur (Matth. v, 6). Qui enim justitiam esu- 
rit et sitit, contra quilibet adversa fortis, insupera- 
bilis et imperterritus existit. Unde Salomon ait : Ja- 
stus ut leo confidit, et absque terrore erit (Prov. 
xxvi, 1); item: Non contristabitur justus quidquid 
ei acciderit (id. xm, 94). Hoc spiritu erant. praediti 
omnes de quibus loquitur Apostolus : Sancti ludi- 
bria el verbera experti, insuper et vincula et carce- 
res, lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt, ἐπ 0occi- 
sione gladii mortui sunt. Circuierunt in. melotis, 
in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, 
quibus dignus non erat mundus, in. solitudinibus 
errantes, in montibus et in'speluncis et in cavernis 
lerra (Hebr. x1, 36-38). Hiec et Apostolus ipse, qui 
ait: Quisnosseparabit a charitate Christi? tribula- 
tio? (Rom. vii, 35) etc. Iste spiritus omnem alienam 
malitiam sustinet, et adversus hostiles insidias ins- 
truit et munit. Unde spousus in sponse preconio 
ait: 5380 Pulchra es, amica mea, suavis et decora 
sicut Jerusalem, terribilis ut castrorum acies ordi- 
nata (Cant. νι, 3). 

5. Quintum donum est consilii Spiritns, qui alii: 
facit ita compati et misereri, illi competens, de qua 


dit. Tanto vero quisque debet esse humilior, quanto (5 dicitur,quintee beatitudini : Beati misericordes, quo- 


est sublimior. Unde scriptum est : Quanto magnus 
65, humilia te in omnibus,et coram Deo invenies gra- 
tiam (Eccl. m, 90). Hinc ipse Dominus ad discipu- 
los ait : Quivoluerit inter vos primus esse, erit vester 
servus (Matth. xx, 26) ; ilem : Cum feceritis omnia 
qua praceptasuntvobis,dicite : Servi inutiles sumus 
(Luc. xvn, 10) ; item ipse dicit: Discite a me quia 
mitis sum et humilis corde (Matth. xx, 99). Sine hac 
humilitatis virtute reliqu:z virtutes nequeunt prod- 
esse. Unde beatus Gregorius ait( Homil. ἢ in Evang.): 
« Qui virtutes sine humilitate congregat, est. quasi 
qui in ventum pulverem portat. » Sicut enim pulvis 
venti validi flatu dispergitur, sic omne bonum sine 
humilitate inanis vento glorie rapitur. Multo etiam 
melius est peccátorem esse humilem, quam justum 
arrogantem. Quod a Domino evidenter ostenditur, 
ubi Publicanus et Phariseus in exemplum adducun- 
iur (Luc. xvni), sicut quidam sapiens ait: « Melior 
est in malis factis humilis confessio, quam in bonis 
factis superba gloriatio. » 

3. Tertium donum est Spiritus scientie, de quo 
Salomon ait : Qui addit scientiam, addit et dolorem 
(Eccle. 1, 18). Vera namque scientia est, scire nos 
mortales et caducos et fragiles esse, οἱ in hoc exsi- 
lio, et io hoc ergastulo, in hac peregrinatione, in 
hac valle ]ncrymarum dolendum et lugendum esse. 
Uude dicitur in tertia beatitudine, huic tertio dono 
congrucnti : Beati qui lugent, quoniam ipsi consola- 


niam ipsi misericordiam consequentur (Matth. v ,'T). 
Hinc et Salomon ait : Qui pronus est ad misericor- 
diam, benedicetur (Prov. xxi, 9). Hanc principa!i- 
ter trifariam exercemus: vel quando sex ejus quz 
in Evangelio leguntur opera implemus (Matth. v. &- 
10), vel quando delinquentes corrigere et ad bonum 
reducere studemus, vel quando injurias nobis illa- 
tas facile indulgemus. Iste secundus clementise mo- 
dus, sive cousilii Spiritus, Deum fecit semetipsum 
exiuanire, formam servi accipere, scilicet, ut sie 
posset ovem errantem corrigere, et ad "proprium 
ovile reducere. Unde Apostolus ait : Semetipsum 
dedit propeccatis nostris ut noseriperet de prasenti 
seculo nequam (Galat. 1, &). Huic consulendi modo 
sic oportet insistere, ut injungitur ab: Apostolo mo 
nente: [nsta opportune, importune (II Tim. 1v, 2). 
Est et alius consulendi modus, scilicet discretionis 
virtus, qua veras a palliatis atque simulatis virtuti- 
bus discernimus ; qua etiam ipsum Satanam hypo- 
crisis auctorem dignoscimus. Ipse enim Satanas, ut 
ait Apostolus, transfigurat se in angelum lucis (II 
Cor. xi, 44) ; et juxta beati Cypriani dietum, mini- 
stros injustitie subornat, noctem afferentes pro die, 
interitum pro salute. Ista quidem  cseterarum vir 
tutum magistra ac domina, omnes alias proinde 
temperat ac superne gubernat, et ne ultra vel citra 
evagentur licenter, imperialiter ac discrete eonser- 
vat. Unde Boetius : Virtutes mcdium tenent. Si vel 


1117 


ultra, vel infra quam oportuerit, fiat, a virtute dis- 
ceditur. 

6. Sexta gratia est Spiritus intelligentis, illi sextze 
beatitudini congruus : Beati mundo corde, quoniam 
ipsi Deum videbunt (Matth. v, 8; Psal. xxii, 4, 5). 
Nisi enim mentis intuitus diligenter purificatus fue- 
rit, mystica ac divina liquide intelligere nequit. Nam 
scriptum est : Spiritus sanctus discipline effugiet 
fictum, et auferet se a cogitationibus qua sunt sine 
intellectu (Sap. 1, 5). Unde Salomon : Abominatio 
Domini, cogitationes male (Prov. xv, 26). Per- 
versae cogitationes separant. a. Deo (Sap. τ, 3). Qvi 
ergo vult sincerum ac lucidum intellectum habere, 
pravarum cogitationum phantasias ac nebulas studeat 
effugare et omni diligentia et cautela cor servare. 
Unde Salomoa : Omni custodia serva cor tuum, 
quoniam ex ipso vita procedit (Prov. 1v, 93). 

7. Septimum donum est Spiritus sapientis, qui- 
dam internus sapor, ac suavissimus gustus. Unde 
Psalmista : Gustate et videte quoniam suavis est Do- 


SERMO Dt XII PORTIS JERUSALBM. 


1118 


minus (Psal. xxxin, 9) ; et iterum : Vacate et videte 
(Psal. χων, 11) ; et iterum : Accedite ad eum, et illu- 
máínamáni (Psal. xxxut, 6). Hoc divinse sapientite in- 
terno gustu superna prielibamus, videlicet contem- 
plantes quam amoenum sit angelicis coetibus inte- 
resse, ubi nil poterit quod displiceat, esse. Ista 
septima gratia illi vere bratitudini congruit, de qua 
ait Dominus: Beatipacifici, quoniam filii Dei voca- 
buntur (Matth. v, 9). Qui enim mentem pacificam 
et serenam habent, de supernis dulcius sapiunt, et 
subtilius vident. Nam quisquis sapientior eo proba- 
tur esse sapientior. UndeSalomon : Doctrina viri per 
patientiam dignoscitur (Prov. X1x, 11). De talibus 
alibi dicitur : Pax multa diligentibus legem tuam, 
et non est illis scandalum (Psal. cxvir, 165). Hee 
septem grati; sunt septem mulieres, virum unum ap- 
prehendentes ; septem spiritus super florem requie- 
scentes ; septem in candelabro lucerne fulgentes; 
septem in lapide oculi; septem spiritus ante thro- 
num Dei. 





SERMO DE DUODECIM PORTIS JERUSALEM. 





Hoc Sermo in manuscripto Carbhusie Coloniensis (ex quo eum eruit. Horstius) praefert nomen S. Ber- 
nardi abbatis, cui lamen non videtur tribuendus. 





1. Contendite intrare per angustam portam, quía (| gnans innocentiam ; per meridiem , justiliam ; per 


arcta et angusta est porta qua ducit ad vitam (Luc. 
xut, 24; Matth. vii, 13, 14) Ὁ quam terribiliter el 
salubriter vox ista summe Veritatis tardos οἱ tepi- 
dos viatores, pusillanimes et desides ascensores ter- 
ruit, que ipsis etiam perfectissimis discipulis libero 
volatu celestem Jerusalem intraturis contentionem, 
porte singularitatem, ingressus difficultatem, electo- 
rum paucitatem interposuit! Arcta est, inquit, via, 
que ducit ad vitam. Arcta est siquidem in peccat^- 
rum ablutione, sed multo arciior in carnis animte- 
que separatione : arclissima vero in extrema Judicis 
examinatione. Attamen benedictus Deus 261 et 
Pater Domini nostri Jesu Christi, pater misericor- 
diarum, et Deus totius consolationis (IJ. Cor. 1, 3; 
Ephes. 1, 3; I Petr. 1, 3), qui terrori consolalio- 
nem miscuit, ne desperaremus, angustie latitudi- 
nem opposuit; ut presumaimus, presumendo cur- 
Tamus8, currendo preveniamus, Nam alibi ipse Do- 
minus ait : Dico vobis, multi ab oriente et occidente 
venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac et 
Jacob in regno celorum (Matth, vi, 11). Propheta 
quoque et preco veritatis, homo secundum cor Dei, 
David dicit : Dicant qui redempti sunt α Domino, 
quos redemit de manu inimici, et de regionibus con- 
gregavit eos; a solis ortu et occasu, ab aquilone et 
mari (Psal. cvi, 6, T); per solis ortum nobis desi- 


occidentem, penitentiam ; per aquilonem, misericor- 
diam. 

9. Ab oriente, id est per portam innocenti: Inno- 
centes sunt ingressi; qui ante scientes mori quam 
loqui, pro Domino sunt trucidati. Per hanc portam 
ingrediuntur parvuli, per Baptismum renati : qui 
Sacramento regenerationis accepto, si mox, aut 
paulo post a corpore solvuntur, procul dubio iu 
coelestem Jerusalem per portam innocenti ingre- 
diuntur. A meridie, i est per portam justitite, Apo- 
stoli οἱ martyres sunt ingressi. Et recte perfecti om- 
nes meridiei comparantur, quia et ibi morosior est 
8tatio solis, et ferventior ardor caloris, et copiosior 
splendor lucis. Sol justitiz in ipsis non occidit, nec 
tepescit ; sed invalescit et incalescit, sicut. scriptum 
est : Sapiens sicut sol permanet : stultus ub luna 
mutatur (Éccli. xxvii, 19). Porro splendor operis, 
fervor dilectionis quantus in ipsis fuit sanctis eluce- 
Scit, nec tam indiget expositione qoam imitatione. 
Ab occidente, id est per portam penitentie, Maria 
Msgdalena est ingressa, quse merito peccatorum 
suorum ante fuerat habitatio demonum : sed re- 
spectu divinse gratise posimodum compuneta, flendo 
et penitendo, Salvatoremque suum singulari amore 
colendo, facia est sancli Spiritus templum. Per hanc 
eliam portam ingrediuntur poenitentes, qui quasi in 


1119 


SBRMO DE XI] PORTIS JERUSALEM. 


10 


occiduis partibus conversantes, et de interioribus ἢ poris, quam per indiscretam simplicitatem cordis 


tenebris ad terram tenebros:m et opertam mortis 
caligine properantes ; cum a Sole justitize illustran- 
tur, si omnibus pompis Satanz, et operibus tenebra- 
rum perfecte abrenuntiant, in supernam Jerusalem 
per portam poenitentie intrant, Ab aquilone, id est 
per portam misericordie, ingressus est latro ille 
evangelicus, qui de profundo iniquitatis et ignoran- 
tie, sola Dei bonitate eductus in ipso mortis arti- 
culo, ab ore putei gehenne in deliciosam paradisi 
amcenitatem est reductus. Per hane portam ingre- 
diuntur forsitan et illi, qui per totam vitam suam 
flagitiis et iniquitatibus servientes, cum morti pro 
suis sceleribus addicuntur, si plenam satisfactionem 
de malorum suorum perpetratione per veram cor- 
dis contritionem offerunt Deo, in celestem Jerusa- 
lem per portam misericordie quandoque intraturi 
sunt. Scriptum est enim : Quacunque hora peccator 
ingemuerit, salvus erit (Ezech. xvi); et alibi : 
Ubi te invenero, ibi te judicabo (Eccle. x1, 3) : ite- 
rum : Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor 
contritum et humiliatum , Deus, non despicies 
(Psal. t, 19). Restat ergo videndu'n, istee quatuor 
quam contrarie et quam opposite sibi inveniantur:vi- 
delicet innocentia pceenitentiz, justitia, misericordia ; 
et e converso. Nam qui innocens est, non qusrit 
poenitentiam : et qui poenitens est, non habet inno- 
centiam, Similiter qui justus est, non advocat mise- 
ricordiam : οἱ qui miser est, non possidet justi- 
jam. 

3. Jam vero considerandum nobis cst, et delecta- 
biliter recolendum, quid Joannes apostolus, Christi 
familiaris, amicus inter cseteros dilectus, et myste- 
riis ccelestibus ultra omnes imbutus, de hac glorio- 
8a et selerna civitate dicat. Ab oriente, inquit, ejus 
porte tres, et a meridie porte tres, et ab occidente 
porte tres, et abaquilone porte tres (Apoc. xxt, 13). 
Orientalis plaga tres portas habere describitur. In- 
nocentia tripartita esse dignoscitur. Est enim inno- 
centia secundum potestatem, et est innocentia se- 
cundum statem, et est innocentia secundum volun- 
tatem. Potestativam ionocentiam Christus habuit, 
qui solus veraciter dicere potuit : Venit enim prin- 
ceps mundi hujus, et. in me non. habet quidquam 
(Joan. xiv, 30); et de quo seriptum est: Qui pecca- 
tum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus (I 
Petr. u, 22, Isai. Lut, 9.) Peccatum quippe 26$ 
nec contraxit, nec commisit : quia et illa ejus nati- 
vitas qua de Patre Deo ante secula genitus est Deus, 
est ineffabilis; et illa nihilominus, qua de Matre 
Virgine in fine temporum natus est homo, est in- 
comprehensibilis : ejus quoque vita, qua in mundo 
conversatus est, exstitit singularis. Potestativa in- 
nocentia, id est prima innocenti: porta, czeteris est 
clausa, sed soli Christo aperta ; testante Ezechiele pro- 
pheta : Porta, inquit, orientalis omnibus claudetur ; 
solus enim princeps ingredietur δὲ egredietur per 
eam (Exech. xLiv, 4-4). Innocentiam secundum :eta- 
tem illi possident, qui tam per imbecillitatem cor- 


malum perpetrare nesciunt, nec possunt. Innocenta 
secundum voluntatem illorum est, qui etsi in leri- 
bus quibusdam peccatis (sine quibus hsec vita, δαὶ 
vix aut nullatenus transigi potest) aliquando delin- 
quunt, innocentii&. tamen puritatem in bona volun- 
tate conservant. Prima igitur innocentia est malum 
facere non posse : altera, malum facere nescire : 
ultima, facere malum nolle. 


&. Sequitur : Et a meridie porta tres. Meridiana 
porta, per quam designatur justitia, tres portas ha- 
bet : quare et ipsa justitia tripartita est. Est enim 
justitia secundum debitum, et est justitia secundum 
meritum, οἱ est justitia secundum propositum. Ju- 
stitia secundum debitum est omnium fidelium, ma- 
xime monachorum; quia de die in diem sataguot 
reddere vota, qui distinxerunt labia sua, prophete 
consilium sequentes qui dicit : Vovete e£ reddite Do- 
mino Deo vestro (Psal. Lxxv, 12). Justitia secundum 
meritum illorum est, qui pene illicita nulla commit- 
tunt, nec tamen licitis uti volunt; sed ea qus retro 
sunt obliviscentes et ad anteriora sese extendentes, 
per sancta desideria indefessis fidei passibus, quoti- 
dianisque profectibus, ad perfectionis culmen ascep- 
dunt. Revera hi tales tam feliciter quam fiducialiter 
dicere possunt: Aperite mihi portas justitia, ingres- 
sus in eas confitebor Domino : hec porta Domini; 
non innocentes, non miseri, non ponitentes, sed 
justi intrabunt in eam (Psal. cxvu, 19, 20) ; et illud : 
Bonum certamen certavi,cursumconsummavi,Áidem 
servavi : de reliquo reposita est mihi corona justitiae 
(II. Tim. 1v, "1, 8). Justitiam secundum propositum 
illi retinent, qui quamvis superfluis cogitationibus 
affligantur, et illecebrosis cupiditatibus abstrahan- 
tur; dum tamen peccato pro viribus resistere curant, 
suique propositi vigorem inviolabili tenore conser- 
vant, dum cuncta adversantia evenire pro suis 
meritis sibi humiliter confitentur, omnia sibi in bo- 
nuin cooperari creduntur. De talibus enim scriptum 
est : Scimus quoniam diligentibus Deum omnia 
cooperantur in bonum, his qui secundum  proposi- 
tum vocati sunt sancti (Rom. vii, 28). 


5. Sequitur : Et ab occidente porta tres. Occiden- 
(alis plaga, per quam designatur pcenitentia, tres 
portas habere scribitur, quia poenitentia tripartiu 
esse dignoscitur. Est enim poenitentia gratuita ; e 
est poenitentia spontanea ; et est poenitentia coacti- 
tia. Poenitentiam gra'uitam Joannes Baptista et pius 
quam propheta exhibuit : qui a Propheta praenuntiz- 
tus, ab archangelo Gabriele promissus et a Spirit 
sancto in utero sanctificatus, cunctisque mortalibus, 
qui ante eum fuerant, veridica Salvatoris voce est 
prelatus. Hic talis et tantus cum esset, sicut de 
Justo legitur (74), plus appetiit mala mundi perpeti 
quam laudes : malens pro Deo fatigari laboribus, 


. (14) Scilicet de S. Benedicto, Dialog. S. Greg. 
lib. 2, cap. 1. 


1121 SERMO IN CANTICUM B. MARLA. | 1122 


quam vite hujus blandimentis perfrui, et soli Deo A ptatibus obedire non timeant, hora mortis instante, 
vacare cupiens, relicta domo rebusque patris, de- — dum peccatorum suorum respectu, et sempiternse 
sertum petiit, et pene admirabilem poenitentie for- ultionis metu introrsum concutiuntur ; quz injuste 
mam posteris sequendam proprio exemplo reliquit. — acquisierant, et illicite possederant, pro salute ani- 
Hac poenitentia idcirco gratuita vocatur, quia gratis — marum suarum egenis et pauperibus Deoque famu- 
suffertur, imo offertur; quia poenitentie regula est,  lantibus erogant. Credendum est itaque eos qui 
ut qui illicita nulla comniisit, licitis utatur ut sibi ejusmodi sunt, sancte Ecclesie suffragiis, atque 
placuerit. Spontaneam poenitentiam illi habent, qui — etiam fidelium beneficiis multum juvari, dum ab eis 
post commissa peccata, post perpetrata flagitia, cum — recipiunt opem intercessionis, quos secundum Do- 
a Sole justitiee illustrantur, jam non ex necessitate, mini prsieceptum sibi fecerant amicos de mammona 
sed ex voluntate sua Domino confitentur : voluntaria iniquitatis, ut ab eis reciperent terna, quibus lar- 
solertia caventes, ut non regnet peccatum in eorum — giti sunt temporalia. Interior porta dicitur oris con- 
mortali corpore, sed regnet justitia : et qui priuS —fessio: quia hoc habet fides catholica οἱ pietas 
exhibuerant sua membra servire immunditi& ct | christiana, quoniam peccatorum quisque, quamlibet 
iniquitati ad iniquitatem, nunc exhibent ea servire B immundus, quamlibet sit sceleratus, si instante mor- 
justitie in sanctificationem; et qui filii noctis erant — tis periculo per veram confessionem emundatur, 
dum opera tenebrarum sectabantur, per dignos fru- pcenas seterni incendii nullatenus est intraturus ; 
ctus poenilentis, filii lucis, 9 38 efficiuntur. Coacti- quia si omnia in confessione lavantur, profecto 
tia poenitentia est tepidorum, et mei similium : qui — confitentes a regno misericordie non excluduntur. 
nullo igne charitatis accensi, nullo fervore devotio- — Dicit enim propheta : Delictum meum cognitum tibi 
nis animati, spiritum libertatis nondum sequuntur;  feci,etinjustitiam meam non abscondi.Dizi : Confi- 
sed in corpore consuetz pusillanimitatis sese ver- — teboriadversum me injustitiam meam Domino,et tu 
santes, spiritu servitutis iterum deprimuntur, et ad — remisisti impietatem peccati mei (Psal. xxxi, 5). 
explendum regularium observantiarum debitum mo- Posterior misericordie poria vocatur contritio cor- 
dum vix prelatorum severitate compelluntur. Nul- dis; quia cum respectu summ: clementiz cor pec- 
latenus tamen de talibus desperandum est; quia sj  catoris compungitur, oculis divine pietatis quasi 
susceptum semel christiane servitutis jugum pa- sacrificium vespertinum offertur. Ille quoque, cujus 
enti perseverantia ferant, in patientia sua possi- ( natura pietas, cujus opus misericordia est, multos de 
dentes animas suas, in ccelestem Jerusalem per por- talibus salvare creditur. Hzc porta idcirco posterior 
tam poenitentie intrant. appellatur, quia post omnes alias succurrere pro- 
6. Sequitur : Et ab aquilone porte tres. Aquilona- — batur. Nam si largitio elemosynarum non adsit, et 
ris plaga, per quam designatur misericordia, tres — oris confessio desit; Deus tamen qui absconditorum 
portas habet : quarum una est, exterior, altera inte- — est cognitor, cor contritum et humiliatum non sper- 
rior, tertia posterior, id est, ultima. Exterior est in — nit, sed spiritus humiliati sacrificium quandoque li- 
eleemosynarum distributione : quia mundi hujus bens suscipit, juxta quod sancti Spiritus organum 
amatores Christum -untaxat in fundamento haben- ait: In quacunque hora ingemuerit peccator, salvus 
les, quamvis rerum temporalium lucris toto mentis — erit. Ksech. xvut). 
desiderio inserviant, el per omnia carnis 5.188 volu- 





SERMO IN CANTICUM B. VIRGINIS MARLE. 





264 Hunc sermonem Horstius excepit ex. codice manuscripto monasterii Horti- Marie ordinis Cister- 
ciensis, p Bernardum auctorem exprimit, ut et noster Gemmeticensis, ex quo prodit emendatior : 
tametsi Bernardi venam haud omnino assequitur. 





1. Magnificat anima mea Dominum. Magnificat y Magnificat anima mea Dominum. Magnificat omnis 
voce, magnificat opere, magniticat affectu. Magnifi- " creatura Dominum, sed amplius super omnem erea- 
cat laudando, amando, przedicando. Magnificat, lau-^ turam anima mea Dominum magnificat. In omni 
dandi, amandi el magniticandi formam simul et — enim creatura nihil tam magnifice fecit Dominus, 
materiam dando. Magnificat anima mea Dominum : — sicut animam meam. Sed Dominus est : sicut voluit, 
quia magnifice a magnifico Domino magnifica est. — sic factum est. Magnificat anima mea Dominum. 
In primis ad imaginem et similitudinem Dei anima — Dominum magnifica, non temetipsum. Qui semet- 
mea mirabiliter a Domino creata est ; sed postea in — ipsum magnificavit, quantum in ipso fuit, Deum exho- 
Adam miserabiliter deformata, nunc mirabilius, — noravit: et ideo non se exaltavit, sed precipitavit. 
gloriosius et magnificentius a Domino renovata est. Tuum est te ipsum humiliare, Domini exaltare. 


1123 


SBRMÓ IN CANTICUM B. MARIA. 


1124 


2. Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo. Jj 7s et verus Pater omnes paterne diligit, et docet et 


Vide qualis ordo. Prius citharam, postea psalterium 
tetigit: prius animam, postea spiritum posuit : non 
enim prius quod spirituale, sed quod animale; dein- 
de quod spirituale. Etexsultavit spiritus meus, extra 
omnem creaturam, extra se ipsum etiam pre im- 
mensitate gaudii saltavit. In quo ? Non in me; sed in 
Deo creatore meo, cognitione et amore ejus ferven- 
do: et hoc non per me, sed mediante οἱ salvante 
τὴ Salutari meo Jesu filio meo, singulariter meo. 
' Meus est Deus, meus Salutaris, meus est filius. Om- 
nium quidem el nei conditor est, sed mei solius 
filius est: el me mediante omnium salus est. (uia 
respexit humilitatem ancille suc.Non auderet ancil- 
la sua nec oculos ad eum levare, nisi ipse prior ad 
ancillam suam dignaretur respicere. Àb illo prius res- 
pexit super nos misericordia, quia nos nimis des- 
pectos nostra reddiderat miseria, Me aulem inter 
omnes specialiter respexit, cui super omnes singu- 
lare privilegium concessit. Et vide, quia non fuil 
contenta dicere, respexit me ; aut, respezitancillam 
suam ; aut, respexit humilitatem meam ; sed semet- 
ipsam depressit valde, et firmissima locavit funda- 
menta, ubi tante magnitudinis et pulchritudinis fir- 
miter exciperet, οἱ servaret ornamenta: Respezit, 
inquit, humilitatem ancillae sua. Singula verba suo 
pondere libranda sunt. Sunt enim ancille, sed non 
humiles. Ancilla fuit Agar, sed superba : dominam 
suam des, exit (Gen. xvi). Suut multe satis humiles, 
sed non us ,ue ad ancillas : sed inulti humiles etiam 
ancillas, sed non Domini. Humilitas ergo contem- 
ptum sui: ancilla famulatum sua devotione com- 
mendat. Respexit humilitatem ancille sue. Respi- 
ciendo me per gratiam suam, et humilem me fecit, 
et ancillam suam, Suam, inquam suam me fecit, 
qui de me etin me suuu speciale opus fecit. 

3. Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes gene- 
rationes. O dilatatum cor! quam pcerlucidis oculis 
omnem subito creaturam in vera beatitudine collo- 
candam simul aspexisii ! Ecce, inquit. Intuentis est 
hoc veibum et demonstrantis. Ecce video quod fu- 
turum sit de me, quis fructus procedet ex me, quot 
et quanta bona, non mihi soli, sed omnibus genera- 
tionibus pervenient per me. Beatam me dicent omnes 
generationes. Beatam me non diccrent, nisi de eadem 
beatitudine, quam habeo, aliquid attingerent. Quo- 
modo eructabit qui non mauducat ? Beatam me di- 
cent, de cujus bono frucium percipient omnes gene- 
rationes. Ex meo fructu benedicentur ;et cum omnes 
beatificentur, omnes tamen beatam singulariter me 
dicent. Omnes, inquam, generationes : generationes 
cceli, generationes terre, omnes Angeli et omnes 
electi. Nam et in Angelis generationes sunt. Unde 
dicitur Pater spirituum, et ex quo omnis pateruitas 
in οἷο et in terra nomivatur (Ephes. 1v, 6). Alii 
enim aliis in celo patres sunt, quibus paterna cha- 
ritate presunt; in quibus generant et exprimunt 
omnem paternitatis affectum. Ex summo enim Patre 
omnis eorum paternitas nominatur : quia sicut sum- 


regit ;ita et ipsi secundum bonum paternitatis quod 
acceperunt, subjectos sihi paterne diligunt et do- 
cent, etLregunt. Sic et boni patres, qui sunt in terra, 
ἃ summo 4 GO Patre paternitatis suste munus acci- 
piuat : secundum quod et ipsi plus vel minus ad no- 
tiiam et amorem summe: paternitatis accedunt. 
Omnes generationes beatam me dicent. Angelicarum 
namque generationum numerus per generatum re- 
dintegrabitur : et hominum generatio in Adam ma- 
ledicta, per benedictum fructum ventris mei ad seter- 
nam benedictionem regenerabitur. Inter has et su- 
per has omuesgenerationes, beatam me dicent omnes 
ipse generationes. Merito ergo, Domina, beatam te 
dicent omnes generationes, qui omnibus generatio- 


B nibus veram et szternam beatitudinem genuisti. 


4. Quia fecit mthi magna qui potens est, san- 
ctum nomen ejus. Hoc, inquam, quod omnes gene- 
rationes me beatificant, non mihi attribuo, non meis 
ascribo meritis, sed ei qui fecit mihi magna. Ex 
hoc enim beatificor ab omnibus, quia ab ipso beati- 
ficata sum, quasi in speculum beatitudinis omnibus 
proposita sum. Quia fecit mihi magna. Non enim ali- 
quod magnum, fecit mihi, sed multa magna. Magnum 
est per se, quod virgo sum; magnum per se quod 
mater; magnum, quod simul utrumque et virgo et 
mater sum : et cujus mater? Dei Unigeniti, Plasma- 
toris et Salvatoris omnium. Fecit mihi magna. Non 
potest narrari, non potest cogitari magnitudo et 


Ὁ multitudo bonorum qu& fecit mihi. Εἰ quisnam est 


ille qui tam magna fecit tibi ? Qui potens est, et san - 
ctum nomen ejus. Nolite mirari, nolite dicere: Quo- 
modo possunt hzc fieri? poteus est ille qui fecit haec : 
polens est, imo omuipotens. Potentiam ejus atten- 
dile ; quia omnia quacunque vult, potens est fa- 
cere. Magna sunt qus& attenditis in me ; sed magna 
est illa potentia, quie tam magaa fecit mihi. Ex ma- 
'gnis et mirabilibus quse fecit in me, magnam et wi- 
rabilem potentiam iilius perpendite. Et quare hic 
tam magna fecit tibi? Quia sancíum nomen ejus. 
Propter nomen suum, non propter meum meritum. 
tam magna fecit mihi : nomen suum quod est mi- 
rabile, el sanctum, et ineffabile, voluit in me decla- 
rare. Quod est hoc nomen? Bonus. Quia nemo bo- 
nus, nisi solus Deus. Ergo propter solam bonitztem 
suam tam magna fecit mihi; quia et potentiam et 
bonitatem suam in me voluit declarare : potens enim 
singulariter, et sanctum nomen ejus. Sed sicut in 
ipso sanctum est nomen ejus, sic sanctificetur et io 
nobis : sicut in ipso ab s&terno predestünatum est, 
sic compleatur in nobis. 

5. Et misericordia ejus a progenie :m progenies ti- 
mentibus eum. Ecce nomen ejus dicitur misericordia 
ejus. Ubi ? A progenie in progenies. À Jud;ea inomnes 
gentes : vel ab initio seculi usque in finem, miseri 
cordia ejus impeuditur, non passim, sed timentibus 
eum. Non est personarum acceptio apud Deum. Ju- 
dieus et Greecus, barbarus et Seytha, servus et liber, 
masculus et femina in ompi gente et progenie, si U- 


1125 


SERMO IN CANTICUM B. MARL£. 


1126 


met Deum et operatur justitiam, acceptus est illi Ἀ corà campi, volucres caeli et pisces maris. [sti enim 


( Coloss. τι). Misericordia ejus timentibus eum. À ὔ» 
more incipitur, ut ad amorem perveniatur. Non de- 
sperent adhuc timeutes pro peccatis suis, quia mise- 
ricordia illius super timentes eum. Misericordia ejus 
remittit peccata timentibus eum ; remissio peccato- 
rum nutrit amorem sitientibus eum: qui autem dili- 
gunt eum, nomen ejus agnoscunt. Amor ipse notitia 
681 sed quanto adhuc a notitia ejus distamus, tanto 
etiam eum minus amamus. Si autem nondum illum 
perfecte amare possumus, quia nec perfecte novi- 
mus, vel cum amore limeamus, Qui autem sine 
amore timet, non filius sed servus est : et hic timor 
ponam habet, non notitiam. 

6. Fecit potentiamin brachio suo. Natura quidem 

filii eramus irz ; sed per redemptionem Jesu Christi 
facti sumus filii misericordie : quia fecit potentiam 
in brachio suo, alligans fortem, et vasa ejus diripiens. 
Alioquin nisi nos filius liberasset, et per mortem 
suam Deo reconciliasset ; non esset super timentes 
blandiens misericordia, sed super timentes eum pu- 
niens justitia. Quia dispersit superbos mente cordis 
sui. Quoniam ergo universe vise Domini misericor- 
dia et veritas; sicut supra de misericordia qua hu- 
miles redemit, ita nunc et de justitia que superbos 
judicat, agit : et quasi geminum parietem ex utris- 
que vicissim tractando constituit. Dispersit superbos 
mente cordissui. Àbinitio munditam homines quam 
angeli superbientes sunt dispersi. 46€ Projectus 
est de ccelo draco magnus, Satanas, et dispersus est 
per hunc aerem tenebrosum ; quoniam in unitate ve- 
ritatis stare noluit. Qui enim in veritate Dei colle- 
ctus non est, in sua vanitate dispersus est. Dispersi 
sunt superbi qui sedificabant turrim Babel, quia uni- 
tas linguz& eorum in multitudine scissa est. Omnis 
superbus eo ipso quod superbit, dispersus est. Quid 
enim superbia, nisi pulvis in altum sublatus, ei in 
ventum dispersus ? Dispersit superbos mente cordis 
fui: hoc est, eos qui superbiunt mente cordis sui. 
Quam dilucide secretum pessime elationis latibulum 
reseravit ! 

7. Est enim qusdam quasi bruta et vilis superbia, 
qui omnihus etiam stultis palam est, quee maxime 
in earnalium sensuum voluptate moratur ; sicut 
est aut de nitida carne, aut de pulchra veste, 
aut de cibi vel alicujus immundi desiderii expleta 
voluptate gestire. Est et alia quee sibi pulchrior 
videtur superbia, et tamen longe turpior; sic- 
ut est de scientia vel potentia, vel de ingenii subti- 
litate super alios extolli, et e:eteros quasi pecora pra 
se reputare; que preclaros hujus seculi solet oc- 
cupare. Est et tertium genus teterrimum, uti de vir- 
tutihus, de miraculis, de iutelligendis Angelorum 
linguis, vel mysteriis ccelestibusapud se gloriari. Isti 
enim sunt qui superbiunt inente cordis sui. Mens 
subtilitas est intelligenti: ; cor affectio inanis glorise. 
Et bene additum est, sui ; quia etsi a Deo aliqui 
habent scientiam, sed tamen a se ipsis habent extol- 
lentiam. Omnis ergo generis superbos dispersit, pe- 


pisces qui retia rumpunt, qui subtilia rimantur, qui 
inter fideles quasi in aquis humiles esse videntur ; 
sed tamen non de fluminis dulcedine, sed de maris 
amaritadine sunt, pisces maris sunt : ideo non coeli, 
Sed maris semitas perambulant. Nam etsi aliquid 
coleste quasi in aera saltandu percipiunt; totum in 
profundum maris secum demerguut. At vero volu- 
cres coeli manifesta levantur superbia, qui pro tem- 
porali gloria, quasi vertice sidera tangere sibi viden- 
tur : qualem sacra historia describit Antiochum 
fuisse (Machab, 1), vel. Herodem (Act. x11); quales 
etiam multos hodieque non legere, sed lugere licet 
el videre. Pecora enim terre ,hoc est, homines guleg 
tantum et luxuris dediti, facilius, resipiscunt a dia- 
boli laqueo, quam qui prudentes sunt in oculis suis. 
Dispersit igitur superbos mente cordis sui, quia ex 
omni genere superborum quosdam conterit, ut in 
&tlernum pereant; et quosdam humiliat, ut ad vitam 
redeant. 

8. Deposuit potentes de sede, etexaltavit humiles. 
Primo demones rectores tenebrarum harum, qui 
potentes erant affectu inalitite 8.88, ἃ sua potentia 
infirmavit, el. exterminans Jebusseum in Jerusalem, 
regni sui sedem in ea collocavit. Deposuit potentes 
de sede, quando pervenit sermo ad regem Ninive, 
hoc est, usque ad imperatores hujus sseculi, et de- 
scendit de solio suo indutus sacco et cinere, et humi- 
liavit se, ut ab ira Dei declinaret (Jona. ni). Depo- 
suit Saul, et exaltavit David (II Reg. v1). Deposuit 
et superbum Achab de sede, sicut ad prophetam 
suum dicit: Nonne vidisti humiliatum Achab coram 
me? (111 Reg. xxi, 29.) Sed quia in huaiilitate non 
permansit; ideo non exaltavit huuiilem, sed super- 
bum damnavit. Deponit etiam quotidie potentes bu- 
jus sseculi; alios quiuem ad supplicium seternum, 
alios ad humilitatis regnum. Habet enim in manu 
sua slateram suam; ei cui vuli miseretur, et quem 
vult iudurat (Rom. ix, 18). Cur autem hunc deposi- 
tum damnat, qt lunc repositum salvat; ipse sibi in 
thesauris suis reconditum servat. Unum hoc pro 
certo scire licet ; quia si non humiliamur, non sal- 
vamur. ᾿ 

9. Esurientes implevit bonis, et divites dimisit 


D inanes. Prius humiliavit, postea pavit. Prophetis spi- 


ritus est ; futura, jam quasi przterita narrat ; nondum 
enim bonis impleti sunt esurientes. Si enim bonis 
impleti, quomodo esurientes? et 8i esurientes, quo- 
modo bonis impleti? Nisi forte dicamus secundum 
illud : In quem concupiscunt Angeli prospicere (1 
Petr. 1, 42): qui tamen semper vident faciem Patris, 
et esurientes sunt, et impleti bonis habent desiderium 
in satietate, et salielatem in desiderio. Sed satietas 
illa aine fastidio, et esuries sine cruciatu; imo ipsa 
beata esuries semper satiat €0s. Sed non sicut in pa- 
tria, sic iu. via. Iu via sitiunt ei esuriunt justitiam ; 
iu patria saturabuntur, 262 cum mauifestabitur 
gloria : interim et hic in via esurientes implentur 
bonis, quia dal illis escain iu Jempore opportuno. 


1127 


SERMO IN VERBA EVANGELII : BCCE NOS, ETC. 


{25 


Bonis implentur, malis evaeuantur; implentur bo- A (um ejus, suscepit pater filium suum : suscepit is 


nis, hoc est, Spiritus sancti donis. Esurientes im- 
plentur non fastidienles, pauperes saturantur : nam 
divites dimisit inanes. Dives erat Esau ; ideo (ratris 
sui dona non curavit. Habeo, inquit, plura ; sint tua 
tibi (Gen. xxxvi, 9). Dives erat Jethro sacerdos co- 
gnatus Moysi ; ideo noluit consentire ut iret cum eo 
ad bona que promiserat Deus Israeli (Num. x). Di- 
ves eral Hiram rex Tyri; ideo civitates quas sepa- 
rabat οἱ Salomon, pa:vi pendit (II] Reg. 1x). Nun- 
quam ergo libi plenus et dives videaris, ne inauis 
et vacuus dimittaris. Dic semper Domino Deo tuo : 
Egenus et pauper ego sum (Psal. LXxix, 6) : in monu 
tua, Domine, panis et vestimentum est anime mese. 
Si dederis mihi panem ad edendum, et vestimentum 
quo operiar, eris mihi in Deum, et lapis iste in si- 
gnum ( Gen. xxviir, 20-22). Si autem /Egypto dede- 
rimus manum et Assyriis, ut saturemur pane (Thren. 
v, 6), jam extendimus manus nostras ad Deum alie- 
num. ÀÁd hoc ergo pascit οἱ vestit nos Deus in via 
ista, οἱ esurientes implet bonis consolalionibus 
suis, ut tandem efficiamur Israel, id est, contem- 
plativi. 

10. Tunc enim, hocest, in conten;platione, susce- 
pit Israel puerum suum. Quandiu Jacob vocatur , in 
laboribus sudat : in alieno quidem, sed fideliter ser- 
vit. Αἱ ubi δὰ patrem suum cum sua substantia re- 
greditur, jam nunc aliud nomen sortitur, hoc est 
Israel, quia suscepit Israel puerum suum. Suscepit 
revertentem de Mesopotamia Syrie, fatigatum labo- 
ribus et serumnis, spirantem jam ad videndam fa- 
ciem patris. Suscepit nutriendum, suscepit perfi- 
ciendum, et usque ad faciem suam perducendum. 
Suscepit Israel puerum suum : non superbum, sed 
humilem ; non pilosum, sed lenem; non venatorem, 
sed pastorem. Et quare suscepit eum? Recordatus 
misericordie suc: hsc sola causa est quare susce- 
pil eum, ut ostenderet divitias gratie sus in vasa 
misericordie, quis preparavit in gloriam. Videbatur 
oblitus esse misereri Deus, quando usque in finem 
seculorum distulit mittere Filium suum : sed recor- 
datus est, quod nunquam oblitus fuit, ut nos sem- 
per memores simus, et in seternum misericordias 
Domini cantemus. Suscepit Israel. puerum suum. 
Suscepit naturam, suscepit causam, suscepit nego- 


(15) Hic desinit codex Gemmeticensis. 


filio puerum suum, id est totum corpus ejus, t 
primo justo usque ad novissimum. Suscepit eum in 
odorem suavitatis sacrificium vespertinum : susce- 
pit eum in hereditatem immarcessibilem, et incon- 
taminatam conservatam in ccelis. Nota quod finalis 
versus cantici hujus misericordia est. Α misericordia 
iucopit, a misericordia finit, circa misericordiam 
ubique versatur. 

44. Sicut locutusest ad patres nostros, Abrahamet 
semini ejus in. secula. Ulümus iste versus est, qui 
decalogum adimplet ; qui decem cortinis consummat 
tabernaculum. In hoc versu et promissorum Dei ve- 
ritas, et utriusque Testamenti auctoritas, et omnium 
credentium unitas comprobatur, et convenienter 
ad omnia, et ad singula que superius dicta sunt, 
refertur : quasi diceret : Hoc et hoc fecit. mihi qui 
potens est, et misericors et justus, et verax ia omni- 
bus verbis (75) et operibus suis. Ita, inquam, opere 
complevit omnia: Sicut locutus est ad patres nostros, 
Et semel quidem locutus est Deus qui creavit omnia; 
sed quod in ipso semel eternaliter factum est, his 
que temporaliter decrevit, semel indicari non po- 
tuit. Unde multifariam multisque modis locutus est 
Deus patribus (Hebr. 1, 1) : sed tamen non nisi per- 
peram et obscure, et perpauci de hoc verbo cogno- 
verunt ; donec novissime locutus est nobis in Filio, 
qui semetipsum expressius intimavit. Necdum 1a- 
men verbum illud nisi per speculum in znigmate 
eta paucissimis videtur, donec tandem novissime 
iu splendoribus sanctorum ex utero Patris ante lu- 
ciferum genitus, ab electis cognoscetur. Ab initio 
ergo locutus est ad palres nostros, quod in fine 52- 
culorum coepit declarare ; ut unus idemque lapis el 
antiquos, et novos filios in unius fidei charitatisque 
compagem colligaret, essetque una columba, et una 
speciosa, et quie venturum credidisset, et quie ve- 
nientem excepisset. Inter quos utique patres, egre- 
gius et princeps et maximus fuit Abraham, in cojus 
semine sstimantur fideles omnes : 2S quibus 
etiam non loquitur Deus per columnam nubis in 
die, et per columnam ignis in nocte, et loquetur in 
secula superventura, nun per speculum, aut per vi- 
sionem, aut per somnium, sed per se ipsum loque- 
tur semel in omnibus, facie ad faciem, cum tradi- 
derit regnum Deo et Patri, et erit Deus, omnia in 
omnibus (1 Cor. xv, 28). 





SERMO 


In verba Evangelii : « Ecce nos reliquimus omnia. » (Matth. xix, 271.) 


Bernardo ascribitur ad calcem cujusdam codicis editi Coloni: Agrippinz, anno 1577, in quo quatuor Re- 
gule in Ecclesia receptissimse continentur, cum commentariis Turrecremate οἱ Smaragdi in Regulam 


P. Benedicti. 


4. Ecce nos reliquimus omnia et seculi sumus te. 
Vere conversionis exemplum nobis hoc proponitur 


admirandum et imitandum. Necesse est euim ut verse 
professor religionis omnia relinquat, οἱ Christum 


1129 


SERMO IN VBRBA EVANGELII ECCE NOS, ETC. 


1130 


sequatur. Et quidem beatus qui sic relinquit omnia, [1 compassione, supra est. Citra, diabolus, intra, homo; 


ut eum sequatur in quo sunt omnia. His qui volunt 
Christum expedita sequi mente, tria impedimenta 
sunt deserenda ; videlicet avaritia, superbia, luxu- 
ria : avaritia mundi, superbia cordis, luxuria car- 
nis. Hec esse precipue relinquenda exemplo suo 
nos edocet Petrus. Reliquit namque retia, navim et 
conjugium. Rele, quod pisces aggregat et concludit, 
cupidilatem designat, qua indecenter distentus homo, 
domum ad domum jungit, agrum agro copulat. Na- 


vis quee superfertur undis, superbiam denotat, qua. 


homo se cseteris preefert. Uxor exprimit carnalem 
voluntatem. Hac tria juncta, homini se ipsum aufe- 
runt. Per avaritiam extra se vagatur, per superbiam 
supra se levatur, per luxuriam intra se fcedatur. 
Vagatur sollicitudine, levatur sui sstimatione, fce- 
datur immunditia delectatione. Extra timet, supra 
tumet, intra fetet. Timet acquisita minui ; timet quee 
desiderat, non posse adipisci; tumet inferiores de- 
spiciens, paribus se preferens, superioribus se co- 
sequans. Fetel cogitatione, fetet actione, fetet con- 
suetudine. Avaritia bominem alienat a proximo 
superbia a Deo, luxuria projicit a se ipso. 

2. His tribus vitiis intenti et. detenti tres illi mi- 
serrimi, de quibus loquitur evangelista, ad ccenam 
Patrisfamilias venire recusarunt (Luc. xiv). Primus, 
ut boves probaret: secundus, ut villam emptam 
videret : tertius, ut uxorem duceret. Probatio boum, 
cultus terrenorum : villa emitur, cum dominandi 
facultas appetitur : uxorem ducit, qui carnis desi- 
deriis satisfacit. Tales nisi conversi fuerint, nec ad 
coenam Patrisfamilias venire, nec Christun sequi 
possunt. Primus enim citra Jordanem rermoratur : 
secundus transmigrat ad aquilonem : terlius natat 
in flumine Babylonis. Cum catecee tribus in. terram 
promissionis ingrederentur, Ruben et Gad et di- 
midia tribus Manasse habeates pecora multa, citra 
Jordanem remanserunt (Jos. xxi); illos prefigu- 
rantes, qui more pecorum terrenis intenti coelestia 
spernunt. Jordanis descensus dicitur. Descensus 
alius bonus, et alius malus. Malus est de quo dicit 
Isaias : In Egyptum descendit populus meus (Isa. 
Lii, 4); et in Evangelio : Homo quidam descendebat 
ab Jerusalem in Jericho (Luc. x, 30). Bonus de- 
scensus aliquando fit per humilitatem, plerumque 
per compassionem. Per humilitatem, sicut per Re- 
beccam factus est, qua videns Isaac, de camelo 
descendit (Gen. xxiv, 64), illam designans vel aperte 
perhibens humilitatis subjectionem, quam debet 
sponsa sponso, Ecclesia Christo,anima Deo. Fit 
descensus per compassionem, sicut in Symbolo fidei 
habemus, quod Christus « propter nostram salutem 
descendit de coelis. » Juxta moralem sensum, per 
Jordanem possumus intelligere descensum miseri- 
cordie, qua ductus homo compatitur proximo, 

3. Sciendum vero quod alius citra Jordanem, 
alius intra, alius supra. Qui nulli et cui nullus com- 
patitur, citra est; qui alterius et cui alter miserc- 
lur, intra est ; qui aliis compalitur et nullius eget 

PaTROL. CLXXXIV. 


C 


supra, Deus. Ávarus itaque quia nescit, misereri, ac 
per hoc nec misericordiam consequi, citra est ; judi- 
cium enim sine misericordia fiet illi qui non fecit 
misericordiam (Jac. i, 13). 


469 4. Deinde sequitur quod superbus transmi- 
grat ad aquilonem. Ut sancli doctores perhibent, 
aquilo significat superbite tumorem. Sicut enim ab 
aquilone panditur omne malum (Jer. 1,14 et iv, 6). 
sic initium omnis peccati superbia (Eccli. x, 15), 
Et item, in ipsa sumpsit initium omnis perditio. Inde 
est quod angelus apostata dicit ia corde suo: Se- 
debo in monte testamenti, in lateribus aquilonis 
(Jsa, xiv, 13). Superbus itaque transmigrat ad aquilo- 
nem, quia superbiens recedit a Deo, qui superbis 
resistit ; et sequitur diabolum, qui est rex super om- 
nes filios superbis. 


5. Deinde sequitur quod lubricus natat in flumine 
Babylonis. Flumen Bábylonis est fluxus libidinis. In 
hoc flumine natat, qui libidinis delectatione raptus, 
in ea per consuetudinem volutatur. Hec tria vitia 
hominibus diabolus suggerit. Diabolus per avaritiam 
hominem occupat, quia qui volunt divites fieri, in- 
cidunt in tentationem et in laqueum diaboli ({ Tim. 
vi, 9). Inde legitur quod Judas cum veneno avaritiee 
inebriatus Christum Judzis traditurus esset, accepta 
ab eis pecunia, tunc introivit in illum Satanas (Joan. 
xui). Avaritia largitatem excludit, pietatem nescit, 
misericordiam detestatur. Superbia solium est ini- 
quitatis, vitium hominis, perditio diaboli. Superbia 
odibilis Deo, angelis invisa, hominibus intolerabilis. 
Superbia origo peccati, mater discordie, et concor- 
die noverca: superbia vitiorum subsidium, suce 
cidium virtutum. Sic per superbiam diabolus in ho- 
minem regnat, per luxuriam in eo pausat; quia, 
sicut legiunus, dormit in locis humentibus (Job. xt, 
16), id est in cordibus luxuriw subditis. Luxuria 
carnem dissclvit, mentem afficit, et totum hominem 
in luctum convertit. Luxuria stercus imnunditiarum, 
vitiorum spurcitia, fex voluptatum. 


6. Si placet, consideremus adhuc attentius, quam 
viliter homo per tria prefata vitia tractetur. Per 
avaritiam enim czcatur, per superbiam pendel, per 


uxuriam putvrescit. Per avaritiam escatur, ut legi- 


mus. Cum enim predictus Judas avaritia ductus 
Dominum traditurus a collegio discipulorum exisset, 
interiorem ejus czcitatem volens ostendere dixit 
evangelista: Erat autem noz (Joan. xiu, 30). Per 
avaritiam cs&catur homo, per superbiam pendet, 
quia, dum se aliis ditiorem attendit, non attendens 
eequalitatem conditionis, sed gloriam, in multitudiue 
divitiarum, inlerna cogitatione super csleros cx- 
tollitur. Inde legimus quod du: mulieres, quas bea- 
tus Gregorius dicit superbiam et inanem gloriam, 
inler ecelum et terram amphoram, quas designat 
avaritiam, levaverunt (Zach. v, 9 . Quod nisi fieret, 
nequaquam dixisset Apostolus: Precipue divitibus 
hujus seculi non superbe sapere, nec. sperare in 


36 


1131 


incerto. divitiarum (1 Tim. vi, 1. Per superbiam A 


suspensus homo in luxuriam resolvitur, quia, dum 
se ditiorem cseteris videt, ac per hoc in equuleo su- 
perbis suspensus est, ubi nec Deum timet, nec ho- 
minem veretur, sicut equus et mulus quibus non 
est intellectus, stabulum voluptatis ingreditur, et in 
stercore su: conditionis jacens computrescit. Unde 
dicitur : Computruerunt jumenta in. stercore suo 
(Joel. 1, 4T). Adhuc nihilominus due mulieres inter 
coelum et terram, elevatam deferebant [suppl. am- 
phoram], ut tedificarent ei domum Sennaar, id est 
in fetore. 

"7. Hec attendentes, dilectissimi, Creatori laudes 
referamus, cujus ope et gratia hzc reliquisse vide- 
mur. Testantur hoc via paupertatis quam  intravi- 


HOMILIA IN ILLUD MATTILEI : SIMILE ÉST, ETC. 


1152 


mus, habitus humilitatis quem recepimus, obser- 
vantia munditie quam devovimus. Viam pauperta- 
tatis ingredientes, a nobis avaritiam  deposuimus : 
humilitatis habitum suscipientes, superbiam depo- 
suimus : munditiam voventes, luxuriam deposui- 
mus, Sciamus itaque, quia sieut in illis quse reliqui- 
mus, totius honestatis est ruina; sic in istis ad que» 
transimus, totius honestatis summa consistit. Religio 
namque humilitate fundatur, paupertate conserva- 
tur, munditia decoratur. Omnis affectio vilis est in 
amore pecunie. Anima pecunis avida, etiam pro 
exiguo perire non metuit : nullumque in corde illius 
remanet justitix; vestigium, in quo avaritia suum 
fixit habitaculum, 


720 HOMILIA 


In illud Matthei, cap. xin, y. 45: « Simile est regnum celorum homini negotiatori querenti bonas 
margaritas. 


Tribuitur communiter Bernardo, quanquam nec illius esse videatur. Deest apud Horstium. . 


1. Reges terre et omnes populi, principes et om- 
nes judices terre, juvenes et virgines, senes cum 
junioribus, audite, supplico, verbum Domini dicen- 
tis : Simile est regnum celorum homini negotiatori, 
quaerenti bonas wargaritas: inventa aulem una 
pretiosa margarita, abiit et vendidit omnia que 
habuit, et emit eam. Sed qus est ista, 48:80, fratres 
mei charissimi, tam pretiosa margarita, pro qua uni- 
versa dare debemus, id est nosinetipsos, quia totum 
Deo dedit, qui se ipsum obtulit, uL possimus eam 
habere ? Nonne hec religio sancta, pura et iiimna- 
culata, in qua homo vivit purius, cadit rarius, sur- 
git velocius, incedit cautius, irroratur frequentius, 
quiescit securius, moritur fiducius, purgatur citius, 
preemiatur copiosius ? O religio gloriosa et mirabi- 
lis! que mens cogitare, quis intellectus plene co- 
gnoscere, quie lingua humana te poterit sufficienter 
ei digne extollere ? Hzc est enim, fratres mei, qu& 
miserante Deo peccata remittit, et reserat paradi- 
sum ; quie contritum sanat hominem, et tristem ex- 


hilarat, vitam de interitu revocat, statum restaurat, 


honorem renovat, fiduciam reformat, viresque et 
gratiam abundantiorem refundit. O religio virtuti- 
bus ornata! o margarita prefulgida ! quid novi de 
te referam ? Omnia enim ligata tu solvis, omnia soluta 
tu reseras. Omnia adversa tu mitigas: omnia despe- 
rata tu animas. O religio rutilantior auro, sole splen- 
didior | Si vere servatur, non vincit peccatum, nec 
detractio superat, nec desperatio dejicit : sed 
usque in finem, Deo dante, ut bravium appre- 
hendat, perseverat. Hsec est quee respuit avari- 
tiam, horret luxuriam, fugit furorem, firmat amorem, 
calcat superbiam, linguam contiuet, componit mo- 
Tes, odit malitiam, excludit nequitiam, cogitque ho- 
minem Dei amore omnia libenter sufferre. O religio 


gratissima et toto corde perquirenda! nonne per te 
cieci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, 
pauperes evangelizantur ? O religio pacifica, ἃ stre- 
pitu maligni seculi elongata; et pro Christo ssculo 
mortua, ubi Spiritus sanctus super humilem venit 
et quietum, super devotum Christus descendit! O 
religio habitaculum Dei et angelorum ejus! Hic per- 
mansionem faciunt conservi sui. Ὁ religio vita beata, 
vita angelorum ! Ore proprio Spiritus sanctus dicit : 
Optimam partem elegit sibi Maria,qua non auferce- 
tur ab ea (Luc. x, &2). O beatissima vita solitaria, 
vita contemplaiiva | Quando in solitudine contempla- 
batur virgo Maria, tunc venisti ; etin ea et de ea car- 
nem assumpsieti. O Deus meus ! o bone Jesu | quid 
plura referam? Vere claustrum, fratres mei, vere 


C religio est paradisus. O religio, vallo discipline mu- 


nita, in qua est pretiosarum virtutum fecunda ferti- 
litas. Gloriosa res est homines unius moris habitare 
in domo (Psal. vxvn, 7). Bonum est οἱ jucundum 
habitare fratres in unum (Psal. cxxxi, 4). Videas 
illum peccata flentem, alium in Dei laudibus exsul- 
tanterl ; hunc hominibus iministrantem, alium alios 
erudieutem; hunc orantem, illum legentem ; hunc 
miserantem, illum alium peccata punientem ; hune 
charitate flagrantem, alium humilitate pollentem ; 
hunc in prosperis humilem, illum in adversis subli- 
mem; hunc in aciiva laborantem,illum in contem- 
plativa quiescentem, et poteris dicere: Castra Dei 
sunt hac. Quam terribilis est locus iste ! Vere non 


D est hicaliudnisidomus Dei et porta celi( Gen.xxwvim, 


16, 11. Oporta prtclarissima, per quam in san- 
ctam civitatem intratur, per quam regnum ccelo 
rum rapitur et possidetur! O religio prenobilissima! 
tu castitas religiosorum, tu chorda clericorum, tu 
thesaurus super aurum ! O solitodo beata! o eremé 


1133 


mors vitiorum, vita virtulum | te Lex οἱ Prophetee 
mirantur : et quicunque ad perfectionem venerunt, 
per te in paradisum introierunt. O beata vita soli- 
taria et contemplativa, quid ultra de te loquar ? Ipse 
Dei Filius, salvator οἱ magister noster, excmplum 
dedit nobis fugiens in desertum, et mansit in solitu- 
dine, ubi sunt rose charitatis quce semper flam- 
mescunt, quz semper in sancto odore vivunt . Ubi 
mira perfectio 2 2 ΕΒ mortificatorum, et gratiarum 
actio, scilicet considerare que el quanta sunt qu& 
nobis promittuntur in ccelis, et vilescere faciunt om- 
nia que habentur in terris, et dicere : Quid prodest 
homini si mundum lucretur, se autem perdat? 
(Matth. xvi, 26.) O solitudo negotiorum ccelestium 
apotheca! In te transitoria et terrena mutantur in cc- 
lestia et eterna. Hoc per breve purgatorium operatur 
eternum et celeste cunvivium, et ράβδου: sempiter- 
na. Denique in te lacrymz mutantur in risum, et gau- 
dium pariunt sempiternum. Ex possessione quippe 
terrena, que vermibus mortalibus relaxatur, ad 
eeterne heereditatis patrimonium pervenitur. O re- 
ligio, spiritualis exercitus lucta, mirabilis officina ! 
in te fidelis anima Creatoris sui in se restaurat ima- 
ginem, ac ad su: redit imaginis puritatem. Tu for- 
nax, ubi vasa superni Regis formantur, ubi pec- 
cata solvuntur, et. cum angelis in divinis laudibus 
insudatur. O sancta vita, balneum animarum, mors 


SERMO IN ILLUD MICHEE : NDICABO TIBI, RTC. - 


1134 


A disi, que homines perducis ad patriam. Tu stadium 


concertantium, luctatorumque bene currentium ; 
perducis ad altas coronas. O religio, sepultura do- 
minice passionis! de te Jeremias propheta dicit : 
Bonum est prastolari cum silentio salutare Dei. 
Stabit solitarius et tacebit (Thren. ur, 26, 23) in 
eremo : quia in quiescendo et tacendo fit homo pru- 
dens. De his probata quzdam sunt, unde dicitur : O 
homo, fuge homines, religionem elige, et salvaberis. 
Surge qui dormis in seculo, et exsurge a mortuis, di- 
mitteque mortuos sepelire mortuos suos. O vita mi- 
rabilis, spirituale habitaculum, qu& de superbis hu- 
miles facis, de gulosis sobrios, de crudelibus pios et 
sanctos, de iracundis mites, de luxuriosis pudicos, 
de inobedientibus obedientes, et de osoribus facis 
in fraterna dilectione ferventes. Tu loquacibus lin- 
gue frenum imponis, tu immundis castitatis dulcis 
amoris Christi adhibes cingulum, tu jejuniorum ac 
vigiliarum es nutrix, tu vagos ligas catenis, tu pa- 
tientie custos, tu purissime simplicitatis es magistra. 
Qui te fugiunt luce Dei privati sunt ; qui diligunt te, 
astringunt οἱ gustant quam suavis est Dominus et 
dulcis. Tu ducis ad &terna gaudia quae oculus non 
vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascen- 
derunt, et lingua dicere non potest qu& tu parasti, 
Domine, diligentibus te. Ingredimini igitur, fratres 
mei dileetissimi, ex quo vocat vos magni consilii 


peccatorum, et animarum purgatorium sordidarum. C Angelus : et non tardate, quia pretium magnum, et 


Tu mentium secreta purificas : tu  conscientiarum 
squalorem diluis, atque ad angelicee munditise puri- 
tatem pervenire facis animas. Tu scala Jacob, quee 
animas perducis ad paradisum. Tu via regia para- 


non parvum est in mora periculum. In sanctam igi- 
tur festinate Christi religionem : et illuminabit vos 
Filius Dei per condignam satisfactionem, qui cum 
Patre et Spiritu sancto vivit el regnat per omnia sz- 
cula seculorum. Ámen. 


SERMO 
In illud Miche, cap. v1, Y 8 : « Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, » elc, 


Tribuitur Bernardo in Spirensi codice impresso anno 1501, non recte inscriptus, De trina qualitate 
lacrymarum. 


1. Quid retribuam Domino pro omnibus qus re- D bulas, placas tibi coelestem Patrem, quem pro pec- 


tribuit mihi ? Indicabo tibi, homo, quid sit bonum, 
et 3.3 quid Deus requirat a te: utique facere ju- 
dicium, et. diligere misericordiam, et sollicitum 
ambulare cum Deo tuo. Tria h;c sunt qus& offerre 
debes; quia et Deus, qui trinitas est, nonnisi trino 
in sacrificio placari potest. Offer ergo judicium Filio 
judici, offer misericordiam sancte charitali, offer 
sollicitudinem paternitati. Ad sapientiam pertinet dis- 
cretio; ad charitatem, pietas ; ad paternitatem , sol- 
licitudo. Sic tamen offer, αἱ neque in discretione 
munerum unitatem Trinitatis dividas, neque in par- 
ticipalione donorum Trinitatem unitatis confundas ; 
sed singulis sua, et simul uni singula exhibeas. Si 
juste judicas, justum judicem honoras. Si miseri- 
cordiam diligis, eum qui pius est acceptabili sacrifi- 
cio veneraris. Si sollicitus in timore Dei semper am- 


catis tuis offensum tenebas. 

2. Nunc ergo ausculta quale sit judicium quod 
facere juberis. Primum est tibi judicium faciendum 
de te ipso; deinde, inter te el proximum tuum ; 
postremo, de proximo tuo. In eo judicio, quo judi- 
cas inter te el proximum tuum, debes esse pius. Te 
ipsum debes judicare hoc modo : considerare dili- 
genter quid facis, quid non facis; quid facere debes, 
et quid facere non debes. Postea, hic ad invicem 
conferendo, perpende si idem est quod facis et quod 
debes, quod non facis et quod non debes. Quod si 
ita inveneris, gaude. S1 autem idem perspexeris 
quod facis et quod non debes, aut quod non facis et 
debes, time. Inter te et proximuni. tuum hoc modo 
judicare debes, Vide quid facis proximo tuo, et quid 
tibi facit proximus tuus. Si ille tibi honum faeit, οἱ 


1133 


tw illi bonum reddis, malus non es, Si ille tibi ma- 
jum facit, et tu illi malum reddis, bonus non es. Si 


ille tibi bonum facit, et tu illi malum reddis, malus. 


es. Si ille tibi malum facit, et tu illi bonum reddis, 
bonus es. De proximo tuo hoc modo judicare debes. 
Vide quid facit. Si certum bonum, si dubium bo- 
num ; si certum malum, si dubium malum. Si cer- 
tum bonum est parvum, majus existima. Si certum 
malum est magnum, parvum puta; parvum minus 
judica. Si dubium est bonum, verum puta : si du- 


bium est malum, bonum puta. Hoc est judicium - 


verum, judicium bonum, judicium Deo placitum. 
Quod si tu illi non solum discernendo, sed etiam 
faciendo in sacrificium obtuleris, placabis iram, et 
gratiam consequeris. 

3. Deinde sequitur, diligere misericordiam, ut 


LIBER SENTENTIARUM. 


1136 


bonum quod agis, uon ex timore, sed ex amore. 
Postremo, sollicitum incedere, ne vel bonum quod 
necdum habes non merearis accipere, vel bonum 
quod habes amittas. Porro in his tribus Trinitati in 
te operanti cooperaris. Sapientia enim te ad agni- 
tionem veritatis illuminat; charitas te ad desiderium 
bonitatis inflammat; paternitas in te custodit quod 
creavit, ne pereat. Perilluminantem ergo sapientiam 
et cum lucente rectum discernis ; per inflammantem 
charitatem et cum ardente misereris ; per providen- 
tem vero paternitatem, et cum tuente temetipsum 
custodis ; per Trinitatem cooperanti Trinitati Trini- 
taus imago efficeris, verumque sacrificium tunc te 
ipsum Deo offers, cum ad ejus similitudinem refor- 
maris. Amen. 








LIBER SENTENTIARUM. 





Sequentes Sententias, que Sermonibus de Diversis in prioribus Editis subjiciebantur, Horstius, Bellar- 
mini consilium secutus, in dubiorum operum classem ob styli diversitatem relegavit. 





1. Rationalis creatura in hoc se debet diligere, ut p secure salutationis gaudium offeramus. Unde et 


beata sit; et Deum, per quem solum beatificari 
possit : cujus insecutor et s&emulus ad hoc elaborat, 
ut eam in utraque sui qualitate corrumpat. Corpo- 
ream igitur qualitatem appetitu συ] et fluxu luxu- 
τί depravat penitus el corrumpit : jumentumque 
carnis his duobus aculeis agitatum in pre&cipitia 
mortis impellit. Invisibilem vero humans substan- 
tie portionem spiritualibus aggreditur armis, eam- 
que gemina peste inficiens, tumore superbis, et 
avaritiae labe commaculat; sicque totam massam 
fermenti hujus colluvione corrumpens, homini 
preripit beatitudinem, quam amisit. 

2. Quatuor sunt, quorum in hac vita obsequiis 
deservimus : caro, mundus, diabolus, Deus. Carni 
militamus, gula illecebris serviendo, luxuris stimu- 
lis obsquendo. Mundo militamus, avari: sstibus 
anhelando, honoris altitudinem affectando. Diabolo 
militamus, bonorum profectibus invidendo, et con- 
tra Deum superbie spiritu intumescendo. Deo mi- 
litamus, pietatis operibus humiliter insistendo, pote- 
Stales aerias virlute spiritus oppugaando. Habent 
et singuli priocipes isti donaliva sua propria. Caro 
suis tironibus elargitur momenianeam voluptatem : 
mundus, transitoriam sublimitatem : diabolus, per- 
petuam captivitatem : Deus, interminabilem felici- 
tatem. Hzc sola preponderat. 


in Evangelio tria salutationis genera invenimus. 
Virgo siquidem Maria salutavit Elisabeth (Luc. 1, 
40), angelus vero Mariam (Ibid., 28), Dominus au- 
tem Jesus discipulos salutavit post resurrectionem 
(Joan. xx, 19). Cum ergo videmus eos qui in steri- 
litate vite, hujus servierunt, montana confessionis 
ascendendo, fervorem  peenitentiie. quasi filium 
quemdam concipere; illis vocem salutationis, illis 
in verbo Domini remissionis et grati: et venis lar- 


*gitatem debemus offerre. Quos vero in sanctitate et 


castimonia Domino servire conspicimus, invitando 
ad meliora, benedictionem et gratie fecunditatem 
eis necessario promittamus, Quos sane in conclavi 
remotionis apostolice fastigium tendere videbimus, 
illis quietis et pacis geminam soliditatem, cujus 
eliam in suo corpore quzdam przludia sentiunt, vi- 
γ8 vocis ministerio spondeamus. 

&. Dominum Jesum Christum subire crucis el 
mortis ignominiam, tria quedam praecipua co- 
actione voluntaria compulerunt. Filialis et pura obe- 
dientia, qua prioris inobedienti& piaculum solvere- 
tur. Compassibilis et communis miseria, quse illius 
justitiam inflexibilem, virgam ferream, et ad mise- 
ricordiam horiabatur. Erat miseria illa et ponde- 
rosa et gravis, et cervices hominum communis pet- 
cali el mortis conditione premebat : publica et ge- 


223 3. Evangelica sanctione preceptum est, ut D neralis, que justos et injustos simili damnationis 


in via mortalitatis hujus terrenis affectibus inhsren- 
tem neminem salutemus (Luc. x, &, et xi, &3). 
Quos autem ab hac vita suspensos viderimus, illis 


sententia pariter obligabat : continua et perennis, 
que nisi per Christum redemptionis gratia fieret, 
irremediabilis captivitatis nexu, omne genus Adam. 


1137 


damnationis voragine absorbebat. Porro tertium 
quod spontanee cogit in mortem, celeberrima et 
solemnis victoria, cujus successu, inevilabilia dia- 
boli et mortis potentia in monumento gloriose et 
efficaciter erat imminuenda. 


6. Tribus modis exaltat Dominus caput nostrum: 
mentem scilicet ἃ terrenis affectibus suspendendo, 
ut spe ccelestium transitoria contemnamus ; divi- 
nam scientiam conferendo, ut eorum quis tempora- 
liter non videntur, scientiam teneamus ; ad amorem 
eclesüum suhlevando, ut in carne positi, ipsam 
quoque carnem divine dilectionis altitudine trans- 
cendamus. 

6. Homines habent triformem statum vivendi. 


Non delinquere, quod agit utique timor servilis. B 


Nolle delinquere, quod exhibet filialis. Non posse 
delinquere, quod sola confert beatitudo perennis. 


71. Quatuor esse dicuntur, qui nostre gratiam 
devotionis adaugent. Memoria peccatorum, qua ho- 
minem reddit humilem apud se. Recordatio poena- 
rum, qua illum sollicitat ad bene agendum. Con- 
sideratio peregrinationis, quie illum hortatur visi- 
bilia debere contemni. Desiderium vite perennis, 
quse hominem incitans ad perfectum, cogit eum a 
terrenis affectibus voluntatis mutatione suspendi. 


8. Nostre inscientie& iarditatem erudit Dominus 
tribus modis. Indulti beneficii largitate, quz& nostre 
duritiam mentis emollit, et excitat ad amorem, 
Frequenti verberum severitate, 4085 prs&stans intel- 
lectum auditui, incutit. nobis timorem. Contemptus 
publica vilitate, quo implens facies nostras ignomi- 
nia, parit nobis verecundiam et ruborem. 


9. Motus et titillatio carnis nostre tribus ex cau- 
sis contingit. Ex precedenti cogitatione, cum for- 
mas et imagines illicitas intus trahentes, in earum 
retractatione turpiter commovemur. Ex ventris ple- 
nitudine, quia, eum venter ciborum cumulositate 
distenditur, caro lasciviens ad motum luxurie con- 
citatur. Ex maligni spiritus impugnatione, quia 
quo justos superare se minime posse considerat, 
eo per carnis titillationem gravius eos impugnat. 


10. Auctoritate Scripturarum, male cogitare, 
maledicere, et malefacere prohibemur.: quia in 
male cogitare vel immunditia est, cum res sordidse 
et impure memoria revolvuntur; vel superbia, cum 


animus quasi superior super proximos suos erigitur * 


et inflatur ; vel avaritia, cum diabolo iustigante 
contra preceptum Dei res proximi concupiscitur. 
Necesse est enim mali cogitationi horum trium ali- 
quid semper inesse. In maledicere vero sermo est 
vel supervacuus, ratione et utilitate carens : vel 
detractorius, fraterna bona invida corrosione et 
odii instinctu diminuens: vel adulatorius, caput 
alicujus falsa olei delinitione 9 9 4 demulcens. In 
malefacere quoque opus est vel simulatorium, cum 
aliud intendimus quam opere demonstramus: vel 
impium, cum proximos nostros ledimus : vel im- 
pudicum, cum nos aliquo modo sordidamus. 


LIBER SENTENTIARUM. 


1138 


11. De convalle plorationis ascensuri, semper ad 
altiora tendere et anhelare debemus. Est enim quasi 
quoddam desertum vita ista mortalis, de qua dicitur: 
Terra deserta, invia etinaquosa (Psal. uxu, 3). Sed 
triformis est species desertorum. Est quippe deser- 
tum, momentanea scilicet vanitas, quam despicere 
vitze moderatione debemus. De quo deserto ascen- 
dere nos oportet, sicut dicitur: Que est ista quc 
ascendit de deserto deliciis affluens, innixa super 
dilectum suum? (Cantic. vim, 5). Deliciis affluimus, 
cum virtutibus abundamus. Super dileclum inniti- 
mur, cum Deo adscribimus quidquid boni operamur. 
Est aliud desertum, christiane simplicitatis humi- 
litas : vocata desertum, quia fere nullus est imita- 
tator Christi, qui studeat istud bonum operari. Per 
hoc desertum necesse est ascendamus. Unde dici- 
tur: Que est ista que ascendit per deseríum, si- 
cut virgula fumi eo aromatibus? (Cant. 1, 6). 
Sicut virgula fumi ex aromatibus ascendimus, cum 
virtutum studio et disciplina exercitati, proximos no- 
stros ad bene agendi similitudinem incitamus. Est 
aliud quoque desertum, innocentis purioris simpli- 
citas vel integritas. Ad hoc debemus ascendere, 
quia ad veram munditiam, ut simus sancli cor- 
pore et spiritu, debemus anhelare. Ascendamus 
ergo de deserto momentanes vaniiatis per desertum 
humillime simplicitatis ad desertum integerrima 
puritatis. 

12. Dominus noster habet proprie sagittas, qui- 
C bus hostes suos vulnerat, et in brachio virtutis ex- 

pugnat. Sunt autem tres sagittse, quibus hostes sau- 

ciantur. Stimulus amisse pecunie, quia valde con- 
teritur,qui instrumenta vivendi et satellites volupta- 
tum divitias amisisse reminiscitur. Sequitur pestis 
corporalis molestie, qui& ut ejus vias ex omni parte 
sepiat, eum quem ad peccatum festinare considerat, 
eliam corporis contritione flagellat. Sequitur mal- 
leus infernalis memorie: quia, cum se homo 
undique cireumseptum pondere poenarum corpora- 
lium pensat, etiam ad illam qu& fine caret angus- 
tiam oculos porrigens, horribilem gehennae fornacem 

timida secum consideratione tractat. . 

13. Sunt et alie tres sagitte, quibus Dominus 
D etiam eos sauciat, quos ad degustandum dulcedinem 
sue dilectionis invitat. Quarum prima est timor 
castus : qui ideo sic vocatur, quia et timeri Domi- 
num a servo jubet, et servum ab illicitis continere 
respectu Domini admonitione continua persuadet. 
Sequitur amor devotus, qui, dum mentem occupa- 
verit, totam igne suavissime dilectionis accendit. 
Sequitur desiderii virtus, que, dum latitudinem 
conscientiete veluti aura lenis afflaverit, ea quz retro 
sunt mens oblita, ad solam faciem conditoris anhe- 
lans, quia sui voti finem minime consequitur, con- 
tabescit. 

14. Oblatio nostre laudis, quam Deo immolamus, 
triformis esse debet. Affectuosa, ut mens concordet 
voci. Fruetuosa, ut :edificationem pariat intuenti. 
Gratiosa, ut placeat conditori qui gratis dedit. 


1139 


LIBER SENTENTIARUM. 


110 


15. Decretis et adhortationibus sanctorum Patrum A Per viam munditie ad amplexus et thalamos veri 


bene cogitare, et bene dicere, et bene facere jugiter 
admonemur : quia in bene cogitare cogitatio est vel 
honesta, nihil impuritatis contrahens; vel humilis, 
nihil superbum sapiens ; vel pia, nihil crudele mo- 
liens. In bene dicere vero sermo est vel auditori 
commodum afferens ; vel humilis, nihil inanis elo- 
quenti: lepore turgescens ; vel verisimilis, nihil fuco 
simulationis objectum in sua prstextione preten- 
dens. In bene facere quoque factum vel purum, 
quod mundiliam exhibet ;vel pium,quod misericor- 


diam redolet ; vel pudicum, quod oculos intuentium 
non offendat aut violet. 


'. 46. Usitatum est satis et tritum, seculum istud 
merito czcilatis οἱ ignorantie sus JEgypli vocabulo 
nuncupari, quod nimirum quoties mutatione volun- 
(4118 egredimur, tria nobis occurrunt. Stimulus 
cupiditatum, qui, velut mare Rubrum, sensum ra- 
lionis nostre tumidis el procellosis undis cogitatio- 
num involvit : et nisi virga discreti judicii aquse 
superiores ab inferioribus secernantur, subruit fun- 
ditus οἱ demergit. Sequitur cumulus tentationum, 
quasi alter Jordanis alvei sui metas excedens, et 
terram corporis nostri solito plenius occupans, nisi 
arca testamenti, id est sententia veritatis, interce- 
dens, impetus 2 9 ὦ illius refrenet, et ipsum penitus 
nrefaciat et exsiccet. Sequitur aculeus molestiarum, 
qui, cum ingruerit quasi ilerum Jordanis Eliseo 
occurrens, sumendum Elie pallium, et mediis flu- 
ciibus opponendum: ut quidquid non temporaliter 
cruciat, respectu Dominiez passionis sapor mutato, 
nova nobis suavitate dulcescat. 


17. Vie quie ducunt ad mortem, ratione trifaria 
dividuntur. Alia erumnosa, alia laboriosa, alia de- 
liziosa. JÉrumnosa est in pauperibus, qui in pau- 
pertate sua regio spiritu et divite animo tumescen- 
les, ab inopia temporali ad &ternan miseriam trans- 
feruntur. Laboriosa est in avaris et cupidis, qui, 
dum diversarum anxietate curarum miserabiliter 
distenduntur, obliviscuntur ea quaerere que Dei 
sunt : et avaritiae estibus anhcelantes, usque ad vite 
terminum ab inquietudine temporali ad eterni la- 


boris augustias transferuntur. Deliciosa, in divitibug: 


dclicatis, qui in deliciis et voluptatibus enutrientes 
corpora et corda sua, post dulcedines momentaneas 
et horarias suavitates ad sempiternas amaritudines 
deferuntur. 


18. Via quoque qu& ducit ad vitam, simili ra- 
tione distioguitur. Est enim alia sanguinea, alia 
purpurea, alia lactea. Sanguinea, in martyribus, 
quia in sanguine Ágni suorum corporum indumenta 
laverunt, et per iter martyri, triumphalis altitudinis 
solium altigerunt. Purpurea est in confessoribus, 
quiin sua carne vestigia Domiuieg passionis per 
abstinentiam expresserunt, et iu suis corporibus 
vulnerum Christi stigmata portaverunt. Lactea in 
virginibus, qu& in se ipsis puritatis angelici candi- 
datum et virtutes sanctimonim consecraverunt, el 


C 


sponsi, virtutum pennis feliciter evolarunt. 

19. Mors anime, oblivio : de qua morte suscilatur 
hoc modo. Per memoriam sentit, per obedientiam 
audit, per intelligentiam videt, per circumspectio- 
nem olfacit, et gustat per dilectionem. 

20. Quator sunt genera voluntaüs humans. 
Sicca, in reprobis et terrenis, quorum corda nullo 
rore grali? perfunduntur. Recta, et inchoantibus, 
qui vitae pristinz fortitudinem relinquentes, ad boni 
operis rectitudinem mutatione voluntatis assurgunt. 
Devota, in proficientibus, qui usu orationis assidue 
in amorem bene agendi coelitus eriguntur. Beata, in 
consummatis, qui pene nihil aliud nisi Deum cogi- 
tantes, in ipso totius desiderii sui finem reponumt. 


B inter siccam et rectam voluntatem. chaos quoddam 


firmatum est, ul qui voluerit transire, non possit, 
perversa scilicet intentio. Inter rectam et devotam, 
inolita consuetudo. Inter devotam et beatam, corpo- 
ralis affectatio. Quz tria quasi quidam lapides dum 
in via nostri operis se opponunt, ne de virtute in 
virtutem ascendamus, impediunt. 

21. Ligna sunt omnes justi, qui plantati in medio 
Ecclesie temporalis, f.cere debent fructus vitse qui 
maneant. Videat autem quisque ut eligat sibi locum 
irriguum, in quo fruciificans proferat in tempore 
suo vitse fructum. Sunt autem tres decursus aqua- 
rum. Incitamenta Seripturarum, que per minas et 
promissa honestam in homine suscitant voluntatem. 
Charismata gratiarum, qu& hominem spiritualem 
ex animali effciunt, ad sui provisionem et curam 
informando ; et docendo omnem veritatem  mini- 
sirant operum fecunditatem. Stillicidia lacrymarum, 
que, dum venas intentionis atque propositi suo 
rore irrigant et infundunt ne lignum moriatur, per- 
severantiam largiuntur. Qui juxta hsec fluenta radi- 
catus fuerit, per menses singulos faciet fructum, et 
folia ligni illius ad suavitatem gentium. 

39. Non uno eodemque modo omnes qui ebrii 
fuerint, debriantur. Aliud est vinum malitie, quod 
effluit de uva fellis, et a diabolo initium habuit, qui 
amaritudinem peccati et mortis humano generi pro- 
pinavit : quo debriantur iniqui conformes facti εἰ. 
Aliud est vinum molestie, quod emanat de labrusca 


[) conditiouis humans: qu& Domino suo acetum ini- 


quitas apposuit. Hoc vino quisquis inebriatur, non 
iujuate, sed merito peccati sui, ἃ Deo hoc perpeti 
comprobatur. Aliud est vinum gratie, quod ex botro 
cypri, id est conditoris largitate decurrit : et hoc est 
mustum, quo sponsi filii debriantur ; 926 quod 
mittitur etiam et in utres novos. 

23. Reges suntet sacerdotes, omnes electi : et eos 
oportet oleo uuctionis inungi. Est autem oleum rri- 
forme. Aliud siquidem est oleum effusionis, videlicet 
verbum Dei, quo initiantur veterem hominem exuen- 
tes, ut quasi adolescentule in amorem sponsi sur- 
gant. Aliud est oleum puritatis, quo lagensg operum 
nostrorum impleri debeut, quod in lampade divini 
fervoris igoem debet incessanter nutrire, Aliud vero 


1141 


LIBER SENTENTIARUM. 


1112 


oleum exsultationis, charitas videlicet principalis : Δ 73075 illius destruxit nostram, et vita ejus instruxit 


que mentem quam repleverit, dilatat, ut gustans 
quam suavis est Dominus, in vertice justitie sedens 
in solo Deo glorietur et gaudeat. 

2&4. Christiani a Christo nomen acceperunt : et 
Opere pretium est ut sicut sunt heredes nominis, 
ita sint imitatores sanctitatis. Tria ergo sunt 408 
in Christo nobis expressa, plenis viribus exercere 
debemus videlicet improbare vivaciter seculi va- 
nitatem ; quia et Jesus ne rex constitueretur a tur- 
bis, aufugit. Exercere viriliter peenitentiam; quia et 
Jesussicut agnus occisus est. Et habere veraciter 
geminam charitatem; quia Jesus pro inimicis oravit, 

25. Septem gradus descensionis habet humilita:. 
Abdicationem rerum exemplo Apstolorum. Abdi- 


nostram. 

39. Electos tria in futuro manent. Interna satietas ; 
seterna jucunditas ; jucunda voluptas. De his dicitur, 
Exsultent justi (Psal. Lxvu, &), etc. 

33. Triforme est desiderium electorum. Unani- 
miter habitare in domo : unde est, Unam petii a Do- 
mino (Psal. xxvi, &). Victoriam obtinere de mundo; 
unde est, Quis me liberabit de corpore mortis hu- 
jus? (Rom. vii, 24.) Preesentialiter frui Deo : unde 
est et illud, Cupio dissolvi, et esse cum Christo 
(Philipp. 1, 23). | 

34. Trifarius est prelatorum timor. Ne audien- 
tium animos exquisilior apparatus commoveat : ne 
interni judicis oculos immoderatior usus offendat : 


cationem vestium, sicut Elias et Joannes. Corporis B ne justitiz retributio in presenti eis fiat. 


exercitiuri, ut Paulus. Directionem in prosperis, 
instar David pauperis, et regis. Patientiam in adver- 
Sis, sicut Job et Tobias. Proprium abhorrere con- 
silium, et proprie voluntatis affectum. 

26. Arma virtutis, quibus arma nequitizee expuga- 
nantur, sunt hzc : Plena peccati cognitio, quai ex- 
pellit tenebras voluptatis. Peenitentialis afflctio, 
contra dulcedinem carnalitatis. Humilis et vera con- 
fessio, contra venenum iniquitatis. Sufficiens el 
digna correctio in mutatione pristine voluntatis. 
Perseverantie plena successio, αἱ perfecta subroge- 
tur custodia sanitatis. 


27. Necessaria sunt poenitentite tria hzc. Absti- 
nenlia, per quam carnis superbia edomatur. Lectio, 
cujus fructu reformandus in vigorem animus sagi- 
natur. Oratio, cujus munimine et tutela, virtutum 
examina proteguntur. 

28. Humilitatis virtus habet hsc tria. Superiori 
subdi, ut ad ejus :equalitatem nulla ambitione vel 
invidia rapiatur. JEquali non przferri, ne illicito 
appetitu superior velle fieri videatur. Minori subdi 
potius quam preponi, ut ex hoc humilitatis veritas 
comprobetur, 


29. Non omnes uniformiter gradiuntur ad Deum, 
Quidam passu; sicut illi qui terrenorum curis im- 
pliciü, vix aliquando respirant, ut Domini recor- 
dentur. Quidam modesto incessu ; sicut hi qui Do- 
mini servitio mancipati, et Deo quidem serviunt, οἱ 
tamen erga se ipsos indulgentiores existunt. Alii 
veloci, id est rapido cursu ; sicut hi qui super carne 
sua se intuentes, et se et transitoria contemnentes, 
celeriter proficiscuntur ad Deum, hoe solummodo 
cupientes, in pace quiescere in id ipsum. 

30. Tria sunt loca, ccelum, terra, infernus; et 
habent singula habitatores suos: ccelum, solos bo- 
n0S ; terra, mixtos ; infernus, solos malos. 


31. Triplici morbo laborat genus humanum : prin- 
cipio, medio, et fine, id est nativitate, vita, et morte. 
Nativitas immunda, vita perversa, mors periculosa. 
Venit Christus, et contra triplicem hunc morbum 
attulit triplex remedium. Natus est enim, vixit, 
mortuus est ; atque ejus nativitas purgavit nostram, 


80. Triformis est sanctorum dolor : quia cecide- 
runt de 222 paradiso ; quia tenentur in exsilio ; 


quia differuntur ἃ regno. 


36. In monte montium Christo fuerunt hec 
duo : coagulum passionis, et pinguedo sancti- 
tatis. 

37. Vituli quos Domino immolare debemus, tres 
sunt. Nove conversionis effectus : quasi vitulus no- 
vellus cornua producens et ungulas. Sacre religio- 
nis profectus : qui est vitulus tenerrimus de armeuto. 
Consummate virtutis affectus : qui est vitulus sagi- 
natus. 

38. Quadriformis est pressura nostra. Corrupii- 
bilis carnis angusti? : que sunt dolores mortis. 
Temporalium pressurarum molestie : que sunt tor- 
rentes iniquitatis. Occulti hostis latentes insidie : 
408 sunt dolores inferni. Deceptoris facies munda- 
ns glorie : qui sunt laquei mortis. 

39. Fumus est ab ira Dei : quia in consideratione 
ire Dei electi compunguntur. Ignisa facie ejus : quia 
per cognitionem et presentiam ad amorem accen- 
duntur. Caligo sub pedibus ejus : quia per districtum 
illius examen reprobus desperationis nebulis obscu- 
ratur. 

&0. Ambulat Dominus super pennas ventorum, 
cum electi ejus dulcedinem vel tenuiter attingunt. 
Volat, cum de incircumscripta ejus substanlia niiiil 
percipiunt. Unde est : Fuge, dilecte mi (Cantic. vii, 


D 14). Ponit Dominus tenebras profuaditatis et alti- 


tudinis latibulum divinitatis sug, in luce puritatis 
et sanctimonisg habitaculum mansionis sue. 

41. Portas suas mundus habet quibus ingredimur 
ad eum, qui sunt, corrupta sensualitas, el incesta 
cupiditas : unde est, Appropinquaverunt usque ad 
portas mortis (Psal. cvi, 18). Porte inferi, ceca 
desperatio, et dura obstinatio : unde est, Porta in-. 
feri non pravalebunt (Matth. xvii, 18). Porte cceli, 
humilis patientia, quie est porta ferrea ducens ad 
civitatem (Act. xii, 10) : et amoris concordia, 4088 
est porta orientalis (Ezech. xLv, 1). 

42. Genera retributionis sunt' quatuor : duo in 
hoc sseculo, et duo in futuro. Retributio proaperi- 
tatis et abundantiee impiorum, unde est, Receperunt 


1143 


mercedem suam (Matth. v1, 5). Damnationis et igno- A 


minie eorum, familiaritatis et gratie justorum, 
dulcedinis, amoris et glorie. Duo autem sunt que 
remunerantur : justitia operis, et puritas cordis. 

43. Tres sunt lucernge. Regula discipline Chri- 
stus, quie accenditur, ut drachma perdita invenia- 
tur, Forma veritatis in Evangelio, quis ponitur su- 
per candelabrum. Scienti€ puritas in corde bono, 
qua illuminatur a Domino. 

ἀξ. Pedes nostri esse debent sicut cervorum, et 
sicut vituli. 

45. Alii sunt filii alieni, qui mentiuntur : alii filii 
Belial, qui non cognoscunt Deum : alii filii Israel, 
qui cognoscunt. 

46. Triforme est semen. Veritatis et justitism, 
quod in terra jaclum, facit fructum centuplum : ini- 
quitalis et malitie, quod est genimen viperarum : 
erroris et maliti:ee, quod est Chanaan, et non Juda. 

41. Sapientia Dei, quasi perdix, fovet filios quos 
non peperit ; quasi gallina congregat pullos sub alis ; 
quasi aquila provocat ad volandum. 

&8. Trifaria est vestis nostra. Poenitentialis an- 
xietas, 48 est vestis viduitatis : religiosa maturitas, 
quze est vestis jucunditatis : sincera integritas, quie 
est vestis virginum. 

49. Vestes Esau, honestas vite, οἱ maturitas di- 
sciplinge : pellicule  hsedorum, abjectio noxisg ve- 
tustatis, et mortificatio proprie voluntaus. Cibi, 
hilaris obedientia, et humilis abstinentia. Pater tan- 
git filium apposita probationis manu. Osculatur se- 
cret& inspirationis instinctu. Benedicit religionis 
profectu. 

50. Tria sunt necessaria puritati. Integritas actio- 
nis, simplicitas intentionis, tranquillitas devotio» 
nis. 

61. Puritas tria confert : spiritum libertatis, gau- 
dium securitatis, firmitudinem charitatis. 

62. Reprobi aliquando sunt sicut. fumus, quia in 
sua altitudine evanescunt. Aliquando sicut pulvis, 
quia nullum charitatis humorem proferunt. Aliquando 
sicut cera, quia ad calorem, id est impulsum tenta- 
tionis, facile liquefiunt. 

53. Portze Sion, id est Ecclesie, sunt sacramenta, 
sine 42 quibus Ecclesiam non intramus. Porte 
justitie sunt virtutes medie, quas temporaliter exer- 
cemus. Porte seternales sunt precipue virtutes, 
quas etiam in futuro habituri sumus. 

δέ. Tria sunt quibus obnoxii sumus Deo. Signa- 
culum nature, quo ad similitudinem Dei facti sumus, 
Talentum fidei, quod per bonum opus Deo integrum 
resignare debemus. Titulus professionis, quo ad 
serviendum Deo sponsionis vinculis alligamur. 

Tribus modis nos interrogat Deus. Promulgatione 
precepti, ut nostra nobis obedientia nota fiat. Inve- 
ctione flagelli, ut patientia nostra proximis innote- 
scat. Revelaüone secreti, ut se nobis virtus humili- 
tatis aperiat. 

55. Tribulatio tria confert. Exercitium, ne virtus 
amoris, otii tempore írigescat. Probationem, ut 


LIBER SENTENTIARUM. 


C 


uu 


nostre constanti: fortitudo ad exemplum hominu 
innotescat. Premium, ut juxta tribulationis mods, 
immensum glori: pondus accipiat. 

Adversitati tria sunt. opponenda. Electorum age 
nesetangustie, quas patiuntur qui pie vivunt. Re 
demptoris afflicliones οἱ molestize, quas ei szevissims 
principes intulerunt. Dispositio moderatricis josti- 
tip, cujus altitudinem quasi virgse Joseph summ: 
tatem non discutere, sed adorare debemus. Hec 
sunt tria illa ostia, vectes et termini, quibus Do 
minus circumdat mare sseculi. 

56. Triforme est exercitium electorum. Austeritas 
jejuniorum, qua excolitur terra carnis, ut fructum 
ferat. Assiduitas lectionum, qua reficitur animus, ut 
homo interior pinguescat. Instantia orationum, qua 
mens ad celestium appetitum assurgat. 

57. Auctor mirabilium Deus tria quiedám mirabi- 
lia operatus est in Maria. Integritatem munditie 
mirabiliter suscitavit, ut arca testamenti auro puris- 
simo tegeretur. Puritatem virgineam potentialiter fe- 
cundavit, ut rubus ardens non combureretur. Ims 
supernis ineifabiliter copulavit, ut scala Jacob me- 
diante, terrena coelestibus unirentur. 

58. Tria nobis contulit Mari; fecunditas. Avertii 
jugum capüvitatis antique ; remisit iram indigns- 
tionis divinse : delevit notam iniquitatis humanse. 

59. Electi tria preestolantur in futuro. Quod in eis 
mortaleest, a vita penitus absorberi : perennis glo- 
rie compensatione ditari : Deum sicuti. est insatiabi- 
liter contemplari. 

60. Reprobi tria sperare dicuntur. Voluptatem 
corpoream sibi ad sufficientiam cumulari : momen- 
taneam gloriam ad beatitudinem suffragari : mores 
suos et opera nullo posse judicio reprobari. 

61. Imitator Christi tria debet agere. Simplicis 
i nnocentise sensum tenere, ut cum Christo puer effi- 
ciatur. Abjectum et humilem habitum amare, ut in- 
fantie Christi pannis vilibus involvatur. In disci- 
plina simpliciter ambulare, αἱ cum Christo in prz- 
Sepio positus inveniatur. 

62. Spiritus sunt administratorii, qui curam ha 
bent salutis nostre : sunt operatori, qui auctores 
existunt sospitatis humanz: sunt contemplatorii, 
qui assistunt vultui majestatis divinse. 

63. Beati spiritus visione saliantur, dulcedine 
ebriantur, charitate sociantur. 

64. Homines Deum exspectantes, debent esso sus 
pensi quando veniat, dubii quid eis deferat : hilares 
et devoti, diligentius adornati; tria sperantes in eo, 
nuptialem presentiam, familiarem gratiam, libera- 
lem munificentiam. 

65. Tres sunt species nuptiarum. Prima, reconci- 
liationis per fidem, in qua sunt. tria fercula : pecca- 
torum ablutio, gratie consecutio, nature reforma- 
tio. Secunda, adoptionis per spem, in qua etiam 
sunt eloquii divini consolatio, alimonie coelestis 
communio, dulcedinis interne prtelibatio. Tertia 
est glorificationis perfect per charitatem : cujus 


1145 


LIBER SENTENTIARUM. 


1146 


fercula sunt, seterna incorruptio, vera glorificalio, À documentum fallaci», que est Phithon. Secularis 


perennis Dei visio. 

66. Tres sunt equorum species. Mundialis super- 
bia, cujus ascensor cadit retro. Spiritualis scientia, 
cujus collo cireumdantur hinnitus. Integralis mun- 
ditia, quam omnis 229 celorum exercitus sequi- 
tur in vestimentis albis. 

67. Verba consolationis Dei.sunt ablutio culpe, 
restitutio grati:, evasio exsilii, consecutio regni, 
oonsoriium divinitatis, adeptio eeternitatis. 

68. Arma fidelium tria sunt..Sapientige plenitu- 
do, qus est funda David, de qua sententiarum lapi- 
dcs emittuntur. Patienti& firmitudo, qui est bacu- 
lus, quo luporum rabies propulsatur. Charitatis am- 
plitudo, qui est pera David, de qua orationes pro- 
feruntur. 

69. Tria prelatis necessaria sunt. Viva fidei et 
doctrine sinceritas, ut inhabitent in eadem regione. 
Studiosa bene operandi sedulitas, ut vigilias cum 
pastoribus celebrent. De salute subditorum diligens 
curiositas, ut custodiant gregem suum. 

70. Bubulcus habere debet duo. Vocis suavita- 
tem, qu& laborem mulceat operantium. Aculei pun- 
ctionem, qua& torporem excutiat pigritantium. 

71. Tres sunt species penitentie. Simulatoria et 
infructuosa, cujus exemplum est in Esau et in Saul. 
Crudelis et desperata, sicut in Cain et Juda. Utilis 
et consummata, sicut in Maria et Zacchao : cujus 
partes sunt quinque; contritio in corde, confessio 


in ore, maceratio in carne, correclio in opere per- € fllii Israel. Ccelestis Jerusalem 


severantia in virtute. 

72. Tria inveniuntur in Petro : fidei unitas, pce- 
nitlenti& veritas, amoris soliditas. 

13. Tria sunt genera mutationum. Sublimitas in 
humilitatem ; quando Verbum carnem assumpsit. 
Contemptibilitas in majestatem; quando se homo 
Deus coram discipulis transformavit. Mutabilitas in 
setternitatem; quando resurgens ccelum regnaturus 
ascendit, 

7TÀ. Ea qui agimus, vel in lumine vultus homi- 
rum facimus, αἱ hominibus placeamus : vel in lu- 
mine vultus nostri, ut. benefacere quod malum est 
nos credamus : vel in lumine vultus Dei, ut ipsi soli, 
quidquid boni in nobis est, humiliter adscribamus. 

75. Tria sunt qu& patientiam subruunt. Anxietas 
nimia doloris, causa justa innocentis, indignitas 
inferentis. 

76. Qui ἃ societate recedit, amittit. conventorum 
solatia : prosequendo socios subit fastidia : aber- 
rans facile sequitur devia, incurrit sepius, vile 
naufragia. 

11. Magistri operum Pharaonis tres sunt. Fetidus 
ardor :esluantis luxurie : anxius furor sevientis 
avaritie : noxius appetitus inanis glorism. 

8. Tres sunt in nobis principes quos necesse est 
mori, ut Christus vivat. Prudentia secularium, que 
est Joseph. Eloquentia spiritualium, qus est Moyses. 
Copia temporalium, qu& est Josue. 

. 19. Triforme est impiorum refugium. Deceptricis 


munimentum potentie, qure 681 Ramesse. Simula- 
tricis figura justitite, que cst civitas Solis. Has jubet 
Pharao zdificari. 

80. Tres sunt calices quos Dominus nobis propi- 
nat. Ponitentie et doloris, qui est plenus mixto. 
Patientiz et laboris, quem bibit Jesus. Benevolentism 
et amoris, qui est inebrians et priclarus. 


81. Quinque sunt torrentes. Crudelitatis et mali- 
ti, qui est Cison, apud quem Jabin occiditur. Phi- 
losophialis eloquentie : hic est Cedron, ultra quem 
Jesus egreditur. Passionis et angusti : hic est in 
via, de quo Jesus dicitur bibisse. Ccoelestis sapientis, 
apud quem Elias pascitur. Jucunditatis et lgetiti:e, quo 


B potantur electi. 


82. Tribus modis renovamur, Carne, per Baptismi 
mysterium ab originali peccato: opere, per poeni- 
tenti: remedium ab actueli delicto : carne et spiritu, 
per resurrectionis donum. 


83. Species terree quadriformis est. Flos et viri- 
ditas temporalium bonorum, qus irrigatur sicut pa- 
radisus. Utilis vita et conversatio electorum, de qua 
oritur panis. Amoenitas ccelestium mansionum, qua 
fluit lacte et melle. Situs gehennalium locorum, quse 
est terra miserie et tenebrarum. 

84. Quadrifarium est genus deserti. Invia mun- 
dani exsilii solitudo : de quo David, In terra deser- 
ta, invia el inaquosa (Psal. Lxu, 3). Discipling 
christiane difficilis altitudo : in qua peregrinantur 
delectabilis amplitudo : 
in qua relinquuntur oves nonaginta novem. 280 
Gehennalis miseris terribilis habitudo : quee est de- 
sertum solitudinis. 

85. Quatuor sunt species curruum. Elationis et 
dominii, in quo mergitur Pharao. Humililatis et 
studii ; in quo sedet Eunuchus. Devotionis et obse- 
quii, in quo sedens Joseph occurrit patri. Amoris et 
desiderii, in quo rapitur Elias. 

86. Triformis est ascensus Domini. Victoriosus, 
quo ascendit super occasum. Speciosus, quo ascen- 
dit super ccelos colorum. Gloriosus, quo ascendit 
super pennas ventorum. 

87. Reguum celorum alii violenter rapiunt, ut 
pauperes spiritu : alii mereantur, ut illi qui faciunt 
amicos de mammona iniquitatis : alii furantur, ut 
mulier que tangit fimbriam: alii compelluntur in- 
trare, ut pauperes sseculi. 

88. Quatuor sunt que veram conferunt humilita- 
tem. Vilitas operis, assiduitas subjectionis, compae 
ratio melioris, judicium conditoris. 

89. Tri& sunt judicia : alienum, proprium, divi- 
num. 

90. Pretiosam mortem aliquando facit vita, αἱ in 
confessoribus : aliquando causa, ut in martyribus : 
aliquando vita et causa, vt in plerisque. 

91. Tria sunt preputia que preeciduntur, Carnis 
preputium io Judmo: cordis pre:putium in Chri- 
stiano : lingue: preputium in perfecto. 


1147 


LIBER SENTENTIARUM. 


148 


99. Quatuor sunt tempora : prefiguraüonis, pre- Ἀ *5* ovum igni assare : veritas inspirationis occulte, 


nuntiationis, visitationis, redemptionis. 

93. Modis quatuor visitat nos Deus. Bxhibitione 
praecepti. Precepium enim aliud carnale, aliud spi- 
rituale. Asperitate flagelli; cujusmodi sunt quinque 
causs : αἱ ab iniquitate corrigat, ne quis de collata 
virtute superbiat, ut virius hominibus innotescat, ut 
alios ejus exemplo compescat, ut corona cumuletur 
ei crescat. Novitate miraculi; quod visibile est : et 
invisibile, inspiralione subtili. 

94. Quater luctatus est Jacob. In utero cum Esau, 
in adolescentia cum eodem, in Mesopotamia cum 
Laban, in Bethel cum angelo. 

95. Jesus dicitur ter flevisse. Ia ipso ortu, genus 
humanum : processu temporis, Lazarum : ad ultimum 
in Jerusalem, futurum casum. 

96. In fronte aliquando lepram, aliquando Thau, 
aliquando laminam auream gerimus. 

97. Dominus sedet aliquando in valle Josaphat, 
aliquando in monte, aliquando in solio excelso. 

98. Tonitruum aliud igneum, aliud pluviale. 

99. Duo sunt calcaria quibus urget propheta, asi- 
nam suam : pudor, ne temporaliter polluatur ; timor, 
ne seternaliter puniatur. 

400. Tria sunt quie nos restringunl et cohibent, 
et quasi cinctoria dici possunt. Corpore mortis me- 
moria, qu& est zona pellicea qua cingebantur Elias 
et Joannes. Probabilitas et decor pudicitie, qua 
cingitur Aaron accedens ad Deum. Amor religionis 
et justitie, qua est zona aurea, et ea pre&cingilur 
Jesus ad mammillas. 

404. Quatuor virgines sunt quas in conjugium 
sociare debemus. Eloquentia philosophalis, quz est 
Zelpha ancilla Jacob, Sententia juridicialis, que per 
Balaam designatur. Innocentia actualis, que Lia 
potest dici. Contemplatio spiritualis, que Rachel 
intelligitur. 


102. Duo sunt oculi sponse. Rerum labentium 
consideratio, qu& est velut flamma ignis: et ccele- 
stis patrie digna sstimatio, in qua vulneratur cor 
sponsi. 

103. Vestimenta communia ministris Dei tria sunt. 
Colestis sapientia, 408 est Ephod, et caput operit : 
perseverans justitia, que poderis est, et totum cor- 
pus induit : carnalis continentia, que lumbos cingit. 

104. Candelabra in Seripturis reperiuntur tria. 
Legalis obscuritas, quee spheerulas habet et lilia : 
prophetalis subtilitas, quee habet duas olivas in ca- 
*umine suo: et evangelica veritas, qus habet in 
medio sui similem filio hominis, 

405. Munitiones quibus anima vallatur, tres sunt. 
Sedula circumspectio, 408 est sepes: sanctorum 
intercessio, qus est vallum firmissimum : divina 
protectio, quie est murus protlegeus ab incursu ho- 
stium. 


2&1 106. Spem nostram triplex ratio discutit et 
roborat. Humilitas collate sapientite, quod est ovum 
in aqua coquere : firmitas constantis patientie, quod 


quod est ovum in sagimine frigere. 

1017. Tri& sunt quibus Deus vindictam exercet ia 
hostes. Lavacri salutaris remedium, quod velut mare 
Rubrum occidit JEgyptios. Pemnitentie  eondigos 
exercitium, quod velut sulphur peccatores interimit. 
Districtionis extreme judicium, quod velat ignis ad 
vocem Elige involvit. 

108. Lectus anims in quo pausat, tripartitus est. 
Gravitas debilitatis corporesee, quam sibi languidus 
sanatus substernit. Tranquillitas quiete conscien- 
i, in qua fugiente David statua ponitur. Hsc esi 
cui dus culcitre supponuntur. De praeterito securi- 
tatis et fiduciee amplitudo : de futuro remuneratio- 
nis et pr&mii certitudo. Cervical quod supponitur 
capiti, divinze familiaritatis et gratiee largitudo. Le- 
clus tertius humilitas superioris glorise, qus esi 
lectus floridus, quem sexaginta fortes ambiunt. 


109. Vitree per quas solis radius infunditur, tres 
sunt. Charitatis integritas, per quam peccati remis- 
sio se infundit : humilitatis puritas, per quam Ma- 
ri: gratia ccelestis illapsa est : intellectus subtilitas, 
perquam radius sapientie cor illustrat. 


410. Septem lampades thronum elecize mentis il- 
luminant, charismata scilicet spiritus, quse plenius 
propheta prosequitur; que dum oleum glorise jun- 
cumque timoris et infirmitatis ccelesti igne consu- 
munt, lumen veritatis incessabiliter administrant. 

411. Quod nobis apponitur ad edendum, trifa- 
rium est carnis edulium. Hedus de capris in fructu 
poenitentie, quem Jacob obtulit Isaac ut benedice- 
retur : vitulus de armento in actu justitie, quem 
Abraham expendit in cibos Angelorum : vitulus sa- 
ginatus in cumulo glorie, quem pater recepto filio 
legitur viclimasse. 

112. Triplex est hortus in quo elect: anime spa- 
tiantur. Molestía corruptibilis vie, que est hortus 
nucum, in quo Susanna lavatur. AmoeDites jucun- 
ditatis superus, que est hortus deliciarum, in quo 
ponitur Adam, ut operetur et custodiat. Dulcedo et 
suavitas visionis diving, quse est hortus conclusus, 
in quo Joseph statuil sibi 1nonumentum in petra erx- 
cisum. Munda quoque conscientia, pro sui diversi- 
tate hos in se suscipit hortos. 


443, Esuriei nostre mense tres apponuntur. Le- 
gis et Evangelii sacramentum, in quo sumuntor 
sapientis dapes : c«tholicee institutionis mysterium, 
ubi accipitur caro piscis assi, et favus mellis : zeter- 
n&e satielatis arcanum, quod intra velum est, et pa- 
nes continet propositionis, et vitae. 

41&. Thesauri quos thesaurizare debemus, tres 
sunt. Desiderium pietatis in corde, qui absconditur 
in agro ut ematur. Doctrina veritatis in ore, qus 
est ihesaurus nivis et. grandinis. Assiduitas perse- 
verans in homine, que habet frumentum et hor- 
deum, et oleum et mel. Hi sunt thesauri Magorum, 
qui aurum,thus,et myrrham nato Domino obtulerunt. 

415, Quatuor diiferentite panum in Seripturis 


4149 


LIBER SENTENTIARUM. 


1150 


reperiuntur, quibus diverse generis humani deplo- À rationis, quee est ia via agri fullonis. In his ada- 


rantur miserie : panis coctus in stercore humano, 
bovino, cinere et clibano, quibus diversi affectus 
humang exprimuntur. 


116. Altaria quibus vota superponere debemus, 
tria sunt. Divinarum sanctionum expletio, quod fit 
de lignis Setim in deserto : beatorum multiplex ad- 
vocatio, quod fit de lapidibus quos ferrum non tc- 
tigit : Redemptoris humilis incarnatio, quod fit de 
terra. 

117. Puelle que evertunt sensum nostrum, tres 
sunt. Teneritudo carnis nostre, que est Dalila quae 
Samsoni eruit oculos. Amoenitas mundialis glorizm, 
418 est Jezabel, et Naboth occidit. Diffidentia futurze 
vite, qu& est filia Herodiadis, et aufert caput pro- 
phete. 


118. Due sunt tribus, Levi et Judzs, ex quibus 
sacerdotes sumuntur, Aaron et Christus, et eorum 
successio. Quod qualiter conveniat, ex nominum 
int rpretatione poterit conjectari. . 

258199 119. Aquilee. Dominico corpori assidentes 
tres sunt. Magnitudo potentie laicalis, grandis et 
magnarum alarum. Ábusio propositi clericalis, qua 
ponit in ccelo nidum suum. Humilium subtilitas spi- 
ritualis, quz provocat ad volandum pullos suos. 


190. Quadripartitum est officium sacerdotale. 
Vivam carnis hostiam immolare, quod Leviticum 
est : virtutum charismata Deo offerre, quod est in- 
cendere aromata, et filiorum Aaron est: cum fer- 
vore martyrii ccelum intrare, quod est introire cum 
sanguine sancta sanctorum : gratite et precum vota 
colo iransfundere, quod est panem et vinum Deco 
offerre. 

121. Fontes quibus anime lavantur, tres sunt. 
Anxietis contritionis, qua irrigat superficiem ler- 
re : humilitas confessionis, 408 posita est extra 
urbem : devotio compunciionis, super quam Jesus 
moratur et sedet. ] 

122. Panes quibus alimur in hac vila, tres aunt. 
Purgatorius cum amaritudine, quem mulier Sare- 
piana ministrat in fame; consolatorius cum dulce- 
dine, quem angelus apponit quiescenü in uinbra; 
solidus cum fortitudine, qui perducit ad montem 
Dei Oreb. Hi in tribus portionibus corporis Domi- 
nici continent.r. 


123. Lucerne qui noctem vite hujus illustrant, 
tres sunt. Intelligentie vigor in animo, 488 accen 
ditur ut drachma reperiatur. Sapienlie splendor in 
verbo, qui in alto ponitur, ut lumen ejus videatur ; 
justitie forma in proximo, 48 venienti ad nuptias 
antefertur, ut candelabris portari possit. 


124. Tres rivi salutis Üuxerunt a corpore Jesu. 
Verbum doloris, in quo confessio : sanguis asper- 
sionis, in quo afflictio : aqua emuudationis, in qua 
compunclio. 

. A25. Piscing tres in. Scriptura reperiuntur. Vetu- 


stas erroris, que est post duos muros : sensualitag. 


carnis, in qua decumbebant languidi : perspicacitas 


C 


quaniur oves, et holocausta lavantur. 

126. Fomenta ignis tria in nobis. Stipula cogita- 
tionis immundz : fenum locutionis prave : lignum 
operationis illicite. Hec ad ienem nos nutriunt, 
nisi superioribus fontibus exstinguantur. 

127. Contemplativorum fenestre tres sunt. Ori- 
ginaria, quae est versus orientem : gubernatricia, 
quz vergit ad austrum : consummativa, qus respi- 
cit ad occidentem. 

128. Quatuor fontes irrigant hortum Dei. Renatus 
proprii deploratio, qua& circuit terram Ethiopie : 
excessionis fraterne compassio, quce vadit contra 
Assyrios : indul: gratiee consideratio, quee medium 
intersecat Babvlonis : desideriosa charitatis affectio, 
qu& circuit omnem terram ÉEvilath. Hi fontes habent 
irrigaum superius, et irriguum inferius, habentes 
aquas maris, fluminis, fontis et nivis. 

199. In scutella Dei tria fercula continentur. Cla- 
ritatis perspicuitas, qux fulgebit ut sol : integritas 
puritatis, quie erit ut angeli : firmitas eeternitalis, 
qu& erit ut Deus. 

130. Ostia per que transitur ad vitam, tria sunt. 
Fidei veritas, retro quam Sara ridet : spei firmitas, 
qui& est in latere arcs : charitatis soliditas, quam 
observat Cherubim cum flammeo gladio. 

131. Triforme vinum est in scypho Dei. Rubi- 
cundum, in longanimitate sanctorum, quod letificat 
Isaac in segritudine : album, in remuneratione ju- 
storum, quo ebrietatur Noe : nigrum et acidum, in 
damnatione pravorum, quod Jesus gustat, sed non 
vult bibere. 

139. Vestis qua sacerdos uti debet, triplex est. 
Exterioris operis grossitudo, quo induitur Aaron 
coram populo : spiritualis sanctimonige habitudo, 
quam apud se Rebecca abscondit, et ea utitur ÀAaroa 
in tabernaculo : contemplativee dulcedinis pulchri- 
tudo, qui inconsutilis est, et ea utitur Jesus. 

133. Tunicz quibus vestimur, tres sunt. Castiga- 
tiva corporis edomatio, quee pellicea est, et induit 
Adam : constantis perseverantie longitudo, qua di- 
lectus amicitur Joseph : remuneratricis gratie lar- 
gitudo, qua vestitur Jesus. 

134. Seraphim sex 818 sunt. Dus pedales ; pudor 
de preteritis, et metus de futuris. Laterales quibus 
volatur ; timor deprimens, et spes sustollens. Ca- 
pitanez ; humilitas provehens, et charitas perfi- 
ciens. 

2583 135. Solia duo Deus habet : angelicam sub- 
stantiam, quie est excelsum solium ; et humanam 
naturam, qus est solium elevatum. 

136. Quatuor animalibus quatuor penns sunt: 
timor et poenitentia quie corpus. velant ; amor et 
spes, quie sibi junguntur, et volant. 

137. Animalibus nove legis sex ale insunt : na- 
turalia suggestio, legalis institutio, prophetalis as- 
sertio, evangelieg, sanctio, apostolica jussio, eccle- 
siastica consuetudo. 

138. Cubile Jesu triplex est. Unitas testamento- 


1151 


LIBER SENTENTIARUM. 


"3 


rum, que est quasi uterus virginalis : Ecclesia ele- À tionis et gratie, qui sunt Jor et Dan fluvii Judme ! 


ctorum, qu& est quasi presepium : conscientia 
purgatorum, qus est quasi sepulcrum in petra. 

139. Tria suot qui nobis in sanctis apponuntur 
ad edendum, Exterior corporis habitudo, quam tria 
sala constituunt : in vultu gravitas, in habitu vili- 
tas, in incessu maturitas. Hic est panis quo quin- 
que millia satiantur, et est hordeaceus. Sequitur 
interior spiritus aptitudo, quam tria quoque sata 
constituunt : in prosperis humilitas, in adversis so- 
liditas, in cunctis mediocritas. Hic est panis siligi- 
neus, quo quatuor millia saturantur. Sequitur su- 
perior et Deo similis pulchritudo : hujus sata con- 
stituit in Deo et homine charitatis triformitas, quse 
amicum et inimicum complectitur, et diligit propter 
Deum. Hic est panis frumentüitius, qui Spiritus 
sancti vapore decoquitur, et panis angelorum vo- 
catur. 

140. Due sunt domus Dei. Exterior, rerum mi- 
nistra curiositas, quie tabernaculum est super quod 
apparet gloria Domini, et recedit : interior, Deo va- 
cans et serviens devota simplicitas, quee temp'um 
est, et de loco non movetur. 

141. Dus sunt arce in veteri lege. Textus histo- 
ri& litteralis, que habet in se homines et jumenta : 
et sensus continentie spiritualis, quse habet manna 
et virgam Aaron. 

142. In Scriptura inveniuntur tres currus. Elatio 
potentie temporalis, cujus auriga est tumor prse- 


146. Cantica fidelium quatuor sunt. Victorim, qua 
submerso canitur Pharaone (Exod. xv): adhortstie 
nis, quod terram promissionis concinunt intratwi 
(Num. mi) : leetitie, quod de susceptione filii eant! 
Anna (II Reg. 1) : fortitudinis, quod David cantat à 
manu Saulis ereptus (Psal. xix). 

447. Quatuor species herbarum sunt in hone : 
Dei. Puritas corporalis munditie, quse est quasi 
lilium : gratia spiritualis innocentis, quae est quas 
hyssopus : veritas liberalis eloquentis, qus es 
quasi viola : justitia operationis continuse, quz es 
quasi rosa. 

148. Martyrium siue sangmine triplex est. Par&- 
tas in ubertate, quam habuit David et Job : largitss 
iu paupertate, quam exercuit Tobias et vidua : e- 
stitas in 284 juventute, qua usus est Joseph in 
JAEgypto. 

149. Duo sunt pedes quibus uti debemus : nature, 
et consuetudo. 

150. Equi quibus ad ccelum evehimur, tres sunt. 
Dolor ex penitudine, cujus ungulas coluber mor- 
det. Hujus sella est de venie perceptione przesum- 
ptio; frenum et camus, solatia Scripturarum et 
exempla veterum ; calealia quibus urgetur, de rea- 
tus enormitate confusio, de pense consideratione 
formido : fovea, desperatio. Sequitur fervor ex re- 
ligione, cui supersedet Mardochzmus in veste regia. 
Hujus sella, temperans discretionis gravitas ; frenum 


sumptionis et audacis, habens equum, róbur pro- ᾧ et camus, suspecta conditio carnis sue, et utilis 


prie confidentie. Rote ejus prsceps mobilitas va- 
nitatis, et felix successio!prosperitatis. Hic est cur- 
rus Pharaonis, in quo moritur Rechab (Exod. xiv). 
Sequitur altitudo conversationis et vitie, Auriga ejus 
sermo commonitionis diving, habens equum, votum 
perseveranti&. Rote ejus horrenda terribilitas tor- 
mentorum, et mira delectabilitas preemiorum. Hic 
est currus in quo legit cum Philippo Eunuchus 
(Act. vim). Sequitur celsitudo contemplationis et 
gratie. Auriga ejus amor ccelestis patrie, habens 
equum, desiderium beatitudinis et vite. Rote impro- 
batio glorie mundialis, et divin; reverentia maje- 
statis. Hic est currus igneus, in quo Elias rapitur in 
ccelum (IV Reg. n). 

143. Tria sunt operimenta altaris. De peccatis 
poenitentialis afflictio, quz est cilicium : de venia 
laudis et letitie magnitudo, quse est velut 8.8 so- 
nans : de gratia precordialis jubilatio, quee rutilat 
velut aurum. 

1&4. Claves quie nobis occulta reserant, tres 
&unt. Àpxii temporis austeritas, quz aperuit puteum 
abyssi : presumptive spei subtilitas, qui reserat 
regnum coelorum : verse dilectionis conspicuitas, 
qu& est clavis David. 

145. Fluvii quibus peccatores se lavant, duo 
sunt. Fluxus corruptionis et lascivise, pestis adula- 
tionis et fallaci, qui sunt Abana ef Pharpher flu- 
vii Damasci. Quibus justi se balneant, duo sunt. In- 
vectio corruptionis et contumelie, suavitas consola- 


emersio perseverantim; calcaria, exercend:» hone- 
statis cupiditas, et fraterne. commoditatis aviditas : 
fovea, intemperantia. Sequitur desiderium ex amore, 
cui datur fortitudo, et circumdatur hinnitus. Calea- 
ria, fluxa labilitas prsesentium, stabilis eeternitas 
futurorum : ductor, affectuositas videndi Deum, fo- 
vea, indiscretio. 

151. Speluneg in Libris sacris inveniuntur tres. 
Perversa impietas voluntatis, quee est latronum, in 
qua Saul purgat ventrem. Solida firmitas equanimi- 
tatis, qu& fit in altari, el est unius cubiti. Exercitium 
gemine pietatis. Heec est spelunca duplex, in qua 
Patriarchee sepeliuntur. 

152. Quatuor sunt arma quibus principaliter 
communimur. Prudens et humilis intelligentia, que 
est quasi galea, et caput operit : mediocris et parca 
temperantia, qus& est lorica, et pectus legit : perse- 
verans et patiens constantia, 4088 est quasi scutum, 
et dexteram munit : retributrix equitatis justitia, 
que est gladius utrobique incidens ad divisionem 
anime et spiritus. 

153. Tria sunt sacrificia. Pia contritio, habens 
butyrum humilitatis, et absinthium indignationis : 
digna operatio, habens oleum discretionis, et acetum 
confusionis : gratiarum actio, habens balsamum 
devotionis, el venenum ingratitudinis. 

15&. Quatuor sunt in quibus anima captivatur. 
Mundialis nequitia, inuülis tristitia, inanis gloria, 
latens superbia. 


LIBER SENTENTIARUM. 


1154 


ΣΟ ad quos rapimur, tres sunt. Dignitas A justitie, et modum gubernationis continus ample- 


jicm puritatis, ad quam rapitur Elias in 
: veritas angelies subtilitatis, ad quam ra- 
echiel in spiritu : summs  incircumscriptio 
ad quam rapiuntur animse electorum. 
Sex sunt refugii civitates. Interdictee przva- 
s cautio, sequend; prsceptionis obeditio, 
nds divinitas ambitio : hee sunt in terra 
i. Mundaog fabrice consideratio, urbis ty- 
jugis inspectio, et supereminens verbo Dei 
: hee sunt trans Jordanem, et sunt de sorte 
Paradisorum tria genera s3nt. Voluptuosa 
visibilium, que irrigatur sicut hortus deli- 
; sincera puritas spiritualium, que in se 
at hominem : deliciosa veritas supercoele- 
ubi Paulus audit arcana verba. 
Montium genera qualuor sunt. Montes Gel- 
i abjicitur clypeus Saul (II Reg. 1) : montes 
e, qui nimis eriguntur (Amos, 111) : montes 
88, super quos arca requievit (Gen. vin) : 
Israél, qui expandunt ramos suos (Ezech. 
Qus nos revocant a proposito nostro, duo 
ubor incoepti operis, et desperatio exsequen- 
utis. Hi Rechab et Benaa, qui occidunt Is- 
in strato suo (II Reg. 1v). 
Pallia quibus nostra nuditas operitur, qua- 
nt. Vetustas erroris et nequitie, quse est 


erizoma verendorum. Novitas conversationis C 


, que Rebecca descendens de camelo ope- 
ltum suum (Gen. i1). Integritas coelestis san- 
ite, quam Elias reliquit Eliszeo, et dividit Jor- 

(Gen. xxiv). Claritas immortalitatis eterna, 
it pallium sapphirinum, quo in die festo uti- 
rdochezus (IV Reg. n). 

Bonus est Deus, temporale beneficium lar- 
mpendendo. Patiens est ultionem peccatorum 
»orditer differendo. Longanimis est, reos ad 
nam invitando. 

Hostes quibus tradimur, tres sunt. Immun- 

desideriorum  impuritas, qua sunt quasi 
rodentes posteriora. Corporalium passionum 
ditas, quae sunt quasi locuste more scorpii 
ientes. Rationis et sensus 9 ὦ obstinata 
"itas, que sunt serpentes igniti. 
, Latrones qui nobis optima quseque furantur, 
ir sunt. Hebetati intellectus socordia, tollens 
scientiam veritatis. Hic latro apud Psalmi- 
lieitur negotium in tenebris. Indomite carnis 
t, rapiens meritum integritatis, et deemonium 
* meridianum. Favorabilis aure  jactantia, 
y plenitudinem sanctitatis, el dicitur sagitta 
jin die. Vite hujus amor et appetentia, ra- 
preemium eeternitatis, et dicitur timor noctur- 
?sal. xc, 5, 6). Hi sunt latrones Syrie. 
. Oscula tria sunt. Reconciliatorium, quo duo 

Domini, misericordia et justitia continguntur. 
neratorium, quo dus manus, opus creatricis 


ctuntur. Contemplatorium, quod sumitur ad os, et 
Verbum Dei atque hominem in unitate miranda 
connectit. Possunt quoque dici naturale, quando 
spontanea voluntate ducimur ad bonum : doctrinale, 
quando admonitione ajterius invitamur ad Deum: 
gratiosum, quando jucunda inspiratione trahimur 
ad bene agendum. 

165. Vocationes tres sunt : Divina, sicut in Paulo; 
humana, in quinque millibus conversis ad vocem 
Apostolorum ; necessaria, in primo eremita Paulo. 

166. Contemplatio dicitur cibus in hac vita, ubi 
in sudore vescimur pane nostro : potus , in futura, 
ubi libere et siae dolore sumitur : ebrietas, in ulti- 
mo, cum^ anima recepto corpore congaudebit : unde 


B dicitar : Gomedite, amici (Cantic. v, 1), etc. 


167. Contemplativi alii ascendunt et corruunt 
(Exod. x1x), sicut bestia, qna tangit montem : alii 
rapiuntur et descendunt, sicut Petrus post excessum 
descendit de ccenaculo (Act. x). 

168. Duo sunt ubera. Compassio, de qua fluit 
lac consolationis, quo nutriuntur infirmi : congra- 
tulatio, unde fluit lac adhortationis, unde sustentan- 
tur validi. 

169. Unguenta tria sunt. Compunctio de memo- 
ria peccatorum, quie infundit pedes Jesu : devotio ex 
recordatione beneficiorum, qua perungitur caput 
Jesu : pietas ex consideratione miserorum, quz ad 
ungendum corpus Jesu a mulieribus preeparatur. 

110. Virgi tres sunt. Virga Moysi, que dividit 
mare Rubrum (Ezod. 1v): virga Aaron, qu& con- 
fert sacerdotium (Num. xvi) : virga David pastora- 
lis propulsans adversarium (1 Reg. xvii). 

171. Triplex fuit forma Jesu. Communis et de- 
specta : sole clarior et tota splendida : spiritualis et 
divina, sed humanis visibus temperata. 

172. Cibi Israel tres sunt. Azyma scientis secula- 
ris in exitu de Egypto : manna intelligentiee in de- 
serto : palma victorie triumphalis in promissionis 
regno. 

173. Divinorum conscii secretorum tres sunt. Ágni- 
ue fidei firmissimus exsecutor : ingruentium vitio- 
rum strenuus supplantator : percepte gratie humilis 
confessor. Hi sunt Petrus, Jacobus, et Joannes. 

474. Tres ex omni populo liberantur ; Nce, Daniel, 
et Job. 

115. Tres in sacerdotium assumuntur : Moyses, 
Aaron, et Samuel. 

1716. Latrones innocenti: vestem diripiunt, tenta- 
tionum sagittis confodiunt, celesti consolatione de- 
stituunt. 

4'T1. À Domina nostra rei habent veniam, justi 
gratiam, Angeli l:etitiam, 

478. Bona providere coram hominibus debemus 
habitu, ne sit notabilis : actione, ne sit reprehensi- 
bilis : sermone, ne sit contemptibilis. Coram Deo, 
cogitatione sancta, affectione pura, intentione recta. 

119. Duo sunt in Christo : generatio divina, et ge- 


1155 DISPUTATIO CUJUSDAM JUSTI CUM DEO. H8 


neratio humana : et in Spiritu sancto processio et 184. Tres sunt panes, quos de via veniens quen 
gratia. amicus (Luc. X1) : continentia, humilitas, charitas, 
180. Spiritus sanctus operatur aliud in nobis pro- - 485. Pax triformis. Ficta, ut in Juda : inordinsn 


pter nos, ut. compunctionem, dimittendo peccata ; ut in Adam et in Eva * vera, quam Christus reliqui 

devotionem, sanando opera : amorem, revelando discipulis suis. 

coelestia. Propter proximos aliud, ut doctrinam ser- 186. Sequentium pacem tria sunt genera. Pacah, 

monum, gratiam curalionum, etc. qui in pace possident terram suam : patientes, qui 
181. Duplex est periculum, ne vel ea que propter in patientia sua possident animas suas : pacifici, qui 

nos, dividamus proximis : vel ea qu& propter pro- — pacem faciunt inter discordes. 

ximos, reservemus nobis. Hec est discretio spiri- 187. Contemplatores alii ascendunt et cadunt; ot 

tuum. illi qui evanuerunt in cogitationibus suis : alii ra 
182. Janitor memoris, recordatio professionis : — piuntur et descenduut ; ubi, Sive mente excedimus, 

voluntatis 4986 janitor, memoria patrie ccelestis : — Deo (II Cor. v, 13), etc. 

portitor intentiouis, consideratio gehennalis. 188. Quadrus lapis est superius amando c«elesiia, 
183. Modi diligendi suat quatuor. Carnem amare B inferius contemnendo terrena, a dextris vilipenden- 

carnaliter, spiritum carnaliter, carnem spiritualiter, ^ do prospera, a sinistris equanimiter sustinendo 

spiritum spiritualiter. contraria. 


DISPUTATIO CUJUSDAM JUSTI CUM DEO, 


Sive ad horam e corporeeducti, et ad corpus reducti ; sivein excessum rapti, el postmodum ad se revocati. 


Videbatur huic aliquando, sive in corpore, sive —leris, in. quadruplum restitnere compelleris. Sed εἰ 
extra corpus, Deus scit, concessum sibi jam amodo — pueri jam plorant et petunt panem, et non est qui 
requiescere a laboribus suis, et sabbatizare cum frangateis. Homo : Mihi autem quando ὃ Dominus : 
populo Dei, sedere ad pedes Jesu; et intendere in Tibi autem facies postea. Homo : Quid, Domine, 
speciem decoris ejus ; Mari? optimam partem se jam — quid? pascere ees uon possum, nec curare nisi 
perpetuo adeptum, ac Rachelis pulchritudinem a cc- — "Egypto dem manum, et Assyriisutsaturentur pane. 
lestis sponsi amplexibus nunquam avellendam : cum — Dominus : Creatura vanitati subjecta est non volens, 
ecce subito de ccelo respiciens Dominus, vidit flen- — sed propter eum qui subjecit eam in spe. Liberabi- 
tes parvulos, panem querentes, matrem eorum viro — tur autem a servitute corruptionis in libertatem &lio- 
viduatam ad maxillas lacrymas emittentem ; consola- rum glorie Dei. Homo : Domine, Assur iste non 
tionem sibi ac filiis quzeerentem, nec invenientem. Et — solum devorat carnes nostras, sed etiam exossat 
respiciens virum voluntatis sus juxta se de singu- nos. Non solum corpus fatigando excrucimtur, sed 
lari gaudio tripudiantem, atque communem tristitiam C pervenit gladius usque ad animam meam. Dominus : 
velut ultra non curantem ; respiciens, inquam, Do- " Si ego pro vobis tradidi animam meam, et vos debe- 
minus, Pater misericordiarum, et Deustotius consola- [18 pro fratribus animas ponere. Homo : Et quare 
tionis, charitas, non qui sua sunt, querens : Salva — non defendis sanguinem nostrum ἢ Dominus : Puer 
sunt, inquit, tua tibi preemia, nec dilata minuentur; ergo es, qui nisi virgam, qua verberatus es, verbe- 
illorum potius miserere quos deseris. Numquid fra- rari videris, plorare 9822 non desistis. Homo : 
tres tui ibunt ad pugnam, tu hic sedebis? numquid — Obsecro, Domine, sine me adhuc loqui ad Dominum 
ipsi foris stabunt quzerentes te, cum tu intraveris — meum, cum sim terra et pulvis. Seduristi sme, Domi 
in gaudium Domini tui? Egrediendum tibi ad eos, — ne, et seductus sum : fortis fuisti etinvalwisti (Je- 
et ad bella Domini surgendum et adjuvandum. Dixit — rem. xx, 7). Dixisti enim mihi ; Venite ad me, om- 
ergo Dominus : Surge, et exi hinc. Homo : Domine, — nes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam 
bonum est nos hic esse : quo ibo afacietua ? Domi- — vos. Jugum enim meum suave est, etonus meum 
nus : Exi hinc, et redi ad sgrotum tuum, corpus —leve (Matth. x1,28, 30). Credidi,propter quod locs- 
tuum, quod tibi commisi custodiendum et observan- | tus sum (Psal. cxv, 10). Confugi libens et gaudess 
dum ; jam tabescit. Homo : Infelix ego homo, quis 9 subjugum tuum : et ecce, te permittente, possidet 
me liberabit de corpore mortis hujus? Domine, ^ me,Domine, absque te, et suojugo ferreo attritum ar- 
miserere. JEgrotus meus gravis est et intolerabilis, — gent in trituram suam et tug civitatis civem conseri- 
ad necessaria exigenda improbus, ad superflua vel — ptum, deluto et latere cogunt JEgyptii civitates cedió- 
noxia anxius et importunus. Dominus: Vide ut care. Dominus : Patientes estote usque ad adventum 
curam ejus facias ; sed non in desideriis : sic enim — meum. Homo : Usquequo, Domine? Dominus : 
expedit infirmitati ejus. Homo : Dura providentia. — Moyses et Aaron, ite ad onera vestra (Exod. v, 4). 
Dominus : Exi hinc. Si quid ei quod suum est tu- Εἰ projectum se sentiens homo a conspectu tam 


1157 


SOLILOQUTUM. 


1158 


felicis beatitudinis, sicut Moyses et Aaron his verbis À Sicque pondus diei et :iestus repetere, luti et lateris 


projecti sunt a conspectu Pharaonis, ad se reversus 
cum gemitu dixit : Ego dixi in excessu mentis mea. 
Projectus sum a facie oculorum tuorum (Psal. Xxx, 
23), Domine. Mutatus es mihi in crudelem, et 1n 
duritia manus tua adversaris mihi (Job. xxx, 21). 


iterum se subire contagia deplorans, quod ei reli- 
quum erat vite iu doloribus egit, opperiens donec 
omnino assumeretur, et in gaudium Domini soi 
perfecte introduceretur. 


SOLILOQUIUM. 


[4 


Non est sancti Bernardi. Editum tamen est sub ejus nomine a Gretsero Ingolstadii, anno 1611, 
ex Bibliotheca Garthusianorun Erfordensium. 


4. Cor meum, rogo te, ne sis cor fatuum, quod B paradisus, sed janua regui Filii Dei potenter aperi- 


est cor confractum, quod omnem sapientiam non 
tenebit. Sed recordare viarum tuarum, et vide quan- 
tum inter se distent vii, per quas hactenus ambu- 
lasti, et per quas ambulare oporteat ad Deum. Et 
vide, quantum distat ortus ab occidente (Psal. ci, 
12), sic istas vias a se distare ; cum via per quam 
ambulasti, sit. plena levitate, otio, dissolutioue cor- 
poris, et vanis quibusdam delectationibus : cum te 
non lateat, quod qui mollis est et dissolutus, frater 
sit opera sua dissipantis (Prov. xvri, 9) ; οἱ quod 
vere opera tua in eo non vigeant, sed potius dissi- 
pentur. Fateor quidem, cogitas nonnunquam mores 
velle corrigere ; carnalibus desideriis plus et plus 
velle resistere ; Dei laudibus vigilantius velle in:is- 
tere ; carnem per omnia velle spiritui subjicere, 
otia fugere ; vana et inutilia declinare ; orationi ac 
meditationi ardentius invigilare. Proponis quidem 
hec; sed nunquam vel rarissime video te effectui 
manceipare ; imo etiam si quando incipis, sic misere 
desinis, ut ab inimicis tuis merito tibi dicatur : 
Quia hic homo capit edificare, et non potuit con- 
summare (Luc. xiv, 30). Nonnunquam cum orationi 
vel meditationi deberes insistere, torpore gravaris, 
somno deprimeris, cogitatione superflua seduceris. 
Et nonnunquam ut tempus orationis expendatur in 
desideriis, dormis. Etsi qua tibi confortatio gratise 
tribuenda esset, hanc tibi surrupit carnis pigritia, ita 
ut ipsa confortetur, spiritu debili permanente. O 


vere impia nimis et dura crudelitas, ancillam do- D 


mins substantiam voluptuose consumere, domina 
famelica permanente. Restat ergo, imminente pugna, 
ut a fortiori infirmior superetur. Quid sit aliud, 
cum corpus tempore sibi impenso ad sua commoda, 
cibo, potu, et somno non vult esse contentum ; quin 
etiam tempore orationis abutendo, velit privari spi- 
ritum. 

2. O vere beatum tempus, omni dignum reveren- 
tia et disciplina ; quo omne tempus colligitur, et pro 
inutiliter transacto, gemitus et lacryme ; pro utiliter 
expenso Deo laus, honor et gloria referuntur ! Quis 
digne dicat quanta sit temporis hujus utilitas ? In 
pulsante pure oratione, velut anime nuntio, non jam 


tur, quod qusrit ostenditur; petenti tribuitur. Hoc 
etiam tempore si czeca fuerit anima, illuminabitur : 
si infirma, sanatur :. si pauper, ditatur : si nuda, 
vestitur :si debilis, confortatur: si nutans, constans 
efficitur: si cujuscumque rei dubia, certificabitur : 
si ab amore Dei frigida, sancti amoris vaporibus 
inflammatur : si insipiens et stulta fuerit, super om- 
nes 485 docentes se, sapiens et docta erit. Hoc 
etiam tempore gustatur et videtur quam suavis est 
Dominus (Psal. xxxi, 9). Est etiam tempus otii 
Spiritualis, quod est fomentum et exercitatio om- 
nium sanctorum laborum : quia cum illud, pro quo 
laboratur, licet modicum, hoc tamen in tempore 
suaviter degustatur, laboris incendium tam dulciter 
quam fortiter inflammatur. Quid plura ἢ Hiec etiam 
omnium tribulationum finis erit, et omnis virtutis 
fortitudo. Hoc tempore perfecte orationis merito 
omnes inimici viriliter subjugantur, ut virtus 60. 
rum ad nihilum redigatur. Virtutes vero per gratiam 
sancli Spiritus augentur, et firmissime roborantur. 
Hoc etiam tempore, quie putanda et resecanda sunt 
in mente, ostenduntur, et in moribus, ut per con- - 
fessionem postea amputentur. Imo tunc etiam aqua 
lacrymarum  maculosa mundantur, et superflua 
Sacre contritionis vomere omnimodo evelluntur. 
Nonnunquam etiam cum culiorem vines viderit 
Jesus ad hujusmodi opera circeumspectum, descen- 
dit et ipse in vineam suam, et incipit laborantem 
adjuvare, nociva evellere, superflua destruere et 
dissipare. Deinde etiam incipit humilia exaltare, 
ulilia plantare, arida rigare, necessaria edificare ; 
et, ut dixi, tenebrosa illuminare, οἱ abscondita in 
palam producere, Et, ut breviter dicam, omnia sic 
reformare incipiet, ut. in illa vinea nil tortuosum 
valeat inveniri. O vere beata vinea, in quam tu ve. 
semel descendisti cum tanta plenitudine gratiarum, 
o bone Jesu! Quia nunquam ejus cultorem interna 
gaudia inexpertum dicam, qui vel semel lanto 
hospite, imo collaboratore, feliciter meruit gloriari, 
Nequaquam deinceps erit indoctus, qui talem ae 
tantum habere meruit instructorem. Quid enim ille 
nescivit, cujus sapientie non est numerus? O 


1159 


quanta ex isto discere poterat, qui socius sui labo- 
ris erat! 


3. Sed numquid recedente Jesu, vinea vindemia- 
bitur ab inimico? Dico quod non; ssi tamen Jesus 
per se recesserit, et non a cultore vines fugatus 
fuerit. Quia credo potius expertum Jesu tam sua- 
vem presentiam, illum tanto in ipso amoris igne 
exarsisse, qucd ipsum non dimisit, quin ei beue- 
dixerit, et custodes angelos vines adjunxerit, et se 
promiserit subito reversurum. Dico etiam hunc ad 
omnia esse promptum et sollicitum, per que Jesu 
presentia possit quantocius promereri. Sic nempe 
est vigil ad custodiam ; fit in oratione devotus, fii 
fortis patientia, fit humiliter omnium pedibus pro- 
volutus, fit sollieitus se omaibus subjicere, ut vix 
vel minimum opus pretereat eum, cujus non fue- 
rit coadjutor ; fit fervidus charitate, fil obsequiosus 
hominibus et indetessus ob amorem Jesu, ut sponsa 
Jesu merito possit οἱ debeat appellari. O quoties 
hunc credis Jesum sanctissimis desideriis revocare, 
pura et continua oratione vociferari post Jesum, et 
dicere: Revertere, dilecte mi ἢ (Cantic.u,17.) Non- 
nunquam invenies hujusmodi sanctissima desideria 
foribus regni assistere pulsantia et dicentia : Volu- 
mus videre Jesum (Luc, vin. 20). Nec mirum, expe- 
diuntur sine mora. Hic enim ostiarius aperit; quia 
scit Jesum sic velle, et quia noscit ex frequentia. 
Intrant, procedunt, paupertate et humilitate, velut 
indumentis pretiosissimis adornata; ad thronum 
Fili Deii veniunt, stant, reverentur el dicunt : Ὁ 
Domine Jesu, dixisti, Quia modicum et non videbitis 
me : et iterum modicum et videbitis me. Sed hoc est 
vere longum et grave modicum anime deside:anti 
te. Dixisüi etiam, quia vado et venio ad vos. Quando 
venies ad nos? O bone Jesu, lectum ornavimus, fl.- 
res floribus accumulavimus : et que a nobis pre- 
parari poterant, sunt parata, et sponsa moram 
absentie tug diutius ferre non potest ; quia languet 
amore et desiderio te videndi. O vere beati nuntii, 
qui coram oculis inspectantis secreta cordium tam 
bonum de vestra domina nuntium perhibetis. Et 
quibus ob ejus reverentiam tante glorie patet ac- 
cessus, el gratanter a Jesu recipiuntur, ct de tor- 
rente voluptatis tantze potantur. Et postea dicit eis 
Jesus: Iterum veniam ad vos (Joan. xvi, 5, 10, 
16-19) ; dans clenodia (arrhas) qus οἱ sibi reser- 
vent, et sponse deferant. l'recurrupt gaudentes 
sponss nuntii, et gestu mirabili : ut si eos currentes 
videres, omnino ebrios reputares; sicut vere sunt, 
sed non a 789 vino, sed ab ubertate domus illius 
inebriati, curiam coelestem totam suis clamoribus 
commovent; a cherubim et seraphim usque ad 
novissimos ordines angelorum. Dicens Jesus ad 
sponsam...,. Accingimini, et estote parali, ut pariter 
veniatis ad sponsam, Veniunt stupore repleti; el 
adhuc de his quie viderant, admiratione suspensi, 
narrare incipiunt quam gratanter sint recepti, et 
dicunt, Quia vidimus mirabilia hodie (Luc. v, 26) 


SOLILOQUIUM. 


1100 


.et omnino ineffabilia, que nobis cónsiderantibes 


haesit ratio, habuit intellectus. 

, 4. Et vere sicut audivimus sic vidimus (Luc. vm, 
18): et plura horum. Audivimus quidem gloriosa 
dicta de civitate Dei (Psal. vxxvr, 3), et ejus inba- 
bitatoribus ; sed valde gloriosiora et laudabiliora 
vidimus civitatis ad quam ieramus. Muri et plateg 
ex auro purissimo, et turres ejus gemniis zedificats, 
et omnes lapides ejus desiderabiles, propugnacula 
ejus ex lapide jaspide ; fundata est in sapphiris, et 
porte ejus nitent margaritis, et omnis circuitus 
muri ejus ex smaragdo et lapide pretioso. Omnes 
inhabitatores leetissimi et jucundi: quia lzetitia sem- 
piterna super capita eorum ; gaudium et exsultatio- 
nem obtinebunt. Non erit ibi mors, neque luctus, 
neque clamor, neque languor ; sed nec senium, nec 
fraus, nec terror hostium ; sed una vox letantum, 
et unus ardor cordium : o quam securus | Quia se- 
dent omnes in pulchritudine pacis, et in tabernaculis 
fiducie, et requie opulenta (Isa. xxxii, 18). O opu- 
lenta, opulentia multa nimis, sternitas | Quidquid 
delectat, ad nutum adest; quidquid contristat, pro- 
cul abest. Ibi sonant jugiter organa sanctorum ; ibi 
dulcis symphonia resonat musicorum ; ibi angeli et 
archangeli hymnum Deo decantant anie thronum 


Dei. Ipse enim Deus populo suo est, ibi sertum ex-. 


sultationis et corona lztitie. Ipse eorum merces; 
ipse pastor et pascua. Ibi pascuntur, nec fastidiunt. 
Eructatur eis omnis jucunditas. Ipse omnis suavi- 


B tas, omnis libertas; et, ut breviter dicam, est eis 


omnia in omnibus. O quam dulcia coram eo reso- 
nant cantica canticorum | Auditur hinc et inde: 
Magnus Dominus et laudabilis nimis (Psal. xvvn, 1). 
Et, ut dicam brevius, non est ibi locus, ubi non 
cantetur canticum leti, et per omnes vicos ejus 
ab universis dicitur laus, honor et gloria, et bene- 
dictio et omnis gratiarum actio Deo nostro in se- 
cula seculorum. Amen (Apoc. vir, 12). Hoc vidimus 
et loquimur, non ut que velut in parabolis, sed 
que in veritate sunt. Que nec oculi videre, nec 
aures audire, nec unquam in corda hominum ascen- 
dere potuerunt (I Cor. 1t, 9 ; Isai. Lxiv, &). 

5. Nuntiis sic cum sponsa de sponsi gloria dul- 
citer confabulantibus et ejus adventum nuntianübus; 
advenit quidam iguis divinus, qui faciem sponsi 
consuevit preecedere; qui tenebrosa illuminat, fri- 
gida inflammat, et tepidis pristinum calorem resti- 
tuit, et viam ad corpus parat, peccati vel modicam 
rubiginem, si qua est, omnimodo exurendo. Glo- 
riosus igitur sponsus, de sublimi regni solis descen 
dens, huiniliter ad sponsam accelerat. Omni laude 
plus laudabilis, Regina celorum, mater sponsi ia 
vestitu deaurato virginum, varietate velut. gemmis 
lucidissimis adornata, comes itineris Filii sui esse 
dignatur. His Michael archangelus cum multitudine 
celestis exercitus laudans et exsultans occurrit. O 
quam dulcis laudantium sponsum, congratulantium 
sponse, perstrepit melodia! Sponsam non lalet, 
Pergit et ipsa in occursum sponsi cum suis decan- 


SOLILOQUIUM. 


1162 


alacriter: Veniat dilectus meus in. hortum Α €9um . pro certo est, quod Creatorem tuum non di- 


t (Cantic. v, 1) Intrat sponsus sponse ' cubi- 
i, etl cum quanta gloria intrat et gratia, quis 
t explicare ? O quam floridum invenit operum 
um et sanctarum meditationum floribus cons- 
m]! cenat jam haic sancta anima cum dilecto. 
x convivium, ubi Dominus mensse est convi- 
el conviva ; cui non desunt splendida minis- 
Angelorum ] Relinquam expertis de hoc loqui 
ijo. Claves suorum thesaurorum sponsum quis 
" attulisse ? Ut quem sponsa plus appetit, ape- 
sine mora, ut ipsa confidenter introiens sine 
quem velit accipiat ; et prout velit sine defectu 
FP, et sine fastidio, et qus plura attulerit, nec 
valeo, nec forte scio. 

Audisti quidem, cor meum, inexperta et omni- 
:oguita: sed scias sponsam jam frui Dilecti 
s amplexibus. Audistis, inquam, cor meum 
mnia: sed vere 490 pudeat te, et super eo 
eas, quod hoc pretiosum tempus sic omnino 
iter preteristi. Hoc quoties ia. die pugne et 
illum hostes repererunt ? Duritia frigoris tui te 
e non sinebat. Et hoc quare? Quia tempus quo 
"i contra hostes, illuminari in tenebris, vestiri 
igore dehueras, neglexisti. Quid plura ? Suc- 
sti, incurvatus es, et poriz& tue destructe, et 
3 tui confracü ; et ascenderunt hostes in te, et 
unt manus ad omnia desiderabilia tua. Heu, 
38. in mediis tenebris lumen tuum jam non ob- 
tum, sed certe omnino exstinctum erat in ta- 
iculo tuo! Quia torpore gravatus lignis ligna, 
| opera bona operibus adjicere desisti. Et est 
tum in te quod dicitur: Auferatur a nuptiis 
μα (Job. xxxvitr, 15), ad suave et beatum in- 
1m ; quod semel accensum semper desiderat. Et 
beatus est, qui post hunc ignem amoris Jesu 
mel accensum in se senserit! continuis ipsum 
stinguatur bonis operibus fovere non desinit, 
vere eis deficientibus ignis subtraheretur. O 
niserabile et despectum ! si viam ambulasses 
&torum Dei ab eo tempore, quo primum ca- 
et non prosperitate seductum, nec confractum 
sitate sspe fuisses, nec fabulationes iniquo- 
in via te tenentium audisses ; poteras plura 
Δ qu& audistis expertum fuisse, et esse semita 


ligis, qui amorem creature ejus amori preponis. Si 
dicis quia. utrumque diligis, mentiris; quia amicus 
hujus seculi, inimicus Dei constituitur (Jac.1v,4).Si 
quaudo ad orandum venis, et affers forte unguen- 
tum contritionis, ut unguas pedes Jesu, muse mo- 
rientes venientes continuo perdunt suavitatem un- 
guenti ( Eccle. x, 1). Si quid boni facere et mala di- 
mittere cogitasti, ia. momento his contraria facere 
non vereris. ᾿ 

8. Restat igitur, ut si qua bona Jesus tibi facere 
proposuerat, horum effectu similiter frauderis et tu. 
Imo sepe cum gratiam dedit, non aliud fecit quam 
qui merces congregavit, et misit eas in sacculum per- 
tusum (Aggai 1, 6). Quia sicut il'e tempore necessi- 
latis nil reperit, sic Jesus cum laudaretur pro bene- 
ficiis impensis a suis amatoribus, nihil a te laudis 
omnino recepit ; sed omnia ejus beneficia perierunt 
apud te, laude et gratiarum actione frustrata. Heu, 
quoties tempore laudis potuit tibi dicere Jesus : Do- 
mus mea domus oralionis vocabitur, tu autem fe- 
cisti illam speluncam latronum (Matth. xxi, 13, et 
Luc. x1x, 46) ; ct rursus : Auferte ista hinc, et no- 
lite facere domum Patris mei domum negotiationis 
(Joan. n, 16); et iterum : Ilic populus labiis me ho- 
norat, cor autem eorum longe distat a me (Matth. 
Xv, 8; [sa. xxix, 13, et Marc. vit, 6). Quoiies ergo 
maledictio super te venit illa qua dicitur: Maledictus 
homo qui facit opus Dei negligenter ! (Jer.xvvin,10]. 
Hec omnia veniunt super te, qui vocem ejus non 
audisti, qui dixit: Indicabo tibi, homo, quid sit bo- 
num, aut quid requiratur a te; facere judicium, 
et justitiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo 
(Mich. v1, 8). In te omnino video impletum illud pro. 
pheticum : Pravum est cor hominis et. íinscrutabile 
(Jerem. xvur, 9). Nonnunquam cum Dominus Jesus 
foribus tuis pulsans adfuit et clamans, quia tempus 
putationis advenit (Cant.n, 12), ut surgeres et ires 
ad vineam eum ceteris sponsis, vel forle ut surgeres 
et orares, ne intrares in tentationem (Matíh. xxvi, 
&1): tu corte, ut sopitus gubernator, in medio mari 
dorinisti : et quemadmodum ille cujus tempora clavo 
sunt perforata (Judic. 1v,) vel omnino exieras sine 
dubio velut Dina (Gen. xxxiv), vel, ut plus dicam, 
ad secularia negotia disponenda. O quoties tempore 


angelorum : jam non esses spelunca latronum. [) laudis et orationis castra vallabas, principum muni- 


8 etiam jam esse vas dignum coelestium thesau- 
| semper in te recondita [fort. reconditorum], 
um ac munitum multis millibus angelorum. 
Sed duplex fuisti animo, et inconstans in om- 
viis tuis (Jac. 1, 8): idcirco video te adhuc 
im in medio iufernalium ministrorum. O vere 
ià cor meum, quod sic abundanter possis cce- 
1s et eeternis perfrui, quod tam bestialiter ter» 
et caducis niteris involvi, que mentem tuam 
averünt tempore orationis. Si te pulchritudo 
ir? transitorie occupat et sseculi hujus divitise 
'5; quare nou polius zlerni Creatoris pulchri- 


xt gloria regni cojlestis sine fine mansura ? Si- - 


PaTBoL. CLXXXIV. 


ones aliis contruxisti, et solus expugnabas castra 
stans in oratione, qus& principes expugnare non po- 
terant cum omni exercitu mililari 1 Dic quiso, mihi 
dum 9? 1 alis castra construxeras, cui castrum 
tuum cusdodiendum reliqueras, jam circumdatum 
principibus tenebrarum ? Nequaquam suum reliquerat 
qui dicebat: Super custodiam meam ego stabo, et 
figam gradum meum super munitionem meam, et 
audiam quid dicatur mihi, et quid respondeam ad 
argumenten, me (Habac. n, 1). Vel putabas vineas 
alienas non studio charitatis, sed vans suspicionis, 
festucam de oculis aliorum volens ejicere ia oculo 
Uo trabe relicta (Luc. v1, &1 ; Matth. v11, 3. Re- 
31 


1163 


diisti quandoque, sed sero; imo redire omnino ad 
tuam vineam, proh dolor ! aliquando nescivisti : tan- 
dem eam laborare iutrastüi. Sed quid acciderat? 
Hostes ascenderunt, maceriam dissipaverunt, vineam 
vindemiaverunt, ita ut vix paucos racemos in ea re- 
liquissent : vepres et spin; ascenderant super eam 
(Isa. v, 5, 6) utsi qua reliqua fuissent ab hostibus, 
ab his suffocata viderentur omnia. 

9. Hzc. omnia pessima cavere poteras, si cum 
Sponso ivisses ad vineas. Denique non dixit, Ite 
sed, Eamus. Iverunt alie, et quanta eis ia eundo 
erat utilitas audisti. Ille ergo jucunde et lete, et 
certe multum fructifere tempus gratie visitationis 
exspeclabant ; quia fructus, quibus sponsum pascant, 
habent sponss gratissimos. In te autem quid aliud, 
nisi labruscas invenit ? Certe nisi te corrigas, tre- 
mens pavidum tempus Judicis exspectabis. Timeo 
quod sepius de te dicat Jesus: Utinam esses frigi- 
dus vel calidus, sed quia tepidus es, incipiam te 
evomere (Apoc. m, 15,16). Certe quia sspe otia 
sectaris, vel si aliquando legisti, plus pro eo, ut alios 
doceres, quam le corrigeres, fecisti. O vere magister 
erroris, qui nunquam fuisti discipulus veratis, cur 
alios doces, et teipsum non instruis? O certe ini- 
quum studium, quod plus vis balbutire lingua, quam 
corde servare et opere exhibere ! O vere ideo nun- 
quam sapientiam attigisti! Audi quod arcus tuus in 
manu tua debeat instaurari (Job. xxix, 20) : quia 
ccpit Jesus facere et docere ( Act. 1, 1).O cor meum, 


SOLILOQUIUM. 


6| 


Qui major voluerit esse inter vos, sit omnium vej- 
trum servus (Matth. xx, 28, 26). Quis infirmatur,e& 
ipsa non compatitur ? (II Cor. x1, 29) quis dolet, et 
ipsa non condolet? Certe flet cum flentibus, et gau- 
det cum gaudentibus(Rom. xn, 15). Laborat similiter, 
et non lassescit ; sustinet similiter et non gemit. 
Aliquando sub onere dolet, et non sentit. Deridetur, 
et non advertit. Vere enim est sibi facta tanquam 
vas perditum (Psal. xxx, 13), ut omnium necessita- 
tibus presto semper occurrat, 

11. O sancta et mira charitas, que amarum con- 
vertit in dulce, durum in lene, et asperum in sua- 
ve: quam etiam delectat! O quam pius aspectus, 
quam grata facies ! oculi pudici et semper terr in- 
herentes, nec certe curiosi ad videndas negligentias 
aliorum: imo si aliquod malum grande aliorum 
videret, pudicissimum ejus cor credere malum nullo 
modo consentiret : imo si opus non posset evidentia, 
intentione omnino excusaret, el pauca, 9'S99 pudi- 
ca, sancia semper ejus eloquia. Jesum meditatur, 
Jesum loquitur, et Jesum opere imitatur. O quam 
sero, ut de detractoribus, mendacibus et impudicis 
taceam, szculare ex cjus ore verbum possis audire! 
Risus ejus semper modestus, incessus humilis et 
nil aliud est quod cupiat, quam ut Jesu placeat. 
Tanta denique sensuum exteriorum et interiorum 
custodia est, ne in cor aliquid veniat, quod posses- 
sorem ejus offendat. O quanta in ea viget virtus pa- 
tienti&e | nam quo plus in tribulationibus et incom- 


audisti multas Luas miserias, et certe propria mala ἢ modis quatitur, eo insuperabilior invenitur. Credo 


quam plurima frequenter evenire vidisti. Timeo ta- 
men plura borum illum invenire, cum Jerusalem 
scrutabitur in lucernis (Sophon. 1, 12). Hec est via 
per quam hactenus ambulasti: sed consulo tibi ut 
una mecum vadas ad sponsam Jesu, et discamus ab 
ea sapientiam, qui viam Dei ipsa ambulat, et hanc 
discamus ab ea imitatores ejus effecti. 

10. Videamus primo viam ejus activam, el imi- 
temur, ut per ejus merita etiam contemplativam ad- 
eamus. Videamus quam viriliter corpus suum ca- 
stiget, et in servitulem redigat (I Cor. ix, 27), et ad 
omnia quz desiderat spiritum deservire compellat. 
O quantum actionibus robur ! omnibus obsequiosa, 
et nulli omnino onerosa, fraternis semper necessita- 
tibus miserata, non attendit, in quo quis egeat, vel 
debeat adjuvari, sed in quo quis possit adjuvari. 
Quantumcunque manus ejus indefessa, fecunda est 
semper in opere, et prior et posterior. Si nec ma- 
num potest apponere, appouil saltem vel digitum. 
Si nec digitum, ipso affectu paratissimam admittere 
se omne demonstrat, propterea negligit propria ut 
expleat aliena. Imo quanto plus communia, tanto 
sibi judicat esse singularia: ita ut nunquam suis 
ipsam attendentem videas, quousque vel minimum 
charitatis opus, vel pietatis fuerit. adimplendum. 
Opus sic vile, sic humile non sestimat, nec. parvum, 
nec magnum, quod ipsam ob amorem sponsi pigeat 
adimplere, semper illud meditans, quod Jesus non 
ministrari venerat, sed ministrare: nec non et illud, 


nunquam ejus patientiam, ut Ide verbis taceam, sed 
nec verberibus, foris vel intus debere aliquatenus 
perturbari. Reprehendi et argui plus sibi placet, 
quam laudari, O quam pacifica qu&, cum his qui 
pacem ssepius a cordibus aliorum nituntur tollere 
et a suo etiam, semper corde et opere pacem servat! 
Foris operautem sponsam mira vidimus, et ineoar. 
rabilia operari : quid erit si ejus interiora videri- 
mus? Oremus sponsum, ut ad sponsam .licest in- 
troire: quid credis hanc estuantem laboribus, cum 
tempus quielis advenerit, et ipsa sub umbra arboris 
ei crucis Jesu descenderit, consolationes recipere? 

12. O quanta reverentia laudibus sponsi in ejus 
presentia vacabit, que foris bonis actibus ipsum 
est ardentius insecuta | Cogitat certe quod ore lo- 
quitur, corde revolvere ; nec jam erit ibi dimidia, 
sed sicut presens est corpore, sic erit et corde: 
sensus omnaes jubentur ingredi, amoveri exiranes, 
et claudi cubiculum, ut securi et solliciti simul in- 
sistant laudibus Jesu. Cor, omnibus spretis, solum 
dirigitur in Jesum ; lingua laudat, placat, orat, Je- 
sum invitat: omnes sensus aliquando similiter ibi 
sunt in mu'ta reverentia discipline. Post diem trans 
actum in laude Jesu et bona operatione, tunc appropin- 
quat requiei, sed primo adest tempus sollicitudinis. 
latrat namque sponsa capitulum una cum suis, quz- 
rit, vinea bene vel male fuerit custodita ; et si forte 
maceriam ejus dissipatam invenerit, per (add. ca- 
jus «ustodis negligentiam hoc evenerit, diligenler 


1165 


SOLILOQUIUM. 


1166 


inquirit, quod íructus vines sit dissipatus. Quem A terr2, qu& nobis hune panem protulisti | Laudarem 


cum invenerit, sive sit visus, vel gustus, auditus, 
odoratus, lingua, tactus vel gressus, acerrime re- 
prehendit, vel corripit, mandans ut sollicitior sit de 
c&lero ad custodiam. Et si forte quis eorum depre- 
henditur, qui negligens fuerit in laudibus Dei, vel 
in alio quocunque opere ad eum spectante, simili- 
ter et hic corripitur ; et mandatur ut caveat in futu- 
rum. 

13. Postea sponsa perquirit si lumen adsit, pro- 
pter imminentes tenebras; si vestimenta, propter 
frigora; si auxilium, propter timores nocturnos. Si 
hec ad sufficiendum non adsunt omnia, quamvis 
tarde,mittit tamen. adhuc nuntios, qui sponso nun- 
tient horum defectum in sponse tabernaculo, et 
orent eum, ut ipse solita clementia presto sit ad cu- 
stodiam, quousque eo cooperante ipsa suis provi- 
deat necessaria in futurum. Si autem prompta in- 
venit omuia, benedicit sponsum in donis suis, et de- 
vota oratione effusa pro sua suique custodia, et 
omnibus ostiis cubiculi firmiter seratis, pergit ad 
secreta cubiculi : et quid ibi agat, nescio. Tamen si 
dignarelur Jesus, rogarem, ut saltem velut sponse 
pedisequam, secreta cubiculi mihi cum ipsa subire 
liceret, ut. plenius informaret. Sed quandiu sponsa 
sub umbra arboris, non dico sedebit, sed laborabit, 
licet ei ibi esse non sit utile, protegel tamen eam 
ab wstu tentationum. Sed quando fructus ejus co- 
medet ? Forte nunc tempus advenit, ex quo nunc in- 
gressa est secreta cubiculi. Videtur omnino neces- 
sarium : diu sollicite laboraverat, et forte jam erat 
famelica. O bon? Jesu, ut dapes ejus cernam ! Num- 
quid forte cibus ejus est, ut faciat voluntatem tuam? 
Est utique, imo omnis laboris ejus consolatio est ut 
nunquam vel modicum ἃ iua voluntate declinet. 
Hoc enim unicum sui laboris premium exoptat, ut 
liceat ei te solum diligere, tua sequi vestigia, tuis 
obedire mandatis, el ἃ te nunquam in perpetuum 
separari. O bone Jesu, si amor tuus tantum delectat 
in stadio, quantum delectabit eam in bravio, cum 
tu sis letitia omnium beatorum ? Adhuc non vidi- 
mus secreta thalami : o qui nos introducet, ut flores 
videamus, quibus tanti Regis cubiculum debeat 
adornari ἢ Numquid viole qus sunt in sponse tha- 
lamo, non sunt 4299 humilia initia tuse nativitatis, 
et ila lilia germinantia insigna tum charissimse 
castitatis, et rosae, quibus roseus fuit thalamus ille 
sanguis tuse dulcissimae passionis ? 

44, Utique adhuc sponse clenodia non vidimus : 
sed tamen non videre licet. O si ingrediaris sponse 
cubiculum | mensam quamdam dignissimam ibi re- 
peries, qu& est erux Domini nostri Jesu Christi. Et 
quidem in ea panis sanctissimus continens omne 
delectamentum, et omnem saporem suavitatis (Sap. 
Xvi, 2). Panis iste, quem dedit Jesus discipulis suis 
in coena, scilicet. corpusculum suum, ab impiorum 
manibus sic misere contrectatum. Quis panem hune 
vilem sponss; poterit existimare, cum etiam eo ρὰ» 
scatur multitudo spirituum beatorum ἢ Ὁ vere beeta 


te libenter, sed quibus te laudibus efíferam nescio ; 
sed hunc gremio contulisti, quem cceii et terra ca- 
pere non poterant. Sit tuum nomen laudabile in 
ssecula sseculorum. Amen. 

15. O quam dulcem potum ante sponsam reperies, 
sanguinem Jesu fusum de corpore, sic recentem ac 
si heri sit fusus vel hodie. Numquid pane solum 
vel poiu erit contenta ? Nequaquam : sed habebit 
alia fercula pretiosa ; flagellum, et spineum diade- 
ma, clavos et jangeam sponsi : et certe panniculi, 
quibus puer erat involutus, quibus fuit reclinatus 
in presepio, non ei deerunt. His quidem ipsa pasci- 
tur : et his ferculis confortata, omnibus fortior red- 
ditur inimicis. His delectata fit grata dilecto. His 


B semper occupata fit socia angelorum. Nec tibi ut- 


cunque appareant vilia; aed scias ea dulciora super 
mel et favum, et gratiora super aurum et iopazion. 
Humilitatem in sponsa tibi nom laudaverim : tamen 
scias ei non deesse. Quia nisi super humilitatis sta- 
bile fundamentum, laudabilis hujusmodi, quam vi- 
disti, stare non posset virtutum fabrica spir,tualis, 
Nemo credat hane sponsam aliquando a sponso de- 
relinqui sine custodia. Imo sciat, quod lectulum 
Jesu sexaginta fortes ambiunt, de fortissimis Israel 
(Cantic. nt, 7T), qui tota die ac nocte non tacebunt 
(Isai. Lxit, 6), laudare : vel, si magis placet, dicam 
eam muro constantie circumdatam, propugnaculis 
patientize zedificatam, et super muros ejus angelo- 
rum custodiam; turrim in medio castri excelsam, 
firmam et pulcherrimam, quam dicam non imme- 
rito charitatis : super ipsam sponsa manet jugiter, 
et nonnunquam sponsus cum ea, ut pericula a re- 
molis prospiciens, adjutorio sponsi ea valeat tutius 
evitare. 

16. O cor meum, sponsam Jesu tibi utcunque de- 
pinxi : certe prout in dulcedime sua pauperi dedit 
Deus ; suadens tibi in Domino,ut devotius eam imi- 
teris : quod si feceris et sub umbra ssepe dictee ar- 
boris sederis studiose, majora horum enxperieris et 
t. Et si haec omnia quantocius non valeas conpre- 
hendere, tria tibi precipue suadeo. Prime, ut ma- 
gnitudinem omnino caveas. Secundo, ut humilem 
Jesum humiliter sequaris. Tertio, ut charitatem ci- 


D ias apprehendas. Non timeas, non diu sedebis (si 


tamen perseveranter sederis), quin fructus hujus 
arboris apprehendas. Cave ne te verba hsc inaniter 
pertranseant quemadmodum multa verba ipsius 
Jesu te admoneniis : videlicet ut ipsum diligas tota 
anima, toto corde, ex omnibus viribus (Luc, x, 97), 
et ut renuntiares omoibus qui possides (Matth. 
Xix, 59-61), et abnegares temetipsum, et tolleres 
erucem tuam, et humiliter sequereris ipsum (Luc. 
ix, 23), ut tandem cohgeres ejus fieres (Rom. vin, 
17). Quia ipseait : Qui aliorum voluerit esse primus, 
ut hic omnium servus sit et minister : quemadmo- 
dum ipse non ministrarivenit sed ministrare(Matth. 
Xx, 26-28). Hec et multa his similia usque ad hunc 
diem aure surda prtzeieristi, qui& amor tuus ad 


1167. 


plura distentus Jesum nullatenus querit compre- 
hendere; imo si millies totus in Christum Jesum 
directus fuisset, ejus amoris merita utcunque nul- 
latenus attigisset. Et si dilexisti ipsum Jesum pa- 
rumper, non tamen totis viribus; quia ipse in om- 
nibus et super omnia diligendus. Sic etiam aliqui- 
bus renuntiasti, non tamen omnibus, quandiu vo- 
luntas in te vim obtinet. 

17. O si pensares quantorum malorum auctrix tua 
tibi fuisset voluntas ! certe videres quod omnis pec- 
cati, omnis miseriz, et omnis distantiee, et omnis 
guerre inter Deum et te, ipsa tibi causa fuisset. 
Semper ipsa voluntatem Domini impugnabat, et, 
heu, sepissime expugnabat, et omnia mala ad te 
intrabant cum ipsa. Numquid omnibus 7294 re- 
nuntiasti, qui omnium radicem sic forliter posse- 
disti ? Nulla sane virtus vel salus radices suas mit- 


FORMULA HONESTA VITE. 


1168 


tet in te, quousque hrec vitiosissima peccatorum τε- 
dix omnino non fuerit exstirpata. Noli ergo auditor 
obliviosus esse : sed die ac nocte legito passionem 
Jesu, et in omnibus actibus sponsam Jesu imitare, 
tollens erucem tuam, et ad imitationem ejus una 
cum ipsa currens ardenti desiderio fortiter post Je- 
sum : ora, flagita, supplica, ut heec tua damnosa et 
perniciosa voluntas tollatur a te, et clama, et die: 
Fiat voluntas tua,Domine Jesu, saneta, et bene pla- 
cens, et perfecta, sicut in celo (Matth. vi, 10) ; sie 
et in me misero, qui sum terra et cinis : quousque 
omnem suam voluntatem in me perficiat sponsus 
Ecclesie Jesus Christus, qui est omni laude plus 
laudabilis; ut sicut ipse est unum cum Patre, sic 


B consummatum in se vinculo charitatis unum esse 


faciat, sic ut minime ab ejus voluntate deviem per 
infinita secula seculorum. Amen. 


FORMULA HONEST,E VITZE. 


In codice Cisterciensi exstat cum hac epigraphe : Formula honeste vite, data a S. Bernardo, sicut creditur. 
Eidem etiam in manuseripto codice Ecclesie Parisiensis tribuitur, sed perperam. 


4. Petis a me, frater charissime, quod necdum a C tua, oratio et contemplatio tua, vita, mors et resur- 


suo provisore audivi aliquem petiisse. Verumtamen 
quia id instanter tua deposcit devotio, cui juste et 
rationabiliter petenti aliquid in Christi nomine ne- 
gare non valeo ; Formulam honeste vite brevi tibi 
sermone depingam : quam si in Christi amore vel 
dilectione exardescens perseveranter servaveris, vi- 
tam procul dubio consequeris eternam. Ut ergo ab 
interiori homine ad exteriorem sermo procedat, ita 
cirea tui puritatem cordis te indesinenter studere 
oportet, quo totius puritatis amator Deus ibi sedem 
tanquam in ccelo sibi collocare dignetur, juxta il- 
lud : Gelum mihi sedes est (Isa. Lxvi, 4), et : Anima 
justi sedes est sapientie (Sap. vit, sec. LXX). Ne- 
cesse est igilur vigilanter intendas cogitationes luas 
ad bonum semper et honestum dirigere, ut videli- 
cet cogitare vel meditari coram Deo pertimescas, 
quod in presentia hominum dieere vel facere me- 
rito erubesceres; sciens quod sicut per verba vel 
factà innotescimus homini, sic nimirum per cogi- 
tationes cuneta scrutanti spiritui ; quia quod agunt 
hominibus dicta, eadem Deo cogitationes. Deus enim 
novit cogitationes hominum, quia vane sunt (Psal. 
xciu, 11). Et sicut. nulla est ei invisibilis creatura, 
sic omnino nihil potest cogitari quod eum lateat. 
Vivus est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior 
omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisionem 
anime ac spiritus, compagum quoque ac medulla- 
rum, et discretor cogitationum cordis (Hebr. iw, 
19). 

2. Sit tibi quoque Jesus semper in corde, et nun- 
quam imago crucifixi ab animo tuo recedat. Hic tibi 
sit eibus et potus, dulcedo et consolatio tua, mel 
fuum et desiderium (uum, lectio tua οἱ meditatio 


reclio tua. Semper cogita illum, nunc positum in 
presepio, et pannis involutum, modo in templo Pa- 
tri a parentibus presentatum, nunc fugientem in 
AEgyptum ; ibi diu in extrema paupertate et indigen- 
tia commorantem, et inde maximo cum labore re- 
deuntem : modo in templo audientem doctores et 
interrogantem, qui docet hominem scientiam, et 
postea parentibus subditum, cui jure omnis creatu- 
ra subditur ; deinde esurientem in deserto et sitien- 
tem, qui est panis vite, et fons sapientie (Psal. 
xXxv. 10), et qui pascitur inter lilia (Cantíc. n, 16), 
et implet omoe animal benedictione (Psal. cxuvr, 
15) : modo fatigatum ex itinere, sedere sic supra 
fontem, cum muliereula sola solum loquentem, to- 
tius mundi statum regentem; postea faetum in ago- 
nia prolixius orantem, et omnia omnibus suffiGen- 
ter administrantem. Ab angelo etiam ipsum, qui est 
dulcedo et consolatio Angelorum et hominum, con- 
solationem nihilominus recipientem : aut ad eolum- 
nam illum, qui totius est orbis sustentamentum, li- 
gatum et flagellatum : ipsum, qui est Angelorum 
splendor, sputis illitum, palmis in facie percussum, 
Spinis coronatum, opprobriis saturatum : ad ulti- 
mum cum iniquis deputatum, et pro te in cruce pea- 
dentem ei morientem, atque spiritum suum in ma- 
nus Patris commendantem. Sic nimirum erit fasci- 
culus myrrhe dilectus tuus, sic inter ubera toa 
490 commorabitur (Cantic. 1, 49). Sic de omnibos 
anxietatibus el amaritudinibus Domini tui quasi 
quemdam fasciculum colligas, ut amarum poculum 
lacrymarum libi conficias. Quod si quando arden- 
tissimo Christi amore succensus, volueris cum Ape- 
stolo jam illum cognoscere, et non secundum carnem 





1169 


(II Cor. v), levabis parum mentis oculos ad victo- 
riam resurgentis, ad gloriam ascendentis ad glorio- 
sam majestatem in gloria Dei Patris sedentis atque 
regnantis, qu& sursum sunt sapiens, et quse sursum 
sunt quzrens, ubi Christus est in dextera Dei se- 


dens (Coloss. ut, 1, 2). Nec tamen ibi longam facies. 


moram, ne forte, si diutius scrutator majestatis 
fueris, obruaris a gloria (Prov. xxv, 21). 

3. Sane ante omnia te debere noveris omnem 
cordis elationem, jactantiam atque arrogantiam, 
quasi venenatas aspides, fugere, sciens procul du- 
bio, quia immundus est coram Deo omnis qui exal- 
tat cor suum. Itaque neminem spernas, nemini no- 
ceas, nulli detrahas, et pro Christi amore omnibus 
prodesse coneris. In tantum etiam inferiorem ac 
cseteris viliorem te non solum ex intimo cordis af- 
fectu credas, verum etiam non te dicas profecisse, 
Sed nec te aliquid esse existimes, juxta illud aposto- 
li : Qui se aliquid esse existimat, cum nihil sit,ipse 
se seducit (Galat. γι, 3). 

&. Sit preeterea incessus tuus maturitate plenus, 
gravis et honestus : ut videlicet non fractis gressi- 
bus ambules, aut scapulas dextrorsum, sinistrorsum 
vergendo, non erecta cervice, non proemiuente pe- 
ctore, seu etiam inclinato capite super humerum; 
qui omnia aut levitatem redolent, aut elationem 
ostentant, aut hypocrisim sapiunt. Incedens ergo, 
stans et sedens, faciem semper habeto deorsum, re- 
volvens in animo tuo quod pulvis es, et in pulverem 


FORMULA HONESTA VITE. 


reverteris : et cor sursum, ubi Christus est in dexte- ἢ 


ra Dei Patris sedens. Quaquaversum nulla curiosi- 
late, quin polius necessitate aspicias. Tristitiam au- 
tem, maxime in conventu, dissimulare te decet, 
quamdam in facie hilaritatem pratendens : privatim 
autem nunquam vultus in diversa mutetur. Si quan- 
do coram.aliis positus ridere alicujus rei causa fue- 
ris compulsus, ut assolet, non sit risus tuus excus- 
sus, Nam juxia Sapientem : amictus corporis, et ri- 
sus dentium [al. sales tut sint sine dente], et gressus 
hominis, enuntiant de illo (Eccli. xix, 27). Tuis 
eliam interdum interpone gaudia curis. 

6. Nunquam sis otiosus, quin aut legas, aut ali- 
quid de sacris Seripturis mediteris ; vel certe, quod 
melius est, rumines Psalmos ; operando nihilominus 
incessanter quod tibi fuerit inpjunctum, ut semper tc 
diabolus inveniat occupatum : multam enim mali- 
tiam docuit otiositas (Eccli. xxxui, 29). Illas etiam 
scripturas libenuüus legas, que precipue erga Chris- 
stum tuum magis inflammaverint intellectum. Intel- 
lige qui dico. Dabit enim tibi Dominus in omnibus 
intellectum, si in sensu cogitaveris circumspectionem 
Dei. Cum oraveris, non impleas aures audientium 
singultibus et suspiriis, sed intente ora Deum in cu- 
biculo cordis tui. Proderit tamen ad devotionem 
compuuctionemque — obtiaendam, si ita semotus 
fueris, αἱ puras manus ad Deum levando, etiam 
tui ipsius vocem audire possis. Nonnunquam ad 
sublevandum intentionem in celum prospicias, ut 
ubi sit cor tuum, ubi Christus est. in dextera Dei 


4170 


sedens. Ab oratione iterum revertaris ad lectionem : 
et iterum, lectio cum fastidium submoverit, ad ora- 
tionem redeas. 

6 Consortia juvenum, et maxime illorum qui 
imberbes sunt, in quantum convenienter poteris, 
devita. Nunquam alicui oculos in faciem figas. 

7. Sicut ad crucem, sic accedas ad cibum : id est 
nunquam voluptate, sed necessitate pascaris; et 
fames, non sapor provocet appetitum. Singularita- 
tem fuge, et communitate esto contentus, sciens 
quia caro pascenda est, et exstinguenda sunt vitia. 
Si quando tibi aliquid superapponitur, tanquam ἀκ 
vinitus procuratum accipe illud, hoc tamen babens 
in animo semper et voluntate, ut alteri magis ap- 
poneretur. 

8. Pone providentize tu& modum, ne sapiens tibi 
videaris. Semper et ubique atque in omnibus ope-- 
ribus time, ne forte excedas in aliquo. Hinc beatus 
Job : Verebar, inquit, omnia opera mea, sciens quod. 
tion parceres delinquenti (Job 1x, 98). 

2960 9. Cum ad stratum lassus deveneris, te ho- 
nestissime jacendo componas, nec supinus jaceas, 
nec genua levando, calcaneos jungas ad tibias. Quod 
si forte luxurie te pompa concusserit, recordare di- 
lectum tuum positum super lectum doloris, et uni- 
versum siratum suum versatum in infirmitate ejua, 
haec dicens in corde tuo : Dominus meus pendet in 
palibulo, et ego voluptati operam dabo ? Sicque in- 
vocato nomine Salvatoris, ingeminando sepe nomen 
salutis, cessabit tandem, Deo succurrente, quassa- 
tio. Ruminantem Psalmos somnus te occupet, ut in 
somno somnies te dicere Psalmos. 

10 Cum surrexeris ad vigilias, lauda Creatorem 
tuum ex omnibus viribus tuis, et ad laudem Re- 
demptoris tui exalta vocem tuam ia fortitudine. 
Postremo purissimum semper erga Christum amo- 
rem habeto, et nihil preeter ipsum nisi propter ipsum 
amare memento. Prolixius quam putaveram descri- 
psi tibi quz ipse agere nequeo, inte adimpleri desi- 
derans, quod in me deesse cognosco ; quia profectus 
tuus gaudium est meum et corona in Domino. 


UTILE MONITUM DE CONSIDERATIONE MORTIS, 


Si quando affectus fueris tedio, juxta lapidem, 
super quo lavantur corpora, te meditando compone, 
etdiligenter cogita quo tractentur usu sepeliendi: 
nunc enim in integrum (76), nunc in faciem 
versantur. Quomodo nutat caput, cadunt brachia, 
rigent crura, jacent [015 : quomodo induantur. 
consuantur, deferantur humanda. Quomodo com- 
ponantur in tumulo, quomodo pulvere contegan- 
tur, quomodo vorentur a vermibus, quomodo 
quasi saccus putrefactus consumantur. Summa- 
que tibi sit philosophia, meditatio mortis assidua. 
Hanc ubicumque fueris, οἱ quocunque perrexeris 
tecum porta, et in eternum non peccabis. 


(16) Leg. in tergum. EbiT. 


1171 


BREVIA ET UTILISSIMA MONITA. 


In omnibus cogitationibus, locutionibus sive 
actübus tuis, dic tibi : Itane ageres, si banc 
SCires pro certo novissimam vite tuse horam? 
Cave tibi, serve Dei, ne quos imitari non vis (77) 
damnare videaris. Incertum est quo loco te mors 
exspectat : ideo tu eam omniloco exspecta. Cognosce 
teipsum : et tempus quod tibi ad agendam po- 
nitentiam, ad  promerendam gloriam miseratio 
Conditoris indulsit, observa. Sis hilaris dator, 


INSTRUCTIO. 


im 


petitor rarus, acceptor verecundus. Sermo Ubi 5 
tempore sit aut serius [al. serus] aut nullus : aspe 
ctus tuus, aut officiosus, aut demissus et cobibites 
intra se: oculus tuus sit in capite tuo (Eccle. τι, 14). 
Risus tuus aut indicans lenitatem animi, aut provo- 
cans, rarus tamen. Et ipse sit quidem edueuius is- 
terdum, effusus nunquam. Sis autem tam modestus, 
ut non levitatis habearis susceptus. Cunctis esio 
benignus, nemini blandus, paucis familiaris, omni- 
bus quus, quod nobis Deus concedat. Amen. 


INSTRUCTIO 
Quomodo homo possit in bono proficere et placere Deo. 


Primo studeat, quantum potest, se vilissimum B eorum miserias reputet esse suas, et sicut sibimet- 


reputare et indignum beneficio Dei. 1pse sibi dis- 
pliceat. Soli Deo placere cupiat. Ab aliis velit vilis 
et non humilis reputari : et cum sit vilis ex se, Dei 
clementiam recognoscat, quod tam vilem hominem, 
et quasi promptum ad omne malum et tardum ad 
omne bonum dignatur sibi in servum assumere, et 
quod majus est, in filium adoptare. Non ergo reputes 
magnum, quod Deo servis : sed maximum reputa, 
quod ipse dignatur te in servum assumere sibi. Se- 
cundo, ut de nihilo nisi de peccato, et ad peccatum 
inducente, et a bono retrahente doleat; imo de qua- 
licunque tribulatione, injuria et afflictione gaudeat. 
Instantissime inimicos diligat, et specialem oratio- 
nem. pro eis faciat. Deiude Deo copiosas laudes 
referat de eo, et ad regratiandum de tanto beneficio 
insufficientem se recognoscat ; quia quem Deus dili- 
git, corripit et flagellat. Ipse enim tribu!ationes ad 
Deum nos ire compellunt. Tertio, ut de temporalibus 
nihil nisi stricte 499 propter necessitatem suam 
requirat, aut quocunque modo appetat, sed Christo 
domino in omni dcjectione corporalis consolationis 
se conformari studeat : et hoc debet maximum re- 
putare, quia Rex regum et Doininus dominantium 
Christus sic vilem servum suis ornamentis non de- 
dignatur induere, et sibi lutum feedum assimilare. 
Ideoque quanto videt se ditiorem, et in pluribus 
corporis consolationibus abuudare, tanto debet 
profundius οἱ intimius contristari, cernens se eo 


C 


ipsi, si tamen possit, subveniat. Omnes etiam pau- 
peres ut patronos revereri debet ; quia ipsi sunt qui 
alios recipiunt in &terna tabernacula. Sextum est, 
ut nullum judicet de peccato, cum ignoret quid in 
anima divina operetur miseratio. Sed si aliquem per 
Signa manifesta conjectaril esse peccatorem, prius 
de peccato illius doleat, ac si proprio eorpori mors 
immineret. Recogitet quod pretiosior est. anima 
que sic lethaliter vulperatur, quam omnia corpora 
totius universi per se considerata. Et sicut corpus 
meum a morte, sic, imo multo magis deberem proxi- 
mum cum omni diligentia custodire, et & peccato 
retrahere oratione, exhortatione, exemplo. Septi- 
mum est, ut bonum proximi diliget sicut suum : et 
sicut mater bonis filiis jucundatur, sic ipsein bonis 
omnium jucundari debet et maxime de his quse spi- 
ritualia sunt, et ad spiritualia inductiva. Et sicut 
sua, aliorum bona procuret, et procurata studeat 
promovere : et semper plura bona de proximo cre- 
dat, quam possit ipse iatueri. Octavum est, αἱ nibil 
preter Deum diligat : ut in omnibus solus Deus 
sincere sine socio diligatur. Nec eum alliciat quaa- 
tacunque sanclüitas alicujus, aut beneficiorum im- 
mensitas, aut aliquem diligat amore singulari, sed 
amore omnium, scilicet charitate ia Deum omnes 
referens : magis alioquin diligat meliorem. Potest 
lamen beneficia pro beneficiis rependere,et pro ipsis 
beneficiis orationes Deo offerre. Nonum est, ut quis- 


magis a Christi similitudine elongatum. Quarto, ut [) quis quibuscunque negotiis implicetur, Deum in 


in his quz indifferenter bona aut mala sunt, alterius 
potius, quam suam adimylere studeat voluntatem : 
imo semper in exterioribus actibus se sibi studeat 
abnegare; aliorum beneylacita affectans, cum omni 
vigilantia omne licitum adimplere. Et sic circa om- 
nes maximae tamen circa suos superiores, studeat 
id ipsum observare. Quinto, αἱ nullum quantum- 
cunque miserum despiciat : sed erga omnes materno 
moveatur affectu; ut sic omnibus compatiatur intime, 
sicut compateretur mater unico filio suo. Omnes 


(T1) Leg. non renuis, Eprr. 


corde memoriter studeat habere : et semper hooo- 
rem Dei omnibus anteponat. Sed adhnc precipue 
nitatur, ut sic semper Deum presentem intelligat, 
ac si ipsum qui presens est, in sua essentia videret : 
sicque eum timeat et revereatur, et. intenso amore 
in eum feratur, eoque pro ut potest in via fruatur, 
et inipso non in alio requiescat. Decimum est, ut 
si predicta a:sequi possit, esse heec Dei beneficia 
recognoscat. Debet etiam ceterorum beneficiorum 
secundum poterit reminisci. Primo, quia sua eum 
signavit imagine. Secundo, quod naturam ejus as- 
sumpsit, et pro ipso Deus mori dignatus est. Tertio, 


1173 


VARIA ET BREVIA DOCUMENTA. 


1174 


quod se prebet in cibum, et in futuro se prebebit A illi compatiatur, ac si omnia vulnera Christi in suo 


in premium. Et quia nondum assecutus est in pr&- 
mium, in via tamen aspiciat eum in patibulo ; sicque 


corpore sustineret : et de hoc praecipue debet do- 
lere, quia tot videt frustrari beneficio hoc immenso. 


VARIA ET BREVIA DOCUMENTÀ PIE SEU RELIGIOSE VIVENDI. 


1. Si plene vis assequi quod intendis, duo sunt 
tibi necessaria, Primum est, ut subtrahas te ab om- 
nibus transitoriis rebus et terrenis, ut nihil de eis 
cures, ac si non essent. Secundum, ut ita te des 
Deo, ut nihil dicas, vel facias, nisi quod credideris 
firmiter placere Deo. Primum autem assequeris hoc 
modo. Omnibus modis quibus potes, te vilifica, te 
nihil reputando esse, sed credas omnes homines 
esse bonos, et meliores te, magisque placere Deo. 
Quicumque audis vel vides in reiigiosis 2'88 per- 
sonis, puta bona intentione dici vel fieri, etiamsi 
contraria videantur. Nam humana suspicio facile 
fallitur. Nulli displiceas. Nihil unquam de te loquaris 
quod laudem importet, quantumcunque sit familia- 
ris ile cum quo loqueris : imo plus labora celare 
virtutes quam vitia, De nullo prorsus sinistre loqua- 
ris, quantumcunque sit verum ve] manifestum, nisi 
in confessione, et hoc ubi non potest aliter mani- 
festare peccatum tuum. Libentius accommoda aurem 
tuam, cum aliquis laudatur, quam cum vituperatur. 
Cum loqueris, verha tua sint rara, vera, ponderosa, 
et de Deo. Si secularis loquitur tecum, et vana pro- 
ponit quam citius potes succide sermonem, et trans- 
feras te ad ea qux Dei sunt. Quidquid contingat tibi 
vel alii quantumcunque conjuncto, non cures: et 
si est adversum, non tristeris; si est prosperum, 
non leeteris : sed totum nihil puta, et lauda Deum. 
Sollicitudinem adhibe quantam maximam potes, ut 
vilitati sedulus intendas. Fuge loculoria, quantum 
potes. Melius est enim silere quam loqui. Post Com- 
pletorium non loquaris, quousque finita sit Missa se- 
quentis diei, nisi causa maxima intervenerit. Cum 
vides aliquid quod tibi displicet, vide si hoc est in 
te, et abscinde: si vero vides aliquid quod tibi pla- 
cet, vide si hoc est in te, et tene ; si non est, assu- 
me: et sic erunt tibi omnia in speculo. De nulla re 
murmures cum aliquo, nisi credideris prodesse, 
quantumcunque sit grave quod habes. Nunquam 
pertinaciter aliquid affirmes vel neges, sed sint tue 
affirmationes el negationes dubitationis sale condit. 
À cachinnis semper abstineas : rideas vero raro, et 
cum paucis prwstes os tuum. Breviter, in omnibus 
dictis tuis sic te habeas, ut sint ita qug dubia dimit- 
tantur. 

2. Secundum assequeris hoc modo. Orationibus 
cum magna devotione intendas, et eas dicere labora 
horis debitis : et quod offers in oratione, reminisca- 
ris in corde. Et, ut ea qui legis confirmes, diligen- 
ler recogita, el eorum imagineris statum, in quo- 
rum memoria heec dixeris. Ista tria semper in mente 


habeas, quid fuisti, quid es, οἱ quid eris. Quid fui- 
sti, quia sperma fetidum ; quid es, quia vas sterco- 
rum ; quid eris, quia esca vermium. Similiter ima- 
gineris eorum poenas, qui sunt in inferno ; et quod 
nunquam finientur, et pro quam modica delectatione 
tanta mala patiuntur. Similiter imagineris gloriam 
paradisi, et quod nunquam finietur, et quam brevi- 
ter et cito acquiritur, et quantus luctus et dolor po- 
terit esse illis qui pro parva re tantam gloriam ami- 
serint. Cum habes aliquid quod tibi displicet, vel ti- 
mes habere; cogita quod si tu esses in inferno, et 
illud et quidquid nolles, haberes. Et cum habes ali- 
quid quod tibi placet, vel optas habere ; cogita quod 
Si tu esses in paradiso, haberes illud, et quidquid 
velles. Si autem in inferno esses, nec illud nec ali- 
quid quod velles haberes, Quandocunque est festum 
alicujus saneti, cogita de illo quanta sustinuit pro- 
pter Deum, quia brevia : et qualia adeptus est, quia 
eeterna. Similiter cogita quia transeunt bonorum lor- 
menta, malorum gaudia. Hi cum istis tormentis ade- 
pti sunt. gloriam reternam : et isti ex indebitis gau- 
diis, eternam poenam. Quaudocunque te vincit ace- 
dia, accipias hoc scriptum, et imagineris hec omnis 
diligenter. Et cogita de tempore quod sic perdis, 
quod illi qui in inferno sunt, darent totum mundum, 
si haberent, pro eo. Cum habes aliquas tribulutio- 
nes, cogita qnod illi qui sunt in paradiso, carent eis. 
Similiter cum habes aliquas consolationes, cogita 
illos de inferno carere eis. Omni die cum vadis cu- 
bitum, examina diligenter quid cogitasti οἱ quid di- 
xisti in die, et quomodo utiliter tempus et spatium, 
quod datum est ad acquirendum vitam zlternam, dis- 
pensasti. Et si bene transivisti, lauda Deum ; si male 
vel negligenter, lugeas, et sequenti die non difíeras 
confiteri. Si aliquid cogitasti, dixisti, vel fecisti 


Ὁ quod tuam conscientiam multum remordeat, non co- 


medas antequam confitearis. Istud in fine pono, ut 
imagineris duas civitates ; unam plenam omnibus 
tormentis, quee est infernus; alteram plenam omni 
consolatione, qu& est paradisus. Et ad unam illarum 
oportet te currere. Vide quid te possit trahere ad 
499 malum, vel impedire a bono. Credo quod ni- 
hil invenies. Certus sum quod si bene servaveris ea 
quz sunt hic, Spiritus sanctus hebitabit in te, et per- 
fecte docebit te facere omnia. Ergo bene serves ista, 
et nihil negligas. Et lege ea in septimana bis, scili- 
cet in die Mercurii, et in die Sabbaii : et ut invene- 
ris te fecisse quod seriptum est, lauda Deum, qui est 
pius et misericors in secula seculorum. Àmen. 


1175 


SPECULUM MONACHORUM. 


ΠΝ 


ARNULFI MONACHI DE ΒΟΕΆΠ5 
SPECULUM MONACHORUM. 


Auctorem indicavit R. P. Tissier in Bibliotheca Patruwm Cisterciensium, tomo VI. 


4. Si quis emendatioris vil:e desiderio tactus, co- A pauca verba et rationabilia loquatur : et antequam 


gitationum, locutionum, operumque suorum sollici- 
tus explorator, universos excessus suos corrigere 
nitur : jn presenlis pagine frequenti lectione et 
assidua meditatione, tanquam in speculo, interioris 
hominis sui faciem contempletur. 

. In primis ergo ex quo surgit ad vigilias, vitae sus 
tempus per momenta singula debet monachus com- 
putare, et videre semper ut bonum faciat, et malum 
eaveat in omni opere suo, et hoc dicat sibi ipsi : Si 
modo moriturus esses, faceres istud ? 


. Ad psalmodiam cor habeat : nisi fortassis ad ali- 


quid sublimius rapiatur : sed etiam omnium, 408 
ibi dicuntur, usque ad unam litteram se pro certo 
noverit debitorem vel dicendi in choro suo, vel au- 
diendi in alio. 

Ad intervallum debet stare ad orationem, vel cor- 
poris necessitati providere, ita tamen, ut vadens sibi 
dici noverit : Sursum corda. Est autem spiritualis 
propositi detrimentum, si cogat infirmitas rigoris 
pristini aliquantulum relaxari. 

Post lectionem est orandum : et si ad legendum 
accedat, non tam querat scientiam, quam saporem. 
Est autem Scriptura sacra puteus Jacob, ex quo hau- 
riuntur aque que in oratione funduntur. Nec sem- 
per ad oratorium est eundum, sed in ipsa lectione 
poterit contemplari et orare. 

Sacris altaribus, si sacerdos est, tanquam unus ex 
summis Angelis in spiritu totus assistat. Si minister, 
tanquam angelus Domino ministret. 

. Cum aliis eat ad laborem : ubi consideret, non 
quid agat, sed propter quid venerit. Cessante manu 
spiritus laboret vel orando, vel meditando, quamvis 
et in ipso labore idipsum facere teneatur, 

Ad mensam non solum fauces cibum capiant; sed 
etiam aures hauriant verbum Dei. Non enim debet 
totus manducare ; sed sic occupétur cor ad verbum 
. Dei, ut 801. fauces sumant cibum, aures verbum. 
De hoc autem plurimum gaudeat, si ei viliora quam 
aliis apponuntur. Nam revera feliciores sunt, qui in 
parcitate sustinenda fuerint fortiores. 

In gratiis agendis pro duobus sibi noverit suppli- 
candum : el pro peccatis eorum quorum eleemo- 
synis austentatur ; vel forsitan pro seipso, quia cor- 
pori suo supra necessitatem indulserit. 

Si vocatur ad colloquium : secundum Regulam 
(Reg. S. Benedicti. cap. Ἵ) leniter, οἱ sine risu, 


ea proferat, bis ad limam veniant, quam semel ad 
linguam. Sic cum seculari loquendum est, tunc ma- 
xime adhibeat custodiam ori suo, ut nihil proferat 
quod non edificet audientem. 

Sic in cunctis se habeat, ut edificet videntes : et 
nemo dubitet, cum viderit eum vel audierit, quin 
vere sit monachus. 

Post Completorium singulis diebus capitulum sibi 
teneat : et convocatis cogitationibus suis, ponat ra- 
tionem diligenter, quid ipso die cogitatione, locu- 
tione, vel opere deliquerit, publice, vel privatim : 
per singulas noctes lectum suum lavans, hoc est sin- 
gulis peccatis, lacrymis et doloribus purificatis dili- 
genter de singulis computet; in crastino publice de 
apertis; de occultis vero facturus confessionem se- 
creto. 

$00 2. Qus ut perfecta sit, tria debet habere : 
scilicet ut sit voluntarie, nuda, et munda. Volunta- 
ria, id est, ex propria deliberatione et proposito. 
Nuda, ut nude prout gessit confiteatur peccatum 
suum. Munda, ne peccatum suum prsedicet sicat 
Sodoma: sed pura et simplici intentione se ac- 
cuset., 

In capitulo, qui publice offendit, manifeste revelet 
tanquam assistens judici. In omnibus sic ibi loqua- 
tur, spondeat, vel proclamet, ut sermo ejus interius 
vel exterius sit perunctus oleo charitatis. 

A nemine qualecunque munus accipiat. 

Neminem habeat familiarem. 

In omnibus fugiatsingularitatis vel admirationis 
notam. 

Loquens nihil dicat, unde multum eruditus mul- 
tumve religiosus possit putari. 

Ad interrogata paucis respondeat. Si de Scripturas 
vel moribus agatur, aurem paret, non linguam. 

Com loquitur, non studeat eloquentiz : sed sermo 
ejus sit potius rusticanus quam urbanus. 

In omnibus agendis non studeat curialis videri. 

Salva honestate fugiat omnes homines in potestate 
positos, maxime szsculares. 

Sectetur communia, operationes, labores, lectio- 
nes, et caieteras observantias : in quibus non sit tan- 
quam vitula Ephraim, docta diligere trituram (Osee. 
x, 11); id est, ad hujusmodi non consuetudine, sed 
devotione trahatur. 

. Orationes que imperantur, primo loco habeat: 


77 


nec sibi blandiatur de privatis orationibus suis, quim À 


in secundo loco ei habende sunt, cum in preceptis 
orationibus desidiosus fuerit. 

Si autem familiaritas interdicitur hominum, quan- 
t0 magis mulierum ? 

Sil facies communis cum ceteris, intus vero dies 
similis : hoe est, non nimia gravitate contracta, nec 
nimia locutione dissoluta, sed bona quadam medio- 
critate rogatur; ut de sancto Martino legitur : « Fa- 
ciem ejus non suscitayit mceror, nec levigavit risus, » 
Erit enim prudentis anim: thesaurum suum solli- 
cite custodientis, more Moysi, cornutam velare fa- 
ciem : el quodam risu, qui tamen modestus sit, in- 
terioris gloriam hominis, et mentis gravitatem abs- 
condere. | 

Comparanda est dies instans diei przteritge, ut ex 
eorum collatione suum deprehendere possit mona- 
chus vel profectum, vel defectum. 

In omni actu vel cogitatu suo sibi Deum adesse 
memoretur ; et omne tempus quo de ipso non cogi- 
tat, perdidisse se compultet. : 


DOCUMENTA VITE RELIGIOSE. 


1178 


Tedio affectus componat se meditando supra pc- 
tram in qua lavantur mortui; et cogitet apud se 
quomodo tractantur ibi sepeliendi : nunc in tergum, 
nunc in faciem versentur ; quomodo nutet caput, 
cadant brachia, rigeant crura, übise jaceant; quo- 
medo induantur et consuantur, quomodo deferantur 
humandi, quomodo exponantur in tumulo, quemodo 
pulvere contegantur, quomodo vorentur a vermibus, 
et quasi saccus putrefactus consumantur. 

Summaque est philosophia, meditatio mortis as- 
sidua. Hanc, ubicunque perrexerit, secum portet ; 
etin seternum non peccabit. Sic monachus quasi 
Melchisedech, sine patre, sioe matre, sine genealo- 
gia; nec patrem sibi vocet super terram. Imo sic se 
existimet quasi ipse sit solus, et Deus. 


B — Ecce in primis habemus ordinem et modum vi- 


vendi : remedium vero pollicetur assiduitas tenendi 
capitulum spirituale superius expressum. Semel ad 
minus in hebdomada confiteatur; ut veniam me- 
reatur de perpetratis, et major ei detur gratia de vi- 
tandis malis. Amen. 


ITEM, ALIA DOCUMENTA VITZE RELIGIOSAE. 
(Alias, Doctrina B. Bernardi.) 


Quando surgendum est ad vigilias, preparandus C Si quem amovere volentem intueberis, fuge, ac. 


est animus ad devotionem ; ita ut ferventer exsilias 
de lecto, et torpore discusso gratias diving miseri 
cordiz agas pro quiete indulta, pro custodia et pro- 
lectione angelica. 

SO Deinde, veniens ad ecclesiam, pone manum 
super ostium, et dic : Exspectate hic, cogitationes 
male, intenüones et affectus cordis, οἱ appetitus 
carnis, Tu autem, anima mea, intra in gaudium 
Domini Dei tui, ut videas voluntatem Domini, et vi- 
sites templum ejus. Sicque veniens ante crucem dic : 
« Ádoramus te, Christe, et benedicimus tibi, » etc. 

Deinde, quoties dixeris versum in choro tuo, il- 

lum qui in ehoro altero dicitur, dicas silenter : et 
versus singulos saltem aliquo pipere consperges, 
meditatione scilicet. aliqua spiriuuali; quia animum 
delicatum habes, et esce cjus electee debent esse. 
. Et ne defigas oculos tuos longius aate te, quam 
protenditur proceritas corporis tui; quia hoc mul- 
tum impedit vagationes animi. Et depinges ibi quasi 
resupinatum ante te Dominum in cruce, et nunc pro 
clavis, nunc pro spinis, nunc pro sputis, nunc pro 
lateris effossione suspirabis, et gratias ages. 

Cum exeundum fuerit a choro, dices Domino : 
Adliuc habeo, Domine, privatas laudes et benedi- 
cliones tibi dicere, quas scilicet nunc a publicis 
exiens cantabo tibi, et psallam in gloria mea. 

Cum ad Missam ventum fuerit, suscipe invitan- 
tem ad Missas privatas, ac si panem Angelorum 
tibi delapsum de ccelo videres. 


81 fame deficienti e fauce buccellam panis auferre 
conaretur. 

Cum ad capitulum veneris, diligenter accipies ar- 
maturam Dei in galea providentie, in lorica patien- 
tie, in scuto mansuetudinis, quibus possis clama- 
tiones justas vel injustas elidere. Si peccasti, dic 
tantum : Emendabo. Si non, dic ; Non memini. His 
nec amplius, nec minus aut clamoribus aut verberi- 
bus a te extorqueatur. 

Cogita cum accedia ad judicium capituli. Deum et 
Priorem, Pilatum et Pharisseeos clamantes in eum, 
et milites verberantes eum sine eausa. Cogita capi- 
tnlum durum sanctorum martyrum, cum starent 
ante reges et preesides, cum pertinentiis suis, id est, 
cum poenis el tormentis qus patiebantur. Cogita fu- 
turum capitulum tuum in morte coram Deo, cum 
millia dtemonum clamabunt contra te, et decies 
centena millia adversum te ; ut si quid hic tecum 
durius agitur, illorum consideratione levigetur. Co- 
gita quod ille qui clamat te, novacula Dei est, et 


. pilos vult tibi tollere deformes, ut speciosus fias. 


Cogita quod pitantia est de ccelo missa correctio. 

Quicunque te clamaverit, eadein die munerabis 
eum obsequio quocunque, si potes, eo quod tea 
deformitate peccati relevare voluerit. 

Cum ad laborem veneris, sic temperabis onus 
agendum, ut sollicitudo operis intenüonem animi 
tui ab iis que Dei sunt non avertat. 

. Quando peusandum est, noli angulos consectari, 


1179 


DOCUMENTA VITJE RELIGIOSA. 


1180 


vela cxteris semotus sedere; sed sint oculi tui ad A in partem illam intendens, perpetuo contra soliton 


fideles terre, ut sedeant tecum : et tu  consede in 
medio doctorum. Quidam lrater cum apud nos pau- 
santibus esteris solus longe sederet, gravissimo 
ccpit earnis stimitlo urgeri, audivilque vocem di- 
centem sibi : Vade ad castra. Et cum venisset ubi 
ceteri erant, quievit stimulus. 

Cum veneris ad refectionem, nec primus intrabis 
nec ultimus. Si non potes sumere qure apponuntur, 
non ea permittas omgino mutari, sed vel modicum 
sume, ut comedisse videaris. Si quis instet ut come- 
das, hoc tantum signo responde : Bonum est, mul- 
tum est, factum est. Cogita quod multorum labore, 
infinitis navigantium periculis, haleca, pisces, vel 
csetera tibi necessaria procurantur, ut carnis tug 
desideriis satisfiat, et per singulas buccellas age 
gratias. Interim cogita Christum crucifixum exspe- 
ctare gratias (uas, vel ad portam reliquias tuas pau- 
perem przstolantem. 

Abstinentiam omnino interdicto tibi ne facias, sed 
quotidie secundum mensuram comede, 

Si per noctem illusio tibi acciderit, ne contriste- 
ris; sed in crastino confitere : et aliquo te invitante 
ad Missam ut ministres, caute coram omnibus te 
excusa per signum, ut est consuetudinis, quatenus 
omnes illam tuam pollutionem intelligant.Fecit hoc 
aliquis apud nos etiam S028 nullo vocante ad Mis- 
sas, ut magis erubesceret, et a tentatione carnis li- 
beratus est, in tantum ut vix aliquid tale postnodum 


sic permaneret. Alia revelavit cuidam computruisse 
manus suas, sed pollicem non posse corrumpi, quo 
signum crucis sibi imprimere consueverat. 

Cave ne in tactu alicujus, vel consensu facias, vel 
tibi fleri permittas, unde te oporteat erubescere. 

Colloquia privata nec fugias, nec requiras cogit 
tamen quod poma silvestria sunt. 

Cum videris aliquem in oratione, in lectione, in 
silentio, in patientia, iu obedientia et similibus stu- 
diosum, gratias age Deo quod speculum tibi mise- 
rit, et non invideas. 

Cum aliquem turbatum videris, gratias age quod 
nubes illa per 16 non transiit, et dic : Quid illa ten- 
tatio de me fecisset, si Deus permisisset? et non ju- 
dices alienam imperfectionem, neque fodias parie- 
tem conscientige ejus. 

Cum aliquid rogaturus a Priore veneris, praepara 
te ad repulsam semper : et si contigerit negari tibi 
quod postulas, dic apud te : Quid decebat asellum, 
nisi frenum et stimulus? Ego nihil proprie vindicare 
possum in domo ista, nisi cilicium in morte, αἱ 
crucem in fossa : hiec est hereditas mea; ita tamen 
ut modica gleba terree crucem cooperiat. Et hoc ha- 
bebis in memoria, quando cubitum vadis. 

Et cum sagum et coopertorium videris, lectum 
tumulo comparans quasi sepeliendus intrabis. Si 
dormire poteris, bene est : si non potes, expertum 
est, quod si cogitando procures, dormies. 


senserii, nec nisi. semel, vel secundo per annum ( Absconde super omnia hujusmodi studia tua, te 


pruritum hujusmodi patiebatur. Ex quo patet, quam 
vera sit sententia Dei dicentis, Ego glorificantes me 
glorificabo (I Reg. τι, 30) ; et : ümnis qui se humi- 
liat, exaltabitur (Luc. vv, 11: xvm, 14, et Matth. 
xxiint, 12); et : Humilibus dat gratiam (Jacob. 1v,6 ; 
I Petr. v, 5, et Prov. m, 34). 

Quando legendum est, conversa facie ad eccle- 
siam, ante posito libro, utere soliloquio tuo, et ubi- 
cunque occurreriot Dei beneficia, dic, quid retrí- 
buam Domino pro omnibus qua retribuit mihi? 
(Psal. cxv, 12.) Quantum debes, anima, mea! et con- 
versus ad Angelos dic, Venite, audite, et narrabo,om- 
nes qui timetis Deum quanta fecit anime mec (Psal. 
Lxv, 16); etad ipsum deflectens oculos: Vere, in- 
quies, Domine, misericordia tua niagna est super me 
(Psal. uxxxv, 13). Si autem sollicitante te in hunc 
modum corde, et pulsante ostium paradisi aliqua 
cogitatio maligna interstrepit, statim propone et dic : 
Cujus est imago hec et superscriptio (Matth. xxi, 
20), et audiens quod Cesaris est, hoc est principis 
mundi, scilicet diaboli, dic : Pecunia tua tecum sit 
in perditionem (Act. vis, 20). Jam ostium clausum 
est, et Dominus hic pascha manducat, non vacat 
mihi aperire tibi. Si autem adhuc steterit cogitatio 
mala, oppone illi signum crucis. 

Sanctimonialis quiedam apud nos in tanta vene- 
ratioue habuit signum crucis, uL cum efferenda esset 
ad tumulum, facies crucifixi verteretur post eam in 
parte illa, per quam elata est; et sic caput imaginis 


dissimula apud alios meditationes tuas sanctas, 
quantum potes, et in omnibus obsequio sedulum te 
exhibeuniversis. 

Precipue estima lucra aliorum in obsequiis pu- 
blicis et privatis. Insuper paratus sis ad obedien- 
dum alacri animo et vultu. 

Cogita monachum illum, Gerardum nomine, qui 
cum de Dei misericordia ultra modum desperaret, 
infirmatus ad mortem, jacuit per triduum oculis 
clausis in mentis excessu, et visitatus ab abbate 
oculis apertis ait : Bona est obedientia. Ád tribunal 
Christi fui, animas sanctorum vidi, ipsumque facie 
ad faciem vidi dicentem mihi : Ecce locus tuus inter 
fratres tuos. Nullus tui Ordinis peribit, si Ordinem 
amaverit : aut in morte purgabitur, aut in brevi 
post mortem. Salvi autem qui de Ordine too sunt, 
aut in ordine apostolorum, aut martyrum, aut coo- 
fessorum sortem accipient. Et heec. dicens, commao- 
nione accepta decessit. 

Ad omnia quz insurgunt, disce remedium aliquod 


'adhibere. 


$033 Cum torpore deprimeris, cogita quod hodie 
operari licet, cras forte non licebit. 

Cum libidine pulsaris, cogita ignem seternum. 

Si inobedientia te teneat, cogita quod quasi sce- 
lus idololatrie est nolle acquiescere. 

Si impatientia vexaris, cogita quid pro te pertulit 
Christus, 

Cum superbis tentat, cogita meliores ; cum rsala 


18181 


w'olunias, eogita quam pro modico damnatur, qui 
qpro sola voluntate sine effectu operis reprobatur. 

Cum vanitate pulsaris, cogita quia multa non fe- 
«eris; et quo magis nunc occullaris, eo gloriosius 
in judicio innotesces. 

Cum de vigore corporis vel decore hilarescis, 
agnosce quam celeriter febre tenuissima tolli po- 
test. * 

Cum te molesiat religionis pondus, et discipline 
assiduitas, cogita illud beati Hieronymi-: « Nullus 
labor durus, nullum tempus longum debet videri, 
quo gloria elernitatis acquiritur. » 

Illud, fili dulcis, tanquam daemonium meridianum 
fuge prs aliis hostis antiqui astutiis, quod cavene- 
dum tibi summopere denuntio, ut ex eo tempore 
quo religionem intraveris, nunquam cogitationem 
illam suscipias, foveas, aut ei credas, qua suggeri- 
tur te minus utilem in religione manere suscepta; et 
in alio statu, vel habitu magis tibi, vel aliis posse 
proficere. Nam si cordis aurem hujusmodi phanta- 
siis incDnaveris, diviJent et distlendent animum 
tuum, ita ut nullum saporis spiritualis condimentum 
possis retinere : eritque cor tuum quasi vas confrac- 
tum, quod omnem sapientiam non tenebit. Indeque 


OCTO PUNCTA PERFECTIONIS. 


118 


'hon solum teedium, sed horrorem desperationemque 


boni operis preconcepti imminere necesse est, dum 
animus tous circa multas professiones, studiaque 
diversa dividitur. 

Unde quidam Patrum in Collationibus : « Solent 
animi leves minimeque fundati, cum audierint 
quosdam in diversis virtutibus ac studiis bonis ma- 
gnifice praedicari, ita eorum laude suecendi, ut eo- 
rum imitari statum protinus desiderent. At frustra; 
nam ex hujusmodi mutatione ac varietate propó- 
siti, dispendium capiunt, non profectum; quia qui 
multa sequitur, nihil integre consequetur. Ideo hee 
unicuique expediens est, ut seeundum propositum 
quod elegit, et gratiam quam accepit, summo stu- 
dio ac diligentia ad operis arrepti perfectionem 
pervenire festinet : aliorum laudes amet, et ad- 
miretur virtutes, ac nequaquam a sua, quam 
semel elegit, professione discedat. Multis namque 
viis ad Deum tenditur : et ideo unusquisque viam 
semel arreptam, irrevocabili cursus sui intentione 
conficiat, ut sit sallem aliqua professione perfectus 
(CassiaNtsS, Collat. 14, capp. 5, 6). » &ipgulare 
autem coutra omnia mala remedium est mortis 
memoria. 


OCTO PUNCTA PERFECTIONIS ASSEQUENDAE. 


1. Heec octo si bene excolueris, omnium virtutum C spiritualia est quodammodo tanquam finalis inten- 


perfectionem et consummationem per gratiam Dei 
consequeris. 

Primum, ut pure, integre peccata tua ssepius con- 
fitearis, cum maguo dolore et proposito non plus 
faciendi. 

Secundum, ut non  frangaris adversitate vel ten- 
tatione : sed sta in justitia, timore, et prsepara ani- 
mam tuam ad tentationem. Non enim est locus vel 
religio, qui vel quae permittit hominem sine pugna 
militare et vivere. Nam tota vita hominis militia 
est super terram : omnes etiam qui pie vivére vo- 
lunt in Christo, persecutionem patientur. Permitiit 
enim, teste beato Gregorio, Dominus electos suos 
lacerari detractionibus, ut in humilitate conser- 
ventur. 

Tertium, ut non misceas te hominibus, nec inte- 
rioribus nec exterioribus, in quantum potes bono 
modo : sed tene te solitarium sponso tuo Christo, 
et fuge rumores szculi, et vana ac ssecularia collo- 
quia, que mentem distrahunt, et inquietam red- 
dunt, et in pace esse non permittunt, 

2. Quartum, omni tempore debes puritati cordis 
studere; S6 8 ut continue videlicet velut clausis 
sensibus carnalibus ia temetipsum convertaris, et 
cordis ostia a formis sensibilium et imaginibus ter- 
renorum, quantum possibile est, habeas diligenter 
serata. Puritas namque cordis inter omnia exercitia 


tio, ac laborum omnium retributio, quam in hae 
vita miles Christi emeritus recipere consuevit, sibi 
vindicat principatum. Affectum tuum cum omni dili- 
gentia ab his omnibus, quee libertatem ipsius impe- 
diri possent, et ab omni re possibilitatem habente 


alligandi et tenendi ipsum affectum ad inhserendum . 


comprime, juxta illud legis Mosaice : Maneat unus- 
quisque apud semetipsum, nullus egrediatur ostium 
domus sue die sabbati, et sabbatizabit populus 
(Exod. xu, 22). In semetipso namque esse, est dis- 
persiones cordis sui, et affectiones ad unum, ve- 
rum et simplicissimum bonui recolligere, et col- 
lectas habere. Sabbatizare vero, est cor ab affectione 
carnali ipsum inficiente, et 8 curis mundanis ipsum 
distrahente absolutum esse, et in pace cordis sui, 
tanquam in portu silentii, in amore et fruitione 
Conditoris suaviter quiescere. 

Super omnia autem alia tibi semper sit principa- 
lis conatus, ut animum tuum semper sursum iau 
contemplatione divinorum elevatum habeas, ut di- 
vinis rebus ac Deo mens jugiter transferatur. Quid- 
quid autem ab his diversum est, quamvis magis vi- 
deantur, sicut corporis castigatio, jejunium, vel 
vigilie, et similia virtutis exercitia, quasi secundaria 
et inferiora judicanda sunt; tantum expedientia, 
quantum ad cordis proficiunt puritatom. Inde est 
quod paucissimi jam ad veram perfectionem perve- 


* 


1183 


et wires expendunt, debita remedia negligunt et 
postponunt : tu autem cum ad finem intentum per- 
venire desideras, debes sine opere ad perpetuam 
cordis puritatem et mentis tranquillitatem anhelare, 
atque cor sursum jugiter ad Dominum habere. Ve- 
rumtamen est quod nullus mortalium potest huic 
contemplationi jugiter inhserere; sed id ideo dictum 
est, ut scias, ubi mentis intentionem debeas habere 
fixam, et ad quam destinationem semper anime 
tug revoces intuilum : quam cum poterit obtinere 
mens, gaudeal; et a qua distractam se doleat 
atque suspiret, quotiescunque ab illo intuitu se de- 
prehenderit separatam. Quod si querulosa voce mihi 
obviare volueris, dicens te diu in eodem statu ma- 
nere non posse : noscere debes quod divina virtus 
plue potest facere, quam homo possit cogitare ; et 
quod frequentia actus similem sibi habitum gene- 
rare consuevit. Unde ssepius contingit quod illud ad 
quod fortassis homo se in principio astrinxit cum 
quadam violentia et difficultate, postea faciliter ope- 
rabitur, et tandem cum magna delectatione, dum- 
modo non desistat. 

3. Audi, fili mi, disciplinam patris mei. Attende 
diligenter illa verba, et ea in corde tuo quasi in 
libro scribe. Noli :&mulari multitudinem eorum qui 
jam retro conversi sunt post desideria cordis sui : in 
quibus devotio tepuit, charitas refriguit, et deficit 
humilitas, obedientia est prostrata : qui placere ho- 


OCTO PUNCTA PERFECTIONIS. 


niunt, quia in mediis non multum proficuis tempus Π Hc sterna sapientia ad discipulum. Item si ! 


tB 


tim subinfertur : « Fons et origo omnium bom- ! 
rum homini spirituali est, in cella jugiter comme | 


rari. » 

ἃ. Quintum, ut non contristeris vel leteris, au 
solliciteris pro amicis et cognatis tuis; sed commit- 
te eos Deo, et spirituale subsidium, scilicet ora 
tionum tuarum suffragia, eis impende : te "autem 
mundo crucifixum reputa eti mundum tibi; ad 


| 


interiora extende, tanquam omnibus amics or : 


batus. 

Sextum, ut sis fervens in orationibus et medit- 
tionibus sanctis, et ab illa voluntate, qua ad rel 
gionem venisti, et ἃ primo novitiatus fervore poa 
tepescas. Homo enim remissus, si incipiat aliquid 
in principio, aliquantulum strenue agit : deinde di- 
minuendo procedit, quia multorum est incipere, 
paucorum finire. Sola tamen perseverantia corona 
bitur, sola accipiet bravium. Nulla sine labore vir- 
tus : οἱ ad magna premia non pervenitur, nisi per 
magnos labores. Regnum enim colorum nen desi- 
des, non remissi, non delicati, sed violenti rapiunt 
illud, qui non aliis, sed suis voluntatibus preclaram 
iuferunt violentiam : nam qui in moribus suia mol 
les sunt et fluidi, more aqu& precipitis ad ima de- 
scenduunt. Qui vero constantes, firmi et fervidi, in 
arcem virtutis quotidie excrescunt. Stultis nihil dit 
placet : nam tales quod non habent cupiunt, et quod 
habent fastidiunt. Ergo constans esto, et non me 


minibus cupiunt, honores quirunt, ventri serviunt : (j vearis exemplis tepidorum ad imitandum eos. Et 


qui supra modum diligunt munera sequuntur retri- 
butiones : qui in hoc mundo ipsum quod querunt 
pro mercede operis sui recipiunt, et in futuro vacui 
manebunt. Sed illos egregios flores sanctissimos 
patres, qui incomparabili flagrabant studio sanctita- 
lis, altlende, et eorum festines propositum simili 
studio et conversatione suscipere, quemadmodum 
tibi jam propositum est. Sive igitur c;medas, sive 
bibas, sed aliquid aliud facias, semper hec vox pii 
patris resonet in auribus tuis, admonentis et dicen- 
tis : Fili mi, ad cor tuum redeas, ab omnibus, quan- 
tum possibile est, teipsum abstrahendo, mentis 
oculum semper in puritate el tranquillitate custo- 
dias, intellectum a formis rerum infirmarum reser- 
vando; voluntatis affectum a curis terrenorum pe- 
nitus absolvas, summo bono, amore fervido, sem- 
per inherendo ; memoriam quoque jugiter sursum 
elevatam habeas per contemplationem divinorum 
ad superna tendendo : ita ut tota anima tua cum 
omnibus potentiis suis et viribus in Deum collecta, 
unus fat spiritus cum eo, in quo summa perfectio 
vitse tognoscitur $6» consistere. Hzc igitur brevis 
vitse tuse formula tibi sit tradita, in qua si diligenter 
studueris, et fideliter effectui mancipare volueris, 
beatus eris, et quodammodo :eternam felicitatem in 
hoc fragili corpore inchoabis. Hec est, fili, salutis 
via, quam tuus Arsenius ab angelo edoclus servavit, 
et servari suis discipulis mandavit : « Fuge, tace, 
quieste. » Hec, inquam, sunt priccipia salutis, 


quod rigore Ordinis non tenetur ab aliis, de hoc te 
non ipntromiuas, sed videas, quod sine offendiculo 
ambules coram confratribus tuis, emendando eos 
plus exemplis quam verbis; ut omnia quz Ordinis 
sunt, sana et integra sint in persona tua. Et ideo 
non sis aliis rigidus; non reprehendas acriter vel 
dure increpando alios : quia fraterna correctio non 
habet locum , ubi non speratur emendauo ,; el 
frustra venit souus ad aures, nisi Deus in corde 
loquatur : quia solus Deus convertit corda filiorum 
hominum. 

Fraterna autem correclio debet fieri cum magno 
moderamine, cum gemitu el benevolentia, suo loco, 
suo tempore, semper oratione precedente. Idcirco 
si aliqui non compleverunt omoia quae sunt Ordi 
nis, dummodo tu bonus emulator fueris et discretas, 
non judicabis aliorum facta. Nec moveat te, si vide- 
ris àliquos minus discretos, alios ignaros, alios ἰ8- 
doctos, alios remissos in horis, aut quibuscunque 
vitiis noxios : claude oculos, in. quantum potes, ad 
aliorum facta perscrutanda. Sane, ne quos imitari 
non vis, damnare videaris, quia in judicando alio 
magnum est periculum, et tales suspiciones sepe 
sunt false; diminuunt etiam affectum et charitatem, 
quam homo habet ad proximum : hoc multum de 
bes cavere, ne charitas alicujus erya te vel queg- 
cumque alium corrumpatur, vel etiam diminuatur; 
quia non est majus spolium vel damnum, quam ἰδ 
ablatione vel diminutione charitatis. Omnia namque 


1185 


quamvis utilia, quamvis necessaria videantur, sper- 
nenda tamem sunt, ut perturbatio devitetur, et om- 
nia que edversa sunt vel putantur, sustinenda 
sunt, ut pacis dilectionisque tranquillitas servetur : 
quia nihil perniciosius ira, nec charitate quidquam 
utilius est credendum ; nec tranquillitate animi pre- 
tiosius, propter que non solum commoda car- 
nalium et trausitoriorum, sed et spiritualium sper- 
neuda videntur, si alias acquiri vel perfici non pos» 
sint. 

δ. Septimum, ut sis tacens el non multiloquens ; 
ubicunque fueris, loquendo vel respondendo leviter 
el morose, remissa voce, placido vultu, disciplinatis 
moribus ; pauca et rationabilia verba loquaris. Bis 
ad limam veniant verba, quam semel ad linguam. 


Plus diligas audire, quam audiri : ut interrogatio B 


magis aperiat os tuum, quam ad non interrogata 
respondere. Non innitaris tuse prudenti , neque 
confidas in propriis sensibus, et non $646 sic sa- 
piens in oculis tuis. Altiora te ne qussieris, et for- 
tiora te ne scrutatus fueris; sed discretum, mo- 
destum, ei ordinatum (ie in omnibus exhibeas : 
quia Deo nunquam placuit aliquid immodera- 
tum, instabile, confusum, inordinstum ; super 
humilem autem et quietum requiescit spiritus Do- 
mini. 

6. Octavum et ultimum, ut nunquam sis otiosus : 
nam in desideriis est. omnis otiosus. Ama igitur 


EPISTOLA CUJUSDAM, 


1186 


scientiam Scripturarum, et earnis vitis non ama- 
bis: nec vacet mens tua variis perturbationibus , 
qua si pectori tuo insederint, dominabuntur tui, et 
te ducent ad delictum maxtmum. Semper igitur aut 
legas, aut ores, aut aliquid de sacris mediteris. 
Multa enim mala docuit otiositas : est enim mors 
anime, et vivi hominis sepultura, et sentina om- 
nium malorum. Singulis horis et diebus sua tribue 
exercitia; spiritualibus spiritualia, corporalibus 
corporalia. [In omnibus caveas tibi a peccato, et 
proximo ἃ scandalo. Statim cum sentis te stimulari 
a vana gloria vel quacunque tentatione, principiis 
obsta, et sis agilis ad qusecunque agenda, qus» ex 
alterius admonitione vel divina instigatione intelli- 
gis esse facienda. Discas tibi ipsi preesse, et te ip- 
sum regere, non alios : propriam vitam ordina, mo- 
res tuos compone, teipsum judica, apud teipsum 
accusa et condemna, nec impunitum dimitte exces- 
sum. Tibi ipsi esto durus, nunquam aliis. Mane 
preeteritee noctis fac a teipso exaetionem, et future 
diei tibi indicito cautionem. Vespere prteteritze diei 
rationem exige, el supervenientis noctis fac indi- 
elionenf. Considera quantum proficias, quantum 
tibi adhuc restet itineris : grandis enim tibi restat 
via, antequam videatur Deus deorum in Sion. Sed 
eum in his octo jam premissis te exercueris, de 
virtute in. virtutem proficiendo, esto cautus contra 
insidias diaboli, ne te abducat ab eis. | 


EPISTOLA CUJUSDAM DE DOCTRINA VITAE AGENDAE 


Seu de Regimine cordis, oris et operis. 


1. Tua me pia et crebra infestatio angit, ut tuis 
petitionibus annuam, 4088 doctrinam vite agende 
deposcunt, seu quid expediat viatori ; videlicet quid 
diligenter corde cogitari, quid aptius promi, quid 
honestius in actionem deduci possit. Hsc alta res 
est valde, licet communis. Inquirentes habet mul- 
Los, pervenientes paucos, exquirentes multo paucio- 
res. Sed ut ad condemnationem, aut ad misericor- 
diam tuam et ceterorum legentium, prout videor 


sentire, depromam, nec tug pelitioni, nec mes in-. 


tentioni pro voto sufliciens. Cor nostrum nihil di- 
gnius perficere potest, quam ut ei se reatitual a quo 
factum est : et hoc & nobis Dominus expetit dicens, 
Fili, da mihi cor tuum (Prov. xxii, 26). Tunc si- 
quidem cor hominum Deo datur, quando omnis co- 
gitatio terminatur in eum, gyrat et circumflectitur 
super eum, et nihil vult possidere penitus preter 
eum. Sicque colligato sibi animo, eum diligit, ut 
sine ipso amarus sit omnis amor. Nec aliud dixerim 
cor Domino dare, quam ipsum captivare in omne 
obsequium ejus, et ita voluntati ejus ex toto suppo- 
nere, ut nihil aliud velit, quam quod noverit eum. 
velle. Itaque cor Domino datum, ipsum in omnibus 


0 “! de omnibus adorabit, et gratias aget, etiamsi 


multa nostris sensibus molesta videantur. Nihil 
turbationis ex rerum novitate suscipiet. Tentatus a 
Domino per tribulationes et asperas qualitates non 
movebitur. Aporiatus, id est inops, gaudebit. Quid- 
quid illatum, etiam si habeat asperut sensum, vel- 
ut impellens ad superna, suscipiet. Qui cor suum 
dedit Deo, carttabit melodice, et dicet cum propheta 
David : Paratum cor meum, Deus, paratum cor 
meum : cantabo et psallam in gloria mea (Psal. Lvi, 
8). Est siquidem gloriu prima, et secunda: prima 
virtutis, secunda beatitudinis : una in via, alia in 
patria. Proinde omnibus qui cor suum Deo tradide- 
runt, faetum est in argumentam et signum quod 
cantant, et in virtutum gloria psallunt in tribulatio- 
nibus, in pressuris, et in angustiis, in fame et siti, 
in nuditate et dejectione, in maledictis, in. conviciis 
et derisionibus, in flagellis ; ac etiam morte intenta- 
ta, in cordibus plus exsultant. Non reaccipiunt am- 
plius honestatem in eo quod $62 Domino tradide- 
runt. Nullum sacrilegii crimen reperitur deterius, 
quam in voluntate semel obleta Deo reaccipere po- 
testatem. Non debent sibi vivere, qui eor suum Deo: 


4187 


EPISTOLA CUJUSDAM. 


18 


dicarunt, sed ei qui pro omnibus animam suam po- ἢ est altitudinem considerare virtutum, quse quamvis 


suit. Nibil dignius cogitari potest. quam cor ad eum 
referre, qui ut viveres, mori voluit : nam , et justus 
cor suum tradidit ad vigilandum diluculo ad Domi- 
num, qui fecit illum (Eccli. xxxix, 6). Vigilatio cor- 
dis justa, et cogitatio ejus justa est, ut meditetur as- 
sidue quid accepit in bonis nature, quid in bonis 
gratie, quid in Dei Filio pro nobis humanato, pas- 
80, mortuo, et sepulto : quid in promissione; a quo 
ma!o ereptus est, quid retribuit Domino pro om- 
nibus qus retribuit ei : quid diligimus, quid time- 
mus, quid agimus : quo pergimus impulsu nature, 
quo ex libera voluntate, quo ducalu gratie nobis 
date. 

2. Est etiam triplex directio cordis nostri secun- 
dum sententiam Scripturarum. Prima est ad Deum 
tota conversio, Sicut exquirit a populo suo Dominus 
per prophetam dicentem : Convertimini ad me in Loto 
corde vestro (Joel. τι, 12). Ille siquidem ad Deum in 
toto corde convertitur, qui ah omni malitia rerum 
corruptibilium ex toto corde primo avertitur. Non 
potest quispiam ad Deum toto corde converti, nisi 
ab omni mundo fuerit ante aversus. Equidem im- 
plicamenta terrena non sinunt hominem ad Deum 
plena mente converti. Conversio totalis ad Deum 
cordis nostri.est alienatio a seculo, a seipso ; et in 
Deo ferri per virtutem, et in ipso quiescere per in- 
visibilem remotam animi pacem. Ad. Deum toto 
corde conversus delectatur in ipso : si quid ultra 
delectabile possit accipere, non inquirit. Existimat 
inemendabile damnum, si ad horam ab eo deflexe- 
rit invisibilem interiorem visum, et deflectens in 
alio apostasiam operatus est. 

3. Secunda est tota confessio, ut Psalmus decla- 
rat, dicens : Confitebor tibi, Domine, in toto corde 
meo. Hsc porro confessio in exceptu a te deprimit 
miseriam quae peccando contrahitur, et nihil sibi 
novit nisi omnia mala tribuere, Deo autem refert 
omnem.Jaudem, gratiam et benediclionem : et om- 
nia bona ei tribuit a quo cuncta procedunt bora. 
Qui hauc confessionem novit inferre, vilescens sibi, 
unde in seipso €xsultet nou reperit, sed unde gemat 
atque tristetur quoniam reus est mortis. Solum ex- 
sultat ia eo à quo id quod habet accepit : nec in se 
ipso, sed in Deo gloriatur. Idem et indivisus factus 
est in prosperis et adversis : quem nec prospera 
exiollunt, nec adversa frangunt. Nec alteratur mens 
ejus qui in toto corde Deo ceonfitetur, quin Domi- 
num in omni tempore benedicat, et ἃ motu cordis 
excsmcalus, extra etiam communia hominibus, vita 
moribus, lingua Christum Dominum confitetur, 
abhorrens que abhorruit, amplectens qus ipse 
amplecti dignatus est. Terlia est directio cordis 
nostri, consummata dilectio, ut Deum ex toto 
corde diligamus. Non eril autem ipsa consummata 
dilectio, si corda bominum quadam dubietate tan- 
guntur. 

&. Cur ergo in hac vita tam expresse mandabatur, 
si in via velut in patria non impletar ? Sed optimum 


sub precepto aut consilio-sepe tradantur, illarua 
tamen apicem nemo contingere potuit, nisi qu : 
Deus et homo inter homines nasci, conversari et 
mori voluit. Semper enim virtus supra facultatem 
quorumcumque sanctorum appreheusibilis mansit, 
ad quam semper patet ascensus, quousque iu patriam 
veniretur : ac si per hoc hanc cordis ΘΗ 8 direciio- 
nem quasi totalem dilectionem ex toto habere nos 
possumus, quam tamen protinus faciamus, decli- 
nantes omne vitium, etiamsi in omnem perfectionem 
intendere non valentes, Salvator ait : Qui habet man- 
daía mea, et servat ea , hic est. qui me diligi 
(Joan. xiv, 21). Amator Dei inimicus est mundi; 
quoniam amicus mundi, inimicus est Dei. Inimicus 
ex corde, de inimico nulla gaudia suscipit, nisi eum 
eum videt oppressum, aut cum potentior factus in 
exsilium tradere aut interficere potuit. Hic typo: 
quo foedere cum seculo quis astringatur ostendit. 
Amator sic ex corde perfecto non sapit alta, sed 
consentit humilibus : et occupatus in ipso, ad judi- 
cia hominum non vacabit. Non meditabitur prava 
de rectis : non eontendet : non invidebit iis qui 
humana prosperitate potiuntur. Ad aptitudinem 
nosiri oris est proferenda purgatio, ut nihil imper- 
nens ex eo proferatur : et moderatio in his habea- 
tur qu& dicere necessitas ipsa compellit, quoniam 
per Sapientiam dicitur, Qui moderatur labia sua, 
prudentissimus est (Prov. x, 19). Et nihil in eo ap- 
lius, quam proprie accusationes, orationes, laudes, 
benedictiones δὰ omnium creatorem ; et humilis 
sermo, verecundus, exhortatives, ad proximum pro- 
matur; non in contentione aut disceptatione verbo- 
rum, non in praesumptione, sed in omni mansue- 
tudine animi, et suavitate lingue. Tutius tamen est 
audire quam dicere; erudiri, quam erudire. Latet 
interdum blandus demon in proferendo sermores, 
ex quibus solet ssepe fama detestanda et vanitatis 
awra caplari; et Spiritus sanctus nos terret, quo- 
niam vir linguosus non dirigetur in terra (Psal. 
cxxxIx, 12). Si aliquis preeter necessitatem et aper- 
tam utilitatem etiam in bonis auditores alloquitur, 
semper digitus prudentis sit super os suum, ne 
verba indisciplinata eruetet : et cum David in hac 
virtute societur, qui dicebat, Dixi, Custodiam vias 
neas, μὲ non delinquam in lingua wea. : posui ori 
meo custodiam, cum consisteret peccator adversum 
me (Psal. xxxvi, 1, 2). 

5. Honest? autem hominum actiones non aliter 
quam ab honesto corde adjuvante divina graua, εἰ 
perlegem Christi procedunt ; ut est omnium ses- 
suum sincera custodia, ne quid per eos improbum 
ad animam illabatur : et mores compositi, ne no- 
tabiles fiant ex singularitate vivendi, tales sint, 
quales decet servum Christi, superna non terreos 
captare volentem. Non conversatio importuna, sed 
rara pro neceseitate propria vel communi. Non one- 
rosa, non signata hypocritalibus nolis, ompem du- 
plicitatem et obliquitatem exeludens, subjecta 


M 


1189 OPUSCULUM JN VERBA : AD QUID VENISTI. 1199 


proximo in omnibus, preterquam in vitio. Delectare A nis verbis tuam animam refocilla. Talis studeas vi- 
in teipso: ne te in aliquo magnipendas: humilis et — vere, qualis affectas in extremo judicio inveniri: 
suavis sub pondere paupertatis ; a qua expugnari — Non tibi plura scribo. In his paucis exerce animam 
quotidie, proprie servorum est Christi. Capta ex — tuam. Curiosa, et non expedientia tibi, nec a me, 
laboribus et sudoribus vitam tuam. Ubi autem est — nec ab aliis amplius quares. Quod tibi novi utile, 
infirmitas, et impossibilitas denegat, ne erubescas scripsi: et sialiud a me petisti, utiliter denegavi, 
humilem quastum facere. Nam ex qu&stu in hu- nolens in magnis, sed in parvis et paucis involvere 
mihtate subvenitur indigerti, et superna merita  &nimam tuam. Tuos natos, ut potes, in Deo nutrias, 
conquiruntur, et formalio fit ad sanctos. Saepe et ora pro me. Patientia tibi expediens semper te- 
abluaris salutaribus Sacramentis, et his atque divi- — cum sit. Àmen (78). 


8) Tribuitur etiam S. Bernardo alia epistola si- — dum. Sed hec epistola tam indigna est nova luce, 
milis argumenti, « De cura ei modo rei/amiliaris, » — quam Bernardo auctore. Àn autem sit Bernardi Sil- 
qua sic incipit : « Gratigso et felici militi Raymun- — vestris, cujus est opus metricum non editum, quod 
do, domino Castri Ambasii, Bernardus in senium « Megacosmus et Microcosmus » inscribitur, « Ger- 
deductus, salutem. Doceri petis a nobis de cura οἱ rico doctori famosissimo » nuncupatum, alii vide- 
modo rei familiaris, » etc., ut apud Joannem Picar- rint. 


K———Ó———— M ——————————— HÉÁÉEÁRÉI————————————————————á 


OPUSCULUM IN ILEC VERBA : AD QUID VENISTI ? 





809 Gerardus Vossius, prepositus Tungrensis, Roma anno 1594 primus edidit sub hoc titulo: « Opus- 
culum S. Bernardo abbati Clarevallensi adscriptum. » Qui illud Bernardo primi tribuere, hac forte 
moti sunt ratione, quod istud identidem frequentaret, « Ad quid venisti? » ut patet ex lib. 1 Vile, cap. 
4. Verum paucis immutatis, reperitur in Bibliotheca Patrum, tomo XIII edit. Colon., inter Opera Davi- 
dis de, Augusta. Ordinis Minorum cum hoc titulo, « Formula Novitiorum, » praemissa eyistola nuncupato- 
ria ad Ber m. 





I. — De scopo et fine cogitando. debet regulam sui ductoris tenere , et proprias ad- 
Primo considerare debes; ad quid veneris, seu ^ inventiones relinquere. Ut infirmus, qui accessio- 
propter quid veneris. Propter quid venisti, nisi s0- ὀ nem excessum patitur, debet servare dietam, quam 
lum propter Deum ; utis esset merces tua in vita — medicus illi indieit, si cito sanari desiderat : ita et. - 
selerna ? Sicut enim propter nullum alium venisti, — tu nihil dicas vel facias, quod magistrum tuum nolle 
ita propter nullum alium debes omittere bonum, nec — presumis. Te enim dedisli ei, propter regnum cc- 
tepescere alicujus exemplo, quin studeas ad hoc, lorum; et ideo non es tuus, sed ejus. Te ei vendi- 
ad quod venisti. Venisti enim ad serviendum Deo, disti, et ideo non licet tibi agere de te, sine ejus 
cui servire omnis crealura debet. Primo, quia nibil voluntate. Ipse est enim dominus tue voluntatis : 
habet nisi ab ipso: et ideo debet ei maxime omnis οἱ contractio rei aliene invito domino furtum est. 
homo, tanquam rationalis, dare quod est, et quod — Fur autem ccelo non appropiat. Ipsi rectores, quia 
potest. Et sicut omnia serviunt Creatori pro posse sunt vicarii Domini super nos, et nos debemus eis 
suo ; multo magis homo, quem non solum creavit, obedire sicut Domino, non sicut hominibus ; quia 
sicul cs&etera sunt ereata, sed insuper intellectü de- C non propter ipsos, sed propter Deum subjicimug nos 
coràvit, libero arbitrio nobilitavit, mundi dominum " ipsis : ideo servus non est major domino suo (Matth. 
constituit, sibi similem fecit, naturam ejus assum- — x. 24; Joan. xin, 16 et xv, 20). Talem ergo ie ex- 
psit: verbo et exemplo eum instruxit, proprio san-  hibe ei, ut libere jubeat te facere vel dimittere, quid- 
guine eum de morte &elerna redemit, Spiritum san- quid videtur ei expedire: quia si ipse te timeat, 
ctum ei infudit, carnem suam in cibum tradidit ei, — jam servus est major domino suo, et discipulus su- 
curam ejus habet sicut mater parvuli sui filii, et — per magistrum. 


heereditatem :eternam ei dare disposuit. Ecce quan- lI. — De reverentia erga prelatos. 

tum nos tenemur ei servire prs& celeris creaturis, Habeta pacem cum prelatis tuis. Non detrahas 

qui nos pre omnibus creaturis mundi amavit. eis, nec libenter audias alios detrahentes eis ; quia 
II. — De obedientia. specialiter Deus hoc vitium punit in subditis, etiam 


Et quia son confidis tibi, ut prsesumas te scire in presenti. Non acriter ponderes eorum excessum, 
quid Dominus velit; ideo commisisti te superiori sed ignoscas quasi hominibus: quia in mulüs curis 
tuo, ut ipse te regal; et dedisti manum tuam in con- non potest quandoque negligentia vitari, et sspe 
fessione, ut ipse te ducat in viam Dei, Unde nop li- D quod alius pro bono facit, quia non intelligimus in- 
cebit tibi vivere pro velle tuo : sed quo ductortuus — tentionem ejus, pro malo judicamus. Honora eos in 
;re te jubet, illuc ire debes; et quod ipse prohibet, corde tuo, et non spernas, ne forte et Deum sper- 
debes cavere. Quia qui artem aliquam discere cupit, — nas, cujus vicem gerunt. Et propter utilitatem tuam 


1191 


OPUSCULUM IN VERBA : AD QUID ' VENISTI. 


19 


et anims tus, ordinationes eorum et constitutiones Π sponde. Si non requiritur, vel non recipitur con. 


serva, atque nom fastidias quee non sine causa ἴδω 
ciunt, licet tu nescias causam. Qui ambulat simpli- 
citer in via Dei,'non ei talia nocent, sed prosunt, et 
ad majus sibi meritum sunl. Verus servus Dei sic 
debet in via regia et mandatis Dei ambulare, quod 
Statuta humana non arcient eum in aliquo: quia 
ipse debet semetipsum arctare, ut si nou esset illud 
$tatutim, tamen caveret sibi ab omui quod non est 
expediens. Per talia enim statuta reprimuntur ex- 
cessus eorum qui metas S86 discipline transgre- 
diuntur. His de obedientia premissis, quse initium 
bons religionis sunt, transeo ad alia. Et primo ad 
corporalia excercitia, deinde consequenter ad spiri- 
tualia ; quoniam non prius quod spirituale, sed 
quod animale, deinde quod spirituale est. 

IV. — De primitiis diei et cogitationum Deo 

offendis. 

Consuesce, quod opportunum est, parum ante 
matutinas vigilare, ut spiritus tuus dirigatur ad Do- 
minum in oralione, et postea inagis sobrius sis at- 
que devotus in servitio Dei et laudibus ejus : et evi- 
gilans statim omues cogitationes et somnia abige, 
quibus diabolus te occupare volebat: et primitias 
cogitationum tugrum offeras Deo, in oratione corde 
erecto vel genu flecto, donec aliquem affectum devo- 
tionis concipias, et incalescat spirilus tuus, et ex 
hoc tota die eris devotior et ferventior. 

V. — De reverentia et attentione in divino officio. 


In divino officio non sis piger et acediosus ; sed (C 


cogas corpus tuum et spiritum tuum. Reverenter et 
alacriter psalle Domino coram Angelis, qui ibi pre- 
sentes assistunt. Risus et verba inutilia detestare, 
nbi coram altissimsee majestatis oculis cum metu et 
reverentlio debes assister. Verba psalmodis distin- 
cte et integre pronuntia. Non libenter discurras per 
chorum, necante finem horarum exeas, nisi magna 
necessitas te compellat atque cogat. Priusquam in- 
cipiatur officium, prevenire stude, ut ad aliquam 
devotionem te excites. Ideo enim tam desides su- 
mus in ofticio, quia non sumus ante excitati ; el ita 
eximus frigidi et dissoluti, sicut imtravimus. Stude 
ergo in ipso principio, cogitationes varias abjicere, 
et intendere his que psalluntur : alioquin postea tu- 
multus earum vix poteris evadere. Post officium 
stude te conservare in devotione quam concepisti, 
el ne te statim effundas ad inania. Si autem non ha- 
bes devotionem interius, saltem conserva discipli- 
nam ei morum gravitatem exlerius, propter reve- 
rentiam Dei, et aliorum confratrum et proximorum 
exemplum. 

Vl. — De accusatione sui et aliorum in capitulo. 

In capitulo non multum loquaris, nisi valde utile 
sit, et hoc similiter dic, et correptus mansuete re- 
sponde, nec te excuses quando corriperis; sicut 
Adam qui refudit in Deum et in mulierem culpam 
suam, dicens : Mulier, quam dedisti mihi, decepit 
me (Gen. nt, 12). Si in consilio interrogatus fueris, 
libere et humilitér quod tibi videtur expedire, re- 


silium tuum, non sit tibi curi, nec velis sententiam 
tuam pertinaciter defendere. Sufficiat tibi satisfacere 
concientie tuz.. In accusationibus non sis anxius. 
Dic tamen quod sit factum contra Regulam et Or- 
dinis statuta, sine odio alicujus, et mansuetis ver- 
bis et vultu placido. Ad illud quod non scis, non te- 
neris. Noli opinando accusare, quia opinatio sepe 
fallit. llle qui dixit tibi quee tu nescis, dicat per se, 
8i verum est, Si autem presens non est, tuuc nec 
tu probare poteris, cum testem non habeas, Non 
graveris pro accusationibus tuis: sed dic tantum 
culpam tuam, si vera est : vel parva, licet non vera: 
alioquin consurget tibi major confusio, si procaci- 
ter le excuses quam si humiliter confitearis. Si vero 
gravia essent, eL non vera, maxime quise alios pos- 
sent scandalizare, tunc humiliter petita licentia 
exaudienti&, indica eis paucis verbis et mansuctis, 
quod non sis tibi conscius de qüibus accusaris. Ser- 
vus Dei non debet timere confusionem coram homi- 
nibus, ubi conscientia non accusat coram Deo: 
sed sustinere debet patienter, quidquid voluerit eua 
Dominus sustinere. 

VII. — Je bonis institutis accurate servandis. 

Assuesce, ubicunque a superioribus corriperis, 
sive in capitulo, sive extra, ut statim genibus flexis 
wam culpam dicas humiliter : heec lex antique re- 
ligionis ab antiquis Sa Bi Patribus tradita est. Unde 
debes studere, ut sicut ordo a tuis senioribus tra- 
ditus est; ila et tu tradas eum posteris tuis, quan- 
tum in te est, verbo et exemplo. Nec aliquam con- 
suetudinem non bonam inducas, vel doceas : nec 
aliquam bonam per negligentiam, vel per incuriam 
diaboli pretermittas, nec ia teipso, nec in alis 
quibus cum modestia suadere potes. Quicunque 
enim aliquod exemplum relinquit aliis, sive bonnm, 
sive malum, particeps erit imitatorum suorum, sive 
in preaiio, sive in supplicio. 
VIII.— De regula et moderatione in mensa servanda. 

In mensa non sint oculi tui gyrovagi, neque hinc 
inde respicias ; ita quod videas, quis in latere tuo 
sedeat, vel quid faciat, quidve coram se habeat. 
Tibi soliet Deo debes esse intentus. Cum disciplina 
et silenüo et timore comede; non autem cum im- 
petu gule, quast non possis satiari. Non effundas 
te totum super cibum, sicut canis famelicus : nee 
antea quaeras satiare oculos, quam palatum. Cum 
gratiarum actione süíficiant tibi presentia : et sem- 
per in mensa malis penuriam pati, quam abundare. 
Nil eorum que tibi apponuntur, spernas ; nec indi- 
gneris si aliquis defectus est in condimento, vd 
salis, vel cocture: sed cogita quod multi te mcelio- 
res vilioribus sint contenti et. paucioribus, et quid- 
quid abjicis, pro miagnis deliciis acceptarent. De 
mensura comedendi difficilé est certam regulam 
tradere, nisi inter ista duo medium teneas : ne ita 
párum sumas, ut viribus deficias, et labore frangaris; 
et ne ita. multum, ut post cibum non possis orare, 
vellegere, vel meditari, vel agilis esse ad omnia 


1193 


OPUSCULUM IN VERBA : AD QUID VENISTI. 


1194 


opera virtutum. Inter ista duo propria experientia A adesse. Εἰ vix potest esso quin Deus aliqua speciali 


melior magistra erit. 
IX. — De paupertate sectanda. 

Paupertas Cliristi amica placeat tibà in omnibus, 
et ipsam summo conatu amplectere, in cibis, in 
vestibus, in utensilibus, in libris, in edificiis, in 
omnibus. Vide quam humiles gestus habeant pau- 
peres, quam simplex responsum, quam pavidum 
animum. Nunquam audialur aliqua querimonia de 
te pro aliquo defectu in cibo, vel ia potu, aut in 
vili vestitu. Semper reputa te indignum de iis que 
habes. Quia defectus exterior crescit in augmentum 
gralie interioris, el in divitias bons conscientiz : e 
contra exterior abundania inopiam gencrat inte- 
riorem. 

X.— De modo cubandi seu dormiendi. 

In dormitorio esto quietus, nec per te aliquis in- 
quietetur. Quotiescunque evigilaveris, statim occur- 
rat ibi memoria Dei cum gratiarum aclione, quia 
ipse vigilat super nos, quando dormimus, ut custo- 
diat nos. Quando dormire vis, prius intendere debes 
orando, vel meditando; et ita in ista occupatione 
obdormias ; et erit tibà somnus dulcior et utilior : 
somniabis, et etiam evigi.abis ferventior in. eadem 
devotione, et surges alacrior, et facilius redibis in 
eamdem devotionem, in qua prius fuisti. Et licet 
dormientibus non imputandum videatur, quod nescii 
faciunt, vel patiuntur; tamen valde indecens est 
homini religioso, ila esse totum obrutum somno, 


gratia remuneret eum iu presenti, qui devote et 
libenter ministrat ad Sacramentum illud tam salu- 
tare ; quo nil melius neque sanctius potest esse in 
coelo et in terra ; et quodammodo prsecipuum indi- 
cium divine dignatiunis et dileclionis ad homines. 
Quid enim minus facit Deus quotidie veniendo super 
altare, quam cum de callo descendens formam as- 
sumpsit humanam ? et ideo reliquit memoriale totius 
dileclionis in se ipso, lacaroationis, Redemptionis, 
Glorificationis. Sa'ubre est ei sepe communicare, 
qui omni devotione et studio virtutum, et custodia 
sui, non solum a magnis peccatis, sed etiam a levi- 
tate verborum, et operum, et cogitationum se ad 
hoc studet aptare. Licet enim omni tempore debea- 
mus esse sollieiti ad spiritualia opera, convenit 
tamen maxime, ut ad susceptionem tanti Sacra- 
menli nos preparemus, et susceplum reverenter 
custiodamus. 
XII. — De confessione recte instituenda. 

Sepe confitere peccata tua, ad minus bis vel ter 
in qualibet hebdomada; et simpliciter dic culpam 
tuam, sicut uni angelo, qui sciret secreta cordis tui. 
Non adjicias velamen excusationis vel alleviationis ; 
nec implicate confitearis, ut eonfessor tuus non in- . 
telligat quid notes. Specilia quid feceris, et nude et 
pure confitearis, Historias autem et facta aliorum 
noli recitare ; sed quod recolis te excessisse ἃ tem- 
pore quo nuperrime es confessus, h&c breviter dic 


sicut pecus, et jacere distentis manibus, et aliis C et pure; et noli tractitum texere cujusdam longi et 


membris incomposite in sinu eontraclis: cum pro» 
pter hoc vestiti jaceamus et cincti, ut non habeamus 
potestatem circum.lucendi manus huc et illuc in 
nudo corpore, el magis parali simus ad orationem 
vel ad surgendum. Discretio in his ;necessaria est, 
per quam ei corpus prudenter castiges, ne adversus 
spiritum caro rebellet: et spiritum discrete foveas, 
ne sub sarcina deficiat, et spiritualem defectum im- 
pediat pre nimia debilitate. ' 
XI. — De opere vili, el Missa servitio. 

Ad labores communes, et ad humilitatis officia 
esto paratus in ecclesia et in coquina: et maxime 
ad illa te obsequia exhibe, que alii pro sua vilitate 
contemnunt, et quasi abhorrent; ui ligna portare, 
domum purgare, tunicas excutere, et pedes lavare. 
Ad Missam libenter servias, quoniam hoc est offi- 
cium Angelorum. Ipsi enim devotissime Domino 
serviunt et ministrant. In hoc enim ministerio, tri- 
plex est fructus. Primo, boni operis exercitium est, 
Secundo, opus est charitatis, qui proximum pro 
vocal in bono. Tertio, opus est devotionis ; quando 
astas ante mensam summi Regis, οἱ cum eo loque- 
ris in oratione et in ministerio cum Angelis, quibus 
et familiarior eris ex ministerio. Ex hoc sacerdos 
specialiter, et omnes circumstantes generaliter pro 
te orare 9 Ε 3 debent, imo tota Ecclesia ubique in 
orbe terrarum ; eo quod vices omnium geras, qui 
Domino suo de colo cum devotissima gratiarum 
&clüone vehementi ministrare deberent, si possent 


ParRoL. CLXXXIV, 


affirmative confessionis generalis, quia generat [88-- 
dium confessori: ita poteris in oratione tua quotidie 
Domino confiteri. Defectus tuos ei expone, quos 
sentis in singulis virtutibus; et multum expedit 
super his ab eo remedium postulare miseralionis. 
Parum euim valet coafessio, nisi proponas de csm«- 
tero cavere libi ab iis quee confiteris, et te studeas 
emendare. 

XIII. — De amore cella et abnegatione propria 

voluntatis. 

Ia cella libenter esto, et in ea aliquid boni age, 
quod e&Jificet cor tuum, mentemve tuam, vel quod 
a luo superiore injunctum sit. Tam voluntarius de- 
bes esse ad obedientiam, ut si omni hora relinque- 
retur quid facere deberes arbitrio tuo, libentius equo 
animo accipias mandato obedientiz deservire, et non 
tui juris esse; ita quod nec loqui sine licentia, nec 
ad aliquas necessitates, proprias ires, si liberum ar- - 
bitriun haberes; sicut sanctos patres iu Egypto 
legimus vixisse, quorum gloriam si cupimus ali- 
pisci, virtutes imitemur. 

XIV. — De lectione Scriptura et piorum librorum. 

Sepe divino sacre Scripture eloquio incumbe. 
Hoc tuum primum esse debet fundamentum, nec : 
non via qu& ducit ad vitam. Lege sanctorum vitam 
eorumque doctrinam : ut bonis operibus eorum et . 
actibus instruaris, et humilieris, et ad devotionem 
accendaris, vel ad studium provoceris ; ut informe- 
ris in intellectu Scripturarum, et in fide illumineris, 


38 


€ ad 


1195 


OPUSCULUM IN VERBA : 4D QUID VENISTI. 


ut verum a falso scias discernere, et bonum a malo, Π 


vitium a virlute ; et remedia tentationum, et refor- 
mationem morum invenire. Non legas ad hoc ut 
doctor vociteris, non causa curiositatis. Non legas 
libros qui non zdificent, ut sunt figmenta poetarum ; 
quia nova lectio novas generat cogitationes, et exs- 
tinguit mentis devotionem. 

XV. — De prolatione et munere docendi non affe- 

ctando. 

Non afífectes prelaturam vel officium quodcun- 
que, οἱ quantumcunque dignus sis, non presumas 
de te magna ; sed stude te ipsum semper deprimere 
et humiliare usque ad terram: si tamen dignus 
fueris, vocabit te Dominus renitentem. Nemo enim 
sibi sumit honorem, sed qui vocatur a Deo, tan- 
quam Aaron (Hebr. v, &). Si insufficiens et indi- 
gnus, eril tibi confusio magna. Unde est quod ali- 
quando parvum consequimur fructum ex pr:dica- 
tionibus, vel confessionibus nostris ? Quia non vo- 
cati a Deo venimus, et non missi currimus. Prius 
volumus [ructum ferre in aliis, quam radices in 
terra fixerimus charitatis et veritatis. Et ideo fructus 
non est durabilis, quia non procedit ex radice cha- 
ritatis. Hinc eat quod in Levitico dicitur : (uando 
ingressi fueritis terram, et plantaveritis in ea li- 
gna pomifera, auferetis preputia eorum : poma 
qua germinant, immunda erunt vobis, nec edetis 
ex eis. Quarto ἘΦ autem anno, omnis fructus 
eorum sanctificabitur laudabilis Domino. Quinto 
autem anno, comedetis fructus, congregantes poma 
qua proferunt (Levit. xix, 23-25). Arhor in terra 
plantata, est liomo de szeculo sumptus et in religione 
plantatus ; qui fructus salutis debet afferre in se, et 
in aliis tempore opportuno. Si intempestivos fructus 
protulerit, immundi reputabuntur, el inutiles ad fruc- 
tum spiritualem, propter presumptionem. Primus 
annus est poenitentia vera de peccatis preteritis. 
"Secundus autem annus est perfecta conversatio ad 
statum emendationis. Tertius autem annus est usus 
bon: conversationis. Quartus annus est laudes et hu- 
manos honores contemnere, et gloriam soli Deo 
quzrere, et animarum salutem. Quicunque autem ante 
bunc annum ingerit sc, ut fructum animarnm pro- 
ferat; non Deo acceptum, nec sibi meritorium pro- 
pter levitatem, nec aliis erit proficuum. Post vero 
hunc annum, id est quinto anno, pure charitatis 
comedent fructus, et congregabunt poma ; quia tunc 
erit preedicaüo fructuosa et sibi meritoria, ut fru- 
ctum congregent in vitam eternam. Te ipsum stude 
primo componere interius in bonis moribus, ac or- 
dinare in sanctis affectionibus et cogitationibus ; et 
tunc procedes ad docendum alios. [nsana doctrina 
est, qui aliquem presumpsit docere, antequam didi- 
cerit. 


XVI. — De continua sui disciplina, ob Deum et 
Angelos nos ubique spectantes. 


Nunquam securus sis, etsi absconsus, quin te di. 
sciplinate habeas, et caste in omnibus, in visu, au« 


C 


{{90 


ditu, tactu, gustu et odoratu, ac si videaris ab aui- 
co. Scito, quod sancti Angeli sunt nobiseum, et semper 
ubique vident omnia qui facimus: quorum aspectus 
debemus vereri, et presentiam revereri. Videt etiam 
nos ipse Deus et Dominus judex noster : videt ipsa 
nostra conscientia, testis eorum quas facimus, et ac- 
cusat. Qui autem veretur magis hominum aspectus, 
quam Dei et Ángelorum et propri: conscientiae, non 
est castus amator boni, sed appetitor temporalis 
honoris : et talis non est servus Dei verus, qui adhuc 
magis cupit placere hominibus quam Deo. Quibus 
enim plus times displieere, illis eliam magis affecias 
placere. Nemo autem potest duobus dominis servire 
Matth. v1, 24, et Luc. xvi, 13). 
XVII. — De verecundia et modestia. 

Inter fratres exhibe te verecundum, gratiosum, 
modestum, affabilem, dulcem, et severiorem ; ut di- 
sciplinam conserves, et tamen ex austeritate non 
sis onerosus aliquibus. Jocos dissolutos nunquam 
exerceas, nec verba secularia alicubi proferas, nec 
libenter audias: quod enim te delectat audire, si 
auderes, etiam libenter proferres. Servus autem Dei 
ita castus esse debet in omnibus verbis factisque 
suis, ut non tantum bhorreat quee indecenter sonant, 
sed etiam ea quie dant inlelligere aliqua turpia, li- 
cet aliqua sint honestate palliata. Omnes gestus et 
sermones tui, et mores, et aspectus, οἱ incessus, 
quadam humili verecundia debent esse ornati. Nil 
appareat in te elatum et pomposum, vel audacie 
vel presumptiouis notabile. Verecundia enim est 
maximum decus in Religioso, precipue in juveni- 
bus : ita ut qui eam postponunt, vix aliqua spes sil 
de eis quod boni fiant et virtuosi, Sicut timor Do- 
mini componit homines, et ordinat interius omnia 
ad beatitudinem : ita verecundia componit exterius 
ad disciplinam. Nemo sit tibi ita familiaris, coram 
quo verecundie penitus obliviscaris. [ncessus tuus 
sit maturus : non leviler curras sine necessitate ; nec 
vullum tuum ereclum geras, sed mediocriter de- 
pressum ; nec vagus sis oculis; nec brachia multum 
veniles; nec more secularium incomposito gradu 
incedas, sed plano et humili gestu. Sedens non 
pigre te in latus inclines, nec crura longe extea- 
dens, maxime praesenübus alis. Exterior enim in- 
compositio corporis indicium est iadevotsee mentis. 


D Risus tuus sit moderatus et rarus, sine cachinno. 


Magis enim vult Dominus bonitatem, quam dissolu- 
tionem. Stude vultu esse serenus, δὲ non turbulen- 
tus vel indignabundus ; quia Deo hoc vitium valde 
displicet. 
XVIII. — De circumspecta locutione, e£ cavenda 
detractione. 
Verba tua sint lenia; responsio bumilis sine 


.punclione amaritudinis, vel oblique redargutionis, 


atque irrisionis. Sic forma verba tua ad alterum, 
cum loquaris de aliquo, ac si illum ausoultare, et 
prope stare cerneres. Non timeat te quisquam, qued 
in sui absentia famam suam denigres in aliquo. 
Magnum vitium est.in Religioso, aliquid mali.de 


1197. 


OPUSCULUM IN VERBA : AD QUID VENISTI. 


1198 


absente loqui, quod loqui erubesceret, S «8.À si ille Π dam, qui eum audiunt aliquid boni, ne ipsi videan- 


audiret. Non libenter audias detrahi alicui, sed aut 
fuge detractorem, aut compesce si potes. Nil pro- 
dest audire deiractiones : idcirco aliquem laudabi- 
lem elige virum, si potes, qui te et alios auditores 
sedificet verbis auis potius, quam detrahendo no- 
ceat. Rumores nescias, quia inquietant cor, et men- 
tem distrahunt, et devotionem exhauriunt, tempus- 
que sine uliiilate consumunt. Eüam omnia que 
scis, non effundas tanquam vas absque operculo ; 
quod statim cum inclinatur, effundit quidquid con- 
tinet. Non sis libenter in turba; nisi quando tracta- 
tur de Deo et his qua animum «sedificant. Non sis 
clamosus in loquendo, nec impetuosus ad evapo- 
randum quod intus tenes. Cave autem, ut sicut tu 
nullis detrahis, ita nullum prodas detractorem apud 
illum cui detrahitur; ne magis degraves detracto- 
rem, ei ex te semen discordie generetur. Potest 
namque esse, quod ille qui dixit de altero, non in- 
tendat derogare ei, sicut iste forte suspicatur, et 
incitatur ad odium contra eum, et ad vindictam pro- 
vocatur ille simpliciter dixit, non animo detrahendi ; 
aut forte statim poenituit, proponens se de cslero 
a similibus cavere. Si autem talia dicerentur de ali- 
quo, quod omnino expediret eum seire de quo di- 
cuntur, potes ei exprimere, si vis, qus dicuntur, 
non exprimendo eum qui dixit : ut sciat quid cavere 
debeat, et non in odium contra detractorem inar- 
descat. 
XIX. — De cavenda jactantia. 

Jactantiam diligentissime cave. Ne unquam cures 
aliqua scire qu: in te bona sunt, nec alicui debes 
significare de aliquo quod in te est commendabile, 
nec velis in. te inaniter glorjari ex eo quod in te 
potest esse aliquid laudabile quod non intelligant 
alii, licet tu taceas et abscondas : si te prodis et 
commendans, irrideberis et vilesces, et unde prius 
eedificabuntur in te, postea despicient. Omnis quippe 
laus in proprio ore sordescit. Maledicia et convicia, 
mendacia levia et frivola, et omnia juramenta, om- 
niaque turpia verba, licet etiam sint jocosa, ab ore 
Religiosi perpetuo anathemate sunt arcenda. Jaco- 
bus apostolus ait: Si quis putat se religiosum esse, 
non refrenans linguam, sed. seducens cor suum, hu- 
$us vana est religio (Jac. 1, 26). 

XX. — De verbis jocosis fugiendis. 

Verba jocosa sunt fugienda ubique : et licet grave 
non sit eorum peccatum, tamen consuetudo conti- 
nua generat anime detrimentum. Nam sepe dum 
quasi licenter, vel silenter relaxamus linguam in 
verba otiosa, et non advertimus; dilabimur paula- 
tim ad nociva, ex quibus oriuntur detractiones, 
murmuralüiones, dissolutiones et graves conscientia- 
rum corrosiones. 

XXI. — De studio audiendi pia et utilia. 

De Deo audi libenter loqui, et tu ipse loquaris 
similiter; quia tali locutio incitat ad studium vir- 
tutis, et affectum devotionis. Audi humiliter verba 
&b his qui dicunt, nec disputes e contra. Sunt. quie 


B Cum loquris, 


tur ignorare bonum quod alter proponit, statim vo- 
lunt de hoc disputare, ut videantur etiam de hoc 
aliquid seire. Non enim querunt zdificationes, sed 
ostentationes : et ideo propter tales saepius multa 
bona omittuntur dicenda. 

XXII. — De cavenda contentione. 

Noli esse contentiosus. Cito crede, cum bonum 
est et verum quod alter proponit. Tuum non est re- 
sistere propter aliquam ostentationem, si bonum et 
verum est. Si autem non bonum, melius persuade- 
bis ei veritatem pacifice et quiete demonstrando, 
quam acriter arguendo. 

XXIII. — De modo loquendi Religiosorum et cura 

temporis. 

loquaris voce remissa, vultu pla- 
cido. Moribus disciplinatus, et quietus esse studeas, 
et quidquid tunc loqueris, magis authenticum et 
utile erit. Non sis audax eoram senihus, sed vere- 
cundus, auscultans doctrinam eorum. Seniorum est 
docere, juvenum autem humiliter audire. Noli otio- 
sus sedere, et iotendere rumoribus et fabulis : quia 
principaliter duplex malum ex  hoq contrahitur. 
Teris inutiliter tempus, et ex hoc pateris detrimen- 
tum, cum de eo redditurussis Deo in die novissimo 
rationem; cum omne tempus tibi impensum exi- 
getur ate in die judicii: aliud, quia non das in 
hoc aliis bonum exemplum, et de hoc eliam ratio- 
nem reddet. 


C XXIV. — De speculo omnium virtutum nobis 


proposito, id est vita Christi. 
In omnibus virtutibus et bonis moribus, semper 
propone tibi illud praclarissimum speculum sancti- 


tatis, et perfecüssimum exemplum : scilicet vitam 


et mortem Filii Dei et Domini nostri Jesu Christi, 
qui de colo ad SA hoc missus est, ut nobis 
preiret in via virtutum, et legem vitse et discipline 
suo nobis exemplo daret, et erudiret nos sicut se- 
metipsum. Sicut enim naturaliter ad imaginem Dei 
creati sumus ; ità ad morum ejus similitudinem pro 
nostra possibilitate conformemur, qui ejus imagi- 
nem peccato foedavimus. Quanto enim quilibet se 
virtutum imitatione conformare Christo studuerit : 
tantoei propinquior in patria, et similior in glorie 
claritate erit. Describe in corde tuo mores ejus: 
quam humiliter se habuerit inter homines, quam 
benigne inter discipulos, quam modeste comedendo 
et bibendo, quam misericors super peccatores, qui- 
bus se similem fecit per omnia; quomodo nuilum 
sprevit vel horruit, etiamsi esset leprosus quomodo 
divitibus non adulabatur ; non anxius pro corporis 
necessilatibus erat : quam verecundus in visu, 
quam patiens in contumeliis, quam mitis in respon- 
sionibus. Non enim studuit se vindicare in verbo 
mordaci et amaro : sed blanda et humili respone 
sione, alterius malitiam sanabat. Item, quam 50]. 
licitus in animerum salute : pro quarum salute, cum 
Deus esset, nasci et mori dignatus est. Qui est be- 
nedietus super omnia in secula. Amen, 


1199 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


126 





LIBER DE MODO BENE VIVENDI, 
AD SOROREM. 


Sequens Tractatus nec Bernardo convenit, nec ejus sorori Humbeline, qua conjugata fuit $n saculo, 
antequam vitam monasticam profiteretur. Auctor sororem monet, num. 60, « ne conjugatas e saeculo ad 
Religionem venientes despiciat. » Non videtur fuisse Regula S. Benedicti addictus. Siquidem inter psal- 
mos ad. Primàm recitari solitos meminit, psalmi, Deus, in nomine tuo, etc., quem Benedictine Regule 


sectatores extra hebdomadam Sanctam ad 


imam non recitant. Quisquis tandem ille sit, jam senex hunc 


librum scripsit, ex num. 110. Sed hac plura quam sit necesse de hoc proliziori tractatu, quem ad calcem 


hujusce tomi relegare visum est. 





PIUEFATIO. 

Charissima mihi ia. Christo soror, diu est quod 
rogasti ut verba sancte admonitionis scriberem 
tibi. Sed cum scriptum sit, « Superbia est quem- 
quam velle docere meliorem se, indignum me ad 
hoc opus conspexi ; εἰ ideo; quod rogasti, aliquan- 
diu facere distuli. Sed quia iterum, iterumque ro- 
gasti, rursus ad memoriam reduxi sententiam Do- 
mini dicentis, Quicunque angariaverit te mille pas- 
sus,vade cum eo duo millia, omnique petenti te tri- 
bue (Matth. v, 41, 42) : undique coactus, tandem 
charitate compulsus, tuisque orationib..s adjutus, sub 
mensa Patrum micas collegi, et si non ut debui, 
tamen ut potui, quas iu hoc libro tug sanctitati 
represento. Nunc ergo, charissima soror, hunc li- 
brum accipe, et eum ante oculos tuos quasi speculum 
propone, eumque omni hora velut speculum con- 
templare. Precepta namque Dei specula sunt, in 
quibus se ipsas animse inspiciunt, el in quibus co- 
guoscunt maculas, si quse sunt foeditatis ; quia ne- 
mo mundus a deliclo : et in quibus emendant vitia 
cogitationum suarum, et relucentes vultus quas: ex 
reddita imagine componunli: quia dum pr&ceptis 
dominicis toto animo intendunt, in eis procul du- 
bio quid in se coelesti sponso placeat, vel quid di- 
spliceat cognoscunt. Hunc igitur librum, soror vene- 
rabilis, libenter perlege, iterum iterumque relege : 
et in eo cognosces qualiter Deum proximumque di- 
ligas, quomodo cuncta terrena et transitoria despi- 
eias, quemadmodum eterna ac coelestia concupi- 
scas qualiter pro Christo adversa hujus mundi pa- 
tienter sustineas, et prospera ac blandimenta con- 
temnas ; quemadmodum in infirmitatibus tuis Deo 
gratias reddas vel agas, el in sanitate non super- 
bias; quomodo in prosperilate non eleveris, nec in 
adversitate fringaris. Soror mihi in Christo dilecta, 
: libruin. istum tua prudentia studiose percurrat, et 
peccata mea assidue lugeat : ut qui non sum dignus 
impetrare indulgentiam, saltem tuis orationibus 
psssim consequi peccatorum meorum veniam. Om- 
nipotens Deus custodiat, et ab omni malo te defen- 
dat, et cum omnibus tecum Deo pariter servienti- 


bus ad vitam perducat eternam, venerabilis soror, 
Amen. 
I. — De fide. 

1. Dominus dicit in Evangelio: Omnia possibilia 
sunt credenti (Marc. 1x, 29). Nemo potest venire ad 
s&eternam beatitudinem nisi per fidem. Ille vero est 
beatus qui recte 9 Bl &-credit, et recte credendo bene 
vivit, et bene viven.lo fidem rectam custodit. Unde 
beatus Isidorus : » Sine fide nemo potest placere 
Deo. Fides nequaquam vi extorquetur, sed exem- 
plis atque ratione suadetur. A quibus autem vio- 
lenter exigitur, perseverare in ea nequaquam pos- 
sunt : exemplo novellae arboris, eujus si quis ca- 
cumen violenter represserit, denuo dum laxatur, 
in quod prius fuerat confestim revertitur. » Fides 
sine operibus mortua est (Jacob. wu, 1) : et frustra 
sibi de sola fide blanditur, qui bonis operibus non 
ornatur. Qui crucem portat, debet mundo mori: 
nam crucem ferre, semelipsum est mortüficare. 
Crucem ferre et non mori, simulatio hypocritarum 
est. Qui non dubitaverit in corde suo, sed credide- 
rit, quodcunque petierit fiet sibi. Qui credit in Fi- 
lium Dei, habet vitam teternam (Joan, ur, 36, et 
I Joan. v, 10). Qui autem non credit, non videbit 
vitam, sed ira Dei manet super illum. Sicut corpus 
sine anima mortuum est, ita fides sine operibus 
mortua est. Soror charissima, magaa eat fides, sed 
nihil valet sine charitate. Igitur, soror venerabilis, 
serva in te rectam fidem, tene sinceram fidem, cu- 
stodi intemeratam fidem ; maneat in te recta fides, 
sil in te incorrupte confessionis fides. Nihil temere 
de Christo loquaris, nihil de Deo pravum etimpium 
sentias, nibil perverse cogites, nec dilectionem ejus 
offendas. Esto in fide justa : habeto in fide recta, 
conversationem sanctam : Deum quem invocas fiJe, 
non deneges opere. Malum mistum bonis cont «mi- 
nat plurima. Unum malum multa bona perdit. Non 
delinquas in opere, quise perfecta es in üde. Male vi- 
vendo non polluas fidem. Integritatem fidei pravis 
moribus non corrumpas. Non admisceas vitium vir- 
tutibus, non adjungas malum bonis. Soror amabi- 
lis, Deus te incolumem custodiat. Amen. 


1201 


I — De spe. 

2. Dominus dicit in Evangelio : Nolite desperare, 
sed habete fidem Dei in vobis (Marc. xi, 22). Spes 
quie videlur, non est spes. Nam quod videt quis, 
quid sperat ? (Rom. vin, 24.) Si autem quod non vi- 
demus speramus, per patientiam exspectamus. Unde 
Salomonait: Exspectatio justorum laetitia, spes au- 
tem impiorum peribit (Prov. x, 25). Ergo, soror 
charissima, et tu exspecta Dominum, et custodi 
viam ejus, et exaltabit te ut hiereditate capias re- 
gnum Dei. Exspecta Dominum, cherissima, et re- 
cede a malo, et exaltabit te in die visitationis, id est 
in die mortis tue, sive in die judicii. Qui male 
agere non cessant, in vanum misericordiam Dei ex- 
spectant ; quam recte exspectarent, si a malo rece- 
derent. $82 Unde beatus Isidorus : 
mus ne per spem quam Deus promittit nobis, 
perseveranter peccemus. » Nec rursus, quia juste 
peccata distringit, de Dei misericordia desperemus : 
sed quod melius, uurumque periculum fugiamus ; ut 
e malo declinemus, et de pietate Dei veniam spere- 
mus. Omnis quippe justus spe et formidine nititur; 
quia nunc spes ad gaudinm erigit, nunc ad formidi- 
nem terror gehenans reducit. Qui enim de peccati 
venia desperat, plus se de desperatione quam de 
peccato damnat. Igitur, soror dilecta, spes tua sit in 
Jesu Christo sponso tuo firma, quia sperantes in 
Domino misericordia circeumdabit (Psal. xxxi, 10). 
Spera firmiter in. Domino, et fac bonitatem : inha- 


bita terram, el in coelesti regno pasceris in divitiis (y 


ejus (Psal. xxvi, 3). Soror venerabilis, depone in- 
justitiam et spera in Dei misericordiam : aufer a te 
iniquitatem, et spera in salutem. Emenda te ipsam, 
el spera in Dei clementiam. Expelle a te pravita- 
tem, eL spera indulgentiam : corrige vitam tuam, et 
spera vitam :eternam : ad quam te perducere digne- 
tur ille qui te elegit ante ssecula. Amen. 
III. — De gratia Dei. 

. 9. Paulus Apostolus dicit : Ubi abundavit pecca- 
tum,superabundavit et gratia : uL sicut regnavit pec- 
catum in morte,ita et gratiaregnet per indulgentiam 
invitam eternam. Stipendia enim peccati mors,gra- 
(ia autem Dei vita eterna (Rom.v, 20, 24). Unicui- 
queautem vestrum data est gratia secundum mensw- 
ram donationis Christi (Ephes. wv," ,I Cor. xn, 10, 
et Rom. xu, 3, 6). Soror charissima, sicut beatus 
ait. I:idorus, profectus hominis donum Dei est. Ergo 
si dono Dei proficimus, necesse est ut de bonis ope- 
ribus non nosmetipsos, sed Deum laudemus. Nec a 
se potest quisquam corrigi nisi a Deo. Homo nihil 
boni habel proprium, cujus via non est ejus, te- 
stante propheta qui ait : Scio, Domine, quia non est 
hominis via ejus nec viri est ut ambulet et dirigat 
gresus suos (Jerem. x 23). Cumque aliquod donum 
percipit, non plus quaerat quam cum accepit; ne 
dum alterius membri officium subripere tentat, id 
quod meruit perdat. Conturbat enim ordiaem cor- 
poris totum, qui non suo contentus officio subripit 
alienum. In divisione donorum diversa Dei dona 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI, 


« Timere debe- B 


1202 


percipiuntur. Nec uni homini conceduntur omnia 
dona, sed fit pre humilitatis studio ut alter habeat, 
unde admiretur in altero. Nam quod in Ezechiele 
animalium ele altere ad alteram  pcrcutiuntur 
(Evech. mm, 13); viriutes designantur sanctorum 
mutuo sese affectu provocantium, allernoque sese 
exemplo erudientium. 

4. Honesta virgo, nolo etiam te lateat, quod sine 
gratia Dei preveniente, comitante, οἱ cooperante, 
nihil boni possumus facere. Gratia Dei nos preve- 
nit, ut bonum velimus ; concomitatur nos, ut bonum 
incipiamus ; cooperatur nobiscum, ut bonum perfi- 
ciamus. Ergo a Deo datur nobis honum velle, inci- 
pere, et perficere. Igitur a Deo dantur nobis virtu- 
tes ; vitia vero et peccata oriuntur ex nobis. Chari- 
tas, pudieitia, et honestas a Deo dantur nobis : su- 
perbia vero, avaritia, cupiditas sunt ex nobis. Sine 
Deo nihil boni possumus facere; sed per gratiam 
Dei multa bona possumus operari. Sine gratia Dei 
ad bene operandum tardi, pigri et tepidi existimus : 
sed per gratiam Dei in bonis operibus grali et solli- 
citi et devoti sumus. Sine Deo ad peccandum statim 
parati sumus ; sed per gratiam Dei a peccato libera- 
mur. Sine Deo terrena et transitoria plus quam 
oportet diligimus : sed per gratiam Dei cuncta que 
hoc mundo sunt despicimus, et coelestia desidera- 
mus. Propter peccatum primi hominis de paradiso 
ejecli sumus ; sed per gratiam Dei ad paradisum nos 
pervenire credimus. Per peccatum primi bominis in 
infernum descendimus ; sed per gratiam Dei nos 
confidimus ascendere in calum. Nam et quod po- 
tentes sumus, quod divites, quod sapientes existi- 
mus, non nisi per gratiam Dei sumus. 

5. Interea volo te scire, reverendissima soror, 
quod omnia bona quai in hoc seculo habemus, per 
gratiam Dei habemus. Omnia enim mala eveniunt 
nobis propter peccata nostra. Deus per suam san- 
ctam misericordiam et gratiam dat nobis bona : sed 
$ 8S propter peccata nostra accidunt nobis mala. 
Per gratiam Dei tribuuntur nobis prospera: sed 
propter iniquitates nostras adveniunt nobis adver- 
sa. Per gratiam Dei dantur nobis necessaria : sed 


D propter vitia nostra accidunt nobis contraria. Igi- 


tur, o sponsa Christi, necesse est nobis ut semper 
ad memoriam reducamus cum gratiarum actione 
bene merita Dei : unde Ecclesia in Cant'cis de 
Christo sponso suo loquitur, dicens : Memores ube- 
rum tuorum super vinum, recti diligunt te (Cantic. : 
I, 3). Ac si diceret, Memores gratie (tu: et miseri- 
cordi? tuz, atque beneficiorum tuorum diligunt te : 
hoc est, illi te diligunt qui recti sunt corde. Illi re- 
cti corde sunt, qui de justitia aut sanctitate nihil 
suis meritis attribuunt, sed omnia tus: gratie dono 
ascribunt. Memores gratie tuse qui salvati sunt, 
diligunt te. Honesta virgo, semper memor esto quia 
quidquid boni in te est, per gratiam Dei est, Audi 
Paulum apostolum de se dicentem, Gratia Dei sum 
id quod sum (I Cor. xv, 10) : sic et tu, charissima, 
gratia Dei es quidquid es. Nam et quod seculum 


1203 


. LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


LL! 


eontempsisti, οἱ quod domum patris tui reliquisti, Π credite in illum, et non evacuabitur merces vestra. 


et quod ancilla Dei esse voluisti, et quod in mona- 
sterio servire Deo decrevisti, et quod inter ancillas 
Dei vivere nunc devovisti, omnia bona hzc per gra- 
tiam Dei provenerunt tibi. Nam et quod virgo es, et 
quod prudens et sapiens es, non per te, sed per 
gratiam Dei es. 

6. (Interrogatio.) Dic mihi, quzso, frater mi, quid 
est quod in sacra Scriptura legitur, quia nemo san- 
ctus, nemo bonus, nemo justus, nisi solus Deus? 
(Marc. x, 18.) (Responsio.) Soror dilecta, sicut di- 
citur, ita est vere. Solus Deus est bonus, et san- 
ctus, atque justus, quia per se est bonus : homines 
vero sunt boni, non per se, sed per Deum : et ideo 
solus Deus est bonus, quia per se est bonus. Homi- 
nes vero sunt boni, et justi, et sancti, non per se, 
sed per gratiam Dei. Quod bene in Canticis cantico- 
rum sponsus Ecclesim, scilicet Christus, designat, 
dicens : Ego flos campi,et lilium convallium (Cantic. 
H, 1); quia odorem virtutis mez per universum 
mundum di!fundo. Ego, inquit, sum flos campi, et 
lilium convallium : id est, Ego sum sanctitas, boni- 
tas et justitia eorum qui cum humilitate in me con- 
fidunt : quia nullus eorum poterit esse sanctus, nec 
bonus sine me, sicut dixi in Evangelio, Quia sine 
me nihil potestis facere (Joan. xv, δ). Ego sum flos 
campi, et lilium convallium. Sicut enim campus flo- 
ribus adornatur eli vernat, ita totus mundus fide 
Christi et notitia decoratur. Ego flos campi, et lilium 


Qui timetis Dominum, diligite illum,et illuminabun- 
tur corda vestra. Qui timent Dominum, non eruni 
increduli verbo ejus, et qui diligunt illum, conser 
vabunt vies illius. Qui timent Dominum, inquirunt 
qua beneplactta sunt illi,et qui diligunt illum reple- 
buntur lege ejus. Qui timent Dominum, probabuni 
corda ΘῈ 9 sua, et in conspectu illius sanetifica- 
bunt animas suas. Qui timent Dominum custodiunt 
mandata ejus,et patientiam habebunt usque ad ins- 
pectionem ipsius (Eccli. n1, 1-10, 18-21). Oculi Do- 
mini super timentes se, et ipse cognoscit omnia ope- 
ra eorum (Eccli. xv, 20). Consummatio amoris Dei 
est sapientia (Eccli. xxi, 13). Timenti Dominum non 
occurrent mala, sed in tentatione Deus liberabit il. 
lum a malo (Eccli. xxxut, 1). Spiritus timentium 
Deum requiretur, et in respectione illius benedice- 
tur (Eccli. xxxvi, 14). Timor Domini est sicut pa- 
radisus ; benedictio et omnis gloria operiet illum 
(Eccli. xv, 28). Beatus vir cui donatum est timorem 
Domini habere (Eccli. xxv, 15). Timor Domini est 
initium dilectionis ejus (Eccli. 1, 46, et Prov. τ, 7). 
8. O soror dilecta, nulla res nos sic ab omni pec- 
cato custodit immunes, sicut timor inferni, et amor 
Dei. Deum timere est nulla mala facere, et nulla 
bona qus facienda sunt preterire. Timor Domini 
est fons sapientie. Timenti Dominum bene erit in 
extremis et in die mortis suc benedicetur (Eccli. τὶ 
19). Soror venerabilis, bonum est nobis timere 


convallium, quia illis hominibus amplius meam gra- (j Deum, qui timor Domini expellit peccatum. Timor 


tiam dono, qui non in sua bonitate, nec in suis me- 
ritis confidunt, sed in me. Soror venerabilis, ideo te 
moneo, ut nihil tuis meritis attribuas, nihil de te 
presumas. In virtute tua nihil ponas, in viribus 
tuis non confidas, in tua audacia fiduciam non ha- 
beas. Omnia divino dono et divinse gratie ascri- 
be. In omnibus operibus tuis Deo gratias refer. In 
omnibus actionibus tuis Deo gratias redde. In omni 
conversatione tua Deo gratias repende. Confidentia 
tua semper sit in Christo, qui te creavit ex nihilo. 
IV. De timore Dei. 

7. Soror charissima, audi quze dico, {85 moneo ; 
ausculta quee loquor. Deum time super omnia, et 
mandata ejus semper observa, quia ecce oculi Do- 
mini super timentes eum,et in eis qui sperantsuper 
misericordia ejus (Psal. xxi, 18). Et Salomon: 
Time Dominum, et recede a malo (Prov. m, T). Qui 
timet Dominum, nihil negligit (Eccli. xv, 4). Etiam 
quidam Sapiens ait : Timor Domini, gloria, gloría- 
tio, et. letitia, et corona exsulationis. Timor Do- 
mini ditabit cor, et dabit gaudium et laetitiam in 
longitudine dierum : nam qui sine timore est, non 
poterit justificari. Timor Domini est sapientia et 
disciplina. Non sis incredulus in timore Dei, et ne 
accesseris ad illum duplici corde (Eccli. 1, 44,12, 28, 
34, 36, 37). Timentes Dominum, sustinete ejus mi- 
ricordiam et ne deflectatis ab illo, ne cadatis. Qui 
timetis Dominum ,creditein illum,ut inoblectatione 
veniat vobis misericordia. Qui timetis Dominum, 


Domini semper emendat. Timor Domini reprimit 
vitium. Timor Domini cautum facit hominem at- 
que sollicitum : ubi vero timor non est, ibi perditio 
est anims. Ubi timor non est, ibi dissolutio vitse 
est : ubi timor non est, ibi est abundantia peccato- 
rum. Igitur, honesta virgo, timor et spes semper 
sint in corde tuo : pariter sint in te timor et fidu- 
cia. Spes et metus pariter perseverent in te. Sic 
spera in misericordia Dei, ut timeas ejus justi- 
tiam. 

9. Sed tamen, soror mihi in Christo amabilis, 
volo te scire quatuor esse timores; videlicet huma- 
num, servilem, initialem, et castum. Humanus ti- 
mor est, ut ait Cassiodorus, quando timemus pati 
pericula carnis, vel perdere bona mundi, propter 
quod peccamus. Hic mundanus timor malus est, et 
in primo gradu cum muado deseritur ; quem Do- 
minus prohibet in Evangelio, dicens : Nolite timere 
eos qui occidunt corpus (Matth. x, 28), ete. Secun- 
dus timor est servilis, ut ait beatus Augustinus, 
cum timore gehenne homo recedit a peccato, et 
omnia bona qus facit, non propter Dei, sed pro- 
pter timorem inferni facit, Ille quasi servus timet, 
qui bonum quod facit non timore amittendi bo- 
num quod non amat, sed timore patiendi malum 
quod formidat, facit. Ile non timet perdere ample- 
xus pulcherrimi sponsi, sed timet ne mittatur in 
poenas inferni, De hoc servili timore ait Paulus : 
Non enim accepistis spiritum servitutisiterum in ti- 


1205 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1206 


more, sed accepistis. spiritum adoptionis filiorum αὶ timet Deum, quia servus crudelem dominum, sed 


(Rom. vi, 45 ; 11 Tim. 1, T.); id est spiritum filia- 
lem. Bonus est iste servilis timor, et utilis, licet ia- 
sufficiens et imperfectus, per quem crescit paulatim 
consuetudo justitiae. Cum incipit homo credere, diem 
judicii incipit timere. Si ccepit credere, coepit et ti- 
mere : sed qui adhuc timet, non habet perfectam 
fiduciam in die judicii. Nondum est in illo perfecta 
charitas qui adhuc timet ; quia si perfecta in illo 
esset charitas, non timeret. Perfecta charitas face- 
ret in homine perfeclam justitiam, et homo non 
haberet unde timeret, sed haberet unde desideraret, 
ut transeat iniquitas, et veniat regnum Dei. Quid 
est perfecta charitas, nisi perfecta sanctitas ? Ille ha- 
bet in se perfectam charitatem, qui perfecte vivit. 
Qui perfecte vivit, non habet unde in inferno damne- 
lur, sed unde in ccelo coronetur. Qui perfectam ha- 
bet in se charitatem, non timet in inferno puniri, sed 
sperat in colo cum Deo gloriari. Unde dicitur in 
Psalmo : Gloriabuntur in te omnes qui diligunt no- 
men iuum (Psat. v, 12). Ergo timor non est in 
charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem 
(1 Joan. 1v, 18). Timor prius venit in corde homi- 
Dis, ut preparetur locus charitati. 

10. Huic servili timori succedit tertius timor, vi- 
delicet initialis, quando homo incipit facere bonum 
propter dilectionem Dei, quod antea, facjebat pro- 
pter timorem inferni. De hoc initiali timore ait Da- 
vid propheta iu Psalmo : Initium sapientie, timor 
Domini (Psal. cx, 10). Initialis timor est, quando 
homo incipit amare Deum quem ante timebat : et 
sic excluditur a corde servilis timor. Huic initiali 
timori succedit quartus timor ; scilicet castus, per 
quem timemus ne sponsus, seilicet Christus, tardet, 
ne discedat a nobis; ne eum oflendamus ne in eum 
peccemus, et ne eum perdamus, Timor iste, scili- 
cet castus, de amore descendit, timor iste de amore 
nascitur. De S999 hoc timore legitur in Psalmo : 
Timor Domini sanctus permanel in seculum sae- 
culi (Psal. xvi, 10). In corde hominis prius venit 
timor. Et quare venit? Ut locum charitati preparet, 
Quanto autem magis charitas coeperit habitare in 
corde hominis, tanto magis timor decrescit. Quanto 
major est charitas in corde hominis, tanto minor est 
ibi timor. Quare? Quia charitas mittit eum foras. 
Audi, soror dilecta, congruentem similitudinem. 
Sepe videmus per setam introduci linum. Quando 
aliquid suitur, prius intrat seta, et [post setam intrat 
linum : sic timor prius intrat in mentem hominis, 
et post timorem charitas. Ideo intral timor, ut in- 
troducat charitatem : sed postquam intravit chari- 
tas, foras mittit timorem. Timor iste sanctus est, 
quia in mente hominis generat sanctitatem. Timor 
iste sanctus est, quia intioducit in mentem horni- 
num perfectam charitatem. Perfecta etenim chari- 
tas, perfecta est sanctitas. Timor iste castus est, 
quia non recipit adulierum amorem; scilicet quia 
Deum super omnia diligit, et nihil amori illius 
preponit. Etiam timor iste dicitur filialis, quia non 


C 


quaei filius patrem dulcissimum. Hic timor ideo 
dicitur filialis, quia non timet quasi servus, sed 
quasi filius. 

11. Sed quid est quod ait David propheta, Timor. 
Domini sanctus permanet in seculum seculi, cum 
Joannes dicat, Perfecta charitas foras mittit timo- 
rem ? (I Joan., 1v, 18.) Hoc est quod superius dixi- 
mus, quia ille habet castum el sanctum timorem, 
qui Deum non timet propter poenas inferni, vel pro- 
pter supplicia gehenne, sed cum reverenlia et 
amore. Et hic timor, scilicet reverentia Dei perma- 
net in seculum seculi. Ille vero qui Deum timet 
propter poenas inferni, non habet in se timorem ca- 
stum, sed servilem, quia non habet perfectam cha- 
ritatem. Si enim Deum perfecte diligeret, perfectam 
in se justitiam haberel; et Deum non propter po- 
nas, sed cum reverentia et timore timeret. Et ideo 
limor poene non est iu charitate, quia perfecta cha- 
ritas eum foras mittit. Aliter timet servus dominum ; 
alque aliler timet filius patrem. Servus timet domi- 
num cum desperatione et odio ; filius timet patrem 
cum reverentia et amore. Nunc igitur, soror reve- 
rendissima, moneo te, ut timeas Deum cum umo- 
re et reverentia. Nolo enim ut semper jaceas sub 
jugo timoris depressa, sed ut consurgas per dile- 
ctionem ad Dominum patrem tuum, qui te creavit 
quasi filiam.Etiam te moneo, ut Deum caste dili- 
gas, et nihil amori ejus preponas, sed pro amore 
ejus omnia qua iu hoc mundo sunt despicias. Ite- 
rum admoneo ie atque rogo, honestissima virgo, 
ul corrigas vitam taam cum omni studio, ita ut sit 
sermo tuus pudicus, incessus honestus, vultus hu- 
milia, lingua affabilis, mens plena dilectione, manus 
plena operatione, juvante Domino, sine quo nihil 
boni poteris facere. Ainantissima mihi in Christo 
soror, si me quasi fratrem audieris, et Deum in toto 
corde tuo timueris, multa bona non solum in hac 
vita, sed et ia futura habebis, Amen. 

V. — De charitate. 

12. Introduxit me rex in cellam vinariam, et or- 
dinayit in me charitatem (Cantic. 1,3 et τι, &). Cella 
vinaria, Ecclesia est, in qua est. vinum evangeliez 
predicationis. In hanc ergo cellam amica sponsi, 
scilicel sancta anima, introducitur, atque in ea cha- 
ritas ordinatur : quia non sunt equaliter omnia di- 
ligenda, sed differenter. Non debemus equaliter 
omnia diligere, sed alia minus, et alia magis. Nam 
scire quid facere debeamus, et nescire ordinem fa- 
ciendi, perfecta scientia non est. Si non diligimus ea 
que diligere debemus, vel si diligamus ea qus dili- 
gere non debemus, ordinatam charitatem non ha- 
bemus. Et si plus diligimus ea qus minus diligere 
debemus, vel si minus diligamus qu: plus diligere 
debemus, ordinatam charitatem nou tenemus. Hec 
est ergo ordinata charitas, ut Deum ante omnia, el 
super omnia diligamus. Debemus Deum diligere ex 
toto corde, id est ex toto intellectu, et ex tota ani- 
ma, et ex S98 tota voluntate, et ex tota mente, et 


1207 


ex lota memoria : tt omnem intellectum et omnes A 


cogitationes nostras, et omnem vitam nostram ad 
eum dirigamus, a quo omnia bona habemus; ut 
nulla pars vite nostre otiosa relinquatur, sed quid- 
quid in animam venerit, illuc dirigatur, ubi impetus 
dilectionis currit. Igitur, soror charissima, dignis- 
: simum est et valde nobis necessarium, ut Deum in 
omnibus et super omnia diligamus, qui est summum 
bonum. Summum ergo bonum diligere summa est 
beatitudo. Quanto quisque Deum amplius dilexerit, 
tanto magis beatus erit. Qui Deum diligit, bonus 
est. Si bonus est, ergo beatus. Unde Salomon in 
' Canticis canticorum : Fortis est ut mors dilectio 
(Cant. vir, 6). Vere Dei dilectio fortis esse ut mors 
dicitur ; quia sicut mors violenter separat animam 
a corpore, ita dilecto Dei violenter separat homi- 
nem a mundo et carnali amore. Vere Dei dilectio 
fortis est ut mors; quia dum per dilectionem Dei a 
vilüis mortificamur, quod mors agit in sensibus 
corporis, hoc agit dilectio Dei in sseculi cupiditati- 
bus. Deus diligendus est propter semetipsum, quia 
est summe bonus, et quia nos creavit ex nihilo. 
Charitas est dilectio, qua diligitur Deus propter se, 
et proximus propter Deum. In primo loco diligitur 
Deus, sicut jam dictum est, in omnibus, ct super 
omnia. In secundo vero diligitur proximus in Deo, 
hoc est, in bono. 
13. Charitas habet duo mandata : unum pertinens 
ad dilectionem Dei, quod est maximum mandatum ; 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1208 


tem ; quia Deus claritas est. Et qui non diligit fn- 
trem suum quem videt oculis corporis, non vide 
oculis mentis in se manentem Deum, scilicet chan- 
tatem : quia si in eo essel charitas, Deus esset ia 
eo, quia Deus charitas est. Debemus etiam diligere 
propinquos nostros, si boni sunt, et si Deo serviunt. 
Plus debemus diligere extrancos, qui nobis sunt eon- 
juncti vinculo charitatis Christi, quam propinquos 
qui Deum non diligunt, nec Deo serviunt. Quare! 
Quia sanctior est copula cordium quam corporum. 
Omn:s fideles homines debemus diligere ; sed cum 
omnibus prodesse non possumus, illis maxime con- 
sulendum est, qui pro locorum et temporum, vel 
quarumlibet rerum opportunitatibus  constrictios 
nobis, quasi quadam sorte, conjunguntur. Pari di- 
lectione est optanda vita &terna omnibus Mhomioi- 
bus. Omnes homines affectu charitatis debemus di- 
ligere, scilicet ut Deo serviant, et ut salvi fiant. Sed 
opera misericordie non dcbemus omnibus homini- 
bus squaliter impendere, sed aliis minus, atque 
aliis magis. 

14. Soror dilecta, si veram et perfectam charita- 
tem volumus custodire, ad s&ternam patriam Deo 
adjuvante possumus pervenire. Preterea debemus 
diligere inimicos nostros propter Deum, sicut etl 
ipse ait in Evangelio : Diligite inimicos vestros, be- 
nefacite his qui oderunt vos : 8:898 et orate pro 
persequentibus et. calumniantibus vos, ut sitis Álii 
Patris vestri qui in calis est (Luc. νι, 27, 98, 35, et 


alterum vero pertinens ad dilectionem proximi, quod C Matth. v, 43-45). Igitur, venerabilis soror, necessa- 


est simile huic, sicut scriptum est : Diliges Dominum 
Deum tuum, et proximum tuum sicut te ipsum 
(Deut v1, 5; xr, 13; Matth, xxu, 37, 39, et Marc. 
xit, 30, 31). Ac si diceret : Ad hoc debes proximum 
tuum diligere, ad id quod diligis te ipsum; scilicet 
ut bonus sit, et ut ad vitam s;ternam pervenire pos- 
sit. De hac dilectione Dei et proximi in Canticis can- 
ticorum sponsus, scilicet Christus, loquitur spouss, 
scilicet Ecclesie, seu animse sancte, dicens : Quam 
pulchre sunt mamma tua, soror mea] sponsa ; et 
odor unguentorum tuorum super omnia aromata 
(Cant. 1v, 10). Quid per mammas convenientius in 
hoc loco, quam ipsa dilectio Dei et proximi, de qua 


ria est nobis charitas, sine qua nullus potest placere 
Deo. Deum non diligit, qui hominem odit. Nec Deum 
diligit, qui Dei precepta contemnit. Charitas est ra- 
dix omnium virtutum. Sine charitate enim quodcun- 
que facimus, nihil nobis prodest. Nostrum studium 
est vacuum, si non habemus charitatem, quia Deus 
charitas est. Ibi regnat carnalis cupiditas, ubi non 
est Dei charitas. Tunc homo est perfectus, quando 
est charitate plenus. Sine amore charitatis quamvis 
quisque recte credat, ad beatitudinem pervenire 
non potest. Tanta est etiam virtus charitatis, qui 
si desit, frustra habentur, ceterte virlutes : si adsit, 
recte habentur omnia. Qui Deum non diligit, nec se 


superius diximus, intelligitur? Per quas mammas D inum diligit. Nunc ergo moneo te, honestissime 


mens sancla omnes sensus suos per suam dilectio- 
nem nutrit, cum Deo suo charitatis conjunctione 
conglutinatur, et proximis suis quidquid boni potest 
largitur. Et odor unguentorum tuorum super omnia 
aromata. Per unguenta quippe ipsas virtutes, quz 
ex charitate nascuntur, intelligimus. Debemus pro- 
ximos nostros in bono diligere, quia qui in malo 
diligit proximum non diligit proximum, sed odio 
habet. Qui non diligit fratrem suum 'quem videt, 
Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Ne- 
quaquam. Igitur diligamus nos ad invicem, quia cha- 
ritas ex Deo est. Et qui diligit fratrem suum, ex Deo 
natus est, et videt Deum (I Joan. 1v, 20, 1). Qui di- 
ligit fratrem suum quem videt oculis corporis, videt 
oculis mentis in se manentem Deum, scilicet charita- 


virgo, ut per amorem conjungaris invisibili sponso 
Jesu Christo, et ut ardeas ejus desiderio. Nulla jam 
qu& in mundo sunt concupiscas. Longitudinem pre- 
sentis vitae poenam szestimes, exire de ssculo festi- 
nes : nullam consolationem presentis vitse reci- 
pias, sed ad Christum quem diligis, tota mente su- 
Spires, ferveas, anheles, anxieris, et ipsa salus tui 
corporis, causa amoris Cbristi, fiat tibi vilis, vul- 
nere amoris transfigaris, ita ut recte valeas dicere : 
Vulnerata charitate ego sum. Soror in Christo dile- 
cta mihi, audi verba Jesu Christi sponsi tui : Qui di- 
ligit me, diligetur a Patre meo;et ego diligam eum, 
et mani[estabo ei me ipsum (Joan. xiv. 21). Dilige 
ergo eum, charissima, in hac vita, ut ipse te digne- 
tur diligere cum Patre in seterna. beatitudine. Ames, 


1209 . 


VI. — De primordiis conversorum. 

15. Inchoantibus premium promittitur, sed per- 
severantibus datur, sicut scriptum est : Qui perse- 
veraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. x, 
22). Tunc enim placet Deo nostra conversio, quando 
bonum quod inchoamus, usque in finem perducimus. 
.Sic enim scriptum est : Va his qui sustinentiam per- 
diderunt (Eccli. n, 16); id est bonum opus non 
consummaverunt, Sunt multi homines, qui ex sola 
mentis devotione convertantur ad Deum. Multi 
etiam coacli plagis convertuntur ad Deum, qui ex 
devotione non convertebantur, sicut in Psalmo legi- 
tur : [n camo et freno mazillas eorum consiringe, 
qui non approzimant ad. te (Psal. xxxi, 9). Omnis 
conversus a fletu incipiat peccatorum, et sic transeat 
ad desiderium celestium bonorum. Soror charissi- 
ma, prius debemus mala que facimus lacrymis la- 
vare, ut tunc munda.mentis acie id quod quaerimus 
contemplemur : ut dum antea a nobis plorando de- 


tergitur caligo peccati, mundatis cordis oculis albe-. 


facta inspiciautur. Necesse est omni converso, ut 
post timorem consurgat ad Deum per dilectionem 
quasi filius ; ne semper sub timore jaceot sicut ser- 
vus. Noviter conversi blandis verbis sunt consolan- 
di ; ne si exasperari ceperint, territi ad priora pec- 
cata recurrant. Qui enim novitium suavitate et 
dulcedine non docet, et castigat; plus novit exa- 
sperare quam corrigere. Prius corrigendus οἱ ca- 
stigandus est novitius a pravo opere ; deinde, a 
cogitatione. 

16. Omnis nova conversio, adhuc pristine vite 
babet permistionem. Propterea nequaquam ulla vir- 
tus ad oculos hominum debet exire, donec vetus 
conversatio funditus ab animo exstirpetur. Tunc 
magis gravari se quisque impulsu vitiorum cogno- 
scit, quando in servitium Dei accedit. Sic populus 
Israel graviori onere ab /Egyptiis premitur, cum 
per Moysen divina cognitio aperitur (Exod. v). Vitia 
enim in homine ante conversionem habent pacem : 
quahdo autem expelluntur, gravius contra hominem 
insurgunt. Multi post conversionem motum libidinis 
sustinent : quem tamen non ad damnstionem tolc- 
rant, sed ad probationem sustinent ; scilicet ut sem- 
per habeant hostem cui resistant pro excutienda 
inertia, dum tamen non consentiant, Remissa con- 
versio multos in pristinos errores deducit, ac vi- 
vendi torpore resolvit. Tepidus in conversione, otiosa 
verba et vanas cogitationes noxias esse non conspi- 
Cit : sed cum animus ἃ torpore mentis evigilaverit, 
ea qu: levia sstimabat, confestim quasi contraria 
et horrenda periimescit. Fraus et desidia timenda 
sunt in omni opere Dei. Fraudem Deo facimus, 
quando $4243 non Deum, sed nosmetipsos de bono 
opere nostro laudamus. Desidiam facimus, quando 
per torporem languidi ea qus Dei sunt, operamur. 
Omnis ars hujus seculi strenuos habet amatores, et 
ad exsequendum promptissimos. Quare ? Quia pre- 
sentem habet remunerationem sui operis. Ars vcro 
divini timoris multos habet sectatores trepidos, lan- 


: LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


C 


1210 


guidos, οἱ pigritize inertia congelatos. Sed hoc inde 
fit, quod merces laboris eorum non in presenti vita, 
sed in futura dabitur. Qui noviter sunt conversi ad 
Deum, non debent in exterioribus curis provehi, 
Nam si illis implicentur, statim quasi arbuscula 
plantata, et necdum radice perfixa, coneutiuntur 
pariter et arescunt : nec semper valet conversis pro 
anime salute mutatio loci. Sepe tamen quibusdam 
dum mutatur locus, mutatur et mentis affectus. Con- 
gruum est enim inde etiam quemque corporaliter 
recedere, ubi se meminit vitiis deserviisse. 

17. Soror venerabilis, audi que dico. Multi con- 
vertuntur ad Deum non tam mente, quam corpore ; 
quod nos sine gravi gemitu dicere non possumus : 
habitum religionis habent, sed mentem religiosam 
non habent. Multi non babent religionis animum. 
Mulü enim ad conversionem veniunt, non tam 
propter anim: salutem, quam propter corporis ne- 
cessitatem qui non Deum colunt, sed ventrem suum; 
de quibus Apostolus ait : Quorum deus venter est 
(Philipp. m, 19). Non est intentio eorum, ut digne 
Deo serviant, sed ut bene comedant et bibant, et ut 
bene vestianiur, et ut bene sit eis in hoc ss;culo. Et 
quia terrena diligunt, coelestia perdunt. Et sicut ait 
Dominus in Evangelio : Recipiunt suam mercedem 
in hoc seculo (Matth. vi, δ). Unde, soror dilecta, 
cavendum nobis est, ne transitoria et terrena plus 
quam oportet diligamus : ideo Psalmista nos admo- 
net, dicens, Divitie si affluant, nolite cor apponere 
(Psal. txi, 11). Terrena quidem nobis in usu esse 
debent, ccelestia vero in desiderio : terrena debemus 
expendere, coelestia desiderare. Est enim quadam 
admirabilis et magna multitudo dulcedinis, quam 
abscondit Deus his qui diligunt eum; de qua scri- 
ptum est : Quia oculus non viditenec auris audivit, 
nec in cor. hominis ascenderunt, que praeparavit 
Deus diligentibus se (I Cor. τι, 9, et Isa. Lxiv, 4). 
Unde Propheta : Satiabuntur, inquit, cum apparue- 
rit gloria tua (Psal. xvi, 15). Soror in Christo ama- 
bilis, ergo illa satietas sit nostra felicitas. Amen. 

VII. — De conversione. 

18. Dominus dicit ia Evangelio : Qui vult venire 
post me, abneget semetipsum, et tollat. crucem 
suam, et sequatur me (Luc. 1x, 23). Sed quid est 
semetipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis re- 
nuntiare? ut. qui superbus erat sit humilis, ei qui 
iracundus sit. mansuetus, et qui luxuriosus sit ca- 
stus, et qui erat ebriosus sit sobrius, et qui erat 
avarus sit largus. Nam si ita quisque renuntiet om- 
nibus qu& possidel, et non renuntiet suis pravis 
moribus, non est Christi discipulus. Qui renuntiat 
suis rebus, sua abnegatl : qui renuntiat suis pravis 
moribus, semetipsum abnegat. Ea qus amatores 
seculi diligunt, servi Dei velut adversa refugiunt. 
Servi Dei plus gaudent adversitatibus mundi, quam 
prosperitatibus delectantur. Soror charissima, ea 
qu& in hoc mundo sunt, servis Dei contraria sunt, 
ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste regnum 
cum summo desiderio suspirent. Magna apud Deum 


e 


1211 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


121) 


refulget gratia, que huic mundo contemptibilis est. À Propter Deum dereliquerunt seculum. Nam Philistzi 


Nam revera necesse est ui que mundus odit, dili- 
gantur a Deo. Sancli viri peregrini sunt et bospites 
in seculo : unde reprehenditur Petrus, quod taber- 
naculum in monte fieri voluerit (Matth. xvi); quia 
sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus 
in colo patria et domus est. Soror venerabilis, 
cuncía temporalia quasi berbe marcentes siccantur 
et transeunt : et ideo prie seternis rebus qua nun- 
quam arescunt, recte servi Dei ista contemnunt et 
despiciunt, quia in eis nullam stabilitatem aspi- 
ciunt. 

19. Sancti viri qui perfecte seculum contemnunt, 
ita huic mundo moriuntur, ut soli Deo vivere dele- 
ctentur. Et quanto se conversationi hujus sseculi 
subtrahunt, tanto magis oculis mentis przsentiatn 
Dei, et angelicze societatis frequentiam comtemplan- 
tur : quamvis enim $9? 4 Deus in medio hominum 
carnalium vitam electorum protegat, tamen valde 
rarum est ut homo inter szculi voluptates positus a 
peccatis sit alienus. Non erit semper securus, qui 
periculo fuerit proximus. Soror dilecta, bonum est 
ut homo sit corporaliter remotus a mundo; sed 
multo est melius ut sit voluntate elongatus a szculo. 
Ergo ille est perfectus, qui mente et corpore a 38 - 
culo est elongatus. Unde beatus Job : Onager con- 
temnit civitatem (Job, xxxix, 5, 7). Et servus Dei 
contemnit szscularium hominum societatem. Qui 
perfecte mundum despiciunt, adversa vite nostre 
appetunt, et -prospera contemnunt, οἱ dum ab eis 
vila hsec contemnitur, ccelestis invenitur, Longe 
quippe a Deo est animus, cui hee miserabilis vita 
dulcis est. Iste enim quid de coelestibus concupiscat, 
vel quid de terrenis despiciat, ignorat. Nam, sicut 
scriptum est : Qué apponit scientiam, apponit et 
dolorem (Eccle. 1, 18). Quanto homo plus potest su- 
perna cognoscere qu& concupiscat, tanto amplius 
dolere debet de terrenis et transitoriis rebus quibus 
involvitur. 

20. Servi Dei qui parentum suorum utilitatem 
procurant, a Dei amore se separant. Unde spiri- 
tualis ita prodesse debet suis parentibus, ut dum 
ilis gratiam carnis prestare studet, ipse a spirituali 


opere vel proposito non declinet. Soror iu Christo [) 


dilecta mihi, audi sententiam beati Isidori : « Multi 
canonicorum, monachorum, sanctimonialium fe- 
minarum pre amore suorum parentum involvun- 
tur terrenis curis, et phrenesibus, ei jurgiis, ac 
negotiis, οἱ pro temporali salute suorum paren- 
tum perdunt animas suas. » Tamen ordinata di- 
scretio est, ut quod extraneis misericorditer impen- 
ditur, parentibus non negetur. Dignum est ut demus 
parentibus nostris, quod misericorditer damus ex- 
traneis. Parentibus enim carnaliter prestatur, quod 
exiraneis pie impenditur. Honesta soror, non debe- 
mus odio habere parentes nostros; sed impedi- 
menta eorum qui nos a recto itinere deviant. Per 
vaccas Philisteeorum que ducebant arcam Domini 
ad terram Israel, intelligimus figuram eorum qui 


sicut junxerunt vaccas plaustro, vitulosque eorum 
recluserunt domi, et super plaustrum imposuerun 
arcam testamenti Domini (I Reg. v1) : ita jugum 
Christi leve et suave impositum est super cervices 
servorum Dei. Et sicut vaccse amore vitulorum soo- 
rum mugiebant, et tamen non declinabant ad der- 
teram neque ad sinistram, sed recto tramite ince- 
debant usque ad Bethsames, que erat in introitu 
terre I:rael: ita servi Dei recto tramite incedere 
debent, et pro amore parentum suorum non debeot 
ad dexteram neque ad sinistram declinare a bono 
opere vel proposito, sed recto itinere usque ad Be- 
thsames, id est usque ad intruitum ccelestis regi 
pervenire. Et sicut vaccs pro filiis suis. mugiendo 
pergebant, ita convenit servis Dei pro parentibus 
suis mugire ; id est pro eis debent orare ut bene sil 
eis, et ut a malo liberentur, atque in bono coníir- 
mentur. 

21. Soror in Christo amabilis mihi, sicut supee 
rius dixi tibi, non debemus parentes nostros odio 
habere, sed diligere. Sed, sicut ait beatus Augu- 
sinus, si in via Dei nobis fuerint contrarii, nec se- 
pultura a nobis illis debetur. Tu, charissima, egres- 
$a es cum Abraham de terra tua, et de cognauone 
tua, et de domo patris tui; et venisti in terram 
quam Deus monstravit tibi (Gen. xii), id est in mo- 
nasterium. Obsecro ergo ut perseveres in eo bene 
vivendo, quiescas in sinu ejusdem Abrahsze, hoc est, 
in beata requie, ut post mortem tuam possis re- 
quiescere. Tu, soror mihi in Christo dilecta, cum 
Lot egressa es de Sodoma (Gen. xix), id est de 588- 
culari vita : ideo moneo te ne cum uxore illius re- 
tro respicias; ne, quod absit! in exemplum perver- 
sitatis omnibus hominibus fias. Sed rogo ut cum 
Lot in monte, id est in monasterio, salvam te fa- 
cias, el aliis exemplum sanctitatis tribuas. Tu, ho- 
nesta virgo, egressa es cum Josue de Egypto (Exod. 
xi, et xiv), hoc est, de s:culo : et cum eo moraris 
in deserto (Exod. xvi), id est in monasterio in quo 
Deus manna pluit tibi; hoc est, panem coelestis 
verbi dat tibi. Ideo, soror amantissima in Christo 
mihi, moneo te ul perseveres in monasterio sicut 
coepisti, ut in eo vigilando, orando, psallendo, con- 
tra diabolum viriliter pugnaado, Θ΄ ad postre- 
mum devictis hostibus cunctis, atque omnibus sz- 
culi delectationibus superatis, cum eodem Josue per- 
venire possis ad terram promissionis, hoc est, ad 
beatitudinem vitz ccelestis, atque ibi videre merea- 
ris faciem indefessi Solis. Amen. 

VIII. — De contemptu mundi. 

99. Soror charissima, audi Dominum Jesum 
Christum dicentem in Evangelio : Omnis qui reli- 
queritdomum, aut patrem, aut matrem,aut fratres, 
aut sorores, aut agros propter nomen meum, centu- 
plum accipiet, et vitam &ternam possidebit (Matth. 
xix, 29). Unde valde bonum est nobis, omnia ter- 
rena propter nomen Domini relinquere, ut ab eo 
possimus coelestia accipere, Quicunque voluerit esse 


1213 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1214 


amicus hujus sseculi, inimicus Dei erit. Igitur, soror A tentione Dei avertunt animum. Nemo potest simul 


in Christo amabilis, non diligamus mundum, ne 
inimieum Deum habeamus. Facile contemnit om- 
nia, qui se quotidie moriturum zestimat (S. HiEnRoN. 
in Epist. 1). Si quotidie mortem nostram ad memo- 
riam reducimus, libenter omnia terrena despicimus. 
Si diem moriis nostre in mente habemus, cito om- 
nia que in hoc mundo sunt despicimus. (Interro- 
gatio.) O frater mi, libenter propter nomen Domini 
omnia qu: in hoe mundo sunt relinquerem, si ali- 
quid haberem : sed quia non habeo aurum, neque 
argentum, neque divitias hujus mundi, nescio quid 
relinquam propter nomen Domini. (Responsio.) O 
sponsa Christi, multum relinquis, si voluntatem 
habendi dimittis : multam dimittis, si desiderium 
habendi postponis : multum relinquis, si carnalia 
desideria deseris : multum relinquis, si delectatio- 
nem hujus mundi propter Deum despicis : multum 
dimittis, si cupiditatibus et desideriis terrenis renun- 
tias : ct plus amat Deus hominum animas, quam 
divitias terrenas ; Deus plus diligit mentem mundam 
el sanctam, quam terrenam substantiam (S. GnEg. 
Hom. $,in Evang). Soror venerabilis, regnum Dei 
tantum valet quantum habes. Deus a te non requirit 
quod tibi non dedit. Ergo tu hoc da illi, quod ille 
dedit tibi, scilicet mentem sanctam, castam, mun- 
dam, pudicam, religiosam, timoratam, ac bonis mo- 
ribus ornatam, Igitur, honesta soror, regnum Dei 
tantum valet, quantum tu es. Trade te ipsam Chri- 
sio, et compara regnum ejus ab illo. Non turberis 
de pretio. Pretium non te turbet, non tibi videatur 
difficile, non sit tibi grave, quoniam Jesus Christus 
rex colorum semetipsum dedit, ut te de potestate 
diaboli liberaret, et Deo Patri acquireret. Ergo li- 
benter da te ipsam illi, qui te redemit de manu ini- 
mici. Integram te da illi, quia ut te salvaret, inte- 
grum se tradidit. 

23. Dilecta mihi in Christo soror, contemne ter- 
renas divitias, ut acquirere possis ccelestes. Divitize 
perdueunt hominem usque ad periculum corporis et 
anime : diviti pertrahunt hominem u:que ad mor- 
tem. Multi propter opes perielitati sunt, et multi 
propter divitias in periculum devenerunt. Multis exi- 
tiabiles fiunt divitis; opes multis hominibus gene- 
raverunt mortem, Nunquam habent requiem mentis 
qui curis terrenis se implicant. Sollicitudines enim 
rerum mentem conturbant. Mens occupata in ter- 
renis curis semper est in angustiis. Venerabilis 
sponsa Christi, si ergo vis esse quieta, nihil ex his 
qu: in szeculo sunt quieras. Semper requiem mentis, 
habebis, si te ἃ mundi cura removeris, Semper ha- 
bebis, pacem mentis, si te 8 strepitu terrenarum 
actionum subtraxeris; quia divitie nunquam sine 
peccato acquiruntur. Nullus administrat res terrenas 
sine peccato. Valde rarum est ut qui divitias 
possident, ad requiem perveniant. Qui curis terre- 
nis sc implicat, ab amore Dei se separat. Qui defi- 
gitur in amore temporalium rerum , in Deo nulla- 
tenus delectatur. Cure temporalium rerum ab in- 


amplecti gloriam Dei et gloriam seculi. Nemo po- 
test diligere simul Christum et seculum. Difficile 
est simul servire coelestibus curis et terrenis nego- 
tiis : difficile est Deum simul et mundum diligere. 
Nemo potest simul perfecte Deum et mundum dilige- 
re. Uterque autem simul qualiter amari non potest. 

24. Honesta virgo, audi qu: dico : quamvis homo 
in gloria sseculi fulgeat, quamvis purpura et auro 
vestitus S PG sit, quamvis pretiosis vestimentis in- 
dutussit, quamvis stecularibus vestibus ornatus ap- 
pareat, quamvis gemmis ac lapidibus decoratus 
resplendeat, quamvis pretioso habitu redimitus in- 
cedat, quamvis sit multitudine servorum circum- 
datus, quamvis sit excubantium armis protectus, 
quamvis sit innumeris obsequentium cuneis consti- 
patus, quamvis agminibus tutus, semper est in 
poena, semper est in angustia, semper est in luctu, 
semper est in periculo : semper in sericis stratis 
manet; sed turbatus in lectis aureis jacet, sed infir- 
mus in lectis argenteis cubat, sed fragilis in pluma 
jacet, tamen fragilis et mortalis est. Soror amantis- 
sima in Christo mihi, ideo ha dixi tibi, ut cogno- 
scas quam vana est. gloria hujus mundi. Felicitas 
hujus mundi brevis est. Modica est hujus sseculi 
gloria, caduca, est, et fragilis temporalis potentia, 
Igitur, venerabilis virgo, ut acquirere possis ccelestes 
divitias, contemne terrenas : libenter despice ter- 
rena, ut possis pervenire ad ccelestia bona. Respue 


C transitoria, ut habere merearis seterna : da parva, ut 


a Deo consequaris magna. Fuge in terra societatem 
hominum, ut in cclo habeas societatem Angelo- 
rum : ad quam te perducere dignetur ille, qui te re- 
demit pretioso suo sanguine. Amen. 

IX. — De habitu. 

925. Dominus noster Jesus Christus dicit in Evan- 
gelio : Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus re- 
gum sunt (Matth. x1, 8). Mollia dicuntur vestimenta, 
quia mollem faciunt animum. Mollibus vestimentis 
delectatur regis curia : asperis vero et humilibus 
delectatur Christi Ecclesia. Talia debent esse vesti- 
menta servorum et ancillarum Dei, in quibus nihil 
possit notari novitatis, nihil superfluitatis, nihil va- 
nitatis, nihil quod pertineat ad superbiam, et ad 
vanam gloriam. Unde beatus Hieronymus : « Non 
facit ornatum clericum tenera vestis, sed munditia 
menlis. » Soror charissima, ergo ornemus nosmet- 
ipsos spiritualibus ornamentis; scilicet charitate, 
humilitate, mansuetudine, obedientia et 'patientia. 
Hec sunt vestimenta quibus placere poterimus Jeau 
Christo celesti sponso. Christus invisioilis sponsus 
non requirit. pulchritudinem foris, sed intus, sicut 
scriptum est in Psalmo : Omnis gloria ejus filie re- 
gis ab intus ( Psal. xviv, 44). Igitur, soror in Christo 
amabilis, diviti tu: sint boni mores : pulchritudo 
tua sit bona vita. Charissima, opto ut de te dicatur 
illud quod in Caniicis canticorum legitur : Tota pul- 
chra es,amica mea, ei macula non est in te; et ite- 
rum : Veni de Libano, veni, coronaberis (Caníic. 1v, 


1215 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


7, 8). Vere beata est illa anima que Jesu Christo A sideramus. Vere maculam habet in se 


sponso ecelesti servit sine iacula. Sic et tu, soror 
venerabilis, beata eris, si Jesu Christo sponso tuo 
sine macula scrvieris. Stude ergo placere Christo 
non pretiosis vestibus, sed bonis moribus : non pul- 
chritudine carnis, sed pulchritudine mentis. Stude 
placere illi non in facie, sed in corde. Vestimenta 
tua et calceamenta nec nimium sint pretiosa, nec 
multum vilia; sed ex moderato et competenti ha- 
bitu. Sic enim ait beatus Augustinus de semetipso : 
« Fateor, de pretiosa veste erubesco : » et iterum : 
« Non decet hanc professionem, non decet hane ad- 
monitionem, non decet hsec membra, non decet 
hos canos. » Honesta virgo, vestis pura cireum- 
detur tibi non ad pulchritudinem, sed propter cor- 
poris necessitatem : ne dum pretiosis vestimentis ve- 
stiris, cadas in turpitudinem anime; quia quanto 
amplius corpus foris propter vanam gloriam com- 
ponitur atque ornatur, tanto interius anima feedatur 
et sordidatur. 

26. Igitur, soror in Christo amabilis, professionem 
tuam babitu et incessu demonstra. Si in gressu tuo 
simplicitas, sit ia incessu honestas. Nihil dedecoris, 
nihil lascivie, nihil petulantie, nihil iusolentim, 
nihil levitatis in incessu tuo appareat. Animus enim 
in corporis gestu apparet : gestus corporis signum 
est mentis. Corporis gestu animus proditur, soror 
charissima. Ergo incessus tuus non habeat imagi- 
nem levitatis; incessus tuus non offendat oculos 


nialis femina, si diligit pretiosa vestiment 
sine macula Christi sponsa, si amat vest 
sam. Ancilla Christi, que seculum perfec! 
vilia vestimenta querit. Ancilla Christi, 
tjosa vestimenta desiderat, adhuc perfect 
non contempsit. Nigra vestis iusinuat hi 
mentis ; vile vestimentum denuntiat mund 
pum. Nigredo veli munditiem δὲ puri 
monstrat animi; nigrum velum castitatis 
tatis est signum. Nune ergo, reverendissi 
moneo te, ut habitum quem ostendis speci 
opere, Obsecro te, ut habitum . Ordinis Ix 
moribus. Sancius est habitus, sanctus sit 
sicut sancta sunt vestimenta, sic opera tua 
cta : sicut sacratum est velum, sic opus 
sanctum. Non aliud abscondas intus, et ali 
das foris: non sis aliu in secreto, et aliu 
blico. Qualis vis haberi, talis esto : qua 
facie, talis esto ia operatione : et qualis es 
talis esto in actu. Amen. 
X. — De compunctione. 

28. Compunctio cordis est humilitas mei 
niens de recordatione peccati, et de timore 
Illa compunctio est perfecta, qua repellit a 
nem delectationem carnalium rerum; et toto 
mentis figit intentionem suam in contemp 
Dei. Duplicem esse compunctionem legimus: 
scilicet qua propter Deum anima cujusque sei 


alterius. Non prebeas de te spectaculum, non des (j afficitur, id est, cum ad memoriam redueii 


aliis locum de te obtrectandi. Soror dilecta, munda 
conscientiam tuam ab omni malitia, ul feliciter 
dicatur tibi ἃ Jesu Christo sponso celesti : Ecce 
tu pulchra es, amica mea; 8982 ecce tu pulchra : 
oculi tui columbarum (Cant. 1, 1 &). Pulchra videlicet 
propter perfectionem corporis, et munditiam cogita- 
tionis. Ecce tu pulchra es, habens mundam et sim- 
plicem intentionem cordis; quia cuncta bon& que 
agis, non ul ab omnibus videaris, sed ut soli Deo 
placeas operaris. Oeulos habes columbarum, quia 
immunem te custodis ab omni malitia et simula- 
tione, atque fictione. 

27. Soror mihi in Cbristo amantissima, ideo hoc 
dixi, ut plus gaudeas intus in anima de sanctis vir- 
tutibus, quam foris in corpore de pretiosis vestibus. 
Nam, ut dicit beatus Gregorius, nemo vestimenta 
pretiosa qus&rit, nisi ad inanem gloriam, videlicet 
ut iade laudetur, et αἰ honorabilior cseteris appa- 
reat. Nemo vult pretiosis vestibus indui, nisi ubi ab 
aliis possit videri. Ergo pro sola vana gloria vesti- 
mentum pretiosum quseritur. Virgo venerabilis, in 
hoc cognoscimus quod seculum diligimus, quia 
pretiosa vestimenta amamus. Qui seculum non di- 
ligit, pretiosa vestimenta non quaerit. Quando homo 
gaudct de pulchritundine corporis, mens ejus elon- 
gatur ab amore Creatoris. Quanto amplius in com- 
positione corporis lztamur, tanto magis a superno 
amore disjungimur. Quanto plus in terrenis et trensi- 
toris rebus ga&udemus, tapto minus coelestia . de- 


quie fecit; altera vero, cum suspirat propter de 
rium sterns vitie. Quatuor modis compungitur 
justi hominis : nempe memoria peccatorum, 1 
daitone futurarum poenarum, consideratione 

grinationis hujus vite, desiderio superne p 
quatenus ad eam possit cito pervenire. Omnit 
calor tunc se cognoscit visitari a*Domino, 4! 
compungitur ad lacrymas. Nam et Petrus tung . 
quando in eum Christus respexit, sicut seri 
est; Et conversus Dominus respexit Petrum, gu 
lim egressus foras, flevit amare (Matth. xxvi, 
Unde etiam Psalmista dicit: Respexit, et com 
est, et contremuit terra (Psal. xvit, 8). Tune 
contremiscit, quando peccator ad lacrymas eoi 
vetur. Admoneo igitur te, soror charissima, 
oratione cum lacrymis ad memoriam reducas 
cata tua ; quia qui non habet cordis compuncti 
vel contritionem, non habet mundam orationem 
ror mihi in Christo amabilis, audi exempla sa 
rum, qui per compunctionem ct lacrymas apud] 
obtinuerunt veniam peccatorum suorum. Anna 
ter Samuelis per compunctionem et lacrymas m 
habere filium; insuper obtinuit apud Deum pn 
ti& donum (/ Reg. 1). David per compunctiou 
lacrymas obtinuit veniam perpewsti bomicidii ; 
adulterii. Sic enim audivit per prophetam : Nom 
rieris, quia Dominus transtulit peccatum twss 
Reg. xit, 13). Pater $8998 Tobias pcr compuncti 
ei lacrymas meruit accipere curationem casi 


1217 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1218 


et consolationem paupertatis. Sic enim dixit ei Ra- A τἰ det tibi veram mentis compunctionem, et cordia 


phael angelus, Gaudium tibi semper sit : et adjecit, 
Forti animo esto, in proximo est ut a Deo cureris 
(Tob. v, αἰ, 13). Etüam Maria Magdalena per con- 
punctionem et lacrymas meruit a Domino audire : 
Remittuntur tibi peccata tua (Luc. vii, &8). Soror 
venerabilis, ideo exempla sanctorum proposui tibi, 
ut lacryme per compunctionem suaves sint tibi. 

29. Bona compunctio thesaurus est desiderabilis, 
et inenarrabile gaudium in mente hominis. Anima 
qua& in oratione habet compunctionem, proficit ad sa- 
lutem. Vir fortis non est minus laudabilis in luctu, 
quam in bello. Quia ergo post Baptismum inquina- 
vimus vitam, baptizemus lacrymis conscientiam no- 
stram. Ubi lacrymee fuerint, ibi accenditur spiritua- 
lis ignis qui illuminat secreta mentis. Lacryms poe- 
niteatium pro baptismate reputantur apud Deum. 
Soror mihi in Christo dilecta, si compunctionem 
secundum Deum habueris, beata eris. Compunctio 
cordis, sanitas est animse : compunctio mentis illu- 
minatio est animae; quia tunc anima illuminatur, 
quando ad lacrymas compungitur. Compunctio la- 
crymarum remissio est peccatorum ; quia tunc pec- 
cata dimittuntur, quando cum lacrymis ad memo- 
riam reducuntur. Compunctio Spiritum sanctum re- 
ducit ad se ; quia cum a Spiritu sdncto mens visita- 
tur, statim homo peccata sua plorat. 

30. (Interrogatio.) O frater mi, quseso, dic mihi, 
que sunt cause nostri doloris, pro quibus in hae 


contritionem, Compunetio unigenitum Christum Dei 
Filium facit habere in se, sicut Dominus ipse ait : 
Ego et Pater veniemus, et apud eum qui me diligit, 
mansionem faciemus (Joan. xiv, 23). Ubi lacrymae 
abundant, ibi graves cogitationes non propinquant : 
et si aliquando appropinquant, ibi radices non ha- 
bent, Lacerymse apud Deum semper nobis dant fidu- 
ciam magnam. Soror in Christo amabilis mibi, audi 
vocem Jesu Christi sponsi tui dicentis, Surge, amica 
mea, et veni, perdilectionem: jam enim hiems tran- 
stit, imber abiit et. recessit, flores apparuerunt in 
terra nostra, tempus putationis advenit, vox turtu- 
ris audita est in terra nostra (Cant. u, 10-12) ; hoc 
est, vox preedicantium Apostolorum in Ecclesia. Tur- 
tur est avis castissima, que in excelsis et in arboribus 
semper nidificare vel morari solet, Ápostolos vel cze- 
teros doctores significans, qui possunt dicere, Nostra 
conversatio in calis est (Philipp. nt, 20) : quee et ge- 
mitum habet pro cantu, et significat ploratum: san- 
ctorum, qui suos ad lamentum et fletum hortantur, 
dicentes, Miseri estote et lugete (Jacob. 1v, 9). 
31. Igitur, honesta virgo, accipe exemplum hujus 
turturis, et luge propter amorem Jesu Christi sponsi 
tui, quousque eum videre possis regnantem in solio 
regni sui. Melius est tibi lugere cum amore Jesu 
Christi, quam cum timore inferni. Pulchre sunt ge- 
nc tum sicut turturis (Cant. 1, 9). Natura turturis 
est, ut si per occasionem perdiderit conjugem, S92? 


vita mortali ploramus ἢ (Responsio.) Propter peccata ($ alterum amplius non querat. Ὁ sponsa Christi, assi- 


nostra, el propter miseriam hujus mundi, ac pro- 
ptef compassionem proximi, et propter dilectionem 
eclestis premii. Propter peccata flebat ille qui di- 
cebat : Lavabo per singulas noctes lectum meum : 
lacrymis meis stratum meum rigabo (Psal. vi, 1). 
Idem de miseriis hujus mundi gemebat cum dicebat : 
Heu mihi ! quia incolatus meus prolongatus est: ha- 
bitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit 
anima mea. (Psal. cx1x, 5, 6.) Dominus per compas- 
sionem flevit super Lazarum (Joan. x1, 35), et super 
civitatem Jerusalem dicens : Quia si cognovisses et tu 
(Luc. xix, $2). Etiam Paulus apostolus, qui przci- 
pit gaudere cum gaudentibus, et flere cum flentibus 
(Hom. xi, 15), per compassionem dolebat, dicens : 
Quis infirmatur, et ego non infirmor? (II Cor. X1, 
29.) Cum dilectione coelestis preemii plorabant justi, 
dicentes illud Psalmistee : Super flumina Babylonis 
illic sedimus et flevimus dum recordaremur tui, Sion 
(Psal. cxxxvi, 1). Vita presens, . mors est, quia est 
plena miseriis : quod non est in patria, sed in via; 
nec est in domo, sed in exsilio. In hoc mundo non 
sumus in Dostra civitate, scd in peregrinatione, sicut 
scriptumest : Non habemus hic manentem civitatem, 


sed futuram inquirimus (Hebr. xui, 14, et Mich.u,. 


10). Ideo, soror dilecta,moneo te, ut primo lugeas pro- 
pter peccata tua : deiade, propter miserias hujus 
mundi, atque compassionem proximi ad postremum 
vero, propter dilectionem Dei ac coelestis praemii. 
Honesta virgo, deprecare I'eum cum omni devotione, 


milare et tu huic turturi, el prieter Jesum Christum 
sponsum tuum, amatorem non qusras alterum. O 
sponsa Christi, esto similis turturi, et luge die ac 
nocte cum desiderio Jesu Christi sponsi tui, quia 
jam ascendit ad coelos, ut aliquando faciem illius 
videre merearis in dextera Patris. Pulchre sunt gena 
tuc sicut turturis. In genis solet esse verecundia. 
Soror venerabilis, genas habes turturis, si pre ve- 
recundia Jesu Christi sponsi tui nihil contra volun- 
tatem illius facis : genas habes turturis, si cum 
amore et reverentia Christi ea qus illi displicent, 
postponis : genas habes turturis, si preter Chri- 
stum alterum amicum non diligis. Igitur, soror 
charisima, indesinenter peccata tua cum lacrymis 
lava. Quotidie lava tuas negligentias per compun- 
ctionem et lacrymas. Transgressiones (ui ordinis 
sine intermissione ablue cum lacrymis ; et per lacry- 
mas et compunctionem. acquire tibi tuorum remis- 
Sionaem peccatorum : per lacrymas et crebra suspi- 
ria acquire tibi eterna gaudia. Plange iniquitates 
tnas, mala scelerum tuorum deplora, mala qua egi- 
sti, flendo commemora : mororis unda te irriget, 
compellat te plangere fluvius lacrymarum : que ges- 
sisti prave, fletibus dele; qua illicite commisisti, 
lacrymis ablue. Honesta virgo, si peccata non plora- 
veris in hoc ssculo, quando dictura es Deo : Posuisti. 
lacrymas meas in conspectu tuo? (Psal. Lv, 9) 
Charissima, si iniquitates tuas non fleveris in hac 
mortalitate, quando dices : Fuerunt mihi lacrymas, 


1219 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1220 


mec panes die ac nocte ? (Psal. x11, 4.) Moneo igitur A Paulus apostolus : Quasi S30 tristes, semper auiem 


te, sponsa Christi, ut in hac mortali vita lugeas 

peccata tua, ut consolari merearis in ccelesti patria, 

sicut scriptum est : Beati qui lugent, quoniam ipsi 

consolabuntur (Matth. v, 5, et Isa. Lx1i, 2). Amen. 
XI. — De tristitia. 

32. Dominus dicit ia Evangelio : 4men, amen dico 
vobis, quia plorabitis voset flebitis, mundus autem 
gaudebit: vos autem constristabimini, sed tristitia 
vestra vertetur in gaudium (Joan. xvi, 20). Etiam 
Salomon ait : Corgaudens exhilarat faciem: spiritus 
vero tristis dejicitur in maerorem anima (Prov. xv, 
13). Animus gaudens etatem floridam facit : spiri- 
tus vero tristis exsiccat ossa(Prov. xvu,22). Fili, in 
bonis non des querelam,et in omni dato non des tris- 
tiliam verbi mali (Eccli. xvut 45). Omnis plaga, 
tristitia cordis est (Eccli. xxv, 11). Jucunditas cor- 
dis, est vila hominis (Eccli. xxx, 23). Gor pravum 
dabit Lristitiam, et homo sapiens resistet illi (Eccli. 
xxxvi, 22). Per tristitiam festinal mors : tristitia 
flectit cervicem cordis (Eccli. Xxxxviu, 19). Cor lge- 
tum bonam facit valetudinem, viro autem trisli exsic- 
cantur ossa. Et beatus Athanasius dicit : « Homo 
tristis semper malitiatur, et contristat Spiritum sanc- 
tum sibi a Deo donatum. » Hoc etiam docet Aposto- 
lus dicens: Nolitecontristare Spiritum sanctum qui 
habitat in vobis, in quo signati estis in die redemp- 


tionis (Ephes. 1v, 30). Vide ergo, soror charissima, . 


ne eontristes Spiritum sanctum qui habitat in te, ne 
forte derelinquat te. Aufer a te dubietatem, et ani- 
mositatem, quia utraque contristat Spiritum sanctum, 
Aufer a te tristiam, quia ipsa estsoror dubietatis et 
animositatis. Certe tristitia secularis omnium malo- 
rum spirituum est pessimus, et nocet servis Dei. Tris- 
titia secularis ledit et conterit atque allicit servos 
Dei. Spiritus enim sanctus non sustinet tristitiam car- 
nalem. Igitur, soror dilecta, indue semper leetitiam 
spiritualem, qua habet gratiam apud Deum. Omnis 
]etitia spiritualis semper bona est, et bona cogitat, 
aiquecontemnit vanam tristitiam. Si leetitia spiritualis 
bona non esset, nunquam propheta diceret, Letami- 
ni ín Domino, et ezsultate, justi; et gloriamini, 
omnes recti corde (Psal. xxxi, 11) : et iterum, Le- 
tabitur justus in Domino, el sperabit in 60; et lau- 
dabuntur omnes recti corde (Psal. yx, 11). 

33. (Interrogatio.) O frater charissime, si tristitia 
mala est e* nocet servis Dei, quid est quod ait Salo- 
mon : Cor sapientum ubi tristitia est, et cor stulto- 
rum ubi est. letitia ? (Eccle. vui, 5). (Responsio.) 
Soror venerabilis, hoc quod ait Salomon. Cor sapien- 
tum ubl tristitia est, et cor stullorum ubi est lati- 
fia, non est intelligendum nisi de spirituali tristitia, 
et de seculari lzetitia. Ac si apertius diceret : Cor sa- 
pientum ubi tristitia est spiritualis, et cor stultorum 
ubi est secularis Jgetitia. Qui secundum Deum tristi- 
tiam habeot, sapientes sunt : qui autem secundum 
seculum tristiuam habent , sunt stulti. Unde Domi- 
mus in Evangelio : Gaudete et exsultate, quia no- 
quina. vestra scripta sunt. in colis (Luc. x, 20). Et 


gaudentes (1 Cor. vi, 40); et iterum, Gaudete in 
Domino semper ; iterum dico, gaudete (Philipp. i, 
4). Ergo tristia spiritualis bona est : tristitia vero 
que nascitur ex cupiditate temporalium rerum, esi 
mala. De tristitia spirituali scriplum est : Beati qui 
lugent quoniam ipsi consolabuntur (Matth. v,5, et 
Isa. Lx1, 2). De tristitia aulem seculari ait Salo- 
mon : Multos occidil tristitia, el non est utilitas in 
ea (Eccli. xxx, 25, οἱ II Cor. vu, 10). Iterum de 
letitia spirituali dicitur : Letetur cor quaerentium 
Dominum (Psal. civ, 3). Et iterum de lztitia szcu- 
lari legitur. Vae vobis qui ridetis nunc, quoniam plo- 
rabitis et flebitis (Luc. v1. 25). Soror charissima, 
audi etiam quod beatus Paulus dicit : Tris£itia que 


' secundum Deum est, operatur salutem panitentia : 


tristitia vero qua est secundum sgculum, operatur 
mortem (Il Gor. vu, 10). Oratio hominis qui sem- 
per est tristis, non habet virtutem, nec potest asceu- 
dere ad Deum. Ubi tristitia fuerit cooperta Syiritu 
sanclo, non ibi est acceptabilis oratio, quia infirma 
est, et non potest ascendere ad Deum. Igitur, soror 
mihi amabilis, omitte tristitiam ; desine tristis esse, 
tristitiam repelle a te. Noli dare te multz tristiti; 
non perseveres in tristitia ; ne dederis tristitiz cor 
tuum. Trisütia unum est ex septem principalibus 
vitiis : el ideo est cavenda ab omnibus servis Dei. 
Unde beatus Isidorus : « Si bone et pie vixeris, nun- 
quam eris tristis. Bona vita semper habet gaudium. » 


Ὁ Honesta soror, ergo expelle a te trisütiam ; quia 


Sicut linea comedii vestimentum, et sicut vermis 
rodit lignum, ita tristitia nocet cordi. Muuda ergo 
cor tuum ab omni tristitia carnali atque seeculari, et 
oralio tua erit acceptabilis apud Deum. Igitur, soror 
venerabilis, de recordatione peccatorum tuorum la- 
ge» et in amorem Jesu Christ sponsi tui gaude. De 
memoria precedentum delictorum tuorum plora, et 
de spe colestium bonorum exsulta. De transactis 
culpis el negligentiis tuis dole, et de promissione 
ccelestis regni lztare. De prseteritis tuis delictis con- 
Uistare, οἱ de gaudio elerne retributionis hilaresce. 
Ad quod te perducere dignetur ille, cui in tuo virgi- 
neo corpore jucundum habitaculum preeparasti. A men. 
ΧΙ. — De dilectione Dei. 


D 34. Dominus noster Jesus Christus dicit in Evan- 


gelio : Sí quis diligit me, sermonem meum servabit : 
et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, ei 
mansionem apud. eum faciemus (Joan. xiv, 23). Et 
Joannes apostolus : Nos diligimus Deum, quoniam 
ipse prior dilexit nos (1 Joan. 1v, 19). Qui diligit 
Deum, exorabit pro peccatis suis, el continebit ie 
ab illis. Soror charissima, dilige Deum, et invoca 
eum in salute tua ; quia dilectio est vita, et odium 
est mors. Deus non vult se tantum verbis diligi, sed 
puro corde, et operibus bonis. Deum non diligit, qui 
precepta Dei contemnit. Mens hominis qui Deum 
diligit, non est in terra, sed in coelo; quia aemper 
e«lestia desiderat. Moneo te, soror chariseima, ut 
diligas Deum super omnia; qua ipse ie elegit ante 


1221 


LIBER DE MODU BENE VIVENDI. 


1222 


saxula. Plus debemus Deum diligere,quam parentes A rum exemplis , et qualiter Christam dilectum meum 


nostros. Quare ? Quia Deus fecit nos, et parentes 
nostros propriis manibus, id est, propria virtute, 
sicut scriptum est : Ipse fecit nos, et non ipsi nos 
(Psal. xcix, 6). Majora tribuit nobis Christus,quam 
parentes nostri : et ideo super parentes debemus 
diligere Christum. Stultum est aliquid plus quam 
Deum amare ; quia qui plus diligit creaturam quam 
Creatorem, peccat. Εἰ qui preponit amorem crea- 
ture amori Creatoris, errat. Ergo super omnia est 
nobis Deus diligendus. Dic, obsecro, honesta virgo, 
cum amore et dilectione de Christo : Dilectus meus 
mihi et ego illi,qui pascitur inter lilia, donec aspiret 
dies,et inclinentur umbra (Cantic. 11,16,1T).Sponsa 
Christi, rogo, ut apertius dicas : Dilectus meus mihi 
sOcietur vinculo charitatis et ainoris, et ego illi con- 
jungar et socier vicissitudine mutuz dilectionis, qui 
pascitur inter lilia; hoc est, delectatur ct jucundatur 
inter candidas ei odoriferas virtutes sanctorum, 
atque inter choros virginum : donec aspiret dies, 
et inclinentur umbra ; donec nubila transeant pree- 
sentis vite , et appareat dies , hoc est, veniat clari- 
tas sempiternae beatitudinis. 

35. Soror charissima, justitia est Deum toto corde 
amare, illique tota adherere voluntate, qui est sum- 
mum bonum. Summum bonum amare, sumrma est 
beatitudo. Qui Deum amat, bonus est : si bonus, 
ergo et beatus. Quanto homo plus Deum diligit, 
tanto magis beatus erit. Dilectio est SG specialis 
el propria virus sanctorum. Amantissima mihi in 
Christo soror, ideo heec dixi, ut nullus amor szculi 
te separet ab amore Christi. Sponsa Christi, etiam 
rogo , ut aliquid nobis de amore caelesüs sponsi tui 
dicas. Fusciculus myrrluz dilectus meus mihi,inter 
ubera mea commorabitur (Cant.1,12).Dic ergo cha- 
rissima planius, ut ea quie dimeis, intelligamus. Fusci - 
culus myrrha dilectus meus mihi, inter ubera mea 
commorabitur. Locus cordis est inter,ubera,hoc est, 
jnter mammillas: ergo dilectus meus inter ubera mea 
commorabitur ; id est, memoria, dilectio , et amor 
Jesu Christi sponsi mei, semper erit inter mammil- 
las meas, hoc est, in corde meo. Et sive in prospe- 
ris, sive iu adversis semper ad memoriam reducam 
omnia bona que mihi tribuit : quia dilexit me, et 
mortuus est pro me; atque ascendit ad ccelos, el ut 
ad eum perveniam,quotidie vocat me dicens, Veni de 
Libano,sponsa, veni, coronaberis (Cant. 1v,8). Laeva 
Jesu Christi sponsi mei sub capite meo ; id est, do- 
num Spiritus sancti requiescat in. me in hac pre- 
senti vita ; el intellectus. sanctarum Scripturarum 
sit in mente mea, ut eum cognoscam el perfecle in- 
telligam : et dextera illius amplexetur me ; hoc est, 
ad eternam beatitudinem pervenire faciat. 

36. Charissima soror , roga ancillas Christi quee 
tecum sunt, et dic eis : Fulcite me floribus, stipate 
me malis, quia amore Jesu Christi sponsi mei lan- 
gueo (Cantic. n, 5). O vos, sancte sorores meg, 
quie jam Christum super omnia diligitis, et. nibil 


amori illius preponitis, fulcite me bonorum veslros . 


invenire valeam ostendite, quia pre amore illius in- 
firmor. Hie amor dulcis, hic languor suavis, hsec 
infirmitas sancta, baec dilectio casta, conjunetio in- 
temerata, hec copula inviolata , heec complexio illi- 
bata : et vos, sancte sorores, fuleite me floribus, id 
est vestre conversationis exemplis ; quia pre amore 
sponsi mei infirmor. Honesta virgo, vere pro amore 
Jesu Christi sponsi tui langues et infirmaris, si pro 
amore illius omnia qua in mundo sunt , contemnis 
et despicis. Vere pro amore Jesu Christi infirma ja- 
ces in lecto comtemplationis, si Christum super om- 
nia diligis. Vere pro amore Christi es infirma, si 
plus diligis ccelestia quam terrena. Vere propter 
amorem οἱ dilectionem Christi languida jaces in 
lecto anims dilectionis ac suavitatis, si in sanciis 
operibus fortis, et in terrenis actibus cs debilis. So- 
ror mihi in Christo amabilis, si Christum ex toto 
corde tuo dilexeris,et nihil amori illius preeposueris, 
cum eodem Jesu Christo sponso tuo in ccelesti re- 
gno leetaberis, Si Christum in tota mente secuta fue- 
ris, et eum tota mente dilexeris, absque ulla dubi- 
tatione cum eo iu. coelesti patria. gaudebis, et eum 
cum sanctis virginibus quocunque ierit sequeris. Si 
cum omni devotione Christo adhzeeseris, et ad eum 
die ac note suspiraveris in hoc prssenti seculo, 
sine dubio cum eo exsultabis in ccelestis palatio, at- 
que inter virginum choros cantabis illi dulces hy- 
mnos, sicut scriptum est. 
Qui pacis inter lilia 

Septus choreis virginum, 

Sponsus decorus gloria, — 

Sponsisque reddens premia. 

unque pergis, virgines 

Se runtur. aque. laudibus 

Post te canentes cursitant, 

Hymnosque dulces personant. 

(In hymmo de Virginibus, Brev. Rom.) 

Ideo hoc dixi, sorer charissima, ut Christum super 
omnia diligas, ut nihil amori illius praeponas. Obse- 
cro te, dilecta soror, ul nullum preter Christum 
queras amorem, et nullam preter Christum diligas 
pulchritudinem. Pro amore Christi luge , pro.amore 
Christi plange, donec eum merearis videre in dextera 


D patris sui regnantem. Amen. 


XIII. — De dilectione proximi. 

31. Soror charissima, audi qui Dominus Jesus 
Christus ait discipulis suis: In hoc cognoscent om- 
nes quia mei estis. discipuli, si dilectionem habue- 
ritis ad invicem (Joan.xu, 35). Omnesfideles disci- 
puli Christi sunt. Unusquisque illius discipulus est, 
cujus docirinam sequitur. Ergo qui vult Christi dis- 
cipulus esse, studeat proximos suos tanquam se ipeum 
diligere. Dilectio proximi malum non operatur.Quare? 
Quia plenitudo legis est dilectio (Rom. xir, 10). Et 
Paulus apostolus : Ambulate in dilectione, sicut et. 
Christus dilexitvos,et tradidit semetipsum pro vo-. 
bis (Ephes, v, 2), Etiam Joannes apostolus ait : Quí£. 
diligit fratrum suum, in lumine manet, θέ 4065.» 


1223 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1224 


dalum non est in eo : qui odit fratrem suum, et in A Pus tunc in multis partibus dividatur, aut in ignem 


$399 Lenebris est, nescit quo vadat, quoniam tene- 
bre obcecaverunt oculos ejus (I Joan. uu, 410, 11). 
Si quis dixerit : Diligo Deum,et fratrem suum ode- 
^ rit, mendaa est, el veritas in eo non est. Et hoc 
mandatum habemus a Deo,ut qui diligit Deum dili- 
gat et fratrem. suum. Qui non diligit. fratrem 
suum quem videt, Deum quem non videl,quomodo 
potest diligere ? (I Joan. ιν, 20, 21, et iur, &. Etiam 
Salomon ait : Omni tempore diligit qui amicus est; 
et : Frater in necessitate comprobatur (Prov. xvii, 
11). Et beatus Augustinus : « Hominem vincis bumana 
felicitate, diabolum vincis inimici dilectione »Tamen, 
soror dilecta, non debet inter servos Dei carnalis di- 
lectio esse,sed spiritualis. Nihil Deo specialius virtute 
dilectionis. Nihil desiderabilius diabolo, quam exstin- 
clio charitatis. Sanctus amor non habct scandalum. 
Omnem hominem fidelem judica tuum esse fratrem, 
Memento quod unus artifex condidit nos. Verus 
amor non habet amaritudinem scandali. 

38. Soror venerabilis, in proximi dilectione co- 
gnosces quomodo debeas pervenire ad dilectionem 
Dei, Sicut dilectio mentem elevat ; ita malitia demer- 
git. Nec Deum vere sine proximo poteris diligere, 
nec proximum sine Deo. Veram charitatem tenes, si 
et amicum diligis in Deo, et inimicum diligis pro- 
pter Deum. Quantum fueris larga in dilectione 
proximi ; tantum eris alla in congregatione Dei. Si 
in veritate diligis proximum tuum, in tranquillitate 


mittatur, manus illa jam non sentit , quia jam divisa 
est a corpore. Talis est omnis christianus qui de 
alterius damno, aut tribulatione, aut angustia, aut 
necessitate non dolet, sed, quod pejus est, gaudet, 
quia jam alienus est a corpore Ecclesise. 

39. Nos vero, honesta virgo, si veram et perfe- 
ctam charitatem volumus custodire, diligamus bene. 
Omnes fideles sicut nosmetipsos studeamus diligere, 
ut quia Christus est caput nostrum , mereamur 
membra illius esse : ut cum Christus apparuerit, 
qui est gloria nostra, nos per concordiam charitatis, 
ei per dilectionem Dei et proximi, cum ipso possi- 
mus apparere iu gloria. Tunc vero amicus amatur, 
si non pro se, sed pro Deo amatur. Unde beatus 


B isidorus : « Qui intemperanter amat amicum, magis 


amat illum pro se quam pro Deo. » Tunc quisque 
bonitati atque diving jusititis fit contrarius, quando 
despicit amicum aliqua adve:sitate percussum. Vera 
amicitia nulla occasione excluditur, nullo tempore 
deletur : sed ubicuaque se verterit tempus, illa fir- 
ma est. Pauci sunt amici qui usque ad finem sint 
chari. Illa est vera amicitia, quze nihil ex rebus 
amici querit, nisi solam benevolentiam, scilicet ut 
gratis amet amantem se. Igitur, soror amabilis in 
Christo, moneo te ut diligas amicos tuos in Deo, 
hoc est in bono. Dilige etiam inimicos tuos propter 
8:3 Deum, sicut scriptum est : Diligite inimicos 
vestros, benefacile his qui oderunt vos (Luc. v1, 21; 


est cor tuum. Ille vero qui proximum suum habet ( Matth. v, 44); et iterum : Sí. esurierit. inimicus 


odio, cireumdatus est tenebris : et ideo diligendo 
proximum purgas oculum mentis ad videndum 
Deum. Tamen, reverendissima soror, moneo te, ut 
nullum hominem carnalier diligas. Unde beatus 
Isidorus : « Multum in terra demersus est, qui dili- 
git hominem moriturum plus quam oportet, carna- 
liter. » Cum Deo manere non possumus, si in hoc 
sieculo unanimes esse nolumus. Ámicus in necessi- 
tate comprobatur . Si precepta Dei volumus custo- 
dire, sicut nosmetipsos debemus proximos nostros 
diligere ; quia si sine dissimulatione diligit homo 
fratrem, cito placat Deum Patrem. Qui diligit pro- 
ximum, non potest facere homicidium , non adulte- 
rium, non furtum, noa perjurium, non falsum te- 
stimonium, non rapinam, non invidere, non litigare. 
Igitur, honesta virgo, dilectionem Dei οἱ proximi, 
in qua tota Lex pendet et Prophet, semper medi- 
temur, et opere perficiamus . Sed si proximus noster 
patitur aliquam tribulationem, aut infirmitatem , 
aut damnum, aut in carcerem mittitur ; si dolemus 
pro iio, in corpore Ecclesie sumus : si autem non 
dolemus, jam a corpore Ecclesie precisi sumus. 
Charitas qus colligit et vivificat omnia membra Ec- 
clesie, si nos viderit de ruina proximi gaudere, 
statim nos prescindit a corpore. Tandiu dolet mem- 
brum, quandiu in corpore continetur. Si autem 
membrum prezcisum fuit a corpore, nec sentire po- 
terit, nec dolere. Si manus, aut pes, aut aliquod 
membrum precisuni fuerit a corpore, si totum-cor- 


tuus, cibaillum : si sitit, potum da illi (Rom. χει, 
20, et Eccli, xxv, 21) ; et iterum : Benedecite perse- 
quentibus vos, benedicite, et nolite maledicere (Luc. 
vi, 28, οἱ Rom. xu, 14). Dilectio est soror cLarita- 
tis. Charitas nunquam fuit sine dilectione; nec di- 
lectio sine charitate. Horfsta virgo, ergo necessaria 
est nobis dilectio, in qua tante virtutes consistunt, 
et de qua tanta bona nascuntur. Dilectio habel 
duas alas. Ála dextera est dilectio Dei : sinistra ala 
est dilectio proximi. Nullus hominum cum una ala 
poterit volare ad ccelum, Quare ? Quia nec sola di- 
lectio Dei sine dilectione proximi valet ad conse- 
quendam :zernam beatitudinem . Virgo prudens, 
sume tibi has duas alas, videlicet dilectionem Dei,et 
proximi, ut libere possis volare, bona operando, et 
pervenire ad patriam coelestis regni. Amen. 
XIV. — De compassione. 

40. Soror charissima, audi quid Dominus noster 
Jesus Christus dicat : ümnia bona que vultis ut fa- 
ciant vobis homines, vos faciteillis. Haec est. enim 
Lex, et Prophete ( Matth. vui, 42, et Luc. v1, 31). Εἰ 
Paulus ait: Gaudere cum gaudentibus, flere cum flen- 
tibus (Rom. xit, 15); et iterum : Suscipite infirmos, 
patientes estote ad omnes (1 Thess. v, 14 ; et Salo- 
mon ait: Qui despicit proximumsuum,peccat( Prov. 
Xiv.21). Fidem posside cum proximo tuo in pauper- 
tate illius, ut et in bonis ejus leteris. In tempore 
tribulationis permane prozimo tuo fidelis, ut in 
huereditate illius εἰς coherres (Eccli. xu, 98.39), 


1225 


LIBER DE MODO BBNE VIVENDI. 


1226 


Qui cavat proximo suo foveam, cadet in illam : et A teri miseretur, misericordiam a Domino conse- 


qui parat laqueum proximo suo, peribit inillo (Eccli. 
xxvii, 29). Unde Psalmista: Lacumaperuit et effodit 
eum, et incidit in foveam quam fecil (Psal. vu, 16). 
Perfecte proximum non diligit, qui illi in necessitate 
nou succurrit. Quanto amplius per compassionem 
proximis nostris in necessilste succurrimus, tanto 
amplius Creatori nostro appropiuquamus. Sic debe- 
mus habere curam nostri, ut non negligamus euram 
p:oximi. Igitur, soror dilecta, quod non vis tibi ac- 
cidere, nec proximo tuo cupias evenire. Condole 
alienis calamitatibus. Saucia te fletibus in alienis 
maroribus. In tribulatione alterius et tu esto trislis : 
cum infirmis esto infirma. Sic alienos moerrores tan- 
quam tuos luge : cum plangentibus plange, cum lu- 
gentibus luge, cum flentibus fle, cum plorantibus 
plora: talis esio aliis, quales optas circa te esse 
alios. Quod non vis pati, non facias alteri: non fa- 
cias alteri mala, ne tu patiaris similia. Ita clemens 
esto in alienis delictis, sicut in tuis, ut non aliter te, 
et aliter alios penses. Si ceciderit inimicus tuus, noli 
gratulari in ruina adversarii, noli extolli : non lete- 
ris super inimici interitu, ne forte et tibi superve 

niat malum. Non extollaris de casu inimici, ne forte 
convertat Deus iram suam in te. Qui enim gaudet 
de casü inimici, cito veniet super eum malum. Sit 
igilur humanus affectus erga miserum, sit erga pau- 
perem dolor compassionis, sit erga dilectum amor 
miserationis. Si esurierit inimicus (uus, ciba illum ; 
si stitit, potum da illi. Non despicias pauperes (Prov. 


xvit, 5), non contemnas egenos (Prov. xxit, 22), non € 


vilipendas pupillos (Prov. xxii, 10) : nullus a te tristi- 

tiam habeat, nemo a te confusus abscedat. Visita 

infirmos, consolare pusillanimes, ut tu a Domino 

consolari merearis in &eerna beatitudine. Amen. 
XV. — De misericordia. 

41. soror charissima, audi Jesum Christum in 
Evangelio dicentem, Beatt misericordes, quoniam 
ipsi misericordiam consequentur (Matth. v, 1); et 
iterum, Estote misericordes, quia et Pater vester 
caelestis misericors esí (Luc. γι, 36). Et Paulus apos- 
tolus : Estote autem invicem benigni et miseriwordes, 
et induite vos sicut electi. Dei et sancti in. sancta 
misericordia (Coloss. ut, 12 ; Ephes. 1v, 32). Pie- 
tas autem ad omnia utilis est (1 Tim. ww, 8). Et 
Salomon ait: Facere misericordiam οὐ judicium 
magis placet Deo quam sacrificium (Prov. xxi, 3). 
Misericordia facit locum unicuique secundum me- 
ritum operum suorum. MMiseratio hominis circa 
se, et circa proximum suum .: misericordia au- 
tem Domini super omnem carnem (Eccli. xvi, 
12). Ille offert sacrificium, qui facit misericor- 
diam (Eccli. xxxv, 4). Misericordia autem Domini 
a compatiendo aliens miserie, vocabulum sortita 
est. Qui in alterum misericors non fuerit, mise- 
ricordiam Dei invenire non poterit. Soror dilecta 
mihi in Christo, misericordia et veritas te prsece- 
dant. S434 Misericordiam nunquam deseras. Be- 
nelacies anims 1u& si misericors fueris. Qui al- 


PATROL. CLX XXIV. 


quetur. Soror venerabilis, quod habes, habeto ad 
misericordiam. Prabe misericordiam sine mur- 
mure. Tale erit opus tuum, qualis fuerit intentio 
tua, Non est misericordia, ubi non est benevolen- 
tia. Bonum quod facis, propter misericordiam fac, 
non propter vanam gloriam. Nihil facias propter 
laudem, sed propter sternam remunerationem. 
Nihi| facias propter temporalem opinionem, sed 
propter eternam mercedem. Nihil facias propter 
famam, sed propter vitam s&ternam. Ád quam te 
perducere dignetur omnipotens Deus, reverendis- 
sima soror. Amen. 
XVI. -- De exemplis sanctorum. 

42. Αἀ conversionem vel emendationem fide- 
lium multum exempla sanctorum prosunt, soror 
charissima. Idco scribuntur casus et reparatio- 
nes sanctorum, ut miseri propter multitudinem pec- 
catorum non desperemus ; sed per poenitentianr 
resurgendi etiam post lapsum spem habeamus, ut 
nullus post peccatum de bonitate Dei desperet, dum 
conspicit etiam post ruinam reparationem fuisse 
sanctorum. Propterea posuit Deus virtutes sancto- 
rum ad exemplum nostrum, ut per vestigia ipsorum 
pervenire possimus ad regna coelorum : vel, si eos 
ad bene operandum sequi noluerimus, in pcenis 
inexcusabiles simus. Sancti Dei homines, quandiu 
fuerunt in hoc ssculo, non cessaverunt currere in 
bonis operibus, scilicet in jejuniis, in vigiliis, in 
eleemosynis, in castitate, in continentia, in longani- 
mitate, in patientia, in suavitale, in orationibus, in 
persecutionibus, in benevolentia, in fame et siti, in 
frigore et nuditate, el ia laboribus multis pro 
Christi nomine. Sancti homiaes despexerunt przesen- 
ltem. mundum, ut seternum regnum acquirerent : 
non acceperunt hic promissiones vel divitias 
miserabiles hujus sseculi, quse perducunt homi- 
nes male eis utentes ad tormenta inferni ; 
sed hanc patriam tota intentione relinquentes, ad 
colestem Jerusalem levaverunt oculos suos. Ho- 
mines sancti vitlaverunt peccatum in verbo, in facto, 
in cogitatione, in visu, in auditu, in nutu, in 
oculis, in manibus, in ira, in pedibus, in rixa, in 
furore, in dissensione, in vana gloria, in supcr- 
bia, in elatione, in cupiditate, in gua, in somno- 
lentia, in fornicatione, in vinolentia, Custodientes 
corpor& su& et animas suas, duobus modis jeju- 
naverunt, scilicet a vitiis, et cibis. Bona est absti- 
nentia ciborum, sed multo est melior abstinentia 
vitiorum. Unde Ecclesia de suis membris, id est 
deeisdem sanctis patribus, dicit: Manus mec stil- 
laverunt myrrham (Cantic. v, 5). Quid per manus, 
nisi operationes sanctorum intelligimus ? et quid 
per myrrham, nisi morlificatio carnis et mortifi- 
catio vitiorum accipitur? Manus Ecclesie sancti 
homines suni bona operantes, de quibus dicit ; 
Operati sunt. justitiam (Hebr. x1, 33). Manus ergo 
Ecclesie myrrham bonorum operum setillant, quia 
nobis exempla bene vivendi demonstrant, et ut 


1227 


LIBER DR MODO BENE VIVENDI. 


£98 


vitia carnis nostre? mortificemus, predicant. Unde A rent, quando in ecclesiis filii récenter in fide ge- 


quidam eorum dixit, Sí enim secundum carnem 
vizeritis, moriemini (Rom. vi, 13) ; et iterum, 
Nortificate membra vestra que sunt super terram 
(Coloss. m, 5). Et iterum Ecclesia dicit : Digiti 
mei myrrha probatissima (Cantic. v, 5). Tunc vere 
est myrrha probatissima, quando perfecte caro mor- 
ficatur, et vitia atque peccata extinguuntur. 

 &3. Igitur, soror in Christo dilecta, si societa- 
tee. sanctorum habere cupimus, necesse est ul 
exempla eorum sequamur. Si peccamus, jam de 
peccato nullam excusationem habemus. Quare? 
Quia et lex Dei quotidie nos admonet αἱ bene vi- 
vamus, et exempla sanctorum patrum semper in- 
. vitant ad bene operandum. Sed et si aliquando se- 
cuti sumus exempla malorum hominum, cur non 
sequimur exempla sanctorum patrum? Et si apti 
[fort. prompti] fuerimus ad imitandum malos in 
malum, cur pigri simus ad imitandum bonos in 
bonum? Soror venerabilis, ergo deprecemur Deum 
ut virtules sanctee, quas suis sanctis preparavit ad 
coronam, nobis non sint ad pcenam neque ad dam- 
naüonem, sed ad profectum οἱ salutem. Sine 
dubitatione credimus quia si exempla sanctorum 
secuti fuerimus, S183 post hanc vitam cum eis 
in ccelo regnabimus. Quanto amplius vitam sancto- 
rum patrum legimus, si exempla eorum sequi no- 
lumus, tànto amplius culpabiles sumus. Nunc, ho- 
nesta virgo, omnipotentem Deum deprecor, ut det 
tibi has virtutes sanctorum patrum ; scilicet humi- 
litatem Christi, devotionem Petri, éharitatem Joan- 
nis, obedientiam Abrahsm, patientiam Isaac, tole- 
rantiam Jacob, castitatem Joseph, mansuetudi- 
nem Moysis, constantiam Josue, benignitatem 
Samuelis, misericordiam David, abstinentiam Da- 
nielis, et cslera digna facia priorum sanctorum, 
ut post hanc mortalem vitam pervenire possis ad 
societatem eorum. 

&&. Virgo Christi, quotidie considera, quo mo- 
deramine, qua intentione, vel qua compunctione 
homines Christi placuere Deo. Unde in persona 
Christi in Canticis canticorum Ecclesie dicitur : 
Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, fi- 
lía principis ! (Cant. vni, 1). Christus per potentiam. 
divinitatis princeps est omnium creaturarum : et 
ideo sancta Ecclesia filia principis dicitur, quia 
per predicationem Christi in novam vitam rege- 
neratur. Quse sunt autem calceamenta Ecclesism, 
nisi exempla sanctorum patrum, quibus in via 
hujus sseculi munimur, ut per omnes tribulatio- 
nes calceamenta ista ambulent ? Soror in Christo 
amabilis, et nos spiritualiter pedes calceamus, 
quando a sanctis patribus exempla bene vivendi 
sumimus, ut ad similitudinem eorum tentationes 
hujus mundi vincamus. Iterum in eisdem Canti- 
cis sponsus Ecclesie Christus loquitur, dicens: 
Descendi in hortum meum, ut viderem poma con- 
vallium, et inspicerem si floruissent vinea, si ger- 
minassent mala. punica (Cant. vi, 10). Vines flo- 


nerantur, et ad sanctam conversationem quasi ad 
soliditatem bonorum operum przeparantur. Mais 
punica germinant, quando perfecti homines per 
exempla bonorum operum suos proximos sdifi- 
cant, et in. novitate sancte conversationis per prse- 
dicationem suam et per ostensionem bons vite 
sanctis operibus renovant. Unde moneo te, in 
Christo spiritualis amica, ut des bonum exemplum 
de te omnibus hominibus in omni tua vita. 

45. Venerabilis virgo, desidero ut luceas omnibus 
ancillis Dei qus tecum sunt in monasteriq, bene 
vivendo; quia, sicut ait beatus Gregorius, qui aliis 
suam bonam vitam abscondunt, in semetipsis ac- 
censi, sed aliis in exemplum luminis non sunt. Illi 
vero qui exemplum virtutum, et per viam sancti- 
tatis atque per verbum predicationis aliis lumen 
demonstrant, lampades ardentes sunt, quia alüs 
viam salutis ostendunt. Ugde Dominus dicit, Lur 
vestra luceat coram hominibus, ut videant opera 
vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in 
celis est (Matth. v, 16): quia videlicet soli Deo est 
reddenda omnis gloria. Christi virgo, te moneo ta- 
men, ut ita sit opus tuum in publico, quatenus intentio 
tua maneat in occulto. Igitur, amantissima mihi in 
Christo soror, sicut superius dixi tibi, in omnibus 
actionibus tuis, in omni opere tuo, ia omni con- 
versatione ua imitare sanctos, smulare justos; 
habeto ante oculos tuos exempls sanctorum, exem- 
pla justorum imitando considera. Exempla justorum 
propone tibi, patrum exempla sint übi incitamenta 
discipline. Intende in virtutem ssnetorum ad benc 
operandum, intende ad bene vivendum : documenta 
sanctorum nulla infamia scandalizent vitam tuam, 
nulla opinio adversa te contristet. Disce flagrare 
bono preconio, habeto testimonium bonum, cu- 
stodi tuàm famam bonam; tua bona fama nullis 
fetoribus obscuretur, tua bona fama nullis oppro- 
briis laceretur. Amen. 


XVII. — De contentione. 


46. Paulus apostolus ait: Cum enim sint inter 
vos zelus el contentio, nonne secundum hominem 
ambulatis, et carnales estis? (I Cor. us, 3.) Et Sa- 
lomon ait: Inter superbos semper sunt jurgia 
(Prov. xit, 10). Semper malus jurgia querit (Cor. 
xvii, 11). Angelus malus mittitur contra eum. Qvi 
per loca periculosa vadit, cito cadit : sic ille qui quo- 
tidie cum proximis suis contendit, cito scandalum 
cadit. Viri mites semper descipiunt lites: qui quo- 
tidie contendunt ei rixantur, a paucis hominibo: 
$36 amantur. Propterea pax et concordia ab om- 
nibus hominibus amantur ; propterea pax et coe- 
cordia omuibus hominibus sunt necessarise. Soror 
charissima, audi beatum Augustinum dicentem : 
« O quam irreprehensibiles esse possemus, si tam 
diligenter nostra vitia emendaremus, quanto studio 
aliena reprehendimus! » Sed si nos bene consi- 
deramus, mulia in nobis reprehendere possumus. 


1229 ' 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1230 


Volo quod cognoscas quia nihil est turpius quam Δ ἰδ Suribus se audientium. Qui detrahit, et qui de- 


lites inter Religiosos, qui debent per concordiam 
ei dilectionem lucere in mundo, sieut luminaria 
in ccelo. Contentiones ex invidia et detractione 80- 
lent evenire atque oriri. Sed si detractio et jurgia 
sunt in claustro, ubi est taciturnitas regularis, ubi 
sanctitas religionis, ubi silentium Ordinis, ubi re- 
ligiositas monasterii, ubi vinculum charitatis, ubi 
Pàx unitas, ubi concordia fraternitatis, ubi amor 
socialis? Heu, proh dolor] periit taciturnitas regu- 
laris, ablata est sanctitas religionis, defecit silen- 
tium Ordinis! ad nihilum devenit religiositas mo- 
nasterii, aunullata charitas fraternitatis. Sed si illi 
qui in pace. debent vivere, incipiunt contendere, 
litigare, detrahere ; ubi est vita tranquilla, ubi vita 
quieta, ubi vita pacifica, ubi vita honesta, ubi vita 
modesta, ubi vita casta, ubi vita contemplativa, ubi 
angelica? Certe non potest ibi esse pax integra, ubi 
regnat detrahens lingua : ubi regnant rixs& et con- 
tentiones, non potest esse perfecta religio. 

&1. Vide ergo, soror dilecta, ne per lites et con- 
tentiones perdas labores. Cave ne dies tuos perdas 
per detractiones et rixas. Attende übi diligenter, ne 
per jurgia et contentiones perd;s coelestes promis- 
siones, Esto sollicita, ne per stulta verba perdas 
gaudia saterna. Igitur linguam tuam refrena, et 
eris religiosa : quia si eam non refrenaveris, religiosa 
non eris, Sed si forsitan mihi non credis, aud; Ja- 
cobum apostolum dicentem : Si quis putat se reli- 
giosum esse, non refrenans linguam suam,sed sedu- 
cens cor suum, hujus vana est religio (Jac. 1, 26). 
Lingua modicum est membrum in corpore hominis, 
sed tamen si refrenata non fuerit, totum corpus ma- 
culat el corrumpit (Jac. ui, b, 6). Nam sicut modi- 
cum fermentum corrumpit totam massam, et sicnt 
parva scintilla ignis magnam silvam incendit : ita 
lingua sine freno dominos et preposilos, sequales 
et socios, subjectos et parvulos, omnes scandalizat, 
ad iracundiam provocat. Lingua contentiosa si fre- 
num non habeat, nullus homo cum ea in pace vivere 
poterit. Hixosa lingua veneno est plena: qus si 
non fuerit castigata, omnes socios suos perducet 
ad scandala. Soror venerabilis, ergo bonum est tibi 
ut prohibeas linguam tuam a malo, et labia tua ne 
loquantur dolum. 

48. Considera unde venisti, et ad quid venisti. De 
mundo existi, οἱ ad castra Dei, hoc est, ad mona- 
sterium fugisti : divitias sseculi postposuisti, et. ad 
coelestes divitias promerendas venisti ; οἱ ideo pau- 
pertatem elegisti. Gratis paupertatem elegisti, et 
ideo oblivioni debes tradere omnia qus propter 
Deum reliquisti. Cave ergo ne velis aliis te pre- 
ferre : quanto major es, tanto te humilia in omni- 
bus : dimitte conventicula conspirationis et detra- 
ctionis : fuge murmurationes et susurrationes : su- 
surrationes non audias. Murmurationibus aurem 
tuam non prebeas, separa aures a detrahentibus, 
quasi a serpentibus. Fuge detrahentes; quasi ser- 
pentes detrahentes infundunt venenum morüferum 


trahentem libenter audit, uterque peccat. Non 80- 
lum ille qui detrahit peccat, sed ille qui voluntarie 
detrahentem audit. Honesta virgo, audi ea qus di- 
cit perfectus vir in Christo : Non sedi cum «on- 
cilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non in- 
troibo (Psal. xxv, &). Tu ergo cum concilio vani- 
talis non sedeas, et cum mala loquentibus non 
commiscearis. Non contendas in ulla causa : in 
nulla causa decertare studeas. Contentio lites parit, 
contentio pacem cordis exstinguit, contentio rixas 
gignit, contentio jurgia seminat, contentio faces 
odiorum accendit, contentio concordiam rumpit, 
contentio conturbat oculum mentis, sicut ait David : 
Turbatus est a furore oculus meus (Psal. γι, 8). Igi- 
tur, amabilis in Christo soror, moneo te, ut in ulla 
causa non conltendas. Non contendas pro cibo, ne- 
qué pro potu, neque pro vestimento : sed accipe de 
manibus prepositarum tuarum ca 858 que tibi 
dederint, sine murmuratione; quod a prepositis 
tuis tibi fuerit ministratum, sine murmuratione 86- 
cipe. Si soror tua meliora vestimenta accepit, quam 
tu accepisti, non sit tibi curte. Si preeposita tua de- 
derit tibi vile vestimentum, et sorori tug dederit pre- 
uosum, de hoc non murmures. Sive meliora vesti- 
menta sororibus tuis fuerint, et tu acceperis viliora, 
super hoc non contendas. 

&9. In nulla temporali causa eligas meliora, in 
transitoriis rebus meliora non qusras, in rebus 


Ὁ mundi meliora non coneupiscas. Quare? Quia non 


venisti ad divitias, sed ad paupertatem : non ve- 
nisti ad monasterium, ut divitias terrenas habeas, 
sed ut virtutes spirituales acquiras : non venisti ad 
claustrum, ut in vestimentis pretiosis resplendeas, 
sed ut in simplicitate Deo servias : non venisti ad 
Ordinem, ut ante oculos hominum in vestibus glo- 
riosa appareas, sed ut per humilitatem Deo placeas : 
non venisti ad sanctam congregationem ut volunta- 
tem tuam compleas, sed ut voluntati aliene obe- 
dias, et pro Deo omnia terrena despicias. Alioquin 
melius tibi fuerat in domo patris tui remanere, 
quam in monasterio pretiosa vestimenta querere : 
melius tibi fuerat in domo parentum tuorum ha- 
bere solatium, quam inter ancillas Dei pro terre- 
nis el transitoriis rebus movere scandalum : melius 
übi fuerat in terra tua commorari, quam in domo 
Dei pro temporalibus rebus eonteudere, aut litigare, 
aut murmurare. Igitur, cbarissima, sicut superius 
dixi, in nulla causa decertare studeas, nisi ut soli 
Deo placeas. Amen. 
XVIII. — De disciplina. 

50. Sapientissimus Salomon ait : Audt, fili mi, 
disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris 
tue, uL addatur gratia capiti tuo, et. torques collo 
tuo (Prov. 1, 8, 9). Tene disciplinam, et ne dimit- 
tas eam. Custodiillam, quía ipsaest mater tua(Prov. 
1v,13). Accipe disciplinam,et noliabjicere eam(Prov. 
vim, 10,33). Qui odit castigationes, stultus est.(Prov. 
xii, 1.) Qui increpationes relinquit multum errat. 


1231 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1232 


Qui disciplinam despicit, peccat. Qui custodierit A cipere; qui per increpationes et castigationes suas 


disciplinam, inveniet vitam. Qui vero disciplinam 
noluerit custodire,inveniet mortem (Prov. x,16,1']). 
Egestas et ignominia erit illi qui deserit disciplinam. 
- Quiacquiescit castiganti gloriabitur (Prov. xui, 18). 
Stultus irridet disciplinam patris sui. Qui autem 
custodit increpationes, sapiens est (Prov. xv,5).Plus 
proficit cogitatio lingue apud prudentem, quam 
centum plage apud stultum. Vir sapiens et disci- 
plinatus non murmurabitadversus eum qui castigat 
illum (Eccli. x, 28). Tamen castigatio debet esse 
moderata. Unde beatus Ambrosius : « Leviter ca- 
sügatus exhibet reverentiam castiganti : qui vero 
crudeliter castigatur vel increpatur, nec increpa- 
tionem suscipit, nec salutem. » Blanda pietate sunt 
portaudi, qui pro sua infirmitate non possunt in- 
crepari. 

51. Pro diversitate peccantium alii portandi sunt, 
alii castigandi, quia m.odus est diversus peccato- 
rum. Praelati Ecclesie portare debent subditos suos 
quos corrigunt, et corrigere quos portant. Hinc Sa- 
lomon in basibus templi Domini imaginem leonis et 
bovis, et Cherubim opere sculptorio fecit pingi (11 
Reg. vit). Quid aliud designant bases in templo, nisi 
prelatos in Ecclesia? Quicunque sollicitudinem re- 
giminis suscipiunt, tanquam bases portant onus 
superpositum. Cherubim Plenitudo scientie inter- 
pretatur. In. basibus Cherubim monstratur, quia 
prelati Ecclesie pleni debent esse coelestis scien- 


auferunt a nobis proprias voluntates, et mundi cu- 
piditates. Unde in Canticis canticorum de eisdem 
prelatis Ecclesia vel quelibet fidelis amica dicit : 
Invenerunt me custodes qui custodiunt civitatem; 
percusserunt me, et vulneraverunt me: tulerunt 
mihi pallium meum custodes murorum (Cant. v,71). 
Per custodes civitatis intelligimus przlatos, qui sta- 
tum sanctse Ecclesie custodiunt, qui etiam animam 
fidelem inveniunt, eamque suis przdicationibus et 
exhortationibus atque minis percutiunt, et amore 
charitatis Christi vulnerant. Nec solum hoc sufficit 
eis, sed etiam pallium ei tollunt : id est omnem ter- 
renam delectationem, atque substantiam temporalem 
8b ea auferunt, et eam nudam peccatis ac spolia- 
tam divitiis ad regnum coelorum transmittunt, Igitur, 
soror mihi in Christo dilecta, valde dignum est ut 
prelatos nostros quasi patres diligamus; ut ab eis 
disciplinam nostre salutis libenter suscipiamus, 
secundum consilium David dicentis : Apprehendite 
disciplinam, ne quando irascaturDominus et perea- 
tis de vía justa (Psal. n, 12). Ergo si de via justa 
nolumus perire, necesse est nos disciplinam suscei- 
pere. Si ille qui disciplinam non suscipit, de via 
justa peribit, procul dubio in via justa contirma- 
tus erit, qui disciplinam suscipit. Nunc ergo, soror 
venerabilis, moneo te ut libenter suscipias discipli- 
nam, ut ab ira Dei libereris, et in via justa confirme- 
ris. Multas age gratias ilii qui castigaverit te: 


tig. Per leonem terror severitatis figuratur : per Ο illi qui increpaverit te, gratias repende. Si abba- 


bovem vero patientia mansuetudinis ostenditur. Iia- 
que in basibus neque leones sine bobus, neque bo- 
ves sine leonibus exprimuntur : quia prelati Eccle- 
sig aliqusndo rigide, aliquando cum dulcedine, 
aliquando cum asperitate, aliquando verbis, ali. 
quando flagellis debent subjectos suos corrigere ; 
quia ille qui blandis verbis castigatus non corrigi- 
tur, necesse est ul acrius corrigatur et arguatur. 
Cum dolore enim abscindenda sunt vulnera, 4118 
leviter sanari non possunt. Qui secreto admouitus 
de peccato corrigi negligit, publice est arguendus : 
et vulnus quod occulte sanari nequit, manifeste 
debet emendari. Palam sunt arguendi qui palam no- 
cent; ui dum aperta objurgalione sanantur, hi qui 
eos imitando deliquerunt, corrigantur : ut dum unus 
corripitur, ceteri emendentur. Melius est ut pro 
multorum salvatione unus condemnetur, quam per 
unius licentiam multi periclitentur. Etiam beatus 
Gregorius $88 ait: « Sunt. multi, qui verba in- 
crepationia audiunt, οἱ ad poenitentiam redire con- 
temnunt. » Unusquisque audiat de regno Dei quod 
diligat, audiat de inferno quod timeat : ut si per 
amorem ad regnum uon venit, saltem per timorem 
veniat. Verba sunt Isidori: Justi benigne susci- 
piunt castigationem, quando de suis culpis ar- 
guuntur. 

δῷ. Soror charissima, disciplina est emendatrix, 
que non est vilipendenda : et ideo debemus pre- 
Jatos nostros diligere, et verba eorum benigne sus- 


tissa vel priorissa pro salute tua increpaverit te, non 
contristeris : cum monstraverit tibi viam salutis 
tug, suscipe doctrinam illius gras : quando aliquis 
monstraverit tibi causam tuse salutis, tu non sis re- 
bellis. Dilige eas qu& te reprehendunt de tuis trans- 
gres:sionibus : ama ea quae te casligaverint de tuis 
negligentis ; quasi matres dilige eas quae te repre- 
hendunt de tuis transgressionibus. Castigantibus 
injuriam non respondeas. Increpantibus te coptu- 
meliam non dicas : mala pro bonis non reddas. Ad- 
versus bona concilia non respondeas jurgia. Ad 
versus bona verba non respondeas mala. Quare? 
Quia qui diligit disciplinam diligit sapientiam. 
Ergo et tu si disciplinam. dilexeris, sapiens eris. 
Prudens eris, si increpationes patienter sustinne- 
ris : patiens eris, si humiliter castigationes porta- 
veris. 

53. Hones!a virgo, ideo a Domino eta prelatis 
nostris in hac vita corripimur, ut non cum hoc 
mundo damnemur. Multo melius est nobis in hac 
vita a preeletis nostris pro negligentiis corripi, quam 
in futura vita damnari. Melius est nobis in hoc sse- 
culo a prspositis nostris pro transgressionibus et 
culpis castigari, quam in futuro seculo puniri. Ama- 
bilis mibi in Christo soror, melius est tibi manu 
abbatisse flagellis cedi, quam in |inferno poenas 
pati : melius est tibi manu abbatisse vel priorisse 
flagellari in hac vita quam in inferno cruciari in 
futuro : melius est tibi manu abbatisae flagellis ver- 


1233 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


123A 


berari, quam in inferno torqueri : melius tibi est in A nus insurgere, ne Dominus per eos velit nos, quia 


hoc mundo de manu abbatissse vel priorisse susti- 
nere flagella, quam pati eeternas pcenas in gehenna: 
melius est tibi manu abbatisse vel priorisse tem- 
poraliter affligi virgulis, quam eremari seternis in- 
cendiis. Α quibus te dignetur liberare ille qui te re- 
demit suo pretioso sanguine. Amen. 
XIX. — De obedientia. 

δά. Soror charissima, audi verba Pauli apostoli : 
Non est potestas nisi a Deo. Qua autem sunt ordi- 
nata,a Deo ordinata sunt. Ideoque qui resistit pote- 
stati, Dei ordinationi resistit (Rom. xin, 4, 2). Ergo 
non debemus contemnere potestates, sive mundi 
sint, sive Ecclesie, quia omnes a Deo ordinate sunt. 
Igitur quando per inobedientiam prelatis nostris 


vice sua fungitur, aspere visitare. 

55. Venerabilis soror, pro salute nostra, posuit 
Deus prelatos in Ecclesia, ut nobis provideant, ut 
Deo pro nobis rationem reddant ; atque nos ne mala 
faciamus, custodiant. Unde Paulus apostolus : Obedite 
prapositis vestris, et subjacete eis : ipsi enim pervi- 
gilant, quasi rationem reddituri pro animabus ves- 
tris (Hebr. xi, 117. Preelati. debent custodire ac 
regere gregem dominicum magna vigilantia ac. sol- 
licitudine: de quibus in Canticis canticorum legi- 
tur : Lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt 
ez fortissimis Israel ; omnes tenentes gladios, et ad' 
bella doctissimi: uniuscujusque ensis super femur 
suum, propter timores nocturnos (Cant. ui, Ἴ, 8). 


8.39 contradicimus, Deo injuriam facimus: quando B Verus Salomon Christus esse intelligitur, quia re- 


per superbiam et inobedientiam prelatis nostris 
rebelles sumus, contra Dei precepta facimus: 
prelatis nostris contumaces sumus atque inobe- 
dientes, Deum contemnimus qui dicit : Qui vos audit, 
me audit (Luc. χ, 16) : id est, Qui vobis est obediens, 
mihi obediens est; et qui vos despicit, me despicit. 
Soror dilecta mihi in Christo, ergo qui prelatum 
suum despicit, Deum despicit: et qui prelatum 
suum honorat, Deum honorat: et qui obediens 
est prelato suo, obediens est Deo. Hanc virtutem, 
scilicet obedientiam, laudat Samuel propheta dicens : 
Melior est obedientia, quam sacrificium, et 
obedire magis quam offerre adipem arietum: 


quoniam quasi peccatum ariolandi est repu- C 


gnare, et quasi scelus idololatri& nolle aquiescere 
(1 Reg. xv, 22, 23), id est, nolle obedire. Maria soror 
Aaron per superbiam et inobedientiam murmuravit 
contra Moysen fratrem suum, et statim percussa est 
lepra (Num. xi). Maria que contra Moysen fratrem 
suum, id est, praelatum, murmuravit per inobe- 
dientiam et rebellionem, significat animam  cujus- 
libet hominis qui murmurat contra prelatum suum, 
cui non vult obedire, nec pr&ceyta salutis accipere. 
Et quia non vult per obedientiam precepta sui 
przelati suscipere, lepra peccatorum percutitur atque 
fedatur. Etiam Core, Dathan et Abiron, qui contra 
Moysen et Àaron per superbiam et contumeliam atque 
inobedientiam insurrexerunt, statim pro sua prse- 
sumpüione poenas sustinuerunt (Num. xvi), sicut 
scriptum est in Psalmo: Aperta est terra, et deglu- 
tivit Dathan, et operuit super congregationem Abi- 
ron: et iterum, Ezarsit ignis in synagoga eorum, 
flamma combussit peccatores (Psal.cv,471,18). Nam 
et Ozias rex cum per superbiam et inobedientiam 


atque contumaciam thuribulum accepisset, et contra , 


legem Dei sacrificare voluisset, a Deo est lepra per- 
cussus, atque maculatus in fronte (II Paralip. xxvi). 
Nam et Saul rex quia inobediens fuit, regnum per- 
didit, οἱ in manibus inimicorum suorum cecidit 
(I Reg. xv). Btiam Jooas propheta per inobedientiam 


fugit, et eum piscis absorbuit atque in profundum : 


maris misit (Joan. 1 et 11). Cavendum est igitur nobis, 
ne contra prelatos nostros per inobedientiam audea- 


vera pacificus est, qui pacem inter Deum et homi- 
nem reformavit. Lectulus vero Salomonis congre- 
gatio est fidelium, in qua Deus habitat et requie- 
scit. Lectulum vero Salomonis sexaginta fortes am- 
biunt, scilicet prielati, qui defendendo, castigando, 
increpando, corripiendo, admonendo circumeunt et 
custodiunt Ecclesiam Dei contra vitia, et contra inimi- 
cos visibiles atque invisibiles. Qui ideo forfes esse di- 
cuntur, quia przelati sanctee Ecclesig perfecti sunt in 
observatione mandatorum Dei : omnes tenentes gla- 
dios, id est, spirituale verbum, quia praedicando vitia 
subditorum debent reprimere. Ad bella sunt doctis- 
simi, quia necesse est ut ad bella spiritualia sint in- 
structi.. Uniuscujusque ensis super femur suum. 
Przelati sancte Ecclesie super femur enses tenent, 
quia prius in se, et tunc in sibi subjectis vitia de- 
bent resecare. Et heec omnia faciunt propter timores 
nocturnos: id est, propter occultas insidias mali- 
goorum spirituum, qui nocte hujus seculi maxime 
insidiantur saoctis prelatis, ut illis deceptis, lec- 
tulum Salomonis, id est, congregationem servorum 
Dei feedare ac maculare possint. 

56. Soror charissima, idéo hec dixi tibi, ut co- 
gnoscas quam devote, quamque humiliter debemus 
prelatis nostris obedire. Obedientia sola virtus est 
408 virtutes ceeteras menti inserit, insertasque cu- 
stodit: de qua Salomon ait, Melior est obedientia 
quam victima (Eccle. 1v, AI; I Reg. xv, 22) ; quia 


D per victimas $$40 aliena caro mactatur, per obe- 


dientiam vero propria voluntas religatur. Unde vir 
obediens loquitur victorias (Prov. xx1, 28), quia qui 
pro Domino aliens: voci humiliter obedit, semetip- 
sum in corde superat. Adam in infernum cecidit (T9) 
quia inobediens fuit: Christus vero ad coelum as- 
cendit, quia usque ad mortem Deo Patri obedivit 
(Philipp. u, 8, 9). Sicut per inobedientiam Ade 
peccatores constituti sunt mulli, ita per obedien- 
tiam Chrisüi justi constituti sunt multi. Et sicut 
propler peccatum Ade omnes homines sunt in con- 


(79) Intellige quoad culpam seu debitum peccati ; 
alias de salvatione Adami constans est Patrum sen- 
tentia. 0. 


1235 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI, 


1225 


demnationem | mortis, ita per justitiam Christi ΠῚ veniam et apparebo ante faciem Domini (Psal. xti, 


omnes homines in justificationem vite (Rom. v, 
49, 18). Et iterum : Sicut inobedientia primi parentis 
generavit mortem, ita obedientia Chrisii generavit 
vitam (1 Cor. xv, 22). Igitur, soror dilecta, si pro 
Christo fueris obediens tuis prelatis, cum Christo 
regnabis in ccelis. Contra matrem tuam, id est abba- 
tissam vel priorissam, nunquam verbum asperum di- 
cas. Preelatis tuis nunquam rebellis existas, prepo- 
sitis tuis in nulla causa contradicas. Venerare autem 
homines melioris scientie, ac melioris vitze. Venerare 
unumquemque hominem pro su& merito sanctitatis. 
Majori gradui reverentiam tribue competentem. Se- 
cundum dignitatem unicuique homini tribue hono- 
rem. Superiori gradui eequalem te non exibeas. Se- 
nioribus presta obedientiam, et famulare humiliter 
imperiis eorum. Cede auctoritati majorum, defer 
digna servitia majoribus. Esto cuuclis obediens in 
bonis preceptis. O sponsa Christi, ita obedias ho- 
mini, ut non offendas voluntatem Dei. In malis ope- 
ribus nunquam sis obediens. Non obedias illi qui 
male tibi facere mandaverit: malum facere jussa 
non consentias. Noli obedire iu malo cuiquam po- 
testati, etiamsi poena compellat, si supplicia immi- 
neant, si tormenta occurrant. Melius est mortem 
pati, quam mala jussa implere: melius est ab ho- 
mine jugulari, quam s&eterno judicio damnari. Neque 
enim est sine culpa, qui ut malum fieret obedivit. 
Igitur, soror venerabilis, esto obediens usque ad 
mortem, et dabit tibi Deus coronam vitz. Amen. 
XX. — De perseverantia. 

$7 Soror charissima, audi beatum Hieronymum 
dicentem : « Non queruntur in Christianis initia 
vel exordia, sed finis et perseverantia. » Paulus 
apostolus male ccepit, sed bene finivit: Judas vero 
Sceharioth bene ccpit, sed male finivit. Laudatur 
initum Jude, sed finis vite illius condemnatur. 
Unde beatus Gregorius: « Fruetus boni operis 
perseverantia est. Incassum bonum agitur, si apte 
terminum vite deseratur. » De hoc etiam beatus 
Isidorus ait: « Non judicat Deus hominem de pre- 
terita vita, sed de suo fine. » Unusquisque enin in 
die mortis sus justificabitur, aut condemnabitur : 
unde scriptum est, Ubi te invenero, ibi te judicabo. 
Etiam beata Magdalena ideo Christum resurgentem 
prima meruit videre, quia eum requirendo perseve- 
ravit (Joan, xx). Unde etiam in Canticis canticorum 
dicitur : Jn lectulo meo per noctes quaesivi quem 
diligit anima mea (Cantic. mi, 1). Moneo ergo te, 
honesta virgo, ut quieras eumdem Jesura Christum 
sponsum tuum in lectulo tuo, id est in requie mentis, 
atque quiete contemplationis. Per noctes quere 
eum, hoc est, in hac vita, ad eum suspirando, eum- 
que desiderando, ut eum perfecte in futur& vita in- 
venire possis, 86 videre regnantem eum in Patris 
solio. Sine intermissione quere eum bene vivendo, 
ut faciem ejus merearis videre in coelesti regno. Ro- 
go, Christi sponsa, ut dicas cum David propheta : 
Sitivit anima mea ad Deum fortem, vivum ; quando 


3). Vere anima tua Deum sitit ài eum super omnia 
diligit. Vere anima tua Deum sitit, si pro amore il- 
lius despicit omnia terrena. Vere anima tua Deum 
sitit, si eum in dextera Patris regnantem concupi- 
scit. Etiam idem propheta nos admonet, dicens, 
Quaerite Dominum et confortamini, quaerite faciem 
ejus semper (Psal. civ, &); id est in. prosperitate et 
angustia, in paupertate et abundantia, in infirmi- 
tate et in sanitate, in juventute ei in senectute. De- 
bemus Deum quzrere tota mente, tota intentione, ut 
ab eo mereamur confirmari in sancta conversatione, 
et ut ilum mereamur invenire ac videre in celesti 
regno. Mundemus nos ab omni iniquamento carnis 
ac spiritus, quia non nisi casto corpore ad ccelos 
poterunt sublevari in die resurrectionis, nec pote- 
runi videre gloriam divine 8. Η majestatis, nisi 
illi qui sunt mundo corde. 

58. Soror dilecta, mihi crede, quia non otiosis et 
vagantibus dabitur regnum coelorum, sed quisren- 
tibus, et petentibus, atque pulsantibus: sic enim 
ait Dominus, Petite, et accipietis: querite, et inve- 
nietis : pulsate, et aperietur vobis (Matth. vns, 1 ; 
Luc. x1, 9). Petenda est ergo janua regni orando; 


«que&renda, bene vivendo ; pulsanda, in Dei servitio 


perseverando. Nou sufficit bona iucipere, nisi etiam 
quisque studeat ea qui bene inchoavit, usque ad 
finem vite perducere: quia melius est viam justitize 
Don cognoscere, quam post cognitionem retrorsum 


C converti (II Petr. 1, 21). Unde Dominus in Evange- 


lio: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et re- 
spiciens retro, aptus est regno Dei (Luc. 1x, 62). lgi- 
tur, soror venerabilis, necesse est ut per desiderium 
sterne beatitudinis pulsemus quotidie aures Dei 
omnipotentis, nec deficiamus ἃ bonis quse incoepi- 
mus, priusquam illo aperiente mereamur de car- 
cere mortis hujus eripi, et ad portam coelestis pa- 
trie pervenire. Soror in Christo amabilis mihi, bo- 
num est perseverare in servitio Dei ; quoniam qui de 
monasterio ad seculum revertuntur, plus quam car- 
bones nigri efficiuntur. Qui de monasterio ad ss- 
culum descendunt, efficiuntur nigri sicut carbones 
frigidi. Quare ? Quia per torporem mentis ab igue 


Ὁ charitatis Dei sunt. mortui et exstincti. Unde beatus 


Isidorus : « Quia de bona vita ad malam revertuntur 
per cupiditatem mundi, sunt contenebrati, et ni- 
gredine vitiorum sunt fevdati et fuscati, atque lu- 
cerne claritatis Dei sunt extranei. Qui de mona- 
sterio ad seculum fugiunt, a societate Angelorum 
separantur, et daemonibus sociantur. Qui sanctam 
congregationem relinquunt, et ad secularem vi- 
tam descendunt, ἃ societate Dei elongantur, atque 
dominio diaboli subjugantur. » 

ὅθ, Soror in Christo amantissiaia, considera quid 
fecisti. Quotidie reduc ad memoriam unde venisti, 
et ad quid venisti, et quare venisti. Tu propter Deum 
omnia que in hoc mundo sunt reliquisti ac. despe- 
xisti, e pro amore :llius monasterium elegisti. Tu 
regnum coeloruin comparasti, et te ipsam in pretium 


1233 


LIBER DE MODO BENR VIVENDI, 


1238 


illius tradidisti. Stude ergo cum summa vigilantia, Α ἰδ conspectu tuo bonum et malum, ecce ante oculos 


ut non perdas regnum quod comparasti, sed ut ha- 


bere possis in perpetuum quod desiderasti et opta-. 


sti. Cave ne perdas regnum, pro quo temetipsam de- 
disti pretium. Audi Paulum apostolum dicentem : 
Non coronabitur,nisi qui legitime certaverit (II Tim. 
n, 5). Ille laborat legitime, qui in bonis operibus 
perseverat usque ad diem mortis sus. [lle certat 
legitime, qui in servitio Dei perseverat sine fraude 
et simulatione, Ille Deo digne servit, qui bonum 
opus quod ccepil, usque ad consummationem per- 
ducit. Ille in bonis operibus bene desudat, qui ea 
quz bene inchoavit, consummat. Unde Ecclesia de 
suis membris in Dei servitio perseverantibus in 
Canticis canticorum, dicit: Ligna domorum nostra- 
rum cedrina, laquearia vero cypressina (Cant. 1, 16). 
Domus Ecclesise sunt conventicula fidelium Deo ser- 
vientium, atque in his quee Dei sunt perseverantium. 
Cedrus itaque alque cypressus arbores sunt impu- 
tribilis naturz, et signant sanctos Dei, qui infatiga- 
bili atque immarcessibili desiderio Conditoris sui 
flagrant, et in bonis operibus usque ad consumma- 
üonem vil perseverant. [gitur, venerabilis virgo, 
el tu esto cypressus in domo Dei, in bona vita per- 
severando,. Etiam in domo Dei cedrus eris, si de te 
exemplum bons vite dederis, atque odorem bonz 
conversationis sociabus tais. 

60. Virgo prudens, ideo hzc dixi, ut tota mente 
despicias amorem seculi: ideo hsc dixi, ut nun- 
quam velis religiosam vitam relinquere, et secula- 
rem requirere : ideo hzc dixi, ut nunquam velis mo- 
nachalem vitam deserere, οἱ sicut canis ad vomitum 
redire ad seeculum. Moneo te, ut in monasterio cun- 
ctis diebus vilze tug perseveres, et ut secularem vi- 
tam nunquam desideres : moneo te, ut cum summo 
desiderio monasterium diligas, et ut toto corde 8:8- 
culum postponas: moneo te, ut in omni tempore in 
domo Dei permaneas, ei ut nunquam ad seculum 
redire queeras, Quare ? Quia in monasterio est vita 
contemplativa, in seculo est laboriosa ; in mona- 
Slerio est vila sancla, in seculo esi vita criminosa : 
in monasterio S.&99 est vita spiritualis, in seculo 
est vita carnalis : in. monasterio est vita ccelestis, 
in seculo est. vita terrestris: in monasterio est vita 
quieta, in seculo est vita turbulenta : in monasterio 
est vita pacifica, in seculo est vita litigiosa : in mo- 
nasterio est vita tranquilla, in szeculo est vita con- 
tentiosa : in monasterio est vita pacifica, in seculo 
est vita jurgiis plena : in monasterio est vita casta, 
in seculo est vita luxuriosa : in monasterio est vita 
perfecta, in seculo est vita vitiosa : io monasterio 
est vita plena virtutibus, in seculo est vita plena vi- 
tiis : in monasterio est vita sanctitatis, in seculo 
est vita iniquitatis. 

61. Soror reverenda, audisti bona qus sunt in 
monasterio, audisti mala quse sunt in seculo : au- 
disti virtutes monasterii, audisti vitia sseculi : au- 
disti aalutem monasterii, audisti perditionem sscu- 
li : audisti vitam, audisti mortein, Nunc igitur ecce 


tuos perditionem anims et salutem; ecce ante te 
vitam et mortem ; ecce ignem et aquam (Eccli. xv, 
17, 18) : extende manum tuam, et. elige quod vis. 
Ecce via paradisi, et ecce via iuferni; ecce via quee 
ducit ad viram, οἱ ecce via qu& ducit ad mortem : 
ergo ambula per quam volueris. Hoc solum rogo, 
uteligas meliorem. — Frater mi, consilium tuum 
accipiam, et meliorem viam eligam. Bonum est mihi 
consilium accipere, et per viam qu& ducit ad para- 
disum, ambulare cum Dei juvamine, — Honesta 
virgo, quia meliorem viam eligis, Deo gratias reddo. 
Igitur vitam bonam quam coepisti tenere, nou dese- 
ras. Propositum bonum vit jam conserva omnibus 
diebus viti? tus. Tunc erit opus tuum perfectum, si 
perduraverit usque ad finem. Salus perseverantibue 
promittitur, premium  perseverantübus datur. Non 
est bonus qui bonum facit, sed qui incessabiliter fa- 
cit. Si ergo in bonis operibus usque ad inem vite 
perseveraveris, salva eris. 
XXI. — De virginitate. 

62.Prudentes virgines acceperunt oleum in vasis 
suis cum lampadibus. Soror charissima, audi que. 
dico. Mente et corpore virgines non sunt fatus, sed 
prudentes : ei possunt exire obviam sponso, quia 
habent oleum in vasis suis, id est, castitatem iu 
mentibus. Virgines vero corpore et non mente, non 
sunt prudentes, sed fatus : nec possunt exire ob- 
viam sponso, quia non habent oleum in vasis suis, 


Ὁ id est, non habent castitatem in mentibus. Sic ait 


beatus Isidorus: « Virgo corpore et non mente, non 
habet premium in remuneratione. » Et Dominus 
in Evangelio de fatuis virginibus ait : Amen dico 
vobis, nescio vos (Matth. xxv, &, 12). Hac de causa 
te moneo, soror dilecta mihi, ut sis mente et cor- 
pore virgo, ut post hanc vitam merearis collocari 
in celesti thalamo a Jesu Christo coelesti sponso. 
Virginitas non est jussa, sed admonita (I Cor. vu, 
25, 96), quia nimis est excelsa. Duplicatum est bo- 
num virginitatis, quia in hoc muudo sollicitudine 
caret smculi, et in futuro premium castitatis reci- 
piet. Sine dubio qui casti perseverant ei virgines, 
Angelis Dei erunt equales. Virgines feliciores erunt 
in eterna beatitudine, Isaia testante, qui ait : Hec 
dicit Dominus eunuchis : Dabo eis in domo mea, et 
in muris meis locum,et nomen melius a filiis et lia- 
bus; nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit 
(Isai. vtvt, &, δ). Omne peccatum per poenitentiam 
recipiet indulgentiam. .Virginitas vero si labitur, 
nullo modo reparatur : nam quamvis quis per pce- 
nitentiam recipiet veniam, tamen incorruptionem 
numquam recipiel pristinam. 

63. Soror venerabilis, nihil valet virginitas car- 
nis, ubi non est integritas mentis. Virgines de suis 
meritis gloriantes, hypocritis comparantur, qui glo- 
riam boni operis foris appetunt, quam intra con- 
scientiam babere debuerunt. Hoc est enim in Evan- 
gelio virgines non habere oleum in vasis suis ; id 
est, non servare in consceniiam testimonium boni 


1239 


operis : scilicet in facie gloriari apud homines, non 
in corde apud Deum . Verba sunt beati Augustini : 
« Nihil prodest virginitas carnis, ubi habitat ira- 
cundia mentis. » Multum distat inter puritatem 
virginalis anime nulla contagione pollute, et eam 
que multorum libidini subjacuit. Soror venerabilis, 
audi beatum Hieronymum dicentem : « Nihil pro- 
dest habere carnem virgineam, si mente quis 
nupserit : nihil etiam prodest corporis virginei 
custodire virginitatem, si oculos a concupiscentia 
noluerit 9.48 refrenare. Virginitas in corpore 
nihil proderit, si charitas aut humilitas a corde 
díscesserit, » Moneo igitur te, honesta soror in 
Christo, ut sis mente et corpore virgo. Moneo eliam 
te, ut accipias oleum bonorum operum tecum, atque 
ut ornes lampadem tuam bonis operibus, et illumi- 
nes eam sacris virtutibus, ut cum clamor factus 
fuerit, Ecce sponsus venit, exite obviam ei (Matth. 
XXv, 6), possis occurrere Jesu Christo sponso tuo 
coelesti, et ab eo collocari thalamo. 
XXII. — De continentia. 

64. Soror charissima, rogo, ut cum omni devo- 
tione audias admonitionis verba. Tricenarius nume- 
rus primus est, et significat feedera nuptiarum. Se- 
Xagenarius numerus secundus gradus est, et signi- 
ficat continentiam viduarum. Centenarius numerus 
tertius gradus est, qui pro virginitatis corona virgi- 
nibus deputatur. Beatus Isidorus ait: « Quidam in 
juventute luxuriose viventes, in senectute conti- 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1210 


A Non debet virgo despicere viduas. Virgo quae Deo 


vult placere, non debet mulieres caste viventes con- 
temnere; quia si hoc fecerit, Deo displicebit et 
sibi nocebit. Virgo que mulieres caste viventes et 
Deo servientes despicit, superbiam facit. Quare? Quia 
melior est peccator humilis, quam justus superbus. 

65. Tu ergo, venerabilis soror, non despicias 
mulieres quie de seculo venerunt, maritos habue- 
runt, filios genuerunt; quia si eas despexeris, nimis 
ante Deum culpabilis eris. Anna prophetissa mari- 
tum habuit, sed tamen de Christo prophetavit et 
eum videre meruit (Luc. πὴ. Et Maria Magdalena 
secularis fuit, sed tàmen Christum resurgentem vi- 
dit et Apostolorum apostola esse meruit (Joan. xx). 
Honesta virgo, ideo, h&c dixi, ut nullo modo despi- 
cias ancillas Christi, que ad serviendum Deo vene- 
runt de vita seculari. Non debes ergo honestas fe- 
minas que de ssculo ad monasterium venerunt 
despicere, sed honorare; quia quos Deus dignatus 
est eligere, tu non. debes contemnere. Moneo ergo 
te, venerabilis, ut pro amore Christi servias eis, ut 
diligas eas quasi matres. Soror in Christo dilecta, 
ideo debes eis servire quasi filia, quia Deus con- 
vertit eas ad se de s:culari vita : igitur Deo inju- 
riam facis, si ancillas Dei despicis. Tu vero, ama- 
bilis mibi in Christo soror, non dicas, Ecce ego li- 
gnum aridum; non dicas, Ecce ego arbor ipfru- 
ctuosa : quia si Christum sponsum tuum diligis, et 
times sicut debes, septem filios habes. Primus filius 


nen:es fieri volunt : et tunc volunt castitatem C$ 451 verecundia; secundus, patientia; tertius, so- 


servare, quando eos luxuria servos habere con- 
tempsit. » Tales non habent premium, quia non 
habuerunt laboris certamen. Eos vero exspectat 
gloria, quibus fuerunt gloriosa certamina. Castitatis 
enim fructus 'est suavitas. Castitas est pulchritudo 
inviolata sanctorum. Castitas est securitas mentis, 
et sanitas corporis. Luxuria carnem debilitat, fra- 
ctamque celeriter ducit ad senectutem. Longa casti- 
tas pro virginitate reputatur. Igitur, soror vene- 
randa, amanda est pulchritudo castitatis. Continen- 
tes el caste viventes, Dco in semetipsis preparant ha- 
bitaculum. Unde Apostolus : Caste viventes templum 
Dei sunt, et Spiritus sanctus habitatin eis (1Cor. v1, 
19; II Cor. vi, 16). Continentia facit hominem proxi- 
mum Deo. Ibi habitat Deus, ubi permanet continen- 
tia. Castitas jungit hominem coelo. Castitas perducit 
hominem ad regnum. Caste viventibus promittitur 
regnum colorum. Caste viventes habebunt hzredi- 
tatem in ccelo. Bona est castitas conjugalis, sed 
melior est continentia vidualis; optima vero integri- 
tas virginalis. Melior est vidua humilis, quam virgo 
superba. Melior est vidua cum humilitate, quam virgo 
cum superbia. Melior est vidua lugens peccata sua, 
quam virgo jactans semetipsam coram hominibus de 
virginitate eua. Melior est vidua plorans iniquitates 
suas, quam virgo extollens semetipsam de meritis 
suis. Non debet virgo gloriari coram hominibus de 
dono sus virginitatis; quia si hoc fecerit, non ha- 
bet oleum secum : exstincta est enim lampas sua. 


brietas; quartus, temperantia; quintus, charitas ; 
sextus, bumilitas; septimus, castitas. Ecce, vene- 
rabilis soror, per gratiam Spiritus sancti sine do- 
lore ex incorrupto utero septem filios Christo pe- 
peristi, ut impleatur 9.444 in te quod scriptum est : 
Quia sterilis peperit septem (Jerem. xv, 9). Itaque, 
soror amabilis in Christo, hos filios quos Jesu Chri- 
sto sponso tuo genuisti, debes nutrire, fovere, la- 
ctare, reficere, confortare et castigare. Nutri eos 
bonis moribus, fove eos in sinu intime €ontempla- 
tionis, et da eis mammillas eterne dulcedinis. Re- 
fice eos amore superne suavitatis, et copforta eos 
paue verbi ccelesti. Castiga eos flagellis timoris Dei,et 
manda eis ut non superb:iant; et ut non siot leves, 
nec transgressores; atquc ut. nunquam a te disce- 
dant, nec a te separentur. Vides, soror dilecta, quod 
virgines principalem locum teneant in regno Dei. Rt 
non immerito : quia enim contempserunt presen- 
tem mundum, ideo pervenerunt ad coeleste regnum, 
ad quod te perducere dignetur ille in cujus servi- 
tio corpus tuum et animam tuam consecrasti. Amen. 
XXIII. — De fornicatione. 

66. Soror in Christo dilecta mihi, moneo te, ot 
cum omni devotione audias hec verba Domini no- 
stri Jesu Christi : Sint lumbi vestri precincti, et lu- 
cerna ardentes in manibus vestris (Luc. xu,35).Lum- 
bos precingimus, cum carnis luxuriam per conti- 
nentiam coarctamus. Lucernas in manibus tenemus, 
quando proximis nostris lucis exempla monstramus. 


1241 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. - 


1242 


Fornicatio carnis, ut ait beatus Isidorus, adulterium Ά amantissima, si pulchritudo carnis vana est, si pul- 


est ; fornicatio animae, servitus idolorum est. Prima 
fornicatio tela oculorum sunt ; secunda, verborum : 
sed qui non capitur oculis, polest resistere verbis. 
Omois immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis 
quisque diversa turpitudinis voluptate perfruatur. 
Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur fla- 
gitia, quibus regnum Dei clauditur et homo a Deo 
separatur. Inter cetera septem vitia fornicatio ma- 
ximum scelus est, quia per carnis immunditiam 
templum Dei violat; οἱ tollens membrum Christi, 
facit membrum meretricis. Igitur, honesta virgo, si 
verum est quod in te Deus vivit, mortua sit in tc 
fornicatio. Luxuria inimica est Deo, et paterne be- 
nedictionis atque substaptie perditio. Fornicatio 
non solum maculat corpus, sed et conscientiam. Qui 
luxuri&atur, quamvis videatur vivens, tamen mortuus 
est. Fornicatores et adulteros judicabit Deus ; id est, 
damnabit eos, Audi igitur, soror charissima, beati 
Isidori verba : « Fornicatione coinquinari deterius 
est omni peccato ; fornicatio major est omnibus pec- 
catis. Fornicatio grave peccatum est, fornicatio 
omnia mala superat, fornicatio gravior est morte. 
Melius est mori, quam fornicari : melius est mori, 
quam fornicatione maculari : melius est mori, quam 
per fornicationem animam perdere. Luxuria perdu- 
cit hominem ad poenas inferni : luxuria mergit ho- 
minem in infernum : luxuria mittit hominem ad 
tarlarum. » 


chritudo carnis putredo est et vermis, si pulchritudo 
corporis cinis et terra est; cave ne ideo homines 
aspicias, et eorum pulchritudinem concupiscas . 
Quare? Quia mu«dus transit, et concupiscentia 
cjus. Omne quod in mundo est, concupiscentia car- 
nis est, οἱ concupiscentia oculorum (I Joan. u, 17, 
16). Despiciendus ergo est mundus propter Christum, 
cum omnibus que in eo sunt. Tu vero, honesta vir- 
go, que propter Christum reliquisti seculum, non 
debes laetari in pulchritudine hominum. 

68. Te ergo moneo, soror in Christo dilecta, ut 
Jesum Christum sponsum tuum diligas snper omnia 
ut cum eo regnare possis in coelesti curia, Certe, si 
plus delectat. mentem concupiscentia fornicationis, 
quam amor castitatis, adhuc peccatum regnat in 
homine. Sed, si magis delectat mentem pulchritudo 
castitatis, quam turpitudo fornicationis, jam non 
regnat peccatum ia homine, sed regnat justitia. 
Quamvis homo sil castus in corpore, tamen si luxu- 
riosus est in mente, peccatum regnat in corde ejus. 
Fornicatio cordis est idolorum servitus. Est et alia 
fornicatio spiritualis, de qua Dominus ait : Qui vi- 
derit mulieremad concupiscendum eam,jam macha- 
(us est eam in corde suo (Matth. v, 28). Maxime per 
carnis luxuriam homines subjiriuntur diabolo, ma- 
gis quam per cetera vitia. Castitas est pulchritudo 
anime, «t per hanc virtutem cosquatur homo me- 
ritis Angelorum. Soror in Christo amabilis, crede 


67. Oculi annuntii sunt fornicationis. Visio est ( mihi, quia mulli per incuriam oculorum inciderunt 


prima occasio fornicationis. Mens enim per oculos 
capitur. Per oculos intrat ad mentem sagitta amo- 
ris : visio oculorum mittit sagittas fornicationis. 
Igitur, in. Christo soror, reprime oculos tuos, ergo 
subtrahe visum. Non defigas oculos tuos in speciem 
carnis ; nullum hominem hac intentione aspicias ut 
eum concupiscas, nullum hominem ideo aspicias ut 
eum carnaliter diligas. Faciem viri non videas ut 
eum in malo diligas : averte oculos tuos ne videant 
vanitatem (Psal. cxviu, 37) : pulchritudinem homi- 
nis non concupiscas. Dic mihi, soror venerabilis, 
qualis profectus in pulchritudine carnis ? nonne sicut 
fenum siccatur homo, et fugit pulchritudo ejus sic- 
ut umbra? Et quando mors venerit, dic, rogo, 
quanta pulchritudo in corpore remanebit ? Cum vi- 
deris totum corpus tumidum 6:86, et in fetorem 
conversum, nonne claudis nares tuas, ut non svusti- 
neas fetorem fetidissimum? Dic er,o, ubi tunc pu'- 
chritudo vultus? ubi blanda verba quis corda au- 
dientium molliebant? ubi tunc sermones dulces qui 
homines lztificabant * Dic mihi, honesta virgo, ubi 
tunc erit immoderatus risus, et jocus turpis? ubi 
tunc vana et inutilis letitia, quie in risum homines 
commovebat ? Periit, ad nihilum devenit, sicut fu- 
mus evanuit : ita est consummatio pulchritudinis 
carnis, consummatio corporis. Cognosce ergo, soror 
venerabilis, quia vana est pulchritudo. Unde etiam 
Salomon ait : Fallax gratia, et vana est Δ δ pul- 
chritudo (Prov. xxxi, 30). Igitur, soror in Christo 


in periculum animarum suarum. 

69. (Interrogatio.) Frater dilecte, dic mihi, si ali- 
quem hominem nosti per visionem oculorum dece- 
ptum ? (Responsio.) O soror venerabilis, quam mul- 
tos scio per visum esse deceptos et in laqueum dia- 
boli missos! Tamen ex his quos audivi, aliquos di- 
cam tibi. Quia Dina filia Jacob egressa est ut vide- 
ret mulieres regionis, et adamavit eam Sichem atque 
rapuit, et virginitatem illius turpiter corrupit (Gen. 
xxxi.) Et sic. misera puella quia incaute vidit quod 
videre non debuit, honestatem ac virginitatem suam 
perdidit. David etiam quadam die stans in solario 
domus sug, vidit mulierem, et adamavit eam : pro 
cujus amore commisit adulterium et homicidium, et 
sic deceptus factus est legis Dei reus (1I Reg. x). 
Et quia vidit incaute quod non debuit videre, con- 
traxit maculam omni tempore vite 80:5. Fortissimus 
Samson descendit ia regionem Philisthinorum, et 
vidit ibi mulierem atque adamavit, et in gremio 
illius dormivit ; illa vero crines capitis ejus rasit, et 
tradidit eum in manibus inimicorum ejus, qui statim 
oculos ejus eruerunt (Judic. xiv-xvi) : et sic miser 
quia vidit quod videre non debuit, oculos perdidit, 
et in periculum corporis incidit. Cognosce ergo, 80" 
ror dilecta, quam multi per visionem oculorum in- 
ciderunt in periculum corporum et animarum sua- 
rum. Moneo ergo te, soror in Christo amabilis, ut 
facias pactum cum oculis tuis, ne incaute videas 
quod videre non debes. Cave etiam ne mors iniret 


1243 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1244. 


per fenestram (Jerem. 1x, 21) oculorum tuorum ad A 76m multipliciter ei caro mea ! (Psal. vxn,2.) Caro 


animam tuam. Itaque, soror in Christo dilectissima, 
sicut jam superius dixi tibi, si te caro tua adhuc 
impugnat, si te adhuc luxuria tentat, si te adhuc li- 
bido invitat, si adhuc memoria fornicationis te cru- 
ciat, memoriam morlis tue tibi objice. Finem vite 
tuge ante oculos adhibe, diem exitus tui propone ti- 
bi. Propone tibi futura tormenta, futurum judicium 
quotidie cogita ; versetur ante oculos tuos imago fu- 
turi judicii. Reduc ad memoriam horribiles poenas 
inferni ; ardor gehenne exstinguat in te ardorem 
luxurie ; recordatio &terni judicii excludat ardorem 
corporis tui; flamma inferni inexstinguibilis repel- 
Jat a te memoriam fornicationis. Major ardor mino - 
rem ardorem superet, major ardor minorem ardo- 
rem vincat; stridor flammarum horribilis amorem 
depellat libidinis. Sicut clavus clavum expellit, ita 
ssepe ardor gehenne emittit foras ardorem luxuris. 
Soror venerabilis, omnipotentem Deum deprecor ut 
det tibi veram caslitatrem mentis et corporis. Amen. 
XXIV. — De abstinentia. 

10. Hoc est perfectum jejunium, quando noster 
homo exterior jejunat, interior vero orat. Oratio 
8$ 46 per jejunium facilius penetrat ccelum. Per je- 
junium et orationem mens hominis conjungitur Án- 
gelis et copulatur Deo. Jejunia fortia arma sunt ad- 
versus tentationes daemoniorum. Per jejunium et 
orationes vincuntur demones, Soror in Christo di- 
. lecta, vis scire per quid magis luxuria restringitur ? 
—fFrater mi, volo, atque ut illud mihi ostendas rogo. 
—Audi ergo, amabilis soror in Christo.Per jejunium 
fornicatio superatur, per jejunium luxuria restringi- 
tur : remota saturitate nun dominatur luxuria. Absli- 
nenlia carnem superat, ábstinentia carnem refre- 
nat, absünentia frangit motum libidinis, abstinentia 
dissolvit virlutem fornicationis. Per lamem et sitim 
luxuria destruitur, fames et sitis luxuriam vincunt. 
Mens multitudine ciborum lassata perdit vigorem 
orationis. Qualis est caro qu& non percipit diu ci- 
bum, talis est anima qus assidue pascitur verbo 
Dei. Hieronymus sic ait : « Jejuuia moderata debent 
esse, ne nimis debilitent stomachum, quia modicus 
et temperatus cibus corpori et anims est utilis. Pin- 
guis venter non gignit subtilem sensum. Multo me- 
lius es& quotidie parum sumere, quam raro satis 
comedere. Parcus cibus, et venter cito esuriens 
iriduanis prefertur jejuniis. Ille bene jejunat, qui ab 
omuibus vitiis declina:. Melior est abstinentia vitio- 
rum quam ciburum. Non est reputata abstinentia, 
ubi fuerit veutris satietas subsecuta. » Et beatus Isi- 
dorus : « Tota die epulas in cogitatione ruminat, 
qui ad explendam gulam vesyere sibi delicias prse- 
parat. Venter vacuus in oratione vigilare facit, Nam 
qui repletus est, inferi somnum gravissimum : unde 
non bene vigilare possumus, quando venter nosier 
cibis est repletus. » 

TA. Soror venerabilis, aridum porta corpus tuum 
propter desiderium ccelestis regni, ut impleas quod 
Boriptum estin Psalmo : Sitivit anima mea ad Deum; 


enim tunc Deum sitit, quando per jejunium abstinet 
et arescit. Soror in Christo amabilis, crede tihi, 
quia si in hac vita perfecte Deum esurieris ct sitie- 
ris, ex eo in coelesti patria satiaberis. Abstinentia vi- 
vificat οἱ occidit : vivificat auiniam, et occidit cor- 
pus. Abstiuentia sdilicat in anima virtutes, et de- 
struit vitia corporis. Omni studio debemus despicere 
gulam ciborum ; spernenda esi concupiscentia esca- 
rum; cavenda est cura ventris : quando enim venter 
immoderate reficitur, corpus ad luxuriam excitatur. 
Non debemus comedere ut venter impleatur, sed ut 
corpus sustentetur. Ubi venter est cibis repletus, ibi 
est ignis luxurie succensus, Corpus autem quod 
abstinentia frangit, ignis luxurie non exurit. Ille 


B purpuratus dives, qui quotidie epulabatur splendi- 


de, quia abstinere a cibis in hoc seculo noluit, ideo 
inter flammas positus guttam aquse quiesivit, nec 
accipere meruit (Luc. xvi). Sicut per abstinentiam 
omnes virtutes spirituales radicantur atque edifi- 
cantur in anima : ita et per suavitatem ciborum om- 
nia vilia nutriuntur et confortantur in corpore. Non 
potest quisquam accipere perfectionem virtutum, 
nisi prius domuerit in se ventris gulam. Ideo tres 
Pueri in camino ignis non arserunt, quia abstinen- 
tes fuerunt (Dan. 11). Daniel etiam ideo liberatus 
est de ore leonum, quia servavit in se abstinentiam 
ciborum (Dan. xw). Nemo potest a semetipso tenta- 
tiones demonum expellere, nisi refrenaverit in se 


C appetitum gule. 


72. (Interrogatio.) Frater charissime, rogo te ut 
dicas mihi qualiter debeo castigare corpus meum 
per abstinentiam. (Responsio.) Soror dilecta, sic 
debes nutrire corpus tuum, ut non s"perbiat ; el 
iterum sic debes reprimere, ut non cadat : sic enim 
debes reficere carnem tuam, ut serviat; et sic eam 
debes castigare per abstinentiam, ut non pereat. Si 
carnem tuam supra modum affligis, civem tuum oc- 
cidis : et iterum, si eum plus quam oportet reficis, 
inimicum tuum nutris, Charissima soror mea, hoc 
debes semper observare in omni abstinentia, ut 
non occidas carnem tuam, sed vitia. Igitur, soror 
mihi in Christo amantüssim&, per abstinentiam cor- 
pus tuum castiga : jejuna et abstine a cibis, palli- 


|) da gere ora, οἱ nou rubea; facies tua non sit rubi- 


cunda, sed pallida. Aridum porta corpus tuum, et 
non crassum : non sit corpus tuum crassum, sed sic- 
cum. Non nutrias carnem tuam vermibus. Ita man- 
duca ut semper esurias ; ita comede ut sem- 
per habeas famem : venter ὃ 4.8 tuus nequaquam 
impleatur cibis. Esuri et siti, abstine et aresce. 
Crede mihi, soror venerabilis, quia tentationes 
vincere non poteris, nisi corpus iotum per absti 
nentiam castigaveris. Per cibum et potum crescil 
luxuria. Ciborum saturitas suscitat luxuriam car- 
nis : luxuria semper est adjuncta saturitati. Frigus 
vigiliarum extinguit luxurie ardorem. Maligoi spi- 
ritus ibi magis intrant, ubi plus escam et potum vi- 
dent. Soror in Christo amabilis, sicut dixi tibi, si 


1245 


LIBER DE MODO BENB VIVENDI. 


1246 


perfecte vis tentationes fugere carnis, abstine non A m vinum gravatur mens : per vinum luxuria crescit, 


solum a cibis, sed etiam ab omnibus seculi delecta- 
tionibus, ut post hanc vitam in coelo lwtari possis 
cum Angelis. Ámen. 

XXV. — De ebrietate. 

73. Soror charissima mea, audi Domini nostri 
Jesu Christi verba : Attendite ne corda vestra gra- 
ventur crapula et ebrietate (Luc. xxi, 34). Paulus 
etiam apostolus castigando suos discipulos ait : No- 
lite inebriari vino, in quo est. luxuria (Ephes. v, 
18). Et Salomon : Luzuriosa res est vinum, et tu- 
multuosa ebrietas (Prov, xx, 1). Neintuearis vinum, 
quando jlavescit, nec cum splenduerit in vitro color 
ejus. Ingreditur enim blande, sed in novissimo mor- 
debit ut coluber, et quasi serpens venenum e[fun- 
dit (Prov. xxu, 31, 32). Nullum. secretum est, ubi 
cbrietas est. Multos exterminavit vinum, et perduxit 
eos ad periculum corporum et animarum. Vinum in 
jucunditatem creatum est, non ia ebrietatem (Eccli. 
XXX1,35). Ubicun jue saturitas abundaverit, ibi luxuria 
dominabitur. Veutrem distentum cibis et vini potatio- 
nibus irrigatum voluptas luxurie sequitur. Ebrietas 
corpus debilitat, animam illaqueat ; ebrietas generat 
perturbationem mentis, ebrietas auget furorem cor- 
dis, ebrietas nutriv. flammam fornicationis, ebrietas 
ita alienat mentem, ut homo nesciat semetipsum : 
homo ebrius est ita a semetipso alienus, ut flesciat 
ubi sit. Pierisque laus est multum bibere, et non 
inebriari : quos propheta increpat, dicens, Va, qui 


potentes estis ab bibendum vinum, et viri fortes ad C 


miscendam ebrietatem; et iterum, Ve, quí consur- 
gitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum 
usque ad vesperam, ut vino cstuetis (Isai. v, 23, 
11). Etiam Joel propheta clamat, dicens : Expergi- 
scimini, ebrii, et flete ; et ululate, omnes qui bibitis 
vinum in dulcedine (Joel 1, 5). Non dicit, Qui bibitis 
viuum in necessitale ; sed, qui bibitis vinum in dulce- 
dine, hoc est in delectatione. Ebrietas mortale cri- 
men est, ebrietas yrave peccatum est, ebrietas inter 
homicidia et adulteria et fornicationes reputatur, 
ebrietas ejicit hominem a regno Dei, ebrietas exzpel- 
lit Lominem a paradiso, ebrietas demergit hominem 
in infernum. Noe bibit vinum, et virilia que per 


per vinum luxuria excitatur, per multum vinum lu- 
xuria nutritur. Vinum enim nobis Deus ad letitiam 
cordis dedit, non ad ebrietatem donavit. Igitur, ho- 
nesta virgo, bibamus non quantum gula querit, 
sed quantum necessitas requirit. Caveamus igitur, 
ne illud quod Deus ad medelam nobis corporis tri- 
buit, vitio gulae depulemus : caveamus ne vinum 
quod Deus nobis dedit ad salutem corporum, in 
usum vertamus vitiorum : caveamus ne medicinam 
carnis in vitium convertamus ebrietatis. Multi per 
vinum a demonibus capti sunt, nec est aliud ebrie- 
las quam manifestissimus demon. Tu crgo, soror 
in Christo amabilis, bibe vinum temperatum, et erit, 
tibi sanitas corporis et letitia mentis. Bibe vinum 
cum sobrietate, et auferet a te pigritiam atque desi- 
diam, et in Dei servitio te faciet solliciiam 848 
atque devotam. Quare? Quia vinum temperate po- 
tatum facit. hominem ad orationem sollicitum et in 
Dei servitio acutum. Igitur, soror charissima, si me 
quasi fratrem tuum audieris, el heec omnia sicut 
dixi feceris, sapiens eris. 
XXVI. — De peccato. 

15. Soror charissima, audi Dominum in Evange- 
lio dicentem : Omnis qui facit peccatum, servus est 
peccati (Joan. vni, 3&). Duobus modis committitur 
peccatum ; nempe aut amore cupiditatis, aut metu 
timoris: dum homo vel vult habere quod concu- 
piscit; vel cum timet ne iucurrat malum quod me- 
tuit. Quatuor modis committitur peccatum in corde, 
quatuor etiam modis perpetratur in opere. Commit- 
titur peccatum in corde, suggestione demonum, de- 
lectatione carnis, consensione mentis, defensione 
elationis. Committitur etiam in opere aliquan- 
do latenter, aliquando publice, aliquando cun- 
suetudine, aliquando desperatione. lstis modis. 
ergo et corde peccamus, et opere perpeiramus 
peccatum. Tribus modis peccatum committitur ; 
videlicet per ignorantiam, per infirmitatem, et 
per industriam, id est sci nter. Per ignorantiam 
peccavit Eva in paradiso, sieut ait Apostolus : Vir 
non est seductus, sed mulier fuit seducta (1 Tim. n, 
14). Ergo Adam peccavit per industriam, Eva vero 


sexcentos aunos celaverat, nudavit (Gen. 1x, 21). ἢ per ignorantiam. Qui vero decipitur, ignorat quid 


Etiam Loth vino inebriatus dormivit cum filiabus 
suis, nec tamen peccatum sensil, quia alienatus a 
semetipso fuit (Gen. xix, 32-36). Cogita ergo, soror 
dilecta, quantum sit detestanda et fugienda ebrietas 
ab omuibus servis Dei. 

74. (Interrogatio.) Frater mi, est peccatum bi- 
bere vinum ἢ (Besponsio.) Venerabilis soror, non 
est peccatum bibere vinum temperatum, id est cum 
sobrietate, Sic enim ait Paulus apostolus Timotheo 
discipulo suo : Modicum vinum bibe propter stoma- 
chum | tuum, et frequentes infirmitates tuas (I 
Tim. v, 23). Audi etiam quid Salomon dicat : Vinum 
cum mensura potatum, sanitas est anima et corpo- 


ris (Eccli. xxx1, 367. Vinum intemperatum venenum: 
est, Vinum sine mensura superat mentem, per mul-- 


[αἱ. quod| consentiat. Per iofirmitatem peccavit Pe- 
trus, quando per timorem ancille Christum negavit 
(Matth. xxvi). Gravius est peccare per infirmitatem, 
quam per ignorantiam ; sed multo est. gravius pec- 
care per industriam, quam per infirmitatem. Gra- 
vius etiam peccat qui in publico delinquit, quam 
qui in abscondito. Dupliciter peccat qui iu pu- 
blico peccat, quia et peccat, et aliis peccare demon- 
strat. 

76. Jam quedam pars justitie est hominem suam 
iniquitatem cognoscere, et de peccatis propriis in. 
semetipso verecundiim habere. Melius est homi-. 
nem non peccare propter amorem Dei, quatn pro» 
pter timorem inferni. Melius est etiam non peccare, 
quaz peccatum emendare. Ognis peccans superbus 


1247 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1248 


est. Faciens enim vetita, contemnit divina praecepta. A soam vivens ab omni crimine corrigit, sine dubita- 


. Audi ergo, sorur charissima, qu& dico, audi quie 
moneo : per unum malum pereunt multa bona. Cu- 
stodi animam tuam a peccato : qui in uno pecca- 
vit, factus est omnium reus; per unum peccatum 
multe justitie pereunt. Non declines cor tuum in 
hoc quo delectatur corpus. Non des animam tuam 
in potestate carnis; non consentias carnali delecta- 
tioni. Soror venerabilis, si secundum carnem vixe- 
ris, morieris. Munda ergo conscientiam tuam ab 
omni peccato : sit. mens tua pura, sit etiam corpus 
tuum ab omni iniquitate purgatum : sit corpus 
tuum immaculatum, macula peccati in corde tuo 
non remaneat. Non potest corpus corrumpi, nisi 
prius fuerit corruptus animus. Si anima labitur, 
statim corpus ad peccandum paratum est. Anima 
precedit carnem, in crimine anima prima vadit ad 
peccandum. Nihil potest corpus facere nisi quod 
voluerit animus. Munda ergo cor tuum ab iniqui- 
tate, et caro tua non peccabit. 

TT. (Interrogatio.) Frater mi, rogo αἱ dicas mihi, 
si anima hominis peccatoris est fceda, et nigra : vel 
si anima justi hominis est pulchra aut formosa. 
(Responsio.) Soror in Christo dilecta, tria sunt in 
hoc mundo nigriora et deteriora omni malo : videli- 
cet anima peccatoris perseverans in peccato, quae 
est plus nigra quam corvus ; et mali angeli qui eam 
rapiunt in die mortis ejus; et infernus in quo ja- 
ctatur. Non sunt feediora vel nigriora his tribus in 
hoc mundo. Iterum tria sunt quibus non sunt me- 
liora : anima videlicet justi hominis perseverans in 
bonis operibus, qui est pulchra sicut sol ; et sancti 
Angeli qui eam suscipiunt in die mortis suz; et pa- 
radisus in quo collocatur. His tribus non sunt me- 
liora in creaturis. Angeli sancti preesentant animam 
justi hominis ante Deum, dicentes : Ecce quem ele- 
gisti, Domine, et assumpsisti; semper habitavit in 
atriis tuis (Psal. Lxiv, 5). Soror in Christo amabilis, 
ei mentem tuam ab omni iniquitate mundaveris, et 
in servitio Dei, sicut promisisti, perseveraveris sine 
dubitatione in celesti thalamo cum Jesu Christo 
sponso tuo lztaberis. Amen. 

849 XXVII. — De confessione peccatorum et 
pamitentia. 

78. Tunc homo incipit esse justus, quando de 
peccatis suis propriis incipit accusare se ipsum : 
unde scriptum est, Justus in. principio accusator 
est sui (Prov. xvin, 17). Nihil autem pejus quam 
culpam cognoscere, nec deflere. Omnis peccator duo- 
bus modis debet flere peccata sua : uno, quia per 
negligentiam bonum non fecit ; altero, quod per au- 
daciam malum commisit. Bonum, quod debuit fa- 
cere, non fecit; ei malum quod non debuit facere, 
fecit. Ille homo digne agit peeuitentiam, qui przte- 
rita peccata plangit, et iterum olangenda non com- 
mitüt. Nam qui plangit peccatum, et iterum facit 
peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum ; qui 
quanto amplius laverit, tanto amplius faciet lutum. 

Sic quando homo peccare potens ponitet, et vitam 


tione quando ei mors advenerit, ad eternam perve- 
niet requiem. Qui autem male vivit, et in morte 
poenitentiam agit, sicut damnatio illius est incerta, 
ita οἱ remissio illius est. dubia. Qui ergo securus 
cupit esse in morte de indulgentia, in sanitate pe- 
nitentiam agat, et in sanitate peccata sua lugeat. 
Igitur quia miseratio Dei occulta est, sine intermis- 
sione flere necesse est. Soror charissima, audi beati 
Isidori verba : « Non oportet pcenitentem de pecca- 
tis suis habere securitatem. » Quare ἢ Quia securitas 
negligentiam parit, negligentia vero sepe hominem 
incautum ad priora peccata reducit. 

19. Nunc ergo, soror charissima, accipe consi- 
lium meum, et dum potes, vitam tuam emenda. 


B Dum Deus dat tibi licentiam, peccata tua manifesta ; 


C 


dum datur übi spatium, peccata tu& plora: dum 
potes, poenite ; dum potes, peccata tua confitere : 
dum adhuc vivis, peccata tua luge. Morientium vo- 
catio, tua sit emendatio. Dum potes, mala quse fe- 
cisti emenda : dum potes, a peccato et vitio te 
crahe : dum tempus est, clama ad Deum pro te: 
dum adhuc vivis in corpore, tibi indulgentiam pec- 
catorum tuorum acquire : priusquam diea mortis 
adveniat tibi, poenitentiam age : antequam puteus ie 
absorbeat, ponite : priusquam infernus te rapiat, 
peccate tua luge : priusquam in profundum inferai 
mergaris, negligentias tuas plange; ubi jam non est 
locus indulgentie, ubi jam non est lz:titia, non pe- 
nitendi licentia, ubi jam non est licentia emenda- 
tionis, ubi jam non est locus confessionis. Quare? 
Quia in inferno nulla est redemptio. Quamvis sis 
peccatrix, tamen per penitentiam habebis veniam. 
Nulla tam gravis est culpa, quin per poenitentiam 
habeat veniam. Desperatio auget peccatum, despe- 
ratio major est omnibus peccatis, desperatio pejor 
est omni peccalo. Igitur, soror dilecta, certissime 
crede quia est spes in confessione : nullo modo du- 
bites, nullo modo de misericordia Dei desperes. 
Habeto fiduciam in confessione de bonitate Dei. — 
Frater charissime, bene dicis, bonum das mihi 
consilium. 

80. Heu me peccatrix, heu me misera ! in taniis 
peccatis, ia tantis criminibus, in tantis negligeniiis 
cecidi ! quid primum plangam, quid primum plorem, 
quid primum lugeam ἢ Ego misera, quem luctum pri 
mum sumam? ego indigna, quas lacrymas prius fun- 
dam ? Memoria non sufficit referre gesta tantorum 
criminum. O lacrymae, ubi vos subtraxistis ? o laery- 
ma, ubi estis? ubi estis, fontes lacrymarum ὃ movt- 
miríi, obsecro, ad fletum meum : fontes lacrymarum, 
fluite super faciem. meam, rigate maxillas mess, 
date mihi planctum amarum. Succurre mihi, Dess 
meus, antequam moriar, antequam mors prezre- 
niat, antequam me infernus rapiat, antequam e* 
flamma comburat, antequam me tenebra involvant. 
Subveni mihi, Deus meus, priusquam ad tormest 
perveniam, priusquam me devoret ignis gehenae, 
priusquam sine termino crucier in inferno. Deu: 


1249 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1250 


meus, quid faciam cum venerit tremendum judi- A in conspectu tuo est sanctus, nemo immaculatus ; 


cium tuum ? quid respondebo, cum venerit examen 
judici tui ? quid dicam, ego misera et peccatrix, 
cum presentata fuero ante tribunal Christi ? Va diei 
illi in quo peccavi! vie diei illi quando malum feci! 
vete diei illi quando transgressa sum precepta Dei ! 
$006 Utinam non illuxisset sol super me! utinam 
nou fuisset ortus sol super me! 0 dies detestan ἰδ, 
dies abominanda, o dies penitus non nominanda, 
que me in hoc seculum protulit, que mihi claustra 
ventris aperuit! melius mihi fuerat uon esse in hoc 
sieculo natam, quam in inferno perpetuo cruciatam : 
melius mihi fuerat non esse genitam, quam pati :e- 
ternas poenas gehenne : satius mihi fuerat non esse 
in hoc mundo procreatam, quam pati eterna mala. 
Flete super me, ccelum et terra; plorate me, omnes 
erealure; et qui potestis sensum vite habere, la- 
crymas effundite super me. Peccavi enim graviter, 
peccavi infeliciter, peccavi miserabiliter : innume- 
rabilia sunt peccala mea. Ut bene viverem, uliro 
promisi : sed booa quie promisi, nunquam servavi. 
Semper ad peccatum meum redii, semper peccata 
mea multiplicavi, semper dilecta mea iteravi, nun- 
quam in melius mores mutavi, a malis factis nunquam 
cessavi, 

81. Orate pro me Dominum, viri sancti ; inter- 
cedite pro me ad Dominum, omnes sancti. Omnes 
anims justorum, intercedite pro me, si forte mise- 
reatur mei Deus, si forte iniquitates meas auferat. 
O misera anima mea, quis miserebitur tui? quis 
consolabitur te? O anima misera! o anima, quis 
dabit lamentum pro te ? Ubi es, custos hominum ? 
ubi es, Redemptor animarum ? ubi es, pastor bone? 
Cur despexisti me? cur avertisti faciem tuam a me? 
Deus meus, non me obliviscaris in finem. Non me 
deseras in perpetuum, non me deseras in potestate 
demouum. Peccatrix sum, indigna sum, tamen ad 
te Deum meum confugio. Tu clemens, tu pius, tu 
multe miserationis, Nullum spernis, nullum dete- 
staris, nullum recusas ἃ misericordia, Domine, 
ostende in me misericordiam tuam. Obsecro, Do- 
mine, ut non deneges mihi quod misericorditer 
multis dedisti. Scelera mea non defendo, peccata 
mea non abscondo. Displicet mihi malum quod feci. 
Ego misera peccavi. Errorem meum confiteor, cul- 
pam meam manifesto, iniquitatem meam cognosco. 
Peccavi, Deus meus, propitius esto mihi peccatrici; 
parce malis meis, ignosce peccalis meis, indulge 
criminibus meis, Domine : si iniquitales observa- 
veris, Domine, quis sustinebit ? Nullus ad examen 
tuum, nec justitia justi secura erit : quis enim ju- 
stus qui se audeal dicere sine peccato ? Nullus homo 
est sine peccato, nemo est mundus a deliclo, nemo 
est mundus in conspectu tuo, ecce inter sauctos 
nemo est immaculatus. Ecce qui servierunt Deo, 
non fuerunt stabiles, et in Angelis inventa est ini- 
quitas : stelle non sunt mundi coram te, cceli non 
sunt mundi in conspectu tuo (Job. xxv, &, b; xv, 
44, 15, ιν, 17-19, et xiv, 1, 2, &). Si igitur nemo 


quanto magis ego peccatrix et putredo ac vermis 
filia hominum, que bibi iniquitates quasi aquas, el 
multiplicavi peccata mea, quse sedeo in pulvere, 
quae habito in domo lutea, quz terrenum habeo 
fundamentum? Deus meus, porrige dexteram tuam 
mihi peccatrici. 

82. Memorare, obsecro, Domine, qu& sit mea 
substantia. Memento, Domine, quia terra sum : me- 
mento quia cinis, et pulvis sum. Medicinam qua 
saner tribue, medicinam qua curer impende. Ego 
misera cecidi in foveam peccatorum meorum, ego 
indigna cecidi in profundum inferni. Deus meus, 
libera animam meam captivam ab inferno : non 
concludat me profundum, non absorbeat me infer- 


B nus, non urgeat super me puteus os sum, abyssus 


non denegel mihi exitum. Ecce dies timendus jam 
imminet, jam venit ultima dies, jam prope est dies 
mortis ; nihil superest mihi nisi tumulus, nihil nisi 
sepulcrum : parce mihi, Domine, antequam vadam 
ad terram tenebrosam ; subveni mihi, Deus meus 
priusquam vadam ad terram miserie et tenebrarum 
(Job. x, 20-22). Redemptor animarum,succurre mihi 
anlequam moriar; solve vincula peccatorum meo- 
rum, priusquam ad mortem perveniam. 

83. — Soror mihi in Christo dilecta, Deus mise- 
reatur tui, et dimittat tibi omnia peccata tua; Deus 
retribuat tibi indulgentiam tuorum delictorum; Deus 
indulgeat tibi quidquid peccasti; Deus te lavet ab 
omni peccato. Age itsque jam ut oportet : propone 


(Jin corde tuo ut &mplius non pecces, statue in corde 


tuo ut amplius malum non facias ; cave culpas tuas 
iterare, non te polluas post peccatum, post luctum 
penitentie non redeas ad peccatum, S51 non ite- 
rum facias quod iterum plangas. Non esi poenitens, 
sed irrisor, qui adhuc agit unde poeniteat : non vi- 
detur Deum deprecari humilis, sed subsannare su- 
perbus, qui adbuc malum agit. unde jam paniten- 
tiam accepit. Unde et beatus Isidorus ait, « Inanis 
est paenitentia, quam sequens coinquinat culpa : » 
et iterum, « Iteratum vulnus tardius sanatur. » Fre- 
quenter peccans et lugens vix meretur veniam. Esto 
igilur confirmal& in poenitentia : vitam bonam quam 
coepisti tenere, non deseras. Salus perseverantibus 
datur. Unde dicitur, Beati qui custodiunt judicium, 
et faciunt justitiam in omni tempore (Psal. cv, 3): 
et iterum, Qui perseveraverit usque in finem, hic sal- 
vus erit (Matth.xxiv, 13). Honesta virgo, moneo te 
ut semper portes verecundiam in vultu de recorda- 
tione peccati ; portes pudorem in facie de memoria 
delicti. Propter verecundiam peccati oculos tuos le- 
vare erubesce : ambula demissa facie, mcesta mce- 
rore, incede abjecto vultu ; cilicium et cinis invol- 
vant membra ioa, cilicium operiat corpus tuum. 
Terra sit tibi cubile; stratus sit tibi humus. Pulvis 
es, in pulvere sede; cinis es, in cinere sede. Esto 
semper plangens, semper mcrens, semper suspiria 
cordis emittens : semper sit compunctio in corde tuo, 
Sit lamentum in tuo pectore, sint gemitus in tuo 


1251 


LIBER DR MODO BENE VIVENDI. 


1252 


corde ; frequenter lacryme fluant ab oculis tuis, A maneat in me per fidem, et bonam operationem, ei 


semper esto parata ad lacrymas. 

84. Venerabilis virgo, crede mihi, quia nunquam 
servi Dei in hac vita debent esse securi, quamvis 
sint justi. Servi Dei semper debent vigilare, et pec- 
cata sua cum lacrymis ad memoriam reducere. Unde 
in laudibus Sponsi , scilicet Christi, in Cantico can- 
ticorum dicitur : Coma ejus sicut elatee palmarum, 
nigrae quasi corvus (Cant. v, 11). Quid per comas 
Christi intelligimus, nisi fideles homines, qui dum 
fidem sancte Trinitatis in mente custodiunt, et Deo 
adherentes quod credunt faciunt, quasi capilli in 
capite prudentes illi honorem conferunt ? Palma 
autem vere in altum crescendo proficit, et victoriam 
sua significatione prsetendit, Come ergo Christi 
sicut elate palmarum sunt, quia electi quique dum 
semper ad alta virtutum se efferunt, per Dei gratiam 
quandoque ad victoriam perducuntur. Nigra autem 
sunt sicut corvus, quia quamvis virtutibus in ccelum 


86 eriganti, semper tamen peccatores se esse cogno- | 


scunt. Sic et tu, soror mihi in Christo amantissima, 
quamvis bene et religiose vivas, quamvis juste et 
devote Deo servias, te tamen moneo ut nunquam 
deseras lacrymas. Si igitur vis abluere peccatorum 
tuorum maculas, semper diligas lacrymas. Dulces 
tibi sint lacryms, delectet te semper planctus et 
luctus, uunquam deseras planctum et luctum : tanto 
esto prona ad lamenta , quanto fuisti prona ad cul- 
pam ; quanta fuit tibi intentio ad peccandum, tanta 


sit ad poenitendum devotio . Secundum infirmitatem (C 


&dhibenda est medicina , gravia peccata grandia la- 
menta desiderant. Soror venerabilis, ipse te adju- 
vare et consolari dignetur in hac presenti vita,quem 
Angeli adorant in eclesti curia. Amen. 

XXVIII. — De communione. 

85. Quicunque manducaverit panem, et biberit 
calicem Domini indigne,reus erit corporis et sangui- 
nis Domini. ld est, peccatum et maculam contrahet 
sibi. Quare ἡ Quia ad bonum male accedit. Probet 
autem se ipsum homo, et sic de pane illo edat, et de 
calice bibat. Ac si diceret : Unusquisque consideret 
vitam suam, et emundel cor suum ab omni malitia, 
ut digne possit accedere ad tam magnum Sacramen- 
tum. Quicunque enim Corpus et Sanguinem Domini 
manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat 
et bibit (I Cor. x1, 21-299) ; scilicet causam suse dam- 
nationis. Unde etiam beatus Isidorus ait : « Quiin Ec- 
clesia scelerate vivunt , et communicare non desi- 
nunt, putantes se tali communione ἃ peccalis posse 
mundari ; sciant bi tales ad einundationem sibi non 
proficere, dicenie propheta : Quid est quod dilectus 
meus in domo mea fecit sceleru multa? nunquid 
carnes sancia auferent a te malitias tuas ? (Jerem. 
xi, 15). Qui ergo corpus Christi vult accipere, prius 
studeat in Christi tide et dilectione manere. Hinc est 
quod ait Dominus in Evangelio : Qui manducat car- 
nem meam, in me ἃ Ὁ manetet ego in eo (Joan.vi, 
57).Ac si diceret : llle in me manet, qui in bonisope- 
ribus voluntatem meam adimplet. Alioquin nisi prius 


ego in eo, carnem meam manducare non potest, nec 
sanguinem bibere. Quid est ergo quod manducant 
homines? Ecce omnes frequenter Sacramenta altaris 
percipiunt plane ; sed alius carnem Christi spiritua- 
liter manducat et sanguinem bibit : alius vero non, 
sed tantum Sacramentum, id est corpus Christi sub 
Sacramento, et non rem Sacramenti. Sacramentum 
hoc dicitur corpus Christi proprium de virgine na- 
tum, res vero, spiritualis Christi caro. Bonus igi- 
tur accepit Sacramentum, et rem Sacramenti : ma- 
lus vero, quia snanducat indigne, sicut Apostolus 
ait, judicium sibi manducat et bibit ; non probans 
se prius, nec dijudicans eorpus Domini. Ergo quid 
manducat peccator et quid bibit? Non utique carnem 
et sanguinem spiritualiter ad suam salutem ; sed 
judicium ad suam damnationem, licet videatur cum 
cieteris Sacramentum altaris percipere. Itaque alius 
&ccipit corpus Domini ad salutem; alius vero, ad 
damnationem. Ille qui cum Juda traditore corpus 
Domini accipit, cum Juda condemnatur : qui cum 


Petro et cseteris fidelibus devote ac fideliter illud 


sumit, sine dubio cum Petro et ceteris Apostolis 
in corpore Christi sanctificatur. Audi igitur, sponse 
Christi, verba beati Augustini : « Qui casto corpore 
et mundo corde cum pura conscientia atque devota 
mente ad istam altaris communionem venit, ad illud 
altare qui est Christus in coelis, ante oculos Dei fe- 
liei transmigratiope perveniet. » 

86. Soror in Christo amabilis, rogo «t audiss 
prudentiam serpentis. Serpens enim cum ccaperil 
ire ad bibendum, autequam veniat ad fontem, evo- 
mit omne venenum. Imitare ergo et tu, ebarissima, 
hunc serpentem in hac parte, ut antequam venias ad 
[ontem, id est communionem corporis et sauguiois 
Domini nostri Jesu Christi, evomas omne venenum; 
scilicet odium, iram, malitiam, invidiam, voluntatem 
malam, et noxias cogitationes ex corde tuo. Dimitte 
etiam omnibus sociabus tuis et omnibus proximis 
luis ea que in te peccavere, ut tibi dimittantur s 
Deo peccata tua, sicut ipse Dominus ait : Dimittite, 
et dimittetur vobis (Luc.v1,37.) taque, si hec omna 
feceris sicut dixi, poteris accedere ad fontem vivum, 
id est ad Christum, qui est fons omnium bonorum. 
Ipse etiam ait de se ipso : Ego sum panis vivus qui 
de calo descendi (Joan. vi, 51). De hoc pane die 
David in Psalmis : Panem Angelorum tanducani 
homo (Psal. txxviu, 25). Alioquin esca illa licei ée 
coelo venerit, οἱ potus, quia corporeus erat, Angels 
non congruebal : sed utiqueille panis, et potus qui 
per hoc prefigurabatur. Christus vero panis est Ae 
gelorum, et Sacramentum hoc vera caro ejus est, e 
verus sanguis : quod Sacramenium  spiritssliw , 
manducat et bibit homo. Ác per hoc unde vivus 
Angeli in ccelis, inde vivit homo in terris : qus | 
totum spirituale et divinum in eo quod percipit home. 
Sed sicut Apostolus ait, quidam in deserto eemdes 
escam spiritualem manducavere, et tamen morte 


sunt (1 Cor. x, 3-5). Ita et nune in. Ecclesia quibu* 


1253 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1254 


dam eorpus Domini est vita, quibusdam vero est A vestem qus& supra est currit ut vestis tingatur; οἱ 


poena et supplicium peccati. Corpus Domini sine 
dulio est vita illis quibus Chrisius «st vita: illis 
veroest mors, qui per culpam et ignorantiam, atque 
negligentiam membra sunt diaboli. 

87. Unde, soror amantissima mihi in Christo, 
moneo te ut aliud gustando intelligas, quando Cor- 
pus Domini recipis, quam odore sentis. Audi « tiam, 
honesta virgo, quid sacerdos iu consecratione cor- 
poris Christi dicat. « Rogamus, » inquit, « hauc 
oblationem fieri benedictam, » per quam nos bene- 
dicamur : « adscriptam, » per quam nos omnes in 
colo conscribamur : « ratam, » per quam in visce- 
ribus Christi censeamur : e rationabilem, » per 
quam a bestiali sensu exuamur : « acceptabilemque 
facere digneris, » quatenus el nos per hoc quod in 
nobis displicemus, acceptabiles in ejus unico Filio 
Jesu Christo simus. Igitur, honesta virgo, sicut su- 
perius jam dictum est, Christus in semetipso in ccelo 
sanctos Ángelos pascit : Christus etiam in semet- 
ipso in terra omnes fideles reficit. Christus per spe- 
ciem sanctos Ángelos satiat in patria : Christus nos 
pascit per fidem in terra, ne deficiamus in via. Chri- 
stus ὃ 8. Angelos et homines reficit ex semetipso, 
tamen integre remanet in suo. Quam bonus panis, 
et quam mirabilis, de quo in ccelo Angeli saturan- 
tur, et in terra homines reficiuntur! quem  mandu- 
cat angelus pleno ore in patria, ipsum comedit pe- 
regrinus homo pro modulo suo ne lassetur in via. 
Christus panis vivus, qui est refectio Angelorum, 
ipse est redemptio et medicina hominum. Nunc 
ergo, soror charissima, deprecare Dominum in tota 
mente tua, ut. mundet conscientiam tuam ab omni 
malitia; quatenus digne possis accipere corporis et 
sanguinis Domini nostri Jesu Christi mysteria. 

XXIX. — De cogitatione. 

88. Soror charissima, audi ea qus Dominus ait 
per Isaiam prophetam: Auferte malum cogitationum 
vestrarum ab oculis vestris (Isa. 1, 46). Quamvis 
homo cesset ab opere malo, tamen si malam cogita- 
tionem habet in corde suo, non est sine culpa. Unde 
beatus Isidorus : « Non solum in factis peccamus, 
sed et in cogitationibus, si eis illicite occurrentibus 
delectemur. » Sicut enim vipera a filiis suis in ven- 
tre adhuc positis oceiditur, ita nos occidunt cogi- 
tationes nostrse intra nos enutrite, quia consumunt 
animam nostram veneno viperino, Igitur, soror di- 
lecta mihi ia. Christo, moneo te, ut cor tuum cum 
omni studio custodias; quoniam ibi est initium boni 
operis aut mali ; unde scriptum est, Omni custodia 
serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit 
(Prov. 1v, 23). Audi etiam, rogo, honesta virgo, quid 
sponsus in laudibus Ecclesie dicat in Canticis can- 
ticorum : Come capitis tui ut purpura regis juncta 
canalibus (Cant. vui, 5). Come capitis Ecclesise le- 
ctulum sancte anime [suppl. significant, que], ut 
purpura regis juncta canalibus esse memoratur. 
Purpura quippe per fasciculos in canalibus ligatur, 
super quos dum aqua projicitur, per canales ad 


inde nomen accepit, ut tinc! colore purpureo pur- 
pu:a vocetur : quie omnia sanctsee menti congruunt. 
Comi quippe capitis sunt cogitationes menlis, quae 
in canalibus ligantur, quia in Scripturis diviuis, ne 
inutiliter fluant, stringuntur. 

89. Custodi ergo cor tuum, venerabilis virgo, a 
contagione noxia; mentem tuam turpis cogitatio 
non subrepat; sit mens tua pura. Deus enim non 
solum examinat carnem, sed mentem : Dominus 
judicat conscientias hominum ; Deus Judex etiam de 
cogitationibus judicat animam. Quando titillat mala 
cogitatio, non consentias illi ; non sinas malam co- 
gitationem manere in corde tuo. Quacunque hora 
mala cogitatio venerit, expelle eam. Quam cito ap- 
paruerit scorpio, contere caput ejus; contere caput 
serpentis, id est, mali cogitationis. Ibi emenda cul- 
pam, ubi nascitur, scilicet in corde: caput cogita- 
tionis prave expelle a corde tuo. Ibi pecca [fort. 
peccas], ubi nescis esse Deum. Nihil enim celatur 
ante Deum. Videt occulta, qui fecit abscondita. Do- 
minus ubique presens est; spiritus Dei tolum im- 
plet ; majestas omnipotentis Dei penetrat omnia ele- 
menta : nullus locus est extra Deum, Dominus scit 
cogitationes hominum. Soror dilecta, vis nunquam 
esse trisis? — Frater mi, volo. — Ergo bene vive. 
Si bene vixeris, nunquam eris tristis. Secura mens, 
leviter sustinet tristitiam, bona mens semper habet 
gaudium. Si enim in bona vita perseveraveris, tri- 


Ὁ stitia elongabitur a te; si in sanctitate perseverave 


ris, tristitia non occurret tibi ; si bene et pie vixeris 
neque plagam, neque mortem timebis. Conscientia 
autem peccatoribus semper esl in poena, Nunquam 
reus homo securus est : mens enim male sibi con- 
Scia propriis agitatur stimulis. Soror veuerabilis, 
audi quid Dominus dicat de muliere ad serpentem : 
Ipsa conteret caput tuum (Gen. 1i, 15). Caput ser- 
pentis conteritur, quando ibi culpa emendatur, ubi 
nascitur. Omnipotens Deus mundet cor tuum ab 
omni contagione mala, ut ei possis servire sine ma- 
cula. Amen. 
XXX. — De silentio. 

90. Isaias propheta dicit : Cultus jusitic est silen- 
tium el securitas usque in sempiternum (Isa. Xxxu, 
17). Et iterum David obsecrando postulat, dicens : 
Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium cir- 
cumstantiae labiis meis (Psal. cxL, 3). Sancti patres 
summa cum vigilantia silentium custodientes, stu- 
duerunt 9 Ὁ 4 vacare,et videre quam dulcis et quam 
suavis est Dominus : et active vite curis postposi- 
tis, adheserunt contemplative vite, Soror charissi- 
ma, respue inhonesta verba, fuge impudicos ser- 
mones, Vanus sermo cito polluit mentem, et facile 
agitur quod libenter auditur. Nibil unquam ex ore 
tuo procedat quod te possit impedire, nibil unquam 
loquaris quod non conveniat. Hoc non procedat de 
labiis tuis quod offendat aures audientis ; fuge turpi 
tudinem sermonis. Vanus sermo demonstrat vanam 
conscientiam, lingua ostendit conscientiam, lingua 


1255 


refert conscientiam hominis; qualis sermo osten- 
ditur, talis animus comprobatur : ex abundantia 
enim cordis os loquitur. Ab otioso ergo sermone re- 
frena linguam tuam : restringe linguam tuam ab 
otioso verbo. Turpes fabulas non loquaris, non gar- 
rias vana verba. Sermo otiosus non erit absque ju- 
dicio. Unusquisque rationem redditurus est sermo- 
num suorum (Mafth. xu, 34-37; Luc. vi, 45). 
Ante uniuscujusque faciem verba sua stabunt in 
die judicii. Ea qu& loqueris, gravitate atque doctri- 
na digna fiant. Sit sermo tuus irreprehensibilis ; lin- 
gua tua non te perdat, lingua tua non te damnet : 
non loquaris quod indigue suscipiat adversarius : 
ainicum tuum sit silentium. Pone custodiam ori tuo, 
in labiis tuis pone signaculum, pone lingue tus 
claustra silentii. Scito quo tempore dicas, considera 
qua hora loquaris; tempore congruo loquere, tem- 
pere congruo tace. Tace usquequo interrogeris, in- 
terrogalio os tuum aperiat : sint verba tua pauca, 
Don transeas mensuram loquendi. Multiloquia non 
effugiunt culpam, multiloquium non declinat pecca- 
tum (Prov. x, 19). Virgo linguosa stulta est, virgo 
sapiens paucis utitur verbis. Sapientia brevem ser- 
monem facit, loqui multum stultitia est : sit ergo in 
verbo tuu mensura, sit in sermone tuo statera. Mo- 
dum loquendi non transeas. Venerabilis soror, ille 
dignetur ori tuo ponere custodiam, qui te sibi elegit 
in sponsam. 
XXXI. — De mendacio. 


91. Mendaces faciunt ut nec vera dicentibus cre- C 


datur. Summo studio cavendum est omne genus 
mendacii: quamvis sit quoddam genus mendacii 
 levioris culpe; velut si quisque pro salute hominum 
mentiatur. Sed quia scriptum est, 0s quod mentitur, 
occidit animam (Sap. 1, 11); hoc genus mendacii 
perfecti viri summo studio fugiunt, ut nec vitia cu- 
juslibet per eorum fallaciam defendant, nec sum 
animas noceant, dum prestare aliene carmi volunt. 
Tamen hoc genus mendacii facile credimus dimitti. 
Soror charissima, moneo te ut summopere fugias 
omne genus mendacii, nec per occasionem, nec per 
studium loquaris falsum ; non studeas mentiri, nec 
etiam ut prestes alicui. Non alienam vitam per men- 
dacium defendas : nullum justum mendacium ; 
omne mendacium in omnibus est peccatum ; omne 
quod a veritate discordat, iniquitas est. Leges seculi 
damnant falsarios, leges sseculi puniunt. mendaces. 
Si mendacium apud homines damnatur, si falsitas 
humano judicio punitur ; quanto magia ante Deum, 
qui est testis verborum et operum ? ante quem etiam 
de otioso verbo unusquisque rationem redditurus 
est, inte quem et pro otioso sermone poenas quis- 
que sustinebit? (Matth. xri, 36,37.) Et perdes eos qui 
loquuntur mendacium (Psal. v, 1), et testis falsus 
non erit impunitus, Soror venerabilis, declina ergo 
mendacium, falsum ne loquaris. Quod verum est 
loquere, nunquam mentiaris. Esto verax, neminem 
meniiendo decipias : non aliud dicas, et aliud facias. 
Soror dilecta, Deus det tibi vera loqui. Amen. 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1256 


XXXII. — De perjurio. 

99. Dominus dicit in Evangelio: Non jures per 
calum, quia sedes Dei est; neque per terram, quia 
scabellum pedum ejus est; neque per caput tuum, 
quia non potes in eo unum capillum facere album 
aut nigrum. Sit autem sermo luus, Est, Non. Quod 
amplius est,a malo est (Matth. ν,δΆ, 31). Sicut men- 
tiri non potest qui non loquitur, sic pejerare non po- 
terit, qui jurare non appetit. Quacunque arte verbo- 
rum quisque juret, Deus tamen qui est testis con- 
scienti, hoc ita accipit, sicut ille cui juratur intel- 
ligit. Malum quod juramus facere, non debemus im- 
plere. Soror venerabilis, vis ut dicam tibi qualiter 
"unquam ὃ ὦ ὅ pejerabis? Nunquam jures. Si non 
juraveris, nunquam pejerabis : si pejerare times, 
nunquam jures; prohibe etiam tibi juramentum, 
tolle usum jurandi. Periculosum enim est jurare : 
usus jurand: facit consuetudinem perjurii, usus ju- 
randi ducit hominem ad perjurium. Sit in ore tuo, 
Est, siiin ore tuo, Non est. Veritas non indiget ju- 
ramento ; fidelis sermo retinet locum sacramenti : 
firma eliam sit sacramenti tui fides. Amautissima 
soror, Spiritus sanctus qui in (uo virgineo corpore 
sibi fecit templum, ponat ia ore tuo moderationis si- 
gnaculum. Amen. 

XXAXIIL — De detractione. 

93. Soror mihi in Christo dilecta, audi qus dico, 
ausculta quae moneo, attende qus loquor. Detractio 
grave vitium est, detractio grave peccatum esl, 
detractio gravis damnatio est, detractio grande 
crimen est. Omncs reprehendunt detractorem, om- 
nes vituperant detrahentem, omnes dehonestant il- 
lum qui detrahit. Et David propheta : Detrahentem 
secreto proximo suo, hunc persequebatur (Psal. c,5). 
Hoc summe turpitudinis est, hoc nihil fcedius est. 
Detrahentes latrant quasi canes ; sicut. canes rodunt 
pedes transeuntium, ita detrahentes rodunt vitam 
proximorum. Canes solent mordere homines, et 
dente mortifero lacerare transeuntes. Soror venera- 
bilis, ergo abscindea lingua tua vitium detrahendi : 
alienam vitam non rodas, vitam alienam non repre- 
hendas, vitam alienam non laceres, de alieno malo 
non inquines os tuum ; non detrahas peccatori, sed 
condole. Quod in alio detrahis, in te potius pertime- 
sce : quod in aliis reprehendis, in teemenda. Quanto 
studio reprehendis alienam vitam, lanto studio 
emenda temetipsam. Quando alteri detrahis, te dis- 
cute; quando alium mordes, tu&a peccata redargue. 
Si vis detrahere, tuis peccatis detrahe. Non perspi- 
cias aliena peccata, sed tua propria. Non intendas 
alienis vitiis, sed tuis propriis. Nunquam aliis de- 
trahes, si te bene prospicias. De tua ergo emenda- 
tione esto sollicita. De tua correctione et salute esto 
attenta, Detrahentes non audias, Susurrantibus au- 
ditum non praebeas. Pari reatu detrahentes et audien- 
tes tenentur; similiter est culpabilis qui detrahit, 
et qui detrahentem audit. Maledici regnum Dei noa 
possidebunt. Virgo qui ad coelestem thalamum de- 
Siderat pervenire, non debet hominibus detrahere. O 


1257 


virgo venerabilis, si aures tuas a. detrahentibus se- 
paraveris, et linguam tuam, sicut dixi, ab omni lo- 
culione perversa refrenaveris, inter prudentes virgi- 
nes computaberis. 

XXXIV. — De invidia. 

94. Homo invidus membrum est diaboli, cujus 
invidia mors introivit in orbem terrarum (Sap. 11, 
34). Invidia cuncta germina virtutum concremat, in- 
vidia cuncta bona pestifero ardore devorat; invidia 
tinea est anime; invidia prius se ipsam mordet 
quam alterum, invidia primum suum mordet aucto- 
rem ; invidia sensum hominis comedit, pectus urit, 
mentem lacerat, cor hominis quasi quedam pestis 
pascit. Igitur contra invidiam occurrat bonitas : cha- 
ritas preparetur adversus invidiam. Soror amaniis- 
sima mihi in Christo, de bono alterius non dolens, 
de alterius profeetu non tabescas, de alterius felici- 
tate non crucieris, Nulla virtus est que uon habeat 
contrarium invidie malum. Sola miseria caret invi- 
dia. Quare? Quia nemo invidet misero, Virgo qus in 
coelo desiderat habitare, hominibus non debet invi- 
dere; virgo qua cum Christo ad nuptias desiderat 
intrare, de alterius honore non debet contristari. 
Charissima soror, Deus mundet cor tuum ab oinni 
malitia atque invilia, ut ei possis sine macula scr- 
vire, Àmen: 

XXXV. — De ira. 
95. Honesta virgo, audi quid Salomon dicat, Re- 


sponsio mollis frangit. iram, sermo durus. excitat C 


furorem (Prov. xv, τ. xxv, 15): et ilerum, Dulce 
verbum mitigat inimicos, et multiplicat amicos 
(Eccli. vi, 5). Tanto quisque convincitur minus sa- 
piens, quanto est minus paliens. Per ir&m oculus 
mentis 856 Lurbatur ; per iram sapientes perdunt 
sapientiam ; per iram alienatur homo a semetipso. 
Quidam cito irascuntur, sed ad pacem cito redeunt: 
quidam vero tardjus irascuntur, et ad pacem tardius 
revertuntur : alii autem, quod gravius est, ad iram 
citius incitantur, et ad pacem tardius inclinautur. 
Melior est tamen qui citius irascitur, et ad pacem 
cito revertitur, quam qui tardius irascitur, et ad pa- 
cem tardius incitatur. Charissima soror, audi etium 
Jacobum dicentem : Sit autem omnis velox ad au- 
diendum, tardus autem ad loquendum, οἱ tardus 
ad iram. Quare? Quia ira viri, Dei justitiam non 
operatur (Jacob. 1, 19, 20): procul dubio nec ira 
virginis justitiam Dei operari poterit. Virgo qus 
templum Dei debet fieri, nullo modo debet irasci ; 
non decet Christi sponsam esse iracundam : virgo 
qu& in pectore suo preparat mansionem Christo, om- 
nibus modis debet expellere iracundiam a corde suo ; 
virgo que desiderat cum Christo ad coelestem thala- 
mum pervenire, debet omnino a corde suo iram ex- 
pellere. Amantissima soror, si te przvenerit iracun- 
dia, restringe illam : si te preeoccupaverit ira, mitiga 
eam. Tempera furorem, tempera indignationem. 
Motum iracundig restringe, refrena impetum ire. Si 
non potes vitare iram vel temperare, non te rapiat 
furor, non te inflammet ira, non te commoveat indi- 
PATROL, CLXXXIV. 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1258 
gnatio. Sol non occidal super iracundiam tuam 
(Ephes. 1v, 26). Amen. 

XXXVI. — De odio. 

96. Honesta virgo, audi que dico. Odium sepa- 
rat hominem a regno Dei, odium separat homincm 
a paradiso, odium subtrahit hominem a coelo: odium 
nec per passionem deletur, nec per martyrium pur- 
gatur, nec per sanguinem effusum abluitur. Non de- 
bemus odio habere homines, sed vitia. Qui fratrem 
suum odit, in tenebris est, el in tenebris ambu- 
lat (I Joan. ut, 15, 14). Deum non diligit, qui homi- 
nem odit. Quantum interest inter festucam. et tra- 
bem, tantum etiam distat inler iram et odium: 
odium enim est ira inveterata. Per iram turbatur 
oculus mentis; per odium exstinguitur oculus cor- . 
dis. Soror in Christo amantissima mihi, audi que 
loquor. Si contristaveris in aliquo sororem tu&m, 
satisfac illi ; si peccaveris ia sororem tuam, age pc- 
nitentiam coram illa ; si scandalizaveris aliquam ex- 
aucillis Dei, roga eam ut dimittat tibi ; perge festi- 
nanter ad reconciliationem ; non dormias donec 
prius venias ad satisfactionem ; non quiescas prius- 
quam revertaris ad pacem. Si ceciderit inimicus 
tuus, noli gratulari : non lseteris super inimici inte- 
ritu, ne forte superveniant in te similia ; ne conver- 
tat Deus ab eo in te iram suam (Prov. xxiv, 17, 18). 
Delectet te dolere super eum qui afflictus est, coa- 
dole alienis miseriis, in tribulatione alterius esto tri- 
stis, cum plaungentibus plange, cum lugentibus lugo. 
Soror venerabilis, non sis dura, non sint tibi dura 
precordia. Peccanti in ie non retribuas secundum 
culpam suam, quia et in te venturum est judicium 
Dei. Dimitte, ut diinittatur tibi : non enim habebis 
indulgentiam, nisi dederis veniam, Expelle a corde 
tuo odium, in mente tua odium non maneat. Soror 
amabilis, Dcus det tibi dilectionem sui et proximi. 
Amen. 

XXXVIL — De superbia. 

97. Superbia est radix omnium malorum. Homo- 
superbus Deo et hominibus est odibilis (Eccli, x, T) 
Superbus homo similis est diabolo. Superbia et cu- 
piditas in tantum est unum malum, ut nec superbia 
sine cupiditate, nec cupiditas sine superbia esse pos- 
sit. Diabolus per superbiam et cupiditatem dixit : 
In celum ascendam (Isa. xiv, 14). Christus cum 
humilitate dixit: Humiliata est in. pulvere anima 
mea (Matth. xxvi, 38; Marc. xiv, 34). Diabolus per 
suparbiam et cupiditatem dixit: Ero similis Altis- 
simo (Isa. xix, 14). Christus per humilitatem factus 
est obedieus Patri usque ad mortem (Philip. n, 8). 
Ad ultimum, diabolus per superbiam precipitatur in 
infernum : Christus vero per humilitatem ad ccelos 
elevatur. Quid cst omne peccatum, nisi Deus con- 
lemptus, quo ejus precepta contemnimus ? Soror 
charissima, crede mili, quod multorum temporum 
vigilie, orationes, jejunia eleemosynee, et labores, 8j 
cum superbia finem habuerint, pro nihilo reputan- 
tur 8 ὃ apud Deum. Igitur, soror venerabili, alas 

superbie non extendas ; pennas superbis non erigas. 


40 


1259 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1260 


Quare ? Quia. superbia Angelos deposuit, potentes A crimen autem tacendo ampliatur; si latet, fit ex 


stravit, superbos dejecit : superbis resistit D«us, hu- 
milibus autem dat gratiam (Luc. 1, 50, 51 ; Jacob. 
iv, 6). Moneo te etiam, Chrisli sponsa, ut plus gau- 
deas de societate Angelorum et ancillarum Dei, quam 
de nobilitate generis tui. Rogo te, amantissima soror, 
ut magis exsulies de societate pauperum virginum, 
quam de tuorum nobilitate parentum divitum. Quare? 
Quia non est personarum acceptio apud Deum. Qui 
pauperem despicit,Deo injuriam facit. Qui contemnit 
pauperem, exprobrat factori ejus (Prov. xvi, ὅ ; 
xiv, 31). Venerabilis soror, Deus det tibi profundam 
humilitatem et veram charitatem. Àmen. 
XXXVIII, — De jactantia. 

98. Tam in factis quam in diclis cavere debemus 
jactantiam. Igitur, soror charissima, circumspice 
te ipsam, et nihil tibi arroges ex his quee in te sunt, 
pr&ter peccata. Cave jactantiam fuge appetitum va- 
ng glorie, cave inanis glorig studium : non te ar- 
roges, non te jactes, nihil de te prsesumas, non te 
insolenter extollas, nihil boni tibi tribuas, de bono 
opere non glorieris, non sis inflata vento favoris. 
Contemne laudem hominum; non exquiras si quis 
te laudet, aut si quis vituperet. Laus non te seducat, 
nec vituperatio frangat. Qui laudem non appetit, 
nec contumeliam sentit. Virgines que de suis meri- 
tis gloriantur coram hominibus, non babenL oleum 
in vasis suis, quia per inanis glorise appelitum mer- 
cedem quam merebantur a Domino, perdiderunt. 


minimo magnum. Peccatum manifestando decrescit, 
tacendo crescit. Virtutes in occulto crescunt, io 
publico decrescupt. Virtutes jactanter manifestando 
annihilantur, humiliter occultando multiplicantur. 
Igitur, honesta soror, consilium el opus tuum sem- 
per ad Deum converte. In. omni opere tuo Dei 
auxilium pone. Omnia diving gratie, divino dono 
adscribe, nil meritis tuis attribuas, in virtute tua 
nihil preesumas, nihil ponas in tua audacia. Charis- 
sima soror, audi Apostolum dicentem : Qui gloria- 
tur in Domino glorietur. (1 Cor. 1,34 ; II Cor. x, 17) 
Igitur, venerabilis virgo, gloriatio tua et laus tua sem- 


. per sit in Christo Jesu sponso tuo. 


XXXIX. — De humilitate. 

100. Soror charissima, audi Dominum Jesum 
Christum sponsum tuum dicentem in Evangelio : 
Discite a me quia mitis sum οἱ humilis corde 
(Matth. x1, 29). Soror venerabilis, humilia temetip- 
sam sub potenti manu Dei, ut te exaltet in tempore 
tribulationis (1 Petr. v, 6). Conscientia virginis sem- 
per debet esse humilis et tristis : scilicet ut per hu- 
militatem non superbiat ; 058 et per inutilem tris- 
tiiiam cor ad lasciviam non dissolvat. Humilitas est 
summa virtus virginis, Summum enim convicium 
est superbia. Virgo humilis licet habitu sit vilis, 
gloriosa tamen est apud Deum virtutibus: virgo 
autem superba quamvis ante oculos hominum pul- 
chra, formosa atque composila, tamen anie oculos 


Semper suam aspiciant feeditatem, quia vanam glo- ( Dei vilis et despecta atque reproba. Quare? Quia 


riam diligunt : et doleant se perdidisse opus bonum, 
quod pro humana laude fecerunt. Unde dominus in 
Evangelio : Amen dico vobis, receperunt mercedem 
suam (Matth. vi, 2). Virtutes sanctorum per inanis 
glorie studium dominio subjiciuntur demonum ; 
sicut Ezechias rex quia jactanter divitias suas Chal- 
diis manifestavit, propterea per prophetam eas per- 
ituras audivit. (IV Heg. xx). Pharisgeus etiam qui 
orare ad templum venerat, ideo bona sua perdidit, 
quia jacianter manifestavit (Luc. xvin. Sicut ex 
alto aquila ad escam descendit, sic homo de alto 
bong conversationis per vang glorie appetitum ad 
inferiora demergitur. Soror dilecta mihi in Christo, 
non ponas conscientiam tuam in aliena lingua. Quod 
si laudet te aliena lingua, et non tua ; laudet te alie- 


num 08, et non tuum : tuo tamen judicio te decer- ' 


ne, non alieno. Nemo magis scire potest 408 sis, 
sicut tu, qui conscia tui es. 

99. Soror venerabilis, vis ut dicam tibi qualiter 
poteris omnes virtutes augere? — Frater dilecte, 
volo ; atque ut mihi ostendas rogo. — Ausculia ergo, 
soror venerabilis ; si vis omnes virtutes tuas augere 
et non perdere, absconde virtutes tuas pro elatione ; 
absconde tua bona facta pro arrogantia. Fuge vi- 
deri quod commeruisti. Virtutes cela: peccata tua 
manifesta ; vitia cordis tui revela, Absconde tua bona 
opera, nunquam in medium proferas si quid boni 
leceris aut dixeris. Pravas cogitationes statim mani- 
festa : peccatum enim manifestum cito curatur, 


anima justi sedes Dei est; sicut ipse Dominus ait : 
Super quem requiescam nisi super humilem et quie- 
tum, et timentem sermones meos ? (Isai, Vxvi, 2.) 
Dilecta mihi soror in Christo, esto humilis : esto in 
humilitate fundata, esto novissima omnium. Cha- 
rissima, nulli te preponas, nulli te superiorem de- 
putes ; s&stima omnes superiores te esse; quanto 
major es, tanto te humilia in omnibus. Si humilita- 
tem tenueris, habebis gloriam (Prov. xt, 46, et xv, 
35) : quanto enim humilior fueris, tanto te major 
sequetur glori: altitudo. Descende ut ascendas, hu- 
miliare ut exalteris, ne exaltata, humilieris : quia 
qui se exallat, humiliabitur; et qui se humiliat, ex- 
altabitur (Matth. xxu, 12; Luc, xiv, 41, et xvm, 44). 
Qui enim extollitur, humiliabitur. De excelso gra- 
vior casus est, de allo major ruina est. Humilitas 
casum nescil, humilitas ruinam nunquam incurrit, 
humilitas lapsum nuuquam passa est. O sponsa 
Chrisüi, agnosce quia Deus humilis venit, agnosce 
quia se in forma servi humiliavit, factus obediess 
usque ad mortem (Philipp. n, 6-8). Amabilis soror, 
ambula sicut ille ambulavit : sequere exemplum ejus. 
imitare vestigia illius. Esto vilis, esto despeeta, esto 
abjecia, displice tibi: qui enim sibi vilis est, ante 
Deum magnus est ; qui sibi displicet, Deo placet. 
Charissima, esto parvula in oculis tuis, ut sis magse 
in oculis Dei. Tanto eris ante oculos Dei pretiosior, 
quanto fueris ante oculos tuos despectior. Sorer 
venerabilis, si humilitatem profundam  tenueris, 


1261 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1202 


cum prudenübus virginibus in cclesti regno leta- Δ 9t cor unum in Deo. Nihil prodest si nos contineat 


beris. Amen. 
XL. — De patientia. 

101. Dominus dicit in Evangelio : Beati pacifici, 
quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. v, 9). Soror 
charissima, ergo si homines pacifici sunt beati, et 
vocabuntur filii Dei, necessaria est tibi patientia. 
Patientia opus perfectum habet (Jacob. 1, 4). Virgo 
pacifica sapiens est ; virgo iracunda non est prudens, 
sed stulta. Soror venerabilis, sine ferro martyr esse 
poteris, si patientiam in animo veraciter conserva- 
veris. Non pacificus consortium non merebitur Ange- 
lorum : invidus et iracundus erit particeps daemo- 
niorum. Non pacificus fugat concordias, imo iracun- 
dus suscitat lites. Virgo benigna etiamsi patiatur 
injurias, pro nihilo ducit. Virgo pacifica in corde 
suo preparat mansionem Christo. Quarc? Quia 
Christus pàx est, et in pace consuevit requiescere. 
Filius pacis pacem debet diligere. Plus te prsepara 
ad suscipiendam injuriam, quam ad infereudam ; 
disce potius mala tolerare, quam mala facere. Esto 
patiens, esto mitis, esto suavis, modesta, mansuela. 
Ama pacem, dilige pacem, pacem cum omnibus re- 
tine. Omnes in mansuetudine ct charitate amplecte- 
re: proba te amplius amare, quam ipsa ameris; 
proba te amplius diligere, quam diligaris. Non sis 
levis in amicitia, retine semper vinculum amiciuis. 
Habeto semper patientiam mentis, Esto benigna, 
esto prompta affectu, esto affabilis in sermone, grato 
animo appare ad omnes. Tolle occasionem litis, 
sperne litem, vive semper in pace. Charissima soror, 
si fieri potest, cum omnibus hominibus retine pa- 
cem, contumelias detrahentium per patientiam su- 
pera, clypeo palientie frange sagittas contumelia, 
prebe scutum conscientie contra gladium lingus. 
Magne virtutis es, si non ledas, a quo lesa es: 
magns fortitudinis es, si etiam lesa dimittas : ma- 
gne es glorige, si ei de quo te potuisti ulcisci, parcas. 
Venerabilis soror, pax Dei quas exsuperat omnem 
sensum, custodiat cor tuum et animam tuam. Ámen. 

XLI. — De concordia. 

102. Sex sunt qua odit anima mea, dicit Domi- 
nus, et seplimum quod detestatur, videlicet eum qui 
seminat discordias inter fratres (Prov. vi, 46, 19). 
Maledictus homo qui inter servos Dei discordias se- 
minat. Qui pacem et concordiam rumpit, adversus 
Deum facit : Christo facit injuriam, qui 859 inter 
servos Dei seminat discordiam. Quare ? Quia Chri- 
stus est pax nosira, qui facit utraque unum (Ephes. 
I, 14); videlicet quia Angelos et homines fecit esse 
concordes. Concordia malorum, contrarietas est 
bonorum : sicut optamus ut boni pacem habeant, 
ila optare debemus ut concordia malorum rumpa- 
tur. Concordia ad faciendum peccatum, mala est : 
coucordia vero ad faciendum bonum, ad sectandam 
justitiam, ad serviendum Deo, bona est. 'ropter hoc 
sumus congregati in unum, ut in servitio Dei omnes 
unum spirilum et unum animum habeamus. Omni- 

bus babitantibus in dumo Dei debel esse anima una 


una domus, ct separet voluntas diversa. Plus diligit 
Deus unitatem animi, quam loci. Ecce sumus in 
domo ista mundi homines, diversi mores, diversa 
corda, diverse anime : heec omnia debet in unum 
conjungere vita, intentio unus amor in Deum. De- 
bemus ergo in hoc esse unius animi et unius volun- 
tatis, ut serviamus Deo ; et ut diligamus Deum ex 
loto corde, et ex tota anima, et proximum nostrum 
sicut nos ipsos. Necessaria ilaque est nobis virtus 
concordis. Quod si ego volo facere voluntatem meam, 
et iste suam, et ille suam ; fiunt divisiones, oriuntur 
lites, ire quoque et rixee, quai sunt opera carnis : 
et, sicut ait Apostolus, Qui talia agunt, regnum Dei 
*on consequentur (Galat. v, 91). Soror charissima, 


B crede mihi, quia Deo non tantum placent nostra je- 


junia, nostre orationes, nostra sacrificia, quantum 
concordia. Ideo Deus dicit in Evangelio : Vade prius 
reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres mu- 
nus tuum. Venerabilis soror, magna est virtus con- 
cordie apud Deum, sine qua non placent Deo nostra 
sacrificia, quibus delentur peccata. Scire debemus quia 
cum ad conversionem venimus, luctamen contra dia- 
bolum sumimus. 

103. (Interrogatio.) Frater dilecte, dic mihi si ali- 
quid timeat diabolus. (Responsio.) Soror amabilis, 
nihil est quod diabolus tantum timeat, quantum 
concordiam et charitatem. Nam si totum quod ha- 
bemus, damus propter Deum ; hoc diabolus non ti- 


Ὁ met, quia ipse nihil habet. Si jejunamus, hoc dia- 


bolus non timet, quia ipse nunquam comedit ; si vi- 
gilamus, hoc diabolus non timet, quia ipse nunquam 
dormit : sed si charitatem et eoncordiam tenemus, 
hoc diabolus vehementer timet. Quare? Quia hoo 
tenemus in terra, quia ipse in ccelo tenere noluit. 
Hoc est etiam quod sancta Ecclesia terribilis esse 
ut castrorum acies ordinata (Cant. vi, 3) dieitur : 
quia sicut hostes timent quando acies castrorum 
bene ordinatas ad bellum vident ; ita certe diabolus 
expavescit, quando spirituales viros virtutum armis 
accinetos in unitate concordie vivere conspicit. Ipse 
victus et confusus vehementer dolet, cum eos per 
discordiam dividere et penetrare non valet. Omnes 
ergo unanimiter οἱ concorditer debemus vivere im 
domo Dei, ut possimus diabolum vineere. Ancilla 
Dei qu& vult concorditer vivere, prius debet pravas 
consuetudines relinquere, ne sit perversa, inordi- 
nata, ne sit indisciplinata, ne perversitate sua cse- 
teras ancillas Dei conturbet vel scandalizet. Debet 
etiam mensurare actus suos, motus suos, sermones 
suos et totam vitam suam ; ut secundum Deum con- 
cordare possit cum illis cum quibus vivit, Igitur, 
soror dilecta, moneo te ut concorditer et humiliter 
vivas in monasterio cum omnibus ancillis Dei. So . 
ror venerabilis, odientes ad pacem invita, discor- 
dantes ad coneordiam revoca. Nullus existat sermo 
jurgiorum qui eoncordiam dividat. O sponsa Chri- 
sti, charitas, que te separavit ἃ 826 600, ipsa te con- 
jungat Deo. Amen. 


1263 


XLIl. — De tolerantia. 

104. Charissima soror, disce a Christo modes- 
tiam, disce tolerantiam. Christum attende, οἱ non 
dolebis de injuriis. Pro nobis namque passus reli- 
quit nobis exemplum (1 Petr. 1). Palmis enim per- 
cussus, flagellis cecus, sputis derisus, clavis con- 
fixus, spinis coronatus, cruce damnatus, semper 
couticuit (Isai. Lr). Quando enim aliquis tibi con- 
viciatur, propter tua peccata contingit tibi ; quando 
tibi injuriatur, mala tua hoc faciuut : quidquid tibi 
contingat adversum, pro tuo evenit peccato. Levius 
3sustinebis, si pro quibus tibi infertur, intenderis. 
Cum ergo derogatur $60 10], tu ora : quando ali- 
quis maledicit tibi, tu benedic ei : benedic ci qui 
maledixerit tbi. Maledicenti tibi benedictionem 
appone; irascentem patientia delini, blandimento 
iracundiam furentis dissolve; lenitate vince nequi- 
tiam, bonitate malitiam. Tuo bono supera mala alio- 
rum. Tua tranquilla mente aliorum contumelias 
disperde. Soror venerabilis, ud bona eti ad mala 
prepara cor tuum ; et bona οἱ mala prout tibi eve- 
nerint, poria. Sustine adversa et prospera, ut 4υ8 - 
cumque occurrerint libi, quecumque evenerint tibi, 
mente placida sustiueas, Respue probra illate con- 
tumelie,  dcspieiendo supera irrisionum probra. 
Dissimulando contemne errores detrahentium. 

105. Honesta virgo, quamvis te quisque irritel, 
quamvis te incitet, quamvis exasperet, quamvis in- 
sulle, quamvis convicietur, qnamvis criminetur, 
quamvis ad litem provocet, quamvis ad jurgium 
vocel, quamvis convicium dicat, quamvis injuriam 
facial, quamvis afficiat contumeliis ; tu sile, tu tace, 
tu dissimula, tu contemne, tu non loqaaris, tu tene 
silenüum, injuriam non respondeas, mala verba 
non dicas, convicium non retorqueas, contumeliam 
non respondeas, tene silentii pacem : tacendo ci- 
tius vinces. O sponsa Christi ; sume luctameu con- 
tra temporales molestias. Esto 1n cunctis casibus 
firma, patienter tolera omnia ; patienter ab uno 
sustinendum «cst, quod multis accidit. Et qui affli- 
.git, et qui affligitur, mortalis est : et qui mala facit, 
ev qui mala sustinet, morictur. Amabilis soror, 
erede mibi, quia nullus tibi adversari potuisset, nisj 
Dominus potestatem dedisset. Nec habuisset in te 
potestatem diabolus, nisi permitteret Deus. Oportet 
per multas tribulationes nos intrare in regnum Dei 
. (Act. xiv, 21). Non sunt condigne passiones hujus 
.temyeris ad futuram gloriam (Rom. viu, 18). Soror 
charissima, impossibile est ut sis femina, et non 
gustes angustias. Omnia in hoc seculo eventu simili 
sustinemus. Nullus est qui in hac vita positus non 
suspiret, ista vita laerymis est plena, vila ista a fle- 
tibus inchoat ; iufans quanuo nascilur, ἃ fletu incipit 
vivere; infans quando egreditur de vulva, prius in- 
cipit lugere quam ridere; flentes projiciuntur in 
hanc miseram vitam. Utilis est iribulatio, utiles 
sunt vite hujus pressure : quando in hoc seculo 
frangimur, tanto in perpeluo solidamur ; quando in 
priesenii tempore aflligimur, tanto in futuro gaude- 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


C 


1261 


bimus : si hic flagellis atterimur, purgati in judicio 
inveniemur. Amen. 
XLII. — De infirmitate. 

106. Dominus loquitur in Apocalypsi, dicens: 
Ego quos amo, arguo et castigo (Apoc. ui. 19). Tri- 
bus modis Deus in hac vila castigat homines. S&i- 
licet ad damnationem percutit reprobos ; ad purga- 
tionem corripit quos videt errare electos ; castigal 
justos ad augendam gloriam meritorum. Deus per- 
cussit Egyptum plagis ad damnationem (Exod. v et 
xiv) ; flagellatus est pauper Lazarus ad purgationetu 
(Luc. xvi) flagellatus est etiam Job ad probationem 
(Job. v). Flagellat etiam hominem ante peccatum, 
ne nalus fiat; sicut flagellavit Paulum, qui insüi- 
gaute angelo satang tolerabat stimulos carnis i/] 
Cor. xii). Flagellatur etiam homo a Deo post pecca- 
wm, ut emendetur ; sicut ille qui traditus est sa- 
tane in interitum carnis, οἱ spiritus ejus salvus 
esset (1 Cor. v). Qui valentiores sunt et sani, utile 
est eis infirmari, ne per vigorem salutis plus lzten- 
tur in transitoriis et terrenis rebus quam debent. 
Mala est sanitas carnis, que hominem deducit ad 
infirmitatem anime : et valde est bona infirmitas 
carnis, 408: perducit hominem ad sanitatem anima. 
Infirmitatem carnia3 laudat Apostolus, dicens : Cum 
enim infirmor, tunc fortior sum (II Cor. xu, 10). 
scilicet spiritu. In flagellis Dei non debet murmu- 
rare homo, quia per hoc quod castigatur, a peccato 
emendatur. Levius eustinebimus infirmitates corpo- 
ris, si ad memoriam reduxerimus mala quse feci- 
mus. Ia infirmitate non. debet homo murmurare. 
Quare ? Quia ab illo judicatur, cujus judicia semper 
surt justa. Qui infirmitatem patitur, et contra Deum 
murmu'at, justitiam judicantis accusat; ac per boc 
iram Dei adversum se provocat. Non potest non 
esse justum, quod justo placet judici. Quem enim 
diligit Deus, castigat : flagcllat autem omnem fi- 
lium quem recipit (Hebr. xm, 6); ct quasi paler ia 
filio SG complacet sibi. In hac vita Deus parcit 
peccatoribus, et non parcit justis. In futura vit 
parcet justis, et non parect peccatoribus : qui in hac 
vita flagellari non meretur, in inferno torquebitur. 
Soror charissima, dolor et tristitia omnibus sun 
communia : nemo est qui in hoc seculo non dolest. 
Semper Deus hos castigal, quos ad saiutem pre- 
par.t perpetuam. Soror venerabilis, in infirmitati 
busiuis non contristeris, Iu languoribus tuis gratias 
age Deo. Valere te magis opta animo, quam cor- 
pore; desidera plus valere mente quam carne. Ad- 
versa carnis, remedia sunt animi : eegritudo carnem 
vulnerat, mentem curat : languor enim vitia exco- 
quit, languor vircs libidinis frangit. Probari tein 
dolore cognosce, non franga'is : in fornace proba- 
tur aurum (Sap. im, 6), ut sordibus careat : tribo- 
lationis camino purgaris, ut purior &ppareas, pers- 
cuiionis igne conflaris. Conflaris, ut omni peccato- 
rum sorde purgeris : ad probationem sunt omna 
ista quee sustines (Rom. v, 3, &). Igitur, dilecta mibi 


. in Christo soror, in infirmitatibus tuis non morme- 


1265 


LIBRR DE MODO BEN& VIVENDI. 


126: 


res, non blasphemes, non dicas, Quare sustineo A Omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod 


mala ? non dicas, Cur affligor ? utquid mala patior ? 

107. Frater mi, obsecro te ut dicas mihi quid in 
infirmitatibus meis debeo dicere, vel qualiter opor- 
tet ine ipsam accusare. — Soror honesta, hoc modo 
te accusa : Peccavi : ut eram digna non recepi : &equa- 
lem vindictam peccati mei non senlio, minus me 
sentio percussam quam mereor; juxta modum me- 
riti minor est tribulatio ultionis; secundum meri. 
tum peccatorum meorum dispar et causa poena- 
rum : non sunt tanta supplicia, quanta exstiterunt 
peccala. O sponsa Christi, vis a peccatis tuis pur- 
gari ? in poena te accusa, et Dei justitiam lauda. Ad 
purgationem tuam sufficit, si ea qus pateris, ad ju- 
stitiam Dei retuleris, si pro irrogata ivfirmitate tu 
humilis Deum glorificaveris. Corripit enim te Deus 
flagello pie castigationis, exercet in te disciplinam : 
el qui parcendo te a se abjiciebat, feriendo clamat 
ut redeas. Venerabilis virgo, cogita quoslibet mundi 
cruciatus ; intende animo quascunque mundi p«c- 
nas, quoscunque tormentorum dolores, quascun- 
que dolorum acerbitates : compara hoc totum ge- 
hennz, et leve erit quod pateris. Soror amabilis, si 
limes, pcenas inferni time. Iste. enim poen: tempo- 
rales suni, ille eterne: in istis poenis moriendo 
tormenta recedunt, in illis moriendo eternus dolor 
succedit. Si enim conversa fueris, emendatio est 
quod pateris. Converso instantes plage ad purgatio- 
nem proficiunt. Qui enim hie castigatus corrigitur, 


illic liberatur : qui vero nec sub flagello corriguu- C 


tur, οἱ temporali pcena, et cterna damnatur. Et 
in hoc prius judicantur seculo, et illic denuo in 
futuro. His duplex est poena et damnatio; gemina 
his pereussio est : quia et hic habent judicia tor- 
mentorum, et illic supplementum poenarum. Manus 
igitur Dei te ad poenam tradidit, indignatio Dei te 
affli;i jussit, Ipse iratus jussit te mala omnia expe- 
riri, soror revérenda . nam quod et corporis debili- 
tatibus frangeris, quod earpis morbis afficeris, quod 
languorum stimulis cruciaris, quod passionibus ani- 
ma quateris, quod mentis angustia torqueris, quod 
crescente impuguatione malignorum spirituum agi- 
taris, hoc ipsum pro peccato tuo tibi divina justitia 
irrigat. Tua contra te dimicant arma, sagittis tuis 
plagaris, telis tuis vulneraris : per que enim pec- 
casti, per hec et torqueris. Quia secuta es carnem, 
flagellaris in carne : in ipsa gemis, in qua peccasti. 
Soror amabilis, in ipsa carne cruciaris, in qua 
deliquisti : in ipsa tibi est censura supplicii, in qua 
fuit causa peccati. Unde corruisli ad vitia, iade su- 
stines tormenta. O sponsa Christi, juste. argueris, 
juste flagellaris, justo judicio judicaris. Procella 
juste te conterit, justitie poena te premit. 
XLIV. — De avaritia. 

108. Dominus dicit in Evangelio : Cavete ab omni 
avaritia,quia non in abundantia cujusquam vita ejus 
est super terram ex his que possidet (Luc. xn, 15). 
Et Paulus apostolus, Omnis fornicatio et immundi- 
tia, et avaritia, nec nominetur inter vos : οἱ iterum, 


est idolorum servitus,non habet haereditatem in re- 
gno Dei (Ephes. v, 3, 5). Unde Salomon : Conturbat 
domum 699 suam qui sectatur avaritiam(Prov.xv, 
97). Avarus non implebitur pecuniis. Qui amat divi- 
tias, non capiet fructum ex eis (Eccl. v, 9). Nihil est 
pejus quam amare pecunias ; hinc enim animam 
suam venalem habet (Eccl. x, 10). Sicut avaritia mer- 
git hominem in infernum, ita omnino largitas eleemo- 
sync levat ad ccelum. Avarus homo similis est in- 
ferno, sicut. infernus nunquam dicit, Satis est ; ita 
avarus nunquam satiatur pecuniis. Sicut hydropicus 
quanto plus bibit, tanto plus sitit : ita avarus quanto 
plus acquirit, tanto plus concupiscit. Avaritia et 
cupiditas, sorores sunt : superbia vero est maler 
earum. Nunquam superbia fuit sine cupiditate, nec 
cupiditas sine avaritia. Soror venerabilis, non sit 
manus tua porrecta ad accipiendum, et collecta ad 
dandum : plus te delectat dare quam accipere. Me- 
lius est dare quam accipere. Soror charissima, ava- 
ritia non defigat radices in corde tuo, avaritiam non 
sit in te. Expelle a corde tuo avaritiam. Sic perfe- 
cte pro Christo sponso tuo letaberis in coelesti pa- 
tria. Amen. 
XLV. — De cupiditate. 

109. Radiz omnium malorum est cupiditas (ITim. 
vi, 10). Nemo potest perfecte spiritualia bella sus- 
cipere, nisi prius carnis edomuerit voluptates * non 
potest mens ad contemplaudum Deum esse libera, 
qua terrena et transitoria hujus mundi concupiscit : 
non potest videre oculus mentis alta, si eum claudit 
pulvis terreng cupiditatis. Cupiditas grave peccatum 
est, omnium criminum materia est. Non est mirum 
si morientes inferni ignibus deputentur, qui viventes 
flammam cupiditatis δ non exstinxerunt. Soror | 
charissi:u8, quamvis non habeas pecuniam, tamen 
si habes cupiditatem habendi, nihi valet tibi : nihil 
valet corporis nuditas, si tibi est vestimenti cupi- 
ditas. Judas per cupiditatem vendidit Christum. 
Nudi nascimur in hac vita, nudi exituri sumus de 
hac vita (Job. 1, 21 ; Eccle. v, 14) : cur ergo concupi- 
scimus terrena et transitoria ? Si ergo bona hujus 
mundi credimus peritura, cur tanto amore diligi- 
inus ea ? Si terrena et transitoria hujus muudi plus 
quam oportet diligimus, peccamus. Soror ergo di- 
lecta, cursum tuum considera, et cognosce tihi 
pauca sufficere posse qus habes. Si igitur cupiditas 
est radix omnium malorum, sicut superius dixi- 
mus, necesse est ut expellas eam a corde tuo : ut 
c:wtere soboles non pu'lulent vitiorum , cupiditas 
perversa non sit in te. Soror venerabilis, omnipo- 
tens Deus te faciat propter semetipsum prospera 
mundi despicere, et nulla ejus adversa formidare. 
Àmen. 

XLVI. — De paupertate. 

110. Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est 
regnum celorum (Matth. v, 3, οἱ Luc. vi, 20). Multi 
suut pauperes, quos ipsa paupertas noa facit beatos, 
sed miseros, quia ipsam paupertatem non propter 


1267 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1268 


Deum sustinent, sed coacti, Sunt etiam nonnulli A cio quireret. Certe faber fuisse legitur. Etiam de 


pauperes, quos paupertas non facit miseros, sed 
beatos, quia eam propter Deum sustinent : de qui- 
bus dicitur, Beati pauperes spiritu. Charissima so- 
ror, iterum ad te revertor loquendo. Audisti tribu- 
lationem el patientiam Job; οἱ ideo te moneo, ut 
nec in tribulatione frangaris, nec in prosperitate 
eleveris. Tu Patriarchas divites opibus, sed humiles 
fuisse legis animo : qualis fuit Abraham, qui dice- 
bat, Loquar ad Dominum Deum meum, cum sim 
terra et cinis (Gen. xvin, 91). Ideoque beata eris, 
soror venerabilis, si in prosperis et adversis semper 
Deo gratias egeris, et felicitatem hujus temporalis 
vite velut fumum et vaporem evanesceutem credi- 
deris. Ait enim Paulus apostolus : δὲ in hac vita 
tantum sperantes sumus in Christo, miserabiliores 
sumus omnibus hominibus (1 Cor. xv, 49). Christus 
enim ne aurum diligeremus, ohlata in vita munera 
contemnere docuit : ne famen timeremus, quadra- 
ginta diebus jejunavit (Mazth. 1v) : ne nuditatem 
timeremus, unam tunicam discipulis suis habere. 
mandavit (Matth. x, 10) : ne tribulationes expavesce- 
remus, ille pro nobis tribulationes sustinuit : et ne 
mortem timeremus, pro nobis morlem susünuit et 
suscepit. Omne quod in mundo est, concupiscentia 
carnis est, et. concupiscentia oculorum, et ambitio 
sseculi. Et mundus perihit, et concupiscentia ejus 
(1 Joan. n, 16). ]gilur, dilecta soror, non diligamus 
ea qui sunt in mundo, ne pereamus cum mundo. 
Certe David regnabat, et cum haberet thesauros 
808 argenti, οἱ imperaret populis manu furti, ta- 
men humilem se cognoscit, et dicit, Pauper sum 
ego, et in laboribus a juventute mea (Psal. Lxxxvi, 
16) : et iterum, Egenus et. pauper sum ego (Psal. 
Lxix, 6) : item dicit, Incola ego sum in terra, et pe- 
regrinus sicut omnes patres mei (Psal. xxxvin, 13). 

411. Soror venerabilis, non te delectent blandi- 
menta transitoria; nec commoda terrena, nec de 
mundanis lucris gaudeas : el non contristaberis de 
terrenis damnis. Sic enim scriptum est : Divitie si 
affluant, nolite cor apponere (Psal. xxi , 41). Quse 
cum amore possidemus, cum dolore perdimus. 
Audi, sponsa Christi, qui dico. Ille cui ccelestia ct 
terrestria serviunt, pauper pro nobis factus est. 
Quare? Ut nos sua paupertate faceret divites. Tu 
ergo, honesta virgo, ambula per viam qua przeces- 
sit Jesus Christus sponsus tuus, et passibus iude- 
fessis sequere colestem ducem. Sine dubio si con- 
secuta fueris, cum ipso in colo regnabis. Soror 
venerabilis, virginitatem οἱ paupertatem beate Ma- 
rie virginis prospice, que tam dives in Domino 
fuit, ut mater Domini esse mereretur : et in tantum 
fuit ope externa destituta, ut tempore partus non 
haberet obstetrices vel ancillas ad serviendum sibi; 
et in tantum fuit rebus paupercula, ut ipsum etiam 
diversorium tam angustum habuerit, ut infantem 
non in lectulo, sed in pr&sepio reclinaret. Sed et 
Joseph cui fuerat desponsata, cum essel justus, 


in, δἰ tamen pauper ; ita ut victum οἱ vestitum artifi- 


sanctis Apostolis legimus quia serviebant Deo in 
fame et siti. Unde Paulus apostolus : In fame et siti, 
in jejuniis multis, in frigore et nuditate, et in vi- 
giliis multis(II Cor. x1, 27). 

113. Osponsa Christi, habes exempla quibus pos- 
sis terrenas divitias contemnere, et coelestes concu- 
piscere : quoniam qui volunt divites tieri in hot 
mundo, incidunt in tentationem et laqueum diaboli, 
et desideria multa et nociva, que mergunt hominem 
in interitum (1 Tim. vt, 9). Libenter contemnunt 
terrenas divitias, qui perfecte sperant coelestes : quia 
voluntaria paupertas introducit hominem in regnum 
eclorum. Non ideo venimus ad monasterium, ut in 
deliciis ineo vivamus ; sed ut vigilando, orando, je- 


B junando, psallendo, contra adversarium nostrum di- 


micando, ad regnum nobis promissum Christo adju- 
vante perveniamus. Nam ideo nudi nascimur in hoc 
seculo, nudi etiam accedimus ad Baptismum, ut 
nudi et sine impedimento perveniamus ad ccelum. 
Quam incongruum est et absurdum, etquam turpe, 
ut quem nudum mater genuit, nudum suscepit terra, 
dives intrare velitin ccelum ! Facilius est camelum 
per foramen acus transire, quam divitem introire in 
regnum colorum (Marc. x, 25). Melius est plus 
egere quam plus habere. Nimis est avarus, cui non 
sufficit Dominus. Soror dilecta, si in hoc szculo fa- 
mem et sitim atque nuditatem pro Christo sustinue- 
rimus, gratius cum eodem Domino nostro Jesu Chri- 
810 in cclesti regno gaudebimus. Àmen. 

XLVII. — De murmuratione. 

113. Hospitium cordis nostri per gratiam Dei san- 
ctficatur, et per inhabitationem Spiritus sancli, 
quando intus est charitas, pax, bonitas, humilitas, 
concordia, mansuetudo et alia hujusmodi : he sunt 
nostre divitie, scilicet boni mores, et virtutes. Sed 
si incipimus inter nos litigare, murmurare, conten- 


. dere, statim ab his spiritualibus bonis vacui rema- 


nemus et nudi. Quare? Quia virtutes non possunt 
remanere cum vitiis; Nam et modicum fermentum 
tolam massam corrumpit. Quisque servus Dei debet 
pensare in corde suo, quam malum magnum incur- 
rit, si pro rebus temporalibus murmurat : unde de- 
buerat esse dives, fit pauper. Quee sunt divitiae no- 


D stre ? Virtutes scilicet. Virtutes ergo perdimus, si pro 


cibo vel potu murmuramus. Grave peccatum esi 
murmuratio. Unde Gregorius : « Regnum coelorum 
uullus qui murmurat accipit : nullus qui illud acci- 
pit murmurare potest. » Preecordia fatui, sicut rota 
currus, fenum portans et murmurans,. Tales sunt 
multi fratres et multze sorores in congregatione, qui 
sunt carnalibus desideriis subditi, et murmurare 
uunquam cessant. Igitur, soror charissima, ncce:- 
sarium est valde nobis consilium Pauli apostoli di- 
centis : Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum 
murmuraverunt, S6 ἃ in deserto viaelicet, et perie- 
runt ab exterminatore. Igitur periculosum est nobis 
murmurare, ne forte pereamus ab exterminalore in 
monasterio, sicut illi perierunt in deserto. Linguas 


1269 


ergo nostras a murmuratione-custodiamus, ne (quod 
absit) sicut illi perierunt in hoc seculo , nos perea- 
mus in futuro. Non ergo murmuremus ne forte sic- 
ut illi perierunt in hac vita, nos pereamus in futu- 
ra. Caveamus ab omni murmuratione, ne forte quod 
illi passi sunt in corporibus, nos patiamur in auima- 
bus. 

114. Iterum Apostolus consulendo nobis,loquitur; 
dicens : Neque tentemus Christum, sicut quidam eo- 
rum lentaverunt, et a serpentibus perierunt(I Cor. 
x, 10, 9). Christum tentat, qui pro cibo vel potu,sive 
pro vestimento murmurat : sicut scriptum est de 
eodem populo, Tentaverunt Deum in cordibus suis, 
ut peterent escas animabus suis (Psal. Lxxvi, 18)et 
iterum, E£ murmuraverunt in tabernaculis suis, et 
non exaudieruntvocem Domini (Psal.cv, 25).Chris- 
tum tentat, qui in monasterio superflua requirendo 
murmurat. Contra Christum facit, qui in monasterio 
plus quam oportet,requirit. Ia Christum peccat , qui 
in monasterio res terrenas et terrenas et transitorias 
requirendo, preepositos suos scandalizat. E4 a serpen- 
Libus perierunt (Judith.vur,25).Quare a serpentibus 
perierunt, nisi quia serpens veneuosus esl, et omnis 
qui murmurat, venenum diaboli habet in lingua?Unde 
Jacobus apostolus : Lingua inquietum malum plena 
veneno mortifero (Jacobi my, 8).Cavendum est ergo 
nobis a murmuratione,ne mortifero et diabolico vc- 
neno pereamus. Soror dilecta mihi in Christo, audi 
quid Dominus noster Jesus Christus dicit in Evange- 


LIBER DE MODO BRNE VIVENDI. 


1270 


bus sunt communia : ergo si ancilla Dei aliquid ha- 
bet abseonsum vel proprium, quod a ceeteris ancillis 
Dei ignoratur,furtum est,peceatum furti est.Quare ὃ 
Quia omnia habet in communi cum cseteris ancillis 
Dei, et quasi proprium sibi aliquid abscondit. Fur- 
tive aliquid habere non commune cum cseteris ancil- 
lis Dei, et quasi proprium sibi aliquid abscondere, 
hoc furtum est : heec manifesta fraus est. Hoc gran- 
de peccatum est, hoc est iter inferni, per hanc viam 
latrones descenderunt in infernum. Sic enim ait 
Paulus apostolus : Neque latrones, neque rapaces 
regnum Dei possidebunt (I Cor. νι, 10). Ancilla Dei 
quia semetipsam separat a communione monasterii, 
aliquid quasi proprium abscondendo, consequens est 
ut separetur a consortio ccelestis vitse. Multi ad com- 
nmiunem societatem monasterii veniunt: sed, quod 
eine gravi gemitu dicere non possumus, non omnes 
in eo secundum Evangelium vivunt. [a inonasterio 
Sunt saucti Apostoli Jesu Christi : est etiam ibi 
Judas Scarioth traditor Domini. Est ibi Ananias cum 
sua uxore Sapphira. Est etiam ibi Giezi discipulus 
Elisei. 8640 Qui itaque propter Deum omnia quee 
habent in hoc mundo , ad imitationem Apostolorum 
derelinquunt causa solius sterne vitae, cum eisdem 
Apostolis letabuntur et remunerabuntur in slerna 
beatitudine. Qui autem postquam ad conversionem 
monasterii venit, de rebus monasterii facere Iruu- 
dem przsumit, Judas cst, et poenam Jude sustinebit 
in inferno: quia de hoc quod commune est, facere 


lio : Dico vobis, ne solliciti sitis anima vestr.» quid Cj fraudem presumit, cum proprium facit. Qui ergo de 


manducelis, neque corpori vestro quid induamini 
(Matth. vi, 31). Acsiapertius dical : Deus qui dedit 
vob's animam, dabit et escam ; et qui dedit corpus, 
dabit vestimentum. Εἰ adjecit, Respicite volatilia 
celi quoniam non seminant, neque colligunt neque 
congregant in horrea neque in cellaria,et Deuspas- 
cit illa : id est Si Deus gubernat aves qus hodie sunt 
el cras non erunt, quaram anima est mortalis ; 
dabit servis et ancillis suis ci' um et vestimentum, 
quorum anima est immortalis, et quibu: regnum co- 
lorum promittitur ? Et iterum, Considerate lilia agri, 
quomodo crescunt: non laborant neque nent : id est 
non texunt ueque filant; Deus sic vestit illa : 
quanto magis vestiel servos suos et ancillas suas? 
Non occidet Deus animas servorum suorum fume, 
aut sili, aut nuditate. Et adjecit : Quorrite primum 
regnum Dei,et justitiam ejus,et hec omnia adjicien- 
tur vobis. Àc 8i diceret : Servite Domino in timore, 
cantate, et exsullate ei die ac nocte cum tremore, el 
ipse dabit vobis in hac vita et in futura omnia ne- 
cessaria : inquirentes Dominum non minuentur 
omni bono (Psal. xxxui, 11). Soror charissima,Deus 
qui te eduxit de domo patris tui, si in servitio ejus 
perseveraveris, dabit tibi in bono petitiones cordis 
tui. Amen. 
XLVIII. — De proprio. 

115. Soror clarissima, peculiare quod habetur 
apud servos Dei, pro magno crimine nunquam inve- 
niatur in te. Omnia que in monasterio sunt, omni- 


seeculari vita ad servitium Dei convertuntur , si de 
his que in seculo habuerunt, unam partem sibi re- 
servant, alteram vero secum monasterio tradunt, 
cum Anania et Sapphira sententiam  maledictionis 
merentur: qui autem de seculo ad monasterium 
venit, εἰ quod in domo sua habere non potuit, illud 
in monasterio habere voluerit , vel requisierit , sine 
dubitatione lepra Giezi adhserebit ei; et lepra 
quam Giezi sustinuit in corpore , iste sustinebit in 
anima. 

116. Honesta soror,sicut superius dixi tibi,magna 
est differentia inter eos qui in monasterio vivunt, ab 
illis qui in monasterio more Apostolorum vivunt. 
His qui ex his quee in hoc sseculo habuerunt, vel ha- 
bent in moaasterio, nihil abscondunt, conveniL illud 
Paalmiste, Mihi autem adhaerere Deo bonum est, et 
ponere in Deo spem meam (Psal.vxxu, 28), et illud : 
Jacta cogitatum tuum in Demino,et ipse teenutriet 
(Psal. uiv, 23). Illis qui sicut Judas Scarioth  pro- 
prium retincpt, vel de rebus monasterii abscondunt, 
convenit illud : Ascendunt usque ad colos et descen- 
dunt usque ad abyssos, animae eorum in malis ta- 
bescebant (Psal. cv1, 26.) Illis vero cui cum Auania 
et Sapphira ex his que in seculo habuerunt, unam : 
partem monasterio tradunt,alteram vero sibi ia pro- 
prium retinent,convenit illud : Qui confiduntín vir- 
tute sua el in multitudine divitiarum suarum glo- 
riantur (Psal. xuvim, "). Etiam illis qui sicut Giezi 
88 qua non poteraot habere in seculo, requirunt in 


1271 


LIBER DE MODO BBNH VIVENDI. 


12? 


monasterio, convenit illud: Ecce homo quinon po- A dat, insiste orationi, frequenter incumbe orationi. 


suit Deum adjutorem suum sed speravit inmultitu- 
dine, divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate 
δια (Psal. L1, 9). Tu ergo,soror venerabilis,nihil ce- 
Jes, nihil abscondas ; nihil apud te absconsum re- 
ponas, in ábscondito nihil retineas, apud te nihil re- 
maneat absconsum. Quidquid habes, babeto cum li- 
centia : si quid habes , habeto cum benedictione; 
sine licentia abbatisse vel Priorisse nihil habeas, 
sine benedictione nihil accipias, sine licentia nil tri- 
buas. Honesta virgo, jacta cogitatum tuum in Domi- 
DO, et ipse te enutriet (Psal. L1, 9). 
XLIX. — De oratione. 

111. Charissima soror,audi quse dico. Ante tem- 
pus orare, est providentia. In tempore constituto 
orare, est obedientia. Tempus orandi preterire, est 
negligentia. Tanto crebrior debet esse oratio, quanto 
est utilior. Dominus dicit in Evangelio : Omnia qua- 
cumque petieritis in oratione credentes , accipietis 
(Matth. xxi, 22). Et Paulus apostolus : Sine inter- 
sissione orate (I Thess. v, 17). Et Jacobus : Mul- 
tum valet deprecatio justi assidua (Jacobi v, 16). 
Soror venerabilis, ante orationem prepara animam 
tuam, ei noli esse quasi homo qui tentat Deum 
(Eccli. xviri, 23). In oratione prepara te, et ostende 
conscientiam cordis tui, ut ampliorem gratiam con- 
sequaris ἃ Deo tuo. Tunc veraciter oras, quando 
aliud in corde non cogitas. Citius ad precem judex 
flectitur, si peccator a pravitale sua corrigatur. 
Oratio cordis est, non labiorum. Melius est cum 
silentio cordis orare, quam solis verbis sine inten- 
tione mentis. Pura est oratio, quando in suo tem- 
pore superfluae cogitationes non conturbant, Longe 
quippe est a Deo animus, qui in oratione cogita- 
tionibus sseculi est occupatus. Duobus modis oratio 
impeditur, neimpetrare quisque possit quod postu- 
lat : nempe si adhuc homo mala committit, aut si 
peccanti in se ex toto corde nou dimittit, Mens 
nostra ccelestis est ; et tunc Deum in oratione bene 
contemplatur, quando nullis terrenis curis aut ei- 
roribus impeditur. Quando quisque orat, Spiritum 
sanctum ad se vocat : sed postquam venerit, con- 
festim omnia tentamenta demoniorum , quse se 
mentibus hominum immergunt , presentiam ejus 
ferre non sustinentes effugiunt. Qui heditur, non 
desistat orare pro se ledentibus (Luc. vi, 28), 
Alioquin juxta Domini sententiam peccat, qui pro 
inimicis suis non orat. Sicut nullum proficit iu vul- 
nere $66 medicamentum, si adhuc in eo est fer- 
rum, ita nihil proficit oratio illius, qui odium habet 
in corde. Culpabiliter expandit manus ad Deum, qui 
facta sua orando jactanter manifestat, sicut Phariseus 
in templo jactanter orabat , ei magis laudabai 
semetipsum de bonis operibus, quam Deum(Luc. 
X xil). 

418. Soror dilecta, oru cum lacrymis indesinen- 
ter. Ora jugiter, precare Deum diebus ac noclibus. 
Oratio sit sine cessatione, oratio sit frequens, ora- 
tionis sint arma assidua, oratio de ore tuo non ca- 


Geme semper et plange : surge in nocte ad precem; 
vigila et ora, pernocta in oratione et prece, incumbe 
nocturnis vigiliis. Ad modicum clausis oculis , rur- 
sus ora. Oratio frequens diaboli jacula submovet : 
oratio quotidiana diaboli tela exsuperat. Oratio est 
prima virtus adversus tentationum incursus : oratio 
superat tentamenta inimicorum ; vincit dexmones 
superat immundos spiritus. Per orationem vincun- 
tur demonia : oratio diemoniis omnibus malis 
prevalet. Honesta virgo, sit oratio tua pura. Monee 
te, charissima, ut ores pro bonis hominibus , ut in 
bonis perseverent. Rogo etiam te, ut ores pro malis 
.hominibus, ut de malo ad bonum convertantur. Ora 


B pro amicis tuis, ora et pro tuis inimicis. Ora etiam 


pro omnibus fidelibus vivis et defunctis. Dirigatur 
oratio tua sicut incensum in conspectu Dei (Psal. 
CXL, 2). 

L. — De lectione. 

119, Per orationem mundamur a peccatis; per 
lectionem docemur quid faciamus, Utrumque bonum 
est, si licet. Si vero non licet, melius est orare, 
quam legere : nam cum oramus, cum Deo loqvi- 
mur; cum legimus, Deus nobiscum loquitur. Soror 
charissima, si vis cum Deo semper esse, semper 
ora, et semper lege. Valde nobis est necessaria le- 
eto divina. Nam per lectionem discimus quid fa- 
cere, quid cavere, quo tendere debeamus. Unde 
dicitur : Lucerna pedibus meis verbum tuum,et lu- 


C men semitis meis (Psal. cxvim, 105). Per lectionem 


sensus et intellectus augentur. Lectio nos ad ora- 
tionem instruit, et ad operationem, lectio nos infor- 
mat ad activam et contemplativam vitam : ideo 
dicitur in Psalmis, Beatus vir qui in lege Domini 
meditabitur die ac nocte. Lectio et oratio sunt arma 
quibus diabolus expugualur ; hec sunt instrumenta 
quibus sterna beatitudo acquiritur. Per orationem 
et leclionem vitia destruuntur, et virtutes in anims 
nutriuntur. Ancilla Dei semper debet orare, et 
legere. Unde legitur in Psalmis : Tunc non confun- 
dar,cum perspexero in mandatis tuis.Igitur, dilecta, 
mihi soror in Christo, insiste orationi frequenter, 
persevera in meditatione Scripturarum, in lege De 
esto assidua, habeto studium in divinis legibus, 
usus legendi sit tibi frequens , lectio sit tibi quoti- 
diana legis meditatio. Lectio, demit errorem vite, 
subtrahit hominem a vanitate mundi. Per lectionem 
sensus et intellectus crescunt : lectio enim docet 
quid facias, discernit quid caveas , ostendit quo 
tendas. Multum proficis cum legis, tamen si faciss 
ca quielegis. Soror venerabilis, adaperiat Deus cor 
tuum iulege sua, et in prec ptis suis. 
LI. — De operatione. 

190 Jeremias propheta dicit : Levemus corda 
nostra cum manibus ad Deum (Thren. m, 41). Qu 
oral et laborat, cor levat δὰ Deum cum manibus. 
Qui vero orat, et non laborat, cor levat ad Deum, 
et non manus. Qui autem laborat, et non orat, ma- 
nus levat ad Deum, et non cor. Igitur, soror chba- 


1273 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1274 


rissima, necesse est nobis cor in oratione ad Deum Π luxuria cedit operibus, luxuria cedit industrie et 


levare, et manus cum operatione ad Deum exten- 
dere. Quare? Ne de negligentia mandatorum repre- 
hendamur, dum salutem qusrimus obtinere sola 
oratione, aut sola operatione. Unde Paulus aposto - 
lus : Qui non laborat, non. manducet (Il. Thess. 
ir. 10). Ancilla Christi debet semper orare, legere, 
et operari, ne forte spiritus fornicationis decipiat 
otiosam mentem. Delectatio carnis per laborem vin- 
citur. Soror charissima, divide tibi spatium diei in 
tres partes : in prima, ora; in secunda, lege;. in 
teriia parte labora. Rex Salomon per otium seme- 
üpsum involvit in. multis $64 fornicationibus, et 
per cupiditatem fornicationis adoravit idola. Soror 
venerabilis, hsec tria sunt tibi necessaria valde; 
seilicet oratio, lectio, et operatio. Oratione munda- 
mur, lectione instruimur, operatione beatificamur ; 
sicut dicit Spiritus sanctus in Psalmo : Labores 
manuum tuarum quia manducabis, beatus es et bene 
tibi erit (Psal. cxxvn, 2). Si aliquaudo a lectione 
cessaveris, operari -debes, ut nunquam sis otiosa, 
quia otium inimicum est animas. Diabolus cito de- 
Cipit eum quem otiosum invenit : diabolus quoti- 
die in claustra intrat, et si aliquem invenit otiosum, 
statim accusat. O sponsa Christi, vide ne cum diabo. 
lus claustra intraverit, et uniuscujusque facta 
scrutatus fuerit, aliquid inveniat unde 1e accusare 
possit. Hac de causa moneo, soror mihi in Christo 
dilecta, uL per amorem Jesu Christi nunquam sis 
otiosa. 

121. Rogo ul. amorem Christi ostendas sociabus 
tuis non solum verbis, sed et operibus bonis. Tuuc 
vere Deum diligis, si pro amore illius bona que 
potes operaris. Unaqusque saneta anima debet in 
se monstrare amorem Dei et verbis sanctis, et actio- 
nibus. Unde in Canticis canticorum sponsus, scilicet 
Christus, sponsam id est, sanctam animam ornat, 
dicens : Pone me ut signaculum super cor tuum, et 
super brachium tuum (Cant. vin, 6). In corde sunt 
cogitationes, et in brachiis operationes. Ergo super 
cor et super brachium sponse dilectus in signacu- 
lum ponitur, quia in sancta anima quantum ab ca 
diligatur, et voluntate et actione designatur, qui 
amor Dei nunquam est otiosus. Si vero est amor, 
magna operatur : si vero non operatur, non est 
amor. Rogo igitur te, venerabilis virgo, ut Deum 
perfecte diligas, et ut pro amore illius nunquam 
otiosa sedeas. Si vere Deum diligis, nulla hora otiosa 
cris : si Deum in veritate amas, pro amore illius 
otium recusas : si ex tolo corde diligis Deum, 
omni tempore contemnis otium. Qui Deum tota mente 
diligit, propter Deum otium postponit. Regnum Dei 
non dabitur oiiosis, sed in servitio Dei studiosis : 
regnum Dei non dabitur vagantibus, sed pro Deo 
digne laborantibus : qui in bonis operibus sunt pigri 
et tejidi, non habebunt locum in regno Dei. Luxuria 
cito decipit homipes otio deditos, luxuria cito deci- 
pit hominem otiosum el vagantem, luxuria gravius 
uri quem otiosum invenit. Libido cedii rebus, 


labori; homo per laborem sepe vincit libidinem, 
corpus enim labore fatigatum minus delectatur fla- 
gitio. Quapropter, amabilis in Christo soror, prze- 
cave otium, non diligas otium; fatiga corpus labo- 
re, exerce opus bonum, quzre tibi opus utile, quo 
animi implicetur intentio. Opus bonum el intentio 
tua temper sit in Deo. Amen. 
LII. — De psalmis et hymnis. 

122. Soror charissima, cum in conspectu Dei 
cantas Psalmos et hymnos, hoc tracta in mente tua, 
quod cantas in voce, Mens tua cum voce concordet, 
concordei cum lingua : non aliud cogites, et aliud 
cantes. Si aliud cantes in mente, et aliud cantes iu 
voce, perdis fructum laboris tui. Si corpus tuum 
stat in ecclesia, et foris vagatur mens tua, perdis 
mercedem tuam. Unde dicitur ; Populus hic labiis me 
honorat, cor autem eorum longe est a me (Matth. xv, 
8; Marc. vit, 16, et Isai. xxix. 13). Sicut enim ait 
Apostclus,Psallam spiritu, psallam et mente (1 Cor. 
Xiv, 15). Cantabo ore, et corde. Bonum est ergo 
semper orare Deum ment», Bonum est etiam cum 
sono vocis et hymnis et Psalmis, οἱ canticis spiri- 
tualibus glorificare Deum. Sicut orauonibus juva- 
mur, ita Psalmorum  modulationibus delectamur. 
Usus cantandi consolatur tristia corda, Cantus in 
ecclesia mentes hominum lsetificat, fastidiosos ob- 
lectat, pigros sollicitat, peccatores ad lamenta in- 
vitat: nam quamvis dura sint corda secularium 


C hominum, statim ut dulcedinem Psalmorum &audie- 


rint, ad amorem pietatis convertuntur. Sunt multi 
qui suavitate Psalmorum compuncti peccata sua 
lugent. Oratio tantummodo in hac vita effunditur iu 
remissionem peccatorum ; Psalmorum autem decan- 
tatio significat perpet»am laudem Dei in terna gau- 
dia, sicut. scriptum est : Deati qui habitant in domo 
tua, Domine; in. secula seculorum laudabunt te 
(Psal. Lxxxm, 5). Quicunque fideliter οἱ intenta 
ment^ Psalinos decantat, quodammodo Angelis Dei 
sociatur. $88$ Quomodo? Quia homo illum pro 
modulo suo laudat in terris,quem Angeli sine inter- 
missione adorant et glorificant in ccelis. Psalmorum 
decantatio aliquando commovet nos ad lacrymas, 
aliquando invitat nos ad orationem, 

193. Psalmi faciunt nobis gratas esse vigilias 
noctis, dicentes : Exsultate, justi, in Domino,rectos 
decet collaudatio (Psal. Xxxxu,1). Psalmi pronuntiant 
nobis horam diei primam cum exsultatione lucis, 
dicendo : Deus in nomine tuo salvum me fac, et in 
virtute tua judica me (Psal. Lim, 3). Psalmi conse- 
crant nobis horam diei tertiam cum dicunt : Et ve- 
niat super nos misericordia tua, Domine, salutare 
tuum secundum eloquium (uum (Psal. cxvnt, 41). 
Psalmi nos lziificant hora diei sexta in pauis conítra- 
ctione. Psalmi ad horam diei nonam jejunia resol- 
vunt, et nos satiani dulcedine ac suavitate spirituali. 
Psalmi nos Deo commendant hora diei vespertiua, di- 
cendo: Dirigatur,Domine,oratio mea sicut incensum 
in conspectu tuo; elevatio manuum mearum sacri- 


1275 


δ 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1716 


ficium vespertinum (Psal. cxt, 2). Psalmi nos ad- A latione vocis. Quamvis enim ad laudandum Deum 


monent ut benediceamus Domino ad completorium 
dicentes : Ecce nunc benedicite Dominum, omnes 
servi Domini (Psal. cxxxii, 1). Soror mihi in Christo 
dilecta, firmiter retine in tua memoria quoi in au- 
ribus Dei bene sonat cum sancta anima. Per dile- 
ctionem, et amorem, ac devotionem, Psalmos, hym- 
nos, et cantica spiritualia Deo canta. Unde sponsus, 
scilicct Christus, in Canticis canticorum sponsam, 
i1 est Ecclesiam vel sanctam animam, admonet, di- 
cens : Ostendemihi faciem tuam, sonet, vox tua in 
auribus meis; quia vox tua dulcis et facies tua de- 
cora (Cant. n, 14). Tu, inquit, dilecta mea, que 
jaces in lectulo dulcissimze contemplationis, in qua 
mihi in Psalmis, hymnis, et canticis spiritualibus 
atque orationibus placere desideras, veni et ostende 
mihi faciem tuam, id est egredere a secreto cordis, 
et aliis pulchritudinem bonorum operum tuorum ad 
exemplum demonstra, ut cum illi viderint opera 
vestra bona, glorificent Patrem vestrum qui in coelis 
esi (Matth. v, 16). Sonet vox tua in auribus meis. 
Vox scilicet praedicationis, vox divinse laudis, vox 
jubilationis, que alios ad laudem et gloriam meam 
proficere faciat. Cantus Psalmorum oblectat aures 
. audientium, et instruit animas fidelium ad bene vi- 
vendum. Vox cantantium sit una, et cum Angelis 
Dei, quos videre non possumus, verba laudis mi- 
Sceamus. 

194. Servi Dei semper debent laudare nomem Dci, 
quod et aque superiores insinuant, de quibus di- 
citur, Benedicite, aqua omnes qua super celos sunt, 
Domino (Psal. cxrviu, &, 5); quia eleeti non. tace- 
bunt in perpetuum laudare nomen Domini. De aquis 
vero iuferioribus dictam est, Congregentur aque 
qua sub caelo sunt in locum unum (Gen. t, 9), quia 
reprobi per totum mundum modo dispersi congrega- 
buntur in infernum cruciandi. Sine intermissione 
fideles debent referre laudes Deo, quia Deue delc- 
ctatur in illis. Quod enim Deus delectetur in laudibus 
fidelium, testatur spousus, scilicet Christus, qui in 
Canticis canticorum sponss, id est sanete animse, 
loquitur dicens : Qu« habitas in hortis (Cant. viu, 
13). In hortis habitat Ecclesia, vel qualibet sancta 
anima, 48 jam viriditate et spe bonorum operum 
est repleta, Qu: ergo jam in hortis habitat, oportet 
ut sponsum suuin vocem suam audire faciat, id est 
cantum bons predicationis, vel sancte jubilatio- 
nis : vel vocem divinz laudis emittat, in qua ille de- 
lecetetur, quam desiderat, quam amici auscultant, 
videlicet omnes electi, qui verba vitz, scilicet lectio- 
nes, Psalmos, liymnos, et cantica spiritualia audire 
desiderant, ut ad ccelestem patriam reviviscant. Igi- 
tur, soror revendissima, sicut jam superius dixi, 
valde necessarium est tibi, ut in omni vita sua laudes 
omnipotentem Deum creatorem tuum, quoniam inde 
promittitur tibi venia, unde eum lau?es. Lauda :r- 
go eum in corde, lauda eum in voce, lauda eum in 
voce jubilationis, lauda etiam eum in secreto con- 
templationis; lauda eum in cubiculo mentis, in jubi- 


C 


peccatorem et indigni simus, tamen cessare a lau- 
dibus non debemus, quia inde consequi veniam 
peccatorum credimus, unde Deum laudamus. Unde 
vox divina iu Psalmis : Sacrificium laudis honorif- 
cabit me, inquit, et illic iter quo ostendam illi salu- 
tare Dei (Psal. xyix, 23). Ac si apertius diceret : In 
Psalmis $69 est liter audis, quo ad seternam lau- 
dem pervenire possis. Sed si ego illud tibi non os- 
tendero, illud invenire non poteris. Propterea, cha- 
rissima, quia iter nostre salutis in manibus est 
Creatoris, moneo te ut laus Dei nunquam discedat ab 
ore tuo. Soror mihi in Christo amantissima, Deus 
est laus tua ; ergo et tu laus illius esto, ita ut sem- 
pet sit laus illius in ore. Amen. 
LIII. — De activa et contemplativa vita. 

195. Vidit Jacob scalam stantem super terram, 
Angelos quoque Dei ascendentes, οἱ descendentes 
per eam, et cacumen illius colos tangebat (Gen. 
xxvitt, 12). [n hac scala sunt positi omnes ad vitam 
eternam prredestinati : et. omnis qui spectat ad re- 
gnum cclorum, in hac scala habet locum. Scala 
ista gener.lis est Ecclesia, qua&& ex parte adhuc mi- 
litat in terris, et ex parte jam regnat in calis. In 
hac scala sunt tres ordines hominum; scilicet secu- 
l:res, activi et contemplativi. Seculares sunt in 
minori gradu. Áctivi sunt in altiori loco. Contem- 
plativi vero sunt in summo. Et de istis tribus ordi- 
nibus hominum quidam sunt in mola, quidam sunt 
in 3gro, quidam vero sunt in lecto. Mola est vita sie- 
cularis. Ager est animus hominis seculi. [In agro 
sunt predicatores verbi Dei. In lecto est amor 
sponsi, seilicet Christi. Quid sunt in mola, terram 
circumeunt, qui terrena qu&runt et diligunt. Qui 
sunt in agro, terram colunt, qni seminant verbum 
Dei in auribus hominum. [n lecto sunt qui despi- 
ciunt et contemnunt, Ad pedes hujus scalz& sunt ho- 
mines s:eculi. [ἢ medio sealee sunt activi: in sum- 
mitate hujus scale sunt. contemplativi, jam quasi in 
colo positi, quia ccelestia cogitant. Isti sunt Angeli 
Dei per scalam ascendentes, quia ascendunt per 
contemplaiionem ad. D-um, οἱ desceudunt per cou.- 
passionem ad proximum. Activa vita innocentia 


ἢ 93t bonorum operum : contemplativa vita est spe- 


culatio supernorum. Activa vita communis est mul- 
torum : cootemplativa vero, paucorum. Activa vita 
terrenis rebus bene utitur : contemplativa vero 
seculo renunutians, soli Deo vivere delectatur. 
126. (Interrogatio.) Frater dilecte, rogo ut osten- 
das mihi differentias active et ceontemplativem vite. 
(R«sponsio.) Soror charissima, inter activam εἰ 
contemplativam vitam maxima esi differentia. Actisa 
vita est panem esarienti dare, verbum sapientie 
proximos docere, errantem corrigere, ad viam hu- 
militatis superbientem reducere, discordantes δά 
concordiam revocare, infirmos visitare, mortuos se- 
pelire, captivos et in carcere positos redimere, quz 
singulis quibuscunque expediat dispensare, nece 
saria unicuique providere, Soror mihi in Christo 


1211] 


- LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1218 


dilecta, ecce audisti opera active vite : nunc, si A perduoas. Visio animalium in Ezechiele, quie ibant 


placet, audi virtutes vite contemplativee. Contem- 
plativa vita est ebaritatem Dei et proximi tota mente 
retinere, ab exleriori actione requiescere, soli de- 
siderio Conditoris inhgerere : ita ut jam nihil agere 
libeat, sed despectis omnibus curis s:eculi, ad vi- 
dendum faciem sui Creatoris animus inardescat ; ita 
ut jam noverit carnis corruptibilis pondus cum 
morore portare, totisque desideriis optare hymni- 
dicis Ángelorum choris interesse, appetere admi- 
sceri coelestibus civibus, de seterna incorruptione 
in conspectu Dei gaudere. Venerabilis soror, au- 
disti activam vitam, audisti etiam contemplativam : 
nunc rogo, ut cum Maria Magdalena eligas melio- 
rem partem, scilicet vitam contemplativam. Bona 


est vita acliva, sed multo cst melior contemplativa. B 


Qui prius in hac vita proficit, ad contemplativam 
bene conscendit. Quicumque adhuc temporalem 
gloriam, aut carnalem affectat concupiscentiam, a 
contemplatione prohibetur. Exemplum enim active 
vit&e et contemplativee de Jacob accipe, qui dum &da- 
maret Rachelem, quae significat comtemplativam 
vitam, daia estei Lia (Gen. xxmx), que significat 
activam vitam. Activa vita in laboribus hujus mundi 
Deo servit, dum pauperes pascit, recipit, potat et 
vestit, visitat et consolatur, sepelit, et. caetera opera 
misericordie eis impendit. Et tamen Lia est fe- 
cunda in filiis. quia multi sunt activi, et pauci con- 
templativi. Rachel] vero ovis vel videns principium 
interpretatur : quia contemplativi simplices et inno- 
centes sunt sicut oves, et ab omni 8 Φ tumultu 
seeculi alieni; ut soli divine contemplationi adhz- 
rentes videant illum qui ait, Ego sum principium, 
qui et loquor vobis (Joan. vut, 25). 

197. Rachel duos filios habet (Gen. xxxv), quia 
duo sunt genera contemplativorum. Alii namque 
vivunt in commune in mon«steriüs ; alii vero sunt 
solitarii, et ab omnibus scparati, Sed beatior et 
perfectior contemplativa vita, quam acliva. Sicut 
aquila defigit oculos in radios solis, nec deflectit, 
nisi quando vult corpus suum reficere cibis : ita et 
sancli aliquando a contemplatione ad activam vitam 
revertuntur ; considerantes illa sublimia sic esse uti- 
lia, ut tamen ista humilia paululum nostre indigen- 
tie sint necessaria. Unde in Canticis canticorum 
sponsus, scilicet Christus, sponsam, id est sanctam 
animam contemplationi deditam, hortatur, dicens : 
Surge, propera, amica mea, columba mea, formosa 
mea, et veni (Cantic. n, 13); acsi apertius diceret: 
Surge, propera, amica mea per dilectionem et 
fidem: columba mea per innocentiam et simplicita- 
tem , formosa mea per virtutem et castitatem : surge 
deillo dulcissimo stratu tuo, hoc est, de quiete con- 
templationis, in qua mihi soli complacere desideras 
in Psalmis, hymnis, orationibus et canticis spiri- 
tualibus : festina ergo, et veni, id est egredere ad 
utilitatem proximorum; ut illos etiam per officium 
predicationis, et per exempla bonorum operum imi- 
tatores tui facias, οἱ ad salutem animarum suarum 


C 


el non revertebantur ; pertinet ad perseverantiam 
activee vite. Et iterum animalia quae ibant et rever- 
tebantur, pertinent ad mensuram contemplativse 
vite, in qua dum quisque intenderil, sua reverbera- 
tus infirmitate statim descendit ; atque iterum reno- 
vaia inentis acie, ad ea unde descenderat rursus 
ascendit (Exec. x) : quod fieri in activa vita non po- 
test, de qua si quisquam vel ad modicum descende- 
rit, statim inquinationibus vitiorum involvitur. 

198. Smpe mens de terra ad coelum erigitur, et 
iterum gravata infirmitate carnis; de ccelo ad ter- 
ram descendit. Multos ssculares homines visitat 
Deus, et per suam gratiam elevat ad altitudinem 
contemplationis : et multos contemplativos justo 
atque occulto judicio sue Deus in terrenis actibus 
lapsos derelinquit. Sicut sepultus in monumento 
cessat ab omni terreno negotio, ita homo contem- 
plativus cessat ab omni terreno opere vol ministe- 
rio: et sicut homines ab activa vita ascendentes 
sepeliuntur in quiete contemplationis ; ita a ssecu-- 
lari vita. recedentes activa vita suscipit in se quasi 
sepeliendos. Àc per hoc sicut activa vita est sepul- 
crum secularis vite ; ita contemplativa vita est 
monumentum active vite. Viri sancii sicut ali- 
quaudo egrediuntur ἃ secreto contemplationis ad 
activam vitam ; ita rursus ab activa vita revertuntur 
ad secretum intimz contemplationis : ut intus Deum 
laudent, ubi acceperunt unde foris ad ejus gloriam 
operentur. Sicut Deus vult ut aliquando contempla- 
tivi egrediantur ad activam vitam, ut aliis profi- 
ciant ; ita aliquando vult, ut nemo eos inquietet, 
sed ut quiescant iu secreto contemplationis suavis- 
sims : quod bene in Canticis canticorum sponsus 
insinuat, cum filias Jecusalem ne sponsam evigilare 
faciant adjurat, dicens : Adjuro vos, filie Jerusalem, 
per capreas, cervosque camporum, me suscitetis 
neque evigilare faciatis dilectam donec ipsa velit 
(Cantic. τι, T). Hoc est : Ne suscitetis neque evigilare 
faciatis animam divine contemplationi debitam, ora- 
tionibus et lectionibus divinis occupatam ; et ne eam 
al exteriora opera inquietare velitis, donec ipsa 
velit : hoc est, donec expleto 2?ontemplatüonis tem- 
pore, admonente corporis fragilitate, velit ipsa su- 
scitari a somno interne quietis, et intimi dulcedi- 
nis. 

129. Sed tamen in hac mortali vita ncmo potest 
perfecte contemplari Deum. Unde Joannes in Apo- 
calypsi dicit: Factum est silentium ín calo quasi 
media hora (Apoc. vni, 1). Coelum quippe est anima 
justi, sicut Dominus per prophetam dicit: Celum 
mihi sedes est (Isai. ταν, 1), Cum ergo quies con- 
templativie vitze agitur in mente, silentium fit. in 
ccelo, id est in anima ; quia strepitus terrenaruimn 
rerum atque operationum cessat in cogitatione. Sed 
quia contemplativa vita in hoc mundo non potest 
esse perfecta, nequaquam hora $9 M integra factum 
silentium dicitur in ccelo, sed quasi media hora. Qui 
perfecte vitam contemplativam vult tenere, debet ab 


1279 


omni terreno opere cessare. Unde in eisdem Canti- 
cis sponsa de se dicit : Ego dormio, et cor meum 
vigilat (Cantic. v, 2). Acsi aperte mens sancta lo- 
queretur dicens : Dum a mundanis tumultibus exte- 
rius dormio, in interiori cogitatione qu:e sunt coeles- 
tia atque spiritualia penso. Etiam arca Noe, que 
bicamerata (Gen. v1) dicitur, significat activos et con- 
templativos ; quorum activi deorsum stant, contem- 
plativi vero stant sursum. Quod etiam arca dicitur 
tricamerata, significat tres ordines in sancta Eccle- 
sia ; scilicet conjugatorum, continentium, atque vir- 
ginum. De hac contemplativa vita dicit Dominus in 
Evangelio : Si vis perfectus esse, vende omnia qu& 
habes, e£ da pauperibus, et habebis thesaurum in 
c&lo; eb veni, sequere me (Matth. xix, 21). Et de 
Maria Magdalenaait : María optimam partem elegit, 
qua non auferetur ab ea (Luc. x, 49). Vita contem- 


plativa non auferetur in hoc szeulo, neque in futuro, 


Activa vita auferetur ab homine in futuro szxculo, 
activa vita in hoc seculo habet finem : contempla- 
tiva vero Don, quia semper per-everat. Activa vita 
in hoc ssculo deficiet; contemplativa vero in hoc 
sieculo incipit, sed in ceelo perficitur. Honesta virgo, 
moneo te, αἱ propter Deum despicias prisens seecu- 
lum; propter Deum ab omnibus curis sseculi te sus- 
pende. Sine impedimento sseculi Deo servire stude. 
Nulla cura szeculi subtrahat te a timore Dei.Nulla sol- 
licitudo rerum te subtrahat ab intentione Dei : abjice 
a te quidquid potest impedire bonum propositum. 
Toto animo odi et damna quod diligit mundus, esto 
mortua mundo, ct mundus tibi: tanquam mortua ab 
amore presentis vitse te separa, lanquam mortua 
mundi gloriam non concupiscas. Soror mihi amabi- 
lis in Christo, sicut sepultà in monumento, non ha- 
beas curam de ss&culo : tanquam defuncta in sepul- 
cro, ab omni terreno te priva negotio. Soror mihi 
in Christo amabilis, contemne vivens, qu: post mor- 
tem habere non poteris. Si hzc ita feceris, post mor- 
tem tuam vitam seternam habebis. 
LIX. — δὲ curiositate. 

130. Soror charissima, moneo te, ut de die in 
diem studeas proficere in bonis operibus, et ut non 
consideres mala qu: alii faciunt, sed considera bona 
qua tu facere debes, Unde quidam sapiens ait : In 
| supervacuis rebusnoli scrutari multipliciter (Eccli. 
mi, 24). Non est üibi necesse ea cognoscere 408 ab 
humanis sensibus sunt remota. Dignum est valde 
ut mentes hominum desinat judicare, qui aliena 
corda nescit perfeete cognoscere. Quare? Quia in- 
certa uos judicamus, quoadusque veniat Dominus, 
qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et mani- 
festabit consilia cordium (1 Cor. 1v, 5). Dignum est 
etiam ut desinat peccare, qui alienam vitam vult 
reprehendere. Stulti homines dum alienos errores 
volunt reprenhendere, demonstrant suos. Tamdiu 
homo ignorat peccata sua qua debucrat flere et 
coguoscere, quamdiu aliena vitia exquirit curiose : 
sed cum homo ad semetipsum revertitur, et sese 
bene considerat, non exquirit quod in aliis reprc- 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1280 


hendat, quia in semetipso multa reperit qus lugea'. 
Qui semetipsum bene considerat, in semetipso in- 
venit multa qua plangat. Unde beatus Gregorius: 
« Nos tanto minus debemus aliena corda reprehen- 
dere, quanto scimus visu nostro non posse aliene 
cogitationis tenebras illustrare. » Etiam beatus I-i- 
dorus ait : « Facilius reprehendimus vitia uniuscu- 
jusque hominis, quam virtutes intendimus: nec 
quid boni quisque fecerit agnoscere cupimus, sed 
quid male egerit perscrutamur. » 

131. Igitur, soror mihi in Christo dilecta, moneo 
te, ut amplius reprehendas tua vitia quam aliena. 
Prius vide tua propria quam aliena delicta. De tui 
correctione esto sollicita; detua sulute esto attenta ; 
de tua emendatione esto provida: quod ad te non 


B pertinet, noli querere ; nunquam desideres cogno- 


scere, quod inter se loquuntur homines. Noli qui- 
rere quid quisque dicat vel faciat. Cave curiosita- 
tem, omitte curas alieng vila : nulla curiositas ani- 
mum tuum decipiat, nulla concupiscentia detestan- 
d: curiositatis te subrepat, ne tu oblita tuorum 
8. δ' morum alienos perquiras. Christi sponsa, 
tanta cura corrige tua vitia, quanto studio repre- 
hendis aliena : nulla tibi sit cura sciendi lateotis. 
Cave inquirere ea qus non debes scire : preter- 
mitte quasi secretum quod Scripture saucia aucto- 
ritate non didicisti : nihil ultra quieras quam scri- 
pium est: nihil amplius perquiras quam diving 
Littere demonstrant. Scire nunquam desideres 
quod scire non debes. Soror venerabilis, scito pro 
cerlo quia curiositas periculosa praesumptio est; 
curiositas damnosa peritia est: ad hxresim pro- 
vocat, in fabulas sacrilegas prwcipitat mentem; 
in causis obscuris reddit audaces, in rebus ignaris 
facit homines precipites. Soror amantssima, cum 
omni studio vitam tuam emenda, ut post hanc 
vitam merearis perveuire ad sterna gaudia. Amen. 
LV. — De vigilantia. 

139. Dilecta soror, audi Dominum - Jesum Chn- 
stum in Evangelio dicentem, Vigilate, quia nescitis 
quando Dominus venturus est (Matth, xxiv, à3):el 
iterum, Omnibus dico, vigilate (Mar. xin 37). Fi 
Petrus apostolus : Estote prudentes, et. vigilate in 
orationibus (I. Petr. τιν, T1). Cum homines dixerint, 
Pax est, et securitas ; tunc repentinus veniet super 
eos interitus (1 Thess. v, 3). Et Salomon ait : Sunt 
Justi atque sapientes, et opera eorum in manu Dei, 
et lamen nescit homo utrum amore an odio dignus 
sit. Quare ? Quia omnia in futurum reservantur i* 
certa (Eccl. 1x, 4, 2). Soror ia Christo. dilecta, ideo 
Dominus celavit nobis tempus sui adventus, ut nos 
longa exspeclatioue incerti, semper credamus judi- 
cem verum esse venlurum, quia quando venturus 
sil, ignoramus. Verba sunt beati Gregoriv: « Leü- 
Ua presentis vite est agenda, ut amaritudo «e- 
quentis judicii nunquam recedat ἃ memoria. Spe 
diabulus decepit hominem ad peccandum, et cum 
de ruina consvicit eum afflictum, iterum per se- 
curitalem decipit cum. » gitur, soror diiecta muhi 


128f 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1282 


in Christo, semper necesse est ut cum bona agimus, A lantium desuper avium in aqua videant, et per eam 


mala qu& fecimus, ad memoriam reducamus; ut 
dum culpam certe cognoscimus, nunquam de bono 
opere incauti leetemur. Ideo Dominus voluit nobis 
horam ultimam esse incognitam, ut semper simus 
suspensi: ut dum illam videre non possumus, quo- 
tidie nos ad illam preparemus. Etiam in hac vita 
ne simus securi, beatus Isidorus nos admonet, di- 
cens : « Neque justus de sua justitia confidat, neque 
peccator de misericordia Dci desperet quidquam; 
sed pariter habeant in corde spem et metum : sic 
speret Dei misericordiam, ut semper timeat cjus 
justitiam. » Quamvis conversatio sanctorum sit 
probabilis, tamen incertum est hominibus ad quem 
finem sunt destinati. Ideo nunquam homo debet 
esse sine metu, quia satisfactio poenitentie divino 
tantum judicio pensatur, non humano. Unde ait 
Caesarius : « Quanto sumus securi de preteritis, 
. « tanto debemus esse solliciti de futuris. » Venera- 
bilis soror, firmiter tene. quia omnis vila sapientis 
hominis meditatio est mortis. 

133. Igitur, soror in Christo mihi amabilis, si 
omni hora ad Deum vigilaveris, sapiens eris. Si 
quotidie mentem tuam ad Deum levaveris, et diem 
mortis tusee ad memoriam reduxeris, beata eris, se- 
cundum illud quod quidam Sapiens ait : Beatus ho- 
mo qui semper est pavidus (Prov.xxviu,14). Hac de 
causa moneo, virgo honesta, ut semper sis pavida, 
8: mperque suspensa: semper esto sollicita, et con- 


tra diaboli tentationes astuta : semper vigila, et ( 


contra antiquum hostem incessanter pugna : diebus 
ac noclibus ora cum omni vigilantia, οἱ contra in- 
sidias diaboli viriliter dimica : in omni vita tua esto 
provida, et contra versutias inimici, et cum omni 
sollicitudine decerta. Etiam audi, honesta virgo, ea 
qui Jesus Christus sponsus tuus dicit in Evangelio : 
Beatus ille servus,quem cum venerit Dominus ,inve- 
nerit vigilantem (Luc. xii, 43). Ergo si ad eumdem 
Dominum nostrum Jesum Christum vigilaveris tota 
mente, inter beatos computaberis in veterna beatitu- 
dine. Beata eris, si cum omni devotione oculos 
mentis ad verum lumen, quod Deus est, levaveris. 
Vere beata eris, si ad Deum cum omni instantia vi- 
gilaveris, quia promisit Deus coronam vigilantibus. 
Unde in Canticis canticorum de oculis sponsi dici- 
tur : "Üculi ejus sicut columbae super rivulos aqua- 
rum, qua lacte sunt lota,et resident juxta fluenta 
plenissima (Cant. v, 12). Oculi sponsi, sancti viri 
sunt, qui $9 8 sicut columbg in simplicitate vivunt, 
et aliis suis predicationibus atque exemplis viam 
salutis ostendunt. Super rivulos aquarum esse per- 
hibentur, quia semper in refectione sanctarum Scri- 
pturarum conversantur : qui lacte sunt loti, quia 
per gratiam Dei in Baptismo a peccatis suis sunt 
mundati. Quid per fluenta plenissima juxta quie se- 
cent intelligimus, nisi sacre Scripture profunda et 
arcana dicta, quibus nos reficimus, dum ea legendo 
vel audiendo hanrimus ἢ Nam, sicut juxta fluenta 
aquarum columbs residere solent, ut umbram vo- 


irruentium in se ungues rapaces effugiant : sic san- 
eti viri in Scriptura sancta fraudes demonum pro- 
spiciunt, et ex descriptione quam vident, quasi ex 
umbra inimicum cognoscunt, et ejus deceptiones fu- 
giunt. Sie et tu, soror honestissima, in meditatio- 
nibus sanctarum Scripturarum esto assidua, quia 
in eis poteris cognoscere qualiter hostium insidias 
valeas declinare. Honesta virgo, iterum tle moneo, 
ut te consiliis sanctae Scripture ex toto committas ; 
videlicet ut nihil aliud facias, nisi quod ex responso 
Scripturarum audieris, quia ibi invenies qualiter 
fraudes demonum fugias, Monco etiam te, ut metu 
rapacium avium, id est, deemonum, super fluenta 
sanciarum Scripturarum sedeas, ne tu improvisa 
(quod absit) inimicis tuis preda fias. Rogo ut super 
rivulos sanctarum Seripturarum indesinenter vigi- 
les, et ut cum summo studio deceptiones inimico- 
rum vites, 

134. Heu insipientes, quare non cognoscimus vel 
intelligimus quia in conspectu Domini cogitationes 


"nostre, antequam ad actum procedant, manifeste 


sunt οἱ aperte? Dicit enim Psalmista : Serutans 
corda el. renes Deus (Psal. vri, 10). Igitur, soror 
amantissima, cogitemus nos in conspectu Dei sem- 
per astare, οἱ cognoscamus qui tgrra et cinis su- 
mus. Ecce Deus noster terribilis, retribuens uni- 
cuique secundum opera sua, in proximo est, non 
tardabit : ipse veniet, et salvos nos faciet. Vigilemus 
ergo cum omni perseverantia οἱ devotione, ut cum 
venerit et. pulsaverit, non inveniat nos dormientes, 
eed vigilantes in suis laudibus, et in suo amore 
atque in suo saucio servitio (Matth. xxiv, 42-51). 
Curramus ergo dum lucem habemus, ue tenebre 
nos comprehendant (Joan. xi, 35). Sic enim ait Sa- 
pientia Dei in Proverbiis : Beatus qui audit me, et 
qui vigilat ad fores meas quotidie, et observat ad po- 
stes ostii mei. (ui me invenerit, inveniet vitam, et 
hauriet salutem a Domino (Prov. vui, 34,35). Virgo 
Christi, ideo te moneo, ut cum omni studio vigiles 
ad Deum, ut ip die necessitatis tus possis eum ha- 
bere propitium. Igitur, honesta virgo, nullus casus 
te inveniat imparatam, nullus sit casus quem non 
preveniat meditatio tua; propone ante oculos tuos 
nihil esse quod accidere non possit. Commemorare 
semper futuras miserias, in prosperis meditare quo 
pacto adversaberis. Semper cogita in mente ne ali- 
quid contrarii aecidat. Sapientis hominis est previ- 
dere jacturam periculi. Omnia meditata leviori 
eventu accidunt. Exspectata mala tolerabiliter ferun- 
tur; prospecta res admittitur, cum acciderit. Adve- 
nientes impetus prsemeditatio frangit, preecogitatio 
&ttenuat futuras molestias, previsio lenit adventum 
malorum; inopinatum malum fortiter ferit. Gravia 
sunt qus& cogitata non fuerant. Acerba existunt, in 
quibus improvisi incurrimus. Improvisa mala gra- 
viter feriunt. Repentium malum cito frangit : quod 
provisum non est, vohementer aflligit. Subita maris 
tempestas terrorem suscitat : improvisus hostis male 


1283 


perturbat. Omnta repentina graviora sunt; qus re- 
pente accidunt, gravius occurruut. lgitur, soror 
mihi in Christo dilectissima, et ad bona, et mala cor 
tuum prepara. In die bonorum ne immemor sis ma- 
lorum, et in die malorum ne immemor sis bono- 
rum (Eccl. xr, 27). Esto pervigil sensu, ne vanis co. 
gitalionibus polluaris. Ama scientiam Scriptura- 
rum, et contemne vitia carnis. Soror charissima, si 
ex toto corde tuo ad Deum vigilaveris, et in omni 
vita tua cum omni devotione servieris, absque 
ulla dubitatione cum eo in coelesti curia regnabis. 
Ámen. 
$24 LVI. — De prudentia. 

135. Soror charissima, audi Dominum Jesum 
Christum in Evangelio dicentem : Estote prudentes 
stcut serpentes,et simplices sicut columba (Matth.x, 
16). Et Salemon ait : Simplicitas justorum diriget 
608,6 supplantatto perversorum vastabit illos (Prov. 
x1, 3). Via simplicis via Domini, et pavor his qui 
operantur malum (Prov.x,29).Justitta simplicis di- 
riget animam ejus, et in impietate sua corruet im- 
pius (Prov. xi, 5). Innocens credit omni verbo (ibid. 
xiv, 13). Qui autem decipit justos in via mala, et in- 
teritu suo corruet, el simplices possidebunt. bona 
ejus (Prov. xxvni, 10). Viri sanguinum oderunt ho- 
minem simplasem, justi autem  quarunt .salu- 
tem illius (Prov. xxix, 10). Sancta rusticilas sibi 
Suli prodest, «t quantum sdificst Ecelesia Christi 
merilo vite, tantum destruit, si his qui veritatem 
destruunt non resistit. Et beatus Hieronymus ait : 
« In servis et in ancillis Dei non est quereundus cul- 
tus corporis, sed simplicitas mentis. » Nec sim- 
plex, nec rusticus ideo secundum se existimet san- 
ctitatem in sua lingua, sed tantummodo in pura et 
simplici conscientia. Ex duobus imperfectis multo 
est melius habere rusticitatem sanctam, quam elo- 
quenüiam peccatricem. Magis veneranda est sancta 
rusticitas, quam verbosa loquacitas. Soror in Chri- 
810 dilecta, si nostra intentio est simplex apud 
Deum, in judicio ejus nostra operatio tenebrosa 
non erit. Qui casti esse per justitiam nesciunt, ne- 
quaquam esse innocentes per simplicitatem j0s- 
sunt. Sanctorum electorum Ecclesia vias rectitudi- 
nis el simplicitatis suse timore inchoat sed chari- 
tate consummat. Deus enim non solum verborum, 
sed οἱ cordis inspector est, et diligil eos qui in 
simplicitate cordis serviunt ei. Unde sponsus in 
Canticis canticorum loquitur, dicens : Una est co- 
l wmba mea, perfecta mea : una est matri sua, electa 
genitrici su (Cantic. v1, 8). Mater nostra est rege- 

"Deratix gratia Dei, apud quam una columba eligi- 
tur, quia illos solos colligit, qui in simplicitate 
permanent, et ab unitate non dividuntur. Multi 
quippe fideles dum ad ipsum intendunt, dum uno 
desiderio Christi se invicem nutriunt, dum habentes 
cor unum et animam unam se in charitate conjun- 
gunt, ex multis membris unum corpus efficiunt, 
in quo omnes in simplicitate unitatis viventes una 
columba existunt, Ea que apud homines despecia 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1284 


sunt, etin contemptu habentur, in magna gloria 
sunt apud Deum. 

136. Igitur, venerabilis soror, omnipotentem 
Deum deprecemur, ut mittat nobis Spiritum san- 
ctum de (6118, qui nobis faciat habere simplicita- 
tem columbse, et prudentiam serpentis, ut simus 
in malitia simplices, et in bonis operibus prudentes. 
Serpens enim astutum est animal, ut de aspide le- 
gitur, que videns incantatorem venientem, affigi 
aurem unam terre, οἱ aliam cauda obturat, ne in- 
cantaloris vocem audiat. Unde propheta de his qui 
crudeles et prudentes sunt in malo, dicit : Furor 
illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspi 
dis surda, et obturantis aures suas, ut non exaudiat 
vocem incantantium,et venefici ncantantis sapien- 


Β (ον (Psal.Lvit, 5, 6). Imitare ergo et tu, soror amabr 


lis, hunc serpentem in hac parte, videlicet ut. aures 
tuas claudas, ne mala verba audias. Honesta virgo, 
deprecare Deum, et oleum p«ecatoris non impin- 
guet caput tuum (Psal. cxi, 5). Oleurn peccatoris, 
laus est adulatoris. Serpens obturat aurem suam 
ne audiat incantatorem : et tu claude aurem simili- 
ler, ut non audias detrahentem. Prudens et aspis 
ne verbum morlis audiat, ut moriatur : ergo et ts 
esto prudens, ne verba mala per aures tuas intreni 
ad animam tuam, ei moriaris, Igitur, sponsa Chri- 
sti, nec prudentia serpentis sine simplicitate colum- 
bs, nec simplicitas columbse sine prudentia ser- 
pentis debet esse in te : quatenus columbae simpli- 


C citatem astutia serpentis, ut. mala caveat, sollicitet; 


et prudentiam serpentis simplicitas columbse, ut 
bona faciat, temperet. 

137. Soror amantissuma mihi in Christo etiam 
columba septem virtutes babet (ut legimus) in se, 
quas tu per gratiam sancti Spiritus poteris habere 
in te. 4 Columba sepe super rivulos aquarum sedet, 
ul viso accipitre veniente se in undas immergat, et 
evadal : 2 in triico meliora grana eligit : 3 ssepe 
alienos pullos nutrit : 4 rostro 825 non percatit: 
9 nou habet fel : 6 nidum facit in fenestris muro- 
rum : 7 gemitum habei pro cantu. Deprecare ergo 
Deum, honesta virgo, cum summo studio, ut det 
bi has virtutes columbae; scilicet ut super rivulos 
sanclarum Scripturarum sedeas, et admonitione 
earum incursum diaboli evadas, In sacra Scripturs 
meliores elige sententias, ex quibus te reficias. 
Nuiri alienos pullos, 11 cst, homiues prius a Deo 
alienos, tuis verbis atque exemplis ad Deum con- 
verte. Rostro non percutias; id est, proximo tuo 
malum non facias, nec malum dicas. Non habeas 
fel;id est, non habess in te irecundiam. In fene- 
8lris petrarum fac ridum tuum, id est, spem tuam. 
Gemitum habe pro cantu; videlicet ut. sicut homi- 
nes s&culares gaudent caniilenis seculi, ita tu gau- 
deas in gemitu el tristitia spirituali. Igitur, soror 
venerabilis, sicul superius dixi libi, oportet te pari- 
ter intelligere ei cavere insidias inimici cum omoi 
sollicitudine. Sic te oportet per innocentiam vite 
esse prudentem. llle qui non miscet prudentem 


1285 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1286 


simplicitati, secundum quod ait propheta, columba A Et sicut sirena per suaves cantilenas solet navigan- 


est seducta, non habens cor (Osee vit, 11). Sed ideo 
est columba, quia simplex : ideo autem, non habet 
cor, quia non habet prudentiam. Iterum, soror cha- 
rissima, te moneo, ut in corde tuo pri&pares dignum 
habitaculum Christo, quatenus ipse veniens cum 
Patre et Spiritu sancto dignetur apud te mansionem 
sibi facere in domicilio tui pectoris. Amen. - 
LVII, — De fuga mulierum secularium. 

138. Charissima soror, fuge societatem sscula- 
rium mulierum. Seculares femine, qus tecum non 
habent unam professionem, non accedant ad tuam 
Societatem, quia quod amant hs, tibi preedicant. 
Ecce quod diligunt, tibi dicunt : ideo debes vitare 
Societatem sscularium feminarum, quia seculum 
diligunt, et de ssmeularibus loquuntur; terrena 
amant, ideo terrena tihi annuntiant; transitoria 
concupiscunt, et ideo in auribus tuis transitoria 
exponunt. Sic enim scriptum est: « Unusquisque 
hoc laudat quod diligit. » Et ideo szcularis femina 
seculum laudat, quia seculum. diligit : certe si 
cecelestia diligeret, ceelestia laudaret. Sine dubio, si 
ccelestia amaret, ccelestia approbaret, coelestia pre- 
dicaret : si zterna concupisceret, seierna iibi sua- 
deret. Et ideo, soror, moneo te, ut societatem 885- 
cularium feminarum expellas a te. Quare ? Quia cor- 
rumpunt bonos mores colloquia mala et prava 
(I Cor. xv, 33). Quid facit uxor viri cum sponsa 
Christi! aut quid agit mulier nupta cum virgine 
Deo devota? quid in unum agit srecularis femina cum 
Christi sponsa? quid agit femina smcularis cum 
sanctimoniali femina ? vel quid agit femina que 
mundum diligit, cum femina que mundum reli- 
quit ? quid agit femina maritata cum muliere Chri- 
sto dilecta? quid quse amat virum, cum ea quee di- 
ligit Christum ? Femina qus (uum propositum non 
tenet, quare ad tuam societatem venit ? secularis 
femina 4088 non habet tuum habitum, quare acce- 
dit ad tuum consortium ? secularis femina quid 
lecum agit, que tecum jugum Christi non ducit? 
femina quz tecum jugo Christi collum non sub- 
misit, quare ad tuum colloquium accedit? Dispar 
est habitu, dispar affectu: et sicut. dispar est vesti- 
mento, ita animo. Mulier secularis organum est 
satane, Hec cantat tibi quod illecebras seculi mo- 
veat, οἱ semitas diaboli ostendat, sicut legimus. 
Sirena maris talis est sursum ex umbilico, qualis 
puleherrima et formosa virgo : ab umbilico vero 
usque ad pedes talis sicut est piscis. Sirena habet 
caput virginis, et posteriora piscis. Cantat dulce 
magnis vocibus, et multis modulis, atque cum ma- 
gna dulcedine dat voces concordes: sed per suas 
dulces eantilenas stepe marinarios decipit, et in di- 
scrimen perducit. Sepe naute navigantes mare 
dulces audiunt voces sirenarum, et per dulces voces 
et suaves cantus earum decipiuntur, et ad mortale 
periculum  perducuntur. Sicut sirena per dulces 
cantus decipit marinarios, ita secularis femina per 
suos deceptorios sermones .decipit Christi servos, 


C 


tes mare ἃ recto itinere deviare, atque in perditio- 
nem perducere; iia sscularis femina per blanda 
verba ac seductoria, solet Deo servientes a sancto 
proposito 82'G retrahere, et in periculum anima- 
rum suarum perducere. 

139. lgitur, soror dilecta mihi in Christo, fuge 
cantus sirenarum, ne dum delectaris audire delecia- 
menta terrena, a recto itinere averlaris. Quid enim 
supt verba secularium mulierum nisi cantus sire- 
narum ? Ergo cantus sirenze fuge eta lingua mala 
suadentis mulieris separa aures tuas. Sic declina 
verba sscularis mulieris, quasi sibilos serpentis. 
Cave ne sicut serpens decepit mulierem in paradiso, 
ita te decipiat venenosa lingua male suadentis mu- 


B üierisin monasterio. Vide ne mulier vana et garrula 


infundat in aures tuas mortis venena. Cave ne 
mors intret per fenestras tuas, id est, per oculos et 
aures tuas in animam tuam. Soror venerabilis, cum 
videris mulierem disparem tui propositi, muni cor 
tuum scuto fidei; et contra eam trophso crucis 
arma frontem tuam. Honesta soror, in hoc solum 
cum muliere seculari concedo tibi colloquium, ut 
sanctis admonitionibus suadeas illi relinquere se- 
culum, et venire ad monasterium. In hoc solum 
tantum do tibi licentiam loquendi cum seculi femi- 
na ut doceas, eam despicere terrena, et amare cc- 
lestia, οἱ etiam exire de seculo, et servire Deo. 
Item, ut per tuam allocutionem transitoria despi- 
ciat et eeterna  concupiscat. Soror charissima, si ita 
feceris, sicut dixi tibi ; et te in hoc seculo a malo 
custodies, et in futuro a Domino coronam in ccelo 
recipies. ÀÁmen. 
LVIII. De cavendo virorum consortio. 

4&0. Soror charissima, si tanto studio fugies fe- 
minas, quanto magis debes fugere viros? et si tam 
sollicite vitabis societatem mulierum, quanto mayis 
vitare debes societatem virorum ? et si tanta cura 
confabulationes feminarum declinabis, quanto ma- 
gis deceptiones virorum declinare debes ? el si taa- 
topere aures tuas separabis a verbis frminarum, 
quanto magis eas debes separare a seducioriis viro- 
rum verbis ? Soror mihi in Christo dilecta, moneo 
te, ut vir quamvis sit sanctus, nullam tamen tecum 
habeat societatem. Licet sit sanctus et justus, nul- 
lam tecum habeat familiaritatem ; quamvis sit reli- 
giosus, nullam tecum habeat assiduitatem ; quamvis 
sit bonus, nullam tecum habeat vivendi jugitatem. 
Quare ? Ne visitandi familiaritate utriusque pereat 
castitas, ne videndi frequentatione utriusque anni- 
hiletur honestas ; ne videndi jugitate utriusque re- 
ligiositas infametur, ne vivendi usu utriusque per- 
sona dehonestetur. Decidet a charitate Dei, qui 0€» 
casionem dederit peccandi. Decidet eliam a chari. 
tate proximi, qui occasionem prsebuerit male f&- 
ciendi: quia etsi male non facitopere, tamen opi- 
nionem pessimam nutrit. Per assiduitatem sspe 
peccat homo. Sepe familiaritas vincit, quos vitium 
superare non potuit. Sepe oocasie peccandi volun- 


1287 


tuit, assiduitas superat. Dispar sexus in unum col. 
locatus illuc provocat instinctum carnis, quo nasci- 
tur. Etiam naturalis flamma carnis accenditur, si 
illicita attingit. Vir οἱ femina diversi sunt per na- 
turam: qui si in unum fuerint collocati, quamvis 
non peccent, tamen per usum inter se malam famam 
nutriunt. 

441. Quis colligabit iguem in sinu suo, et non 
comburetur ? (Prov. vi, 27.) Ignis et stupa in unum 
posita flammas nutriunt. Quanquam sint contraria, 
si in unum fuerint collocata, flammas generant: ita 
vir et femina, 81 in unum fuerint positi, licet malum 
non faciunt, tamen per assiduitatem inter se malam 
famam nutriunt, et alios de se murmurare faciust, 
Religiosus vir et sauctimonialis femina si immode- 
rate conjunguntur sibi, aliis de se locum praebent 
murmurandi. Sexus viri et femine diversus cst; et 
ideo si in unum conjunguntur, statim inde occasio 
peccandi nascitur. Quid ergo in unum facit ignis 
et stupa? cur serpens collocatur in sinu? quare 
ignis collocatur in vestimento? Quare femina qus 
castitatem promisit Deo, societatem habet cum viro? 
femina quse propter Deum seculum contempsit, 
quare viri familiaritatem diligit ? quare amat pre- 
sentiam virorum, qui cum Christo desiderat intrare 
ceelestem thalamum ἢ quare femina Deo devota quie- 
rit audire deceptoria virorum verba? quare qus in 
seculo maritum &2 2 habere noluit, ia. monasterio 
posito facies hominum .videre concupiscit? Igitur, 
soror mihi in Cbristo dilecta, si vis esse a fornica- 
tione secura, esto mente et corpore a socielate ho- 
minis separala : si perfecte vis castitatem tenere 
pro amore Christi, longe te fac ἃ societate viri. Tu 
circa serpentem composita, certe non eris longo 
tempore secura : circa ignem sedens, etsi ferrea sis, 
aliquando dissolveris : circa periculum constituta, 
non eris diu illeesa vel secura. Audi ergo, soror 
mihi in Christo amautissima, boni consilii verba. 
Viri nomen tuum non sciant, faciem tuam non vi- 
deani ; faciem tuam non cognoscant, quamvis no- 
men tuum audiant. Audi etiam, virgo honesta, 
Pauli apostoli verba, Oportet nos habere testimonium 
bonum ab hís qui foris sunt (1 Tim. ni, ") : intus 
"quidem bonam vitam, propter nos; bonam vero 
famam, propter caeros. Soror venerabilis, si pro- 
pter Deum in terra vitaveris societatem virorum, 
per Deum in colo habebis societatem Angelorum. 
ÁÀmen. 

LIX. — De fugienda societate juvenum. 

142. Charissina mea soror, etsi taliter viri san- 
cti suut. declinandi, ne utriusque sanclitas pereat 
assiduitate vivendi; quanto magis declinandi sunt 
juvenes, qui sequuntur temporalis vit:e tenebrosas 
vias, ac delectationes ὃ οἱ si tanta cura frequentiam 
sanctorum virorum fugere debes ; quanto magis te 
oportel fugere juvenes hujus seculi concupiscentias 
sequentes ? Ad hoc diabolus oculis religiose femina 
juvenes objicit, ut formas eorum quos per diem vi- 


LIBER DE MODO BENE VINVEDI. 
tatem fecit el facit. Quos voluptas superare non po- A 


C 


1288 


derit, meditelur in nocte, οἱ ul recens visio €orpo- 
ris inspectio assidue versetur in animo. Sic intrat 
sagitta Satans per januas oculorum usque ad ani- 
mum. Unde propheta : Intravit mors, inquit, per fe- 
nestras vestras; ingressa est domos vestras (Jerem. 
IX, 21). Non intrat sagitta diaboli ad iuteriora men- 
tis, nisi per sensus corporis. Soror in Christo dile- 
cta mihi, amandi sunt viri, sed absentes : amandi 
sunt homines, non intus, sed foris : diligere debe- 
mus homines in animo, sed non in domo : dilige 
homines in mente, sed a longe : diligendi sunt viri, 
quia sunt opus Dei, sed extra domum : amandi sunt 
viri non propter pulebritudinem corporis, sed quia 
sunt opus Creatoris. Iterum, soror venerabilis, te 
moneo, ui nunquam loquaris sola cum solo. Nullui 
loquatur tecum singulariter : nec tu. preeter duarum 
aut |rium testimonium loquaris cum aliquo. Non 
debet sponsa Christi sola cum solo loqui, nisi cum 
suo magistro, cum agit peenitentiam de suis pecca- 
tis. Sanctimonialis femina quee cum viro sola loqui 
desiderat, stultitia in. mente ejus regnat. Audi igi- 
tur, dilecta mihi, si perfecte castitatem vis tenere 
pro amore Christi, longe discede a societate viri. Si 
perfecte in terra contempseris societatem virorum 
pro Christo, absque ulla dubitatione cum eo regna- 
bis in coelo, Amen. 
LX.— De vitando pravorum consortio. 

143. Honestissima soror, audi verba Salomonis. 
Fili mi, si te lactaverint peccatores, non acquiescas 
eis (Prov. 1,10): ne emuleris hominem injustum, ne 
sequaris viam ejus (Prov. n1, 31). Discede ab homine 
iniquo : et habebis pacem (Eccli. vn, 9). Viri justi 
socii sint libi ; in timore Deisit gloria tua (Eccli. ix, 
22). Quemcumque hominem cognoveris observan- 
tem timorem Dei, in amicitia jungatur tibi. Homi« 
nibus malis non conjungaris. Beatus Ambrosius : 
« Sanctorum hominum vita ceteris hominibus bene 
vivendi debet esse norma. » Qui enim sancto viro 
associatus fuerit, ex ejus societate accipiet usum 
bone locutionis, eL exemplum boni operis, ut accen- 
datur de die in diem mens ejus in amore Dei, Non 
est valde laudabilis ille, qui bonus est cum bonis: 
sed vere ille est laudabilis, qui bonus est cum ma- 
lis. Vereille homo est laudabilis, qui in societate 
malorum bonus. Sicut ille est culpandus, «qui 
malus est inter bonos : ita ille est laudandus, 
qui bonus est inter malos. Verba vite sunt verba 
hominum Deum  timentiun : et sanitas anime 
his quiea sequuntur et diligunt. Sicut sol oriens 
expellit caliginem, ita sanctorum doctrina a sensi- 
bus nostris expellit tenebras vitiorum. Unde David 
propheta : 898 Cum sanctosanctuseris, et cum per- 
verso perverteris (Psal, xvi, 26, 27). Igitur, soror 
mihi in Christo dilecta, si vis bene vivere, malorum 
societatem declina. Vita malos, cave iniquos, fuge 
improbos, sperne a te ignavos. Fuge turbas homi- 
num, maxime.eeatum quie prone sunt ad vitium : 
nec te adjungas levibus personis, nec te admiscess 
.vanis. Bonis (6 conjunge, bonorum consortium ap- 


4 


1289 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1290 


pete, bonorum societatem require, sanctis individue A bona opera debuerant placere Deo, suis amicis pla- 


adhwre. Si fueris socia eorum conversationis, eris 
el viriutis, Qui cum sapienübus ambulat, sapiens 
est: qui cum siultis. graditur, stultus est. (Prov. 
xii, 20). Similis enim simili conjuugi solet. l'ericu- 
losum est vitam cum hominibus malis ducere: per- 
niciosum est vitàam cum bis qui pravw voluntatis 
sunt, sociari. Melius est habere malorum od:um 
quam consortium. Sicut multa habet bona vita com- 
munis sanctorum : sic plurima mala affert societas 
malorum. Qui enim tetigerit immundum, coinqui- 
nabitur: qui tetigerit sordidum, sordidabitur. lgi- 
tur, soror venerabilis, si verba mea libenter audie- 
ris, el ea opere impleveris, inter electos D^i compu- 
taberis. Àmen. 

LXI. — De litteris vel munusculis clanculum non 

acceptandis. 

444. Charissima soror, audi qua dico. Ancilla 
Christi quz in abscondito litteras vel dona recipit, 
Ordiuem suum frangit. Magnum malum facit, et 
grande peccatum committit, si ab hominibus litteras 
vel aliud quodlibet munus suscipit, quia suum Or- 
dinem frangit. Grande malum agit, quse propter 
temporalia dona, sui Ordinis prevaricatrix existit. 
Sanctimonialis femina que cum Christo desiderat 
intrare ad nuptias, non debet hominibus dare suda- 
riola, pectines, corrigias, vel specula, aut fascias. 
Quee Christum exspectat cum ardente Jampade, non 
debet ab hominibus accipere dona secularia, scili- 
cet pectines, specula, et cs&tera alia: quae propter 
amorem Christi velata, non debet ab amicis suis 
accipere vanitatis dona: qu& propter Deum super 
caput suum velum sacrum imposuit, multum peccat 
si ab hominibus dona sscularia accipit. Sanctimo- 
nialis femina qus& in talibus delectatur, magna va- 
nitate decipitur, et signum demonstrat meretricis. 
Unde dicit beatus Hieronymus : « Dulces litteras ct 
« sudariola et crebra munuscula sanctus amor non 
« habet. » Ac si diceret : Si in mente sanctimonialis 


feminz sanctus amor esset, dona vanitatis et super- - 


lluitatis ab hominibus non acciperet, Mens casta et 
religiosa non desiderat a secularibus amicis acci- 
pere dona, sed ἃ Christo, pro cujus amore con- 
temnit omnia terrena : et ab illo solo debet concupi- 
scere dona, cum quo sperat gaudere in coelesti pa- 
tria. Casta femina non querit terrena dona, sed 
coelestia, Quanto homo amplius in terrenis donis 
delectatur, tanto magis a Dei amore elongatur. 

145. Si sanctimoniales feminz faciunt in monaste- 
rio quod mulieres seculares facere solent in se- 
culo, satis culpabiles sunt coram Deo, et inter se- 
culares et sanctimoniales nulla est differentia. Igi- 
tur, si inter eas quz sunt in monasterio, el eas que 
surt in sa'culo, nulla est. distantia, inter religiosas 
ctiametseeculares feminas nulla est dissonantia. Ergo, 
si sanctimoniales feminz delectabilia doua dant suis 
amicis, sicut facere solent meretrices, ubi est ho- 
nestas, ubi religiositss, ubi castitas, ubi puritas, 
ubi sanctitas ? Si sanelimoniales femine quse per 

PATROL. CLXXXIV. 


cenj in malo, luxuriosa dona dando ; ubi est pudi- 
citia, ubi continentia, ubi reverenlia, ubi vere- 
cundia ? [ta, si sanctimoniales feminse plus volunt 
placere hominibus in sweulo, quam Jesu Christo 
reterno regi in coelo ; ubi est observantia religionis, 
ubi rigor Ordinis, ubi ardor contemplationis, ubi 
munditia mentis, uhi contritio cordis, ubi sollici, 
tudo orationis, ubi gemitus pectoris, ubi habitus 
monachalis ? Si sanctimoniales femins leetantur in 
temporalibus donis, sicut letari solent smculares 
homines ; ubi est contemptus sseculi, ubi timor in- 
ferni, ubi memoria judicii, ubi recordatio seteFni in- 
cendii, ubi amor Dei ? Igitur, si sanctimoniales fe- 
mins? concupiscunt dona vanitatis ab hominibus 
accipere : ubi est memoria delictorum, ubi $79 
laeryms oculorum, ubi recordatio peccatorum ὃ Vi- 
lipenditur, contemnitur, despicitur, annmihilatur. 
Revera sanctimonialis femina, que ab hominibus 
accipit, in quibus delectetur, Ordinem suum con- 
temnit. Que plus gaudet in suorum amicorum do- 
nis, quam in preceptis sui Ordinis, propositi est 
prevaricatrix. De talibus propheta ait: Deztera 
eorum repleta est muneribus (Psal. xxv, 10). Ac si 
diceret : Quamvis opera eorum videantur bona, ta- 
men plus lwetantur in muneribus, quam in bonis 
operibus. Magis volunt ab hominibus accipere dona, 
quam a Christo :terna bona. Sanctimonialis femina 
quz Christum perfecte diligit, delectabilia et super- 
flua dona ab hominibus non recepit, quia Christum 
omnibus donis anteponit. Unde in Canticis canti- 
corum Ecclesie dicitur: Pulchre sunt gena tue 
sicut turturis (Cantic. 4, 9). Turturi assimilatur Ec- 
clesia, vel quzlibet samcta anima, quia Christum 
perfecte diligit, et nibil amori ejus przeponit. Turtur 
ex quo per occasionem conjugem suum perdidit, 
nunquam alterum amplius qusrit, quia adulterinum 
amorem non recipit. Sic sanctimonialis femina qus 
Christum perfecte diligit, amplius adulterinum 
amorem non recipit, id est, amplius malos homines 
non diligit. Religiosa femina qus plus diligit homi- 
nem quam Christum, non est casta, sed adultera, 
quia Christum contemnit, cui fuerat desponsata, 


D Religiosa femina quando primum ad monasterium 


venit, Christum in sponsum suscipit. Post heec vero 
si carnaliter hominem super Christum diligit, adul- 
terium facit; et si non corpore, jam tamen adultera 
in mente, secundum illud quod dicitur : Qui viderit 


. mulierem ad concupiscendam eam, jam maechatus 


est eam in corde suo (Matth. v, 28): sic etiam mee- 
chatur mulier cum viro, si eum in corde suo concu- 
pierit, vel eum carnnliter dilexerit. 

146. Quapropter, dilectissima mihi in Christoso- 
ror, te. moneo, ut Christum sponsum tuum super 
omnia ames, et ab illo solo dopa accipere desideres. 
Obsecro, ut Jesum Christum sponsum tuum super 
omnia diligas, et pro amore illius secularia dona 
non accipias. Procul dubio qui terrena dona affe- 
ctat, coelestia non sperat. Munera excecant oculo, 


M 


1291 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1292 


sapientum, et mutant verba justorum (Deut. xvi, A votum promissa nonsolvere (Eccle. v, 4). Santetiam 


49). Certe, si munera excecant oculos sapientum, 
obczecant etiam ne Deum videant mentes religioso- 
rum virorum. Si (quod verum est) dona oculos sa- 
pientum excacant, ctiam el oculos servorum Dei, ne 
Christus videatur, conturbant. Unde beatus Isido- 
rus; « Non potest oculus mentis alla videre, quem 
pulvis claudit.» Ac si apertius diceret: Non potest 
oculus mentis perfecle coelestia. conspicere, quem 
pulvis clausit concupiscentie. Non potest mens servi 
Dei ad contemplandum Deum esse libera, si adhuc 
terrenis , cupiditatibus obscuratur. Si adhuc mens 
sanctimonialis femine in terrenis donis delectatur, 
perfecte coelestia non contemplatur. Si accipiendo 
vel donando hominibus placere desiderat, Deum 
perfecte non amat. Nam et a Deo despecti sunt 
qui in his vanitatibus placere concupiscunt. Unde 
ait David propheta: Deus dissipabit ossa eerum qui 
hominibus placent: confusj sunt, quoniam Deus spre- 
vit eos (Psal. uii, 6). Rogo etiam te, soror venera- 
bilis in Christo, ut cum omni devotione audias 
]saiam prophetamdicentem: Qui excutit manus suas 
ab omni munere, inexcelsis habitabit ; et Regem san- 
clorum videbunt oculi ejusin decore suo (Isai. xxxii, 
15-17). Ac si diceret : Qui propter Deum manus 
suas ab omni munere excutit, in ccelo habitabit 
et Regem sanctorum in gloria sua videbit. Qui 
causa amoris Dei ab hominibus dona vanitatis et 
superfluitatis non recipit, Deum in majestate sua 


videbit, et cum omnibus sanctis in decore illius in C 


perpetuum gaudebit. ldeo, soror in Christo ama- 
bilis, te rogo, ut capias consilium hujus sancli 
prophete, et exculias manus tuas ab omni mu- 
nere; si tu. in excelsis vis habitare, ab omni mu- 
nere manus tuas excule. Iterum te moneo per gra- 
tiam Dei, ut studeas imitari illum qui eit; Ego 
cum justitia apparebo tn conspectu tuo : satiabor 
cum apparuerit gloria tua (Psal. xv1, 15). Amen. 
LXII. — De votis Deo reddendis. 

1&1. Soror charissima, bene cogites quid Deo 
voveas, et reddas. Te ipsam vove integram, et 
redde. Te ipsam de peccatis accusa : Deum in be- 
neficiis lauda. $88 Nihil boni tribuas; ab illo 
cuncta bona quz habes, te accepisse dicas: confi- 
tere illum misericordem, te peccatiicem; illum ve- 
racem, te mendacem. Rogo, soror dilecta, ut dicas 
cun propheta, [ntroibo in domum tuam, id est, mo- 
nasterium : i» holocaustis ; hoc est, in spiritu cou- 
tritioris et compunctionis. AReddam tibi vota mea 
(Psal. txv, 13); id est, Ibi me ingratam offeram 
tibi in ara cordis, quam tibi vovi. Necesse est ut qui 
salvari desiderat, bona αι Deo vovit, cum omni 
devotione reddat. Quicunque ad gaudia :sierna de- 
siderat pervenire, necesse est ut bona quai Deo pro- 
misit, stideat adimplere. Unde propheta: Vovete et 
reddite Domino Deo vestro (Psal. Lxxv, 12). Ac si 
dicerei: Vos ipsos vovele et reddite; quia necesse 
est ut qui vovit, etiam red/'at, quia vovendo se de- 
bitorem fecit. Εἰ melius essel non vovere, quam post 


quedam vota omnibus communia, quadam vero 
speeialia. Communia vota sunt ea quse in Baptismo 
promisimus, scilieet ut. non pecearemus, et ut dia- 
bolo et operibus ejus abrenuntiemus. Specialia vot 
sunt, quando aliquis se monachum fieri, aut cano- 
nicum, aut eremitam, vel aliquid aliud promittit 
Quod si ille qui vovit, non reddiderit ; salvus esse 
non poterit. Quare ? Quia qui Deo ut bene viverel 
promiserit, si hzc bonis operibus nou impleveri, 
salvari non poterit. Quisquis bona que Deo polli- 
citus est, implere neglexerit, ad illa bona quz 
Deus promisit, pervenire non poterit. Ille qui Deo 
non vult reddere bona, quse vovit ei, quomodo 
vult a Deo accipere bona que ei Deus promisit? 
quomodo vult a Deo accipere donum coeleste, qui 
Deo non vult reddere suum votum ? aut quomodo se 
putat a Deo accipere celestia dona, qui Deo mnegli- 
git persolvere vota sua? Quia non est &delis, sed 
infidelis, inter infideles condemnabitur ille, qui vota 
sua Deo negligit reddere : inter infideles peribit, qui 
votum suum in bonis non consummaverit. 

148. Igitur, soror in Christo dilecta mihi, moneo 
ul facias bonum quod promisisti, Non sis in verbis 
facilis, et in operibus difficilis. Coram Deo facere 
aliquid facile non promittas: sine consideratione 
virium nihil preesumas. (Quod non potes facere, non 
promittas. [In conspectu Dei multum eris culpabilis, 
si non reddideris bonum quod promiseris. Qui vota 
sua non explent, Deo displicent. Inter infideles de- 
putabuntur, qui quod voverunt non impleverunt. 
Melius est enim. non promitlere, quanr fidem pro- 
missi non solvere. Verumtamen, soror venerabilis, 
rescinde fidem in malis promissis ; in turpi voto muta 
decretum. Malum quod promisisti, non facias ; quod 
incaute vovisti, non impleas. Impia est promissio 
quz: scelere adimpletur. Nunc ergo, sponsa Christi, 
sicut jam dixi tibi, si cum omni devotione reddide- 
ris Deo bona qu& ei promisisti, accipies ab eo seterna 
bona 408 ille promisit tibi. Àmen. 

LXIII.— De fine et scopo sui. status semper conside- 
rando. 

149. Soror charissima, scito quid sis, cognosee 


lemetipsam : reduc ad memoriam quare sis nat, 


esto memor cur sis orta, in quem usum sis genit, 
qua conditione sis edita ; ad quam rem sis in hot 
Saeeulo provocata. Memento conditionis tuz, serva 
ordinem nature (uz, esto quod es facta. Talis esto, 
qualem te Deus fecit: qualem te factor instituil, 
esto talis. Tene modum in omni opere tuo : in omni 
re temperamentum tene. Nihil facias sine tempe- 
rantia: nee minus facias aliquid nec nimis, nec ul- 
tra quam oportet, nec infra. Etiam in. bonis imme- 
deratum aliquid non debet esse. Omnia mediocria 
sunl utilia, et in suo modo perfecta, Quee cum tem- 
perantia fiunt, salubria sunt: bona autem immode- 
rato usu noxia efficiuntur. Omnis enim. nizietas 
in vitio deputatur. Temperate facere cuacta prodes- 
lia est. Ne de bono íacias malum. Soror dilect, 


1293 


LIBER DE MODO BENB VIVENDI. 


1294 


respice etiam quid sit aptum cuique tempori. Primo A chritudinem tuam. Quomodo non. adulteraris, quee 


videas quid debeas facere, ubi et quando, qualiter, 
et quandiu facias. Per discretionem cognosce cau- 
sas rerum. Cum omni diligentia disüingue omnia 
quie agis, diligenter exeogita qualiter bonum inci- 
pias et perficias, tene discretionem in omni actione 
tua ; cum bene distinxeris opus tuum, $886 optime 
justa eris, Quidquid boni feceris cum discretione, 
virtus erit; quod sine.discretione, erit vitium : in- 
discreta enim virtus pro vitio reputatur ; virtus sine 
discretione locum vitii obtinet. Per pravam eonsue- 
tadinem multa sunt vitiata, pravo usu multa sunt 
profanata. Multa sunt illicite usurpata contra pudicos 
mores. Usus igitur auctoritati cedat. Lex et ratio 
pravum usum vincant. Honesta virgo, moneo te, ut 
leneas fidem firmam in corde, galeam salutis in ca- 
pite, signum crucis in fronte, verbum veritatis in 
ore, voluntatem bonam in mente, timorem et veram 
dilectionem Dei et proximi in pectore, cingulum ca- 
stitatis in corpore, honestatem in actione, sobrieta- 
tem in consuetudine et bonitate, humilitatem in 
prosperitate, patientiam in tribulatione, simplicita- 
tem.in conversalione, spem certam in Creatore, 
amorem vile seeterns, perseverantiam in bonis ope- 
ribus usque in finem. Amen. 

LXIV. — De studio placendi hominibus per pulchri- 

tudinem cavendo. 

150. Charissima soror, vitemus perniciosas pul- 
ehritudines, ne omnium malorum germina inde pul- 
lulent. Qui pulchritudinem corporis diligit, semet- 
ipsum decipit. Quare? Quia pulchritudo corporis 
falax est, vana est, terra et cinis est, deceptio est 
homivis. Unde Salomon : Fallax gratia, et vana est 
pulchritudo (Prov. xxxt, 30). Multi fuerunt et sunt 
decepti per pulchritudinem corporis. Stulti homines 
dum considerant: pulchritudinem corporis, incidunt 
in diaboli laqueum ; dum carnis pulchritudinem at- 
tendunt, retiaculis diaboli prepediuntur Multi per 
pulchritudinem corporis alligantur in peccatis. Deus 
non requirit corporis decorem, sed animse pulchri- 
tudinem. Amplius diligit Deus spiritualem pulchri- 
tudinem, quam «carnalem. Christus non delectatur 
in corporis pulchritudine, sed in anime puritate. 
Igitur, soror mihi in Christo dilecta, moneo te, ut 
illam pulchritudinem diligas, in qua delectatur Deus. 
Nunquam hoc animo homines attendas, ut eorum 
pulchritudinem diligas : non consideres homines hac 
intentione, ut lzteris in eorum pulchritudine : nun- 
quam ideo homines conspicias, ut pulchritudinem 
eorum concupiscas. Te etiam rogo, ut nunquam vul- 
tum iuum componas, ut hominibus placeas; nun- 
quam ideo exornes vultum, ut placeas in oculis ho- 
minum; non sit talis intentio tua, ut coram homini- 
bus velis apparere formosa : quia si ob hoc facis, ut 
in conspectu hominum formosa videaris, Jesu Chri- 
sto sponso tuo injuriam facis. Cum sis Christo de- 
sponsata, si ante oculos hominum vis apparere, non 
es casta, sed adultera. Quasi adultera Christo facis 
injuriam, si ut ab hominibus ameris, ostendis pul- 


plus quam Christum diligis homines? aut quomodo 
non facis adulterium quse homines amas super 
Christum ? Quomodo dicis, Non sum adultera, quie 
Christo te in monasterio tradidisti, et nunc homi- 
nibus vis placere de pulchritudine vultus tui ? Cum 
hoc facis signum demonstras meretricis : hoc facere 
solent mcretrices, et ssculares mulieres ; videlicet 
componunt facies suas, ut in oculis hominum 
appareant formose. Ὁ quam turpe est et quam 
absurdum illud facere feminas sanctimoniales, quod 
facere solent meretrices, et szeculares mulieres ! 
151. Igitur, honesta virgo, audi qu& dico, attende 
que moneo. Nunquam vultum tuum componas ut 
hominibus placeas; sed interius orna faciem tus 
conscientisge bonis virtutibus, ut Jesu Christo celesti 
sponso placere valeas. Deus non delectatur in pul- 
ehritudine corporis, sed in pulchritudine mentis; 
nonin compositione vultus, sed in bonis moribus ; 
non in corporis compositione, sed in sancta con- 
versatione. Cum ssneta anima intus propter Chri- 
stum bonis moribus ornatur, a Christo diligitur 
atque amatur : quod bene sponsus insinuat in Can- 
ticis canticorum, ubi sponse loquitur dicens, Quam 
pulchra es, amica mea : et quam decora, charissima 
in deliciis ! (Cantic. 1v, 1.) Ac si diceret : Quam pul- 
chra es, amica mea; id est, juste, sancte, et reli- 
giose vivendo es pulchra, et me super omnia dili- 
gendo es amica. Ideo es pulehra et decora, quia 


C $59 bene vivendo in bonis operibus conversaris : 


atque ideo es amica, quia perfecte me diligis, quia 
allerum amicum plus quam me non diligis. Nec 80- 
lum' es amica mea, sed etiam charissima, quia plus 
mihi desideras placere per bona opera in mente- 
quam hominibus foras de corporis pulchritudine. 
Ideo nou solum es amica, sed etiam in deliciis cha- 
rissima. Sancta anima charissima dicitur in deli- 
ciis, videlicet Scripturarum sanctarum, quia ad 
amorem et familiaritatem Christi perfecte non per- 
venit, qui Scripture sanete deliciis abundare con- 
temnit. Illead amorem Christi perfecte pervenire 
poterit, qui deliciis Scripturarum se refecit, et Chri- 
stum diligit, ct a Christo diligitur : qui vero plus 
desiderat placere hominibus de pulchritudine vultus 
sui, quam Christo de bonis operibus, nec Christum 
perfecte diligit, nec a Christo diligitur. Moneo ergo 
te, soror. charissima ut Christum diligas super om- 
nia, quia Deus Pater te elegit in ipso ante ssecula 
( Ephes. 1, 4). Rogo etiam te, ut illi soli placere con- 
cupiscas, et ut ab hominibus laudem temporalem 
non accipias. Ámen. 
LXV. — De risu wnmoderato fugiendo. 

153. Soror chàrissima, audi sapientissimi Salomo- 
nis verba : Risum deputavi errorem, et gaudio dizi : 
Quid. frustra deciperis ? (Eccle. n, 2.) Error dicitur, 
quando aliud debet fieri, etaliud fit. Tunc ergo fit 
error, quando ille qui debet plorare, ridet. Ideo ri- 
808 dicitur error, quia dum quisque ridet, dierh 
moitis 8088 ipse in mente sua non habet. Vere fru- 


1295. 
stra decipitur, qui in temporalibus gaudiis gaudet 
et letatur. Decipiuntur qui gaudent in prosperitati- 
hns bujus ssculi, quoniam si diem mortis 81:8 ad 
memoriam reducerent, prius peccata sua plorarent, 
4uam de rebus vanis riderent. Qui de rebus vanis 
εἰ δι, si mala quai passuri. sunt, in mente habe- 
reut, non ridereut, sed lugereut. Unde etiam Salo- 
mou ait: Itisusdolore miscebitur, et extrema gaudii 
luctus occupabit (Prov. xiv, 13). Εἰ Dominusin Evau- 
gelio : Beatiquilugent, quoniam ipsiconsolabuntur 
(Matth. v,5). Non dixit, Beati qui rident : sed Beati 
qui lugent : quia vcre illi sunt b:ati qui peccata sua 
lug. nt, non illi qui de rebus vauis rident. Qui se- 
cuudum Deum lugent, beati sunt, quoniam ipsi con- 
᾿ solabuntur. Et Jacobus apostolus stulte ridentes in- 
crepat dicens; ltisus vester vertetur in luctum, etgau- 
dium in marrorem (Jacobi 1v, 9). Stultusin risu. exal- 
tat vocem suam ; sapieus auiem vix lacite ridebit 
(Eccli. xxi, 23) Risum ergo, soror dilecta, quasi 
errorem deviia, et temporalem leltitiam in luctum 
co:nmuta, Quare ? Scilicet ut beatifices te, si in hac 
p eregriuatione ploraveris : videlicet ut in die mortis 
ἴα beata inveniaris, si te ipsam ia hoc mundo plo- 
raveris. Coguoscete peregrinam esse in hoc mundo, 
quia non est hic patria tua, sed iu coelo : non ha- 
.bes hic civitatem manentem ; quia Deus promisit tibi 
in celo Jeru:alem coelestem, ad quam David pro- 
pheta pervenire desiderabat, cuui dicebat : La/atus 
sum tin hisque dicta sunt mihi, In domum Domini 
ibimus (Psal. cxxi, 1) Tali etiam desiderio ardeba, 
Christi servus, qui dicebat : Cupio dissolvi, et. esse 
cum Christo (Philipp. 1, 23). Ille etiam ad ccelum 
pervenire cupiebat, qui dicebat : Heu mihi, quia in- 
colatus meus prolongatus est, habitavi cum habitan- 
libus Cedar (Psal. cxix, 5). Quaudo hiec. dicebat, 
de vanitatibus hujus mundi non ridebat, sed de liac 
peregrinatione lugebat. 

153. Igitur, honesta virgo, gaudium tuum sem- 
per sit in ccelo. Tui cordis laetitia semper sit mode- 
sta et tranquilla, juxta quod Apostolus ait, Gaudete 
in Domino semper ; iterum dico, gaudete (Philipp. 
1v, 4) : et alio loco dicit, Fructus autem Spiritus est 
gaudium (Galat. v, 22). Tale gaudium non pertur- 
bat mentem fecunditate ridendi, sed sublevat ani- 
mam per desiderium perveniendi ad coelestem pa- 
triam, ubi possit audire : Intra in gaudium Domini 
tui ( Matth. xxv, 21). Facies hominis est speculum 
cordis. Per risum potest homo cognoscere cor san- 
ctimonialis femins. Risus et joci inutiles conscien- 
tiam vanam ostendunt sanctimonialis feminze : ple- 
rumque quale sit cor femine sanctimonialis, de- 
monstrat risus et jocus (urpis. Non enim illa impru- 
d.nter :ideret, si cor castum haberet : nunquam 
rideret la;cive, si lasciviain nou haberet in mente. 
Sic enim ait Dominus? μὰ abundantia cordis os lo- 
quitur (Malth. xu, 84) yo ex abundantia vanissimi 
pectoris 88828 ridet facies virginis. In mente femi- 
Dt si vanilas non esset, de vanitate nunquam ridc- 
Jet. Mens casta plus gaudet in luctu quam risu. Certe 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1296 


si sanctimonialis femina haberet in mente veram 
castitatem, plus amaret luerymas, quain — Letitiam 
temporalem. Si ad memoriam reduceret, suas negli- 
gentias, et inferni poenas, plus diligeret lacrymas 
quam risus. Ubi risus et jocus abundat, ibi perfecta 
charitas non regnat. Si sanclimonialis perfecte 
Christum diligeret, non rideret, sed cum desiderio 
illius indesinenter ploraret : quia qui perfecte Chri- 
stum diligit et timet, non ridet, sed amore ejus luget. 
Miror quare illa querit jocos et risus, quz | ideo ve- 
nit ad monasterium, ut pro peccatis suis funderet 
lacrymas. Miror quare non habet verecundiam, que 
in risu exaltat vocem suam. Quam turpe est ei ri- 
dere, qu: in hac peregrinatione debuerat peccata 
sua plorare ! Nos miseri, quare ridemus, qui de 


B omnibus operibus nostris in conspectu Angelorum, 


el omnium sanctorum Deo rationem reddituri su- 
mus ? [deo melius est nobis in hac vita lugere pec- 
cata nostra, ut a Domino possimus consequi veniam 
in futuro. Obsecro igitur le, soror venerabilis, ut 
risus et jocos caveas, et pro peccatis tuis indesinen- 
ter lacrymas fundas: jocos et risus fuge, el peccata 
tua incessanter luge. Audi, sponsa Christi, quid 
sponsus in Canticis canticorum sponsz loquitnr, di- 
cens : Oculi tui sicut piscine in Esebon (Canti. 
vi, 4). Bene oculi sponse sicut piscina dicuntur, quia 
dum sancta anima de hac peregrinatione plorat, per 
grauam Dei a peccatis se lavat. Sic sanctimonialis 
femina debet sine intermissione lugere, ut se a pec- 
catis suis possit lavare. Igitur, soror charissima, si 
in hac vita peccata nostra perfecte ploraverimus, et 
ἃ vanitatibus hujus mundi recesserimus,  peccato- 
rum nostrorum venianr nos obtinere credimus 
LXVI. — De non vagando foras. 

154. Honestissima soror, audi quomodo Jeremias 
propheta nostras iniquitates plorat, dicens : Quo- 
modo obscuratum est aurum, mutatus est color ejus 
optimus ? Dispersi sunt lapides sanctuarii in capite 
omnium platearum (Thren. vi, 1). Per aurum intel- 
ligimus vitam Religiosorum hominum, quae antea 
eral per gloriam virtutum clara; nunc vero per 
turpes operationes est obscura. Color optimus auri 
significat habitum sanclilatis, qui per bona opera 
prius erat preliosus atque optimus; nunc vero per 


[) vitia et secularia opera cst mutatus, et vilis atque 


despectus. Vere est mutatus habitus optimus religio- 
sorum virorum, videlicet. monachorum, canonico- 
rum, et sanctimonialium feminarum, quando am- 
plius conponitur, ut placeat in conspectu populi, 
quam ut placeat in conspectu Dei. Vere est muta- 
ius optimus color auri, quando plus aptatur habitus 
Religiosorum, virorum ut placeat per vanam gloriam 
in conspectu hominum, quam ut placeat per humi- 
litatem ante Deum. Cerle hodie sunt mutata Reli- 
giosorum virorum optima vestimenta, quando magis 


. ornantur ut placeant in palalio regis, quam in con- 


spectu Creatoris. Sequitur : Dispersi sunt. lapides 
sanctuarii in capite omnium platearum. Lapides 
sanciuarii designant Religiosos viros, qui nunquam 


1297 


debent foris vagari, sed in secreto monasterii ante 
oculos Dei semper commorari. Sed dispersi sunt 
hodie lapides sanctuarii in capite omnium platea- 
rum, quando Religiosi viri querendo vana et secu- 
laria foris vagantur. In. capite omnium platearum 
lapides sanctuarii sunt dispersi, quando viri Reli- 
giosi plus desiderant in palaiio regis versari, quam 
iutra claustrum monasterii commorari. Dispersi 
sunt, quando plus desiderant audire superflua verba 
divitun, quam pr:ecepta Scripturarum. 1n capite 
plitearum disperguntur, quando plus letantur in 
conviviis et locutionibus divitum, quam in pauper- 
tate οἱ abstinentia religiosorum fratrum. Servi Dei 
plus debent diligere legumina in inonasterio, quam 
opulenta convivia in seculo. Religiosi viri plus de- 
bent amare olera inter suos fratres, quam multitu- 
dinem ciborum inter divites. Viri Religiosi amplius 
debent gaudere iu mensa pauperum fratrum, quam 
in mensa regum. Quare? Quia, sicut ait Augustinus, 
melius est minus egere, quam plus habere. $88 & 
Melius est pro Christo in. monasterio paupertatem 
sustinere, quam in seculo multas divitias habere, 

155. Necesse esl igitur ut quisque Religiosus, si 
salvari desiderat, szeculum contemnat, et sese intra 
monasterii claustra concludat. Debet Religiosus vir 
conventus secularium hominum fugere, ct societa- 
tem servorum Dei requirere. Viri Religiosi plus de- 
bent diligere claustra, quam aulam. Nunc igitur 
audi que dico, ausculia que moneo. Melius est tibi 
in claustro sedere quam plateas civitatis circuire : 
plus dilige in monasterio consistere, quam civitates 
videre. Melius est quiescere intra parietes mona- 
sterii, quam apparere in conspectu populi. Si te in- 
clus: ris in claustro, amaberis a Christo. Quod bene 
in Canticis canticorum sponsus insinuat, cum spon- 
sie loquitur, dicens : Hortus conclusus, soror mea, 
hortus conclusus, fons signatus (Cantic. 1v, A2). Una- 
queque sancia anima, hortus conclusus esse iniel- 
ligitur, quia dum virtutes nutrit, flores gignit, vir- 
tutibus se nulrit, reficit : fructus quos  germiuat, 
eosdem custodit. Conclusus, enim hortus sancta ani- 
ma esse dicilur, quia dum amore vite sterng a 
strepitu seeculari se abstrahit; dum visus hominum 
fugit, dum bona quz agit propter laudes hominum 
abscondit ; dum se propter Deum, ne ab hominibus 
videatur, includit; dum humanas laudes contemnit; 
ipsa bona comieimnere intentione se circumsepit, 
ne ad interiora rapienda hostis antiquus irrumpere 
possit. Fons enim signatus dicitur, quia dum cale- 
stia assidue cogitat, et scientiam Scripturarum sem- 
per in ventre memorie cengregat, quasi aquas 
viventes sancta mens in se gignere non cessat, ex 
quibus sitientes proximos reficere valeat. lgitur, 
soror charissima, sicut superius dixi tibi, si dum 
vivis, te ipsam pro amore Christi intra parietes clau- 
stri iucluseris, et perfecte preceptis Regul adh:»- 
seris, post hanc vitam cum eodem Domino uostro 
Jesu Christo sponso tuo in thalamo leetaberis, 
Amen. 


LIBER DE MODO BBNE VIVENDI. 


1298 
. LXVII. — De tentatione. 

156. Honestissima soror, auli Jacobum aposto- 
lum dicentem : Resistite diabolo et fugiet a vobis 
(Jacobi iv, “). Et heatus Hieronymus dicit : « Nihil 
eo forlius qui diabolum vincit : οἱ nihil imbecil- 
lius, quam ille qui a carne sua superatur. » Sa- 
gite diaboli frigore vigiliarum, et jejuniorum par- 
citate sunt exstinguendzs. Callidus inimicus noster 
semper exquirit unde nos decipere possit, et non 
lantum curat jugulare corpora, sed animas, quasi 
lupus gregem. Diabolus dissipat animas, cum fide- 
lem populum per tentationem neeat : tamen diabo- 
lus non amplius tentat electos, quam permittat 
Deus (Job 1). Quando diabolus servos Dei teniat, 
eorum ulilitatious servit, eum eos per tentationes 
suas non decipit, sed erudit. Sepe tentationes quas 
diabolus commovet ad interitum hominum, Deus 
convertit eas ad profectum animarum. Nunquam 
servi Dei tentationes diaboli sustinere potuissent, si 
nequitiam eorum pietas Dei non temperaret vel re- 
Irenaret.. Quamvis diabolus semper cupiat tentare 
servos Dei, tamen si a Deo potestatem non accipit, 
non potest implere quod qusrit. Unde et omnis vo- 
luntas diaboli semper est injusta, sed tamen permit- 
tente Deo justa est potestas ejus. Diabolus ex semet- 
ipso injuste quzrit tentare servos Dei; sed eos qui 
tentandi sunt tentare non poterit, nisi ei Deus licen- 
tiam dederil. Unde et in libris Regum de diabolo 
scriptum est, quia spiritus Domini malus exagitabat 


C Saul (I Reg. xvi, 14) : ubi juste quasi spiritus Do- 


mini erat : sed cur malus erat? si malus erat, cur 
Domini erat? Sed in hoc loco comprehensa est duo- 
bus verbis et Dei potestas justa, et diaboli voluntas 
injusta. Nam spiritus malus erat per malam volun- 
tatem, et idem spiritus Domini erat per acceptam 
justissimam potestatem. Diabolus non est jussor 
vitiorum, sed solummodo incentor : neque alibi 
potest fomenta concupisceentie succendere, nisi uhi 
prius graves delectationes cogitationis viderit. Sed 
si a nobis expellimus delectationes prave cogitatio- 
nis, staiim diabolus confusus recedit, et arma ten- 
tationis ejus franguntur. 

157. Sziepe diabolus per speciem boni vult deci- 
pere servos Dei quando se simulat angelum lucis 
UI Cor. x1, 14) : sed discretio 8| sanctorum 
tanta debet esse, ut inter bonum et malum valeat 
discernere, ne eos diabolus fraudulenter valeat de- 
cipere. Hac est enim percunctatio Josue dicentis : 
Noster es, an adversariorum? (Josue v, 13.) Propter 
hoc Jeremie prophete dicitur : Si pretiosum a 
vili separaveris quasios meum eris (Jerem. xv, 19). 
Diabolus in oculis secularium hominum terribilis 
est, sed in oculis electorum Dei vilis est. [ncreduli 
diabolum timent quasi leonem : illi vero qui in fide 
fortes sunt, diabolum despiciunt quasi vermiculum ; 
et cum eum viderint, contemnunt. Diabolus est ser- 
pens lubricus : sed si capiti ejus, hoc est, prime 
suggestioni non resistitur, totus iu iotima cordis, 
dum sentitur, illabitur. Vitia diabolicarum tenta- 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


tionum fragilia sunt : sed si non caveantur, et per A pellantur ab anima. Assidue cum omni dew 


usum in consuetudinem transeant, in novissi-nis 
fortiter convalescunt; ita ut nynquam, aut cum dif- 
ficultate vincantur. Diabolus quando decipere ali- 
quem hominem querit, prius naturam uniuscujus- 
que hominis intendit, et inde se applicat, unde videt 
hominem aptum ad peccandum. Unde beatus Isido- 
rus: « Amplius tentat diabolus hominem ex parte 
illa qua eum videt per excrescentem humorem fa- 
cile inclinari ad vitia; ut secundum humoris con- 
spersionem adhibeat ct tentationem : sicut ille 
qui aquam deducit, non eam per aliam partem 
mittit, nisi ubi eam melius currere cognoscit. » 
In tota vita diabolus cupit hominem decipere, sed 
amplius in fine. Et hoc est quod in principio ser- 
penti dictum est : Tu insidiaberis calcaneo ejus 
(Gen. μι, 15). Tunc diabolus calcaneo hominis insi- 
diatur, quando eum in fine vitze decipere conatur ; 
quia nimirum diabolus hominem quem spatio vite 
non decepit, in fine decipere disponit. Proinde, 
quamvis homo sit justus, nunquam tamen ita sibi 
fidat, ut sit in hac vita securus : sed semper humi- 
lis caveat, aemperque ne in fine decipiatur, sollici- 
tus pertimescat. 

158. Igitur, soror mihi in Christo dilecta, necesse 
est ut deprecemur Deum omnipotentem, ne permit- 
tat nos tentari supra id quod possumus sustinere : 
quia semper Deus vires diaboli restringit, ne tan- 
tum noceat, quantum nocere cupit. Unde in Canti- 


assiste in conspectu Domini in tempore or 
tue, ut immioentem tentationem diaboli facilio: 
sis evadere. Cognosce, venerabilis soror, quia 
solum debemus pugnDare contra diaboli tentatk 
sed etiam contra vitia carnis. Quare? Qaia 
concupiscit adversus spiritum, spiritus autem 
versus carnem. ldeo iam perseveranter ἀεὶ 
orare, quousque possimus per gratiam Dei s 
siones carnalium desideriorum atque $86 | 
tiones demonum vincere. Frequens oratio e 
guit impugoaüonem vitiorum. Oratio continpi 
perat tela diaboli. Oratio est prima virtus ad 
tentationum incursus. Jgitur soror charissim 
ut jam dixi tibi, per orationes vinces tent 
diabolicas. Sed si adhuc sentis molestias car 
tangeris stimulis carnis, si memoria libidinis 
titillaaà animum tuum; si caro tua adhuc te : 
gnat, si te luxuria tentat, si te libido ad pecca 
invitat : objice tibi memorium mortis tuse, pr 
tibi futurum judicium, reduc ad memoriam 
tormenta, propone tibi sterna supplicia ; et 
propone ante oculos tuos perpetuos ignes i 
rum, propone libi horribiles poenas gehenns 
moria ardoris gehennz exstinguat in te ardon 
xurim. Àmen. 
. LXVIII. — De somniis. 

160. Honestissima soror, ea quas dicunt 

sculta. Sepe in noctibus demones occur 


cis canticorum Spiritus sanctus diabolum increpat, C conturbant sensus hominum per visiones: 


dicens : Surge, aquilo ; et veni, auster , perfla hor- 
ium meum, et fluant aromata illius (Cantic. 1v. 16). 
Per aquilonem, qui in frigore constringit et torpen- 
tes facit, quid aliud nisi immundus spiritus desi- 
gnatur, qui dum tentat et possidet omnes reprobos, 
& bono opere torpere facit? per Austrum vero, sci- 
licet calidum ventum, Spiritus sanctus designatur ; 
qui dum mentes electorum tangit, ab omni torpore 
relaxat, et ferventes in Dei amore facit. Ergo surgat 


aquilo, id est malignus spiritus ab Ecclesia, vel ab - 


unaquaque fideli anima discedat : ne amplius tentet 
quam oportet: veniatque auster et. perflet hortum 
sponsi, et fluant aromata illius; ut Spiritus sanctus 
videlicet adveniens ignem charitatis mentibus infun- 
dat,et à tentatione atque torpore negligentie men- 
tem solvat, Quod dum agit, aromata fluunt, quia ad- 
veniente Spiritu sancto, cor quod prius torpuerat, 
ad bona opera se excitat, οἱ quasi hortus florescit, 
et post florem fructus redolentes ac reficientes facit, 
quibus se et proximos suos per bona exempla reficit. 

159. (Interrogatio.) Frater charissime, rogo, ut 
ostendas mihi quod est remedium adversus tenta- 
tiones demonum. (Responsio.) Soror mihi in Chri- 
sto dilecta hoc est remedium ejus qui vitiorum vel 
demonum tentationibus sstuat, ut quanto amplius 
tentatur, tanto amplius ad orationem currat. Si ergo 
cogitationes hujus seculi male» et sordide contur- 
bent cor tuum,et persuadent aliquid illicitum per- 
peirare per orationes puras et vigilias sanctas de- 


eliam aperia impugnatione grassantes corpo: 
minum verberant. Diverso modo fiunt somnia. 
dam somnia eveniunt per saturitatem, sive pe 
nanitionem ; quze etiam per experientiam nota 
quedam etiam ex proposita cogitatione ori 
nam s&pe qua in die cogitamus, in nocte rec 
scimus : multa somnia eveniunt ex illusion 
mundorum spirituum, Salomone attestante, qu 
Multoserrare [fecerunt somnia, et exxcideruat δ] 
tes in illis (Eccli. Xxxxiv,") : quedam autem 
nes justo eveniunt modo, id est super revel: 
mysterio, sicut in veteri Testamento legitur c 
seph filio Jacob, qui per somnium fratribus ι 


D preferendus (Gen. xxxvm); vel sicut legii 


Evangelio de Joseph sponso Marie, qui per 
nium est admonitus ut fugeret cum puero in 
ptum. (Matth. n). Nonnunquam accidunt per 
etiam visiones, id est cogitationes simul et il 
nes, atque item co,italiones simul et revelai 
Daniel dicente : Qui revelat mysteria, ostend. 
qua ventura sunt (Dan. u 29). 

161. Quamvis autem quzdam vera somnia 
tamen facile non debemus eis credere, quia e 
sis imaginationibus nascuntur, el unde venian 
fecte non cognoscimus. [gitur somuiis facil 
debemus fidem adhibere ; ne forte Satan in an 
lucis se transformaas, aliquem hominem inc: 
decipiat. Aliquando demones quosdam curio: 
somnia observantes ila deceptoria arte decipiu 


1301 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1302 


quadam somnia non aliter eveniant quam ipsi di- A oum magno honore recipit servos suos ab hac vita 


cuni : οἱ ideo aliquando vera pronuntiant, ut ia 
multis fallant. Sed quamvis ita somnia eveniant 
sicut; pronuntiant doemones, tamen credenda non 
sunt; ne ex illusione procedant, secundum testimo- 
nium Seripture dicentis : Si dixerint vobis, et ita 
evenerit, non credatis (Deut. xin, 2, 3). Somnia si- 
milia sunt auguriis, et qui ea observant, augurari 
noscuntur. Ergo somniis fides non est adhibenda, 
quamvis videantur esse vera. Qui in somniis vel au- 
guriis spem suam ponit, non confidit in Deo ; et ta- 
lis est qualis ille qui ventum sequitur, aut umbram 
apprehendere nititur. Auguria mendacia, οἱ som:ia 
deceptoria, utraque vana suni. Non debemus cre- 
dere somniis, ne forte decipiamur in illis. Spes no- 
. 8lra in Deo semper sit firma, et de somniis nulla 
uobis sit cura. Dignum valde est ut in Deo pona- 
mus spem nostram, et in somuiis nullam habeamus 
fiduciam. Ideo, soror charissima, te moneo, ut mens 
tua non sit in somniis vel auguriis intenta, sed in 
Deo omnipotenti sit firma. Si enim auguria vel som- 
nia observaveris, cito decipieris. In omni vita (ua 
contemne auguria et somnia, el pone spem tuam 
perfecte in Dei providentia; et in hac vita et in fu- 
tura venienti tibi prospera. Amen. 
LXIX. — De brevitate vita. 

. 162. Soror charissima, audi verba Salomonis : 

Quodcunque potest manus tua facere, instanter ope- 
rare; quia nec opus, nec ralio, nec scientia, nec sa- 
pientia erunt apud inferos, quo tu properas (Eccli. 
ix, 10). Tantum enim ín hac preesenti vita est licitum 
operari bonum. In futura namque 884 vita jam 
non exspectatur operatio, sed bonorum operum re- 
tributio. Vita ista brevis est et caduca. Unde beatus 
Isidorus : « Qui longitudinem presentis vite non de 
« suo spatio, sed de ejus fine considerat, quam 
« sit brevis et misera, salis utiliter pensat. » 
lgitur, soror dilecta mihi io Christo, si veram 
vitam qusris, ad eam vitam tende, qu& esl vera, 
pro qua es christiana, id est ad vitam ter- 
nam. /Eterna vita est vitalis, ista est mortalis. Ideo 
debes in carne mori mundo, ne moriaris in anima 
Christo. Tunc quisque vivere creditur, si secun- 
dum seculum moriens, in solo Deo vivit, in quo 
vivere promisit. De mora vitze hujus teedium patitur 
justus, eo quod ad desideratam patriam tarde per- 
veniat. Venturi exitus ignorantia hominibus est in- 
certa : οἱ dum quisque mori non arbitratur, con- 
festim moritur. Unde festinet unusquisque emen- 
dare malum quod fecit, ne in iniquitatibus moria- 
tur, οἱ simul finiatur vità cum culpa. Diabolus quos 
viventes acc^ndit ad vitia, morientes subito nititur 
pertrahere ad tormenta. Quamvis homo in hac vita 
justus sit, tamen cum de corpore isto egreditur, 
perlimescit ne supplicio dignus sit. Tranquilla vo- 
catio commendat finem justorum hominum, ut ex 
eo intelligantur sanctorum Angelorum habere con- 
sortium, ex quo sine gravi vexatione de hoc mor- 
tali corpore egrediuntur. Jesus Christus Filius Dei 


C 


recedentes in s&etern& beatitudine. Unde sponsa ru 
Canticis canticorum loquitur dicens : Dilectus meus 
descendit in hortum suum ad areolam aromatum. 
(Cantic, vi, 1). Descendit, quia Ecclesiam visitans 
ad eos majori gratia venit, quos sanctis operibus et 
exemplis virtutum , odorem bone fame proximis 
suis emittere cognoscit. In hortis pascitur, quando 
in virtutibus animarum delectatur. Lilia colligit, 
quando electos suos ab hac vita succidit, et ad gau- 
dia :elerne vitze. eos transire facit. De talibus dici- 
tur : Pretíosa in conspectu Domini mors sanctorum 
ejus (Psal. cxv, 45). Tela consumitur filis, et vita 
hominis expenditur diebus singulis. In die mortis 
animse electorum nimio terrentur metu, incerte 
utrum ad premium, an ad supplicia transeant. Quidam 
autem electi in fine suo purgantur a levibus peccatis : 
quidam vero in ipsa mortis su: hora hilarescunt et 
gaudent ex contemplatione zternorum bonorum. 
163. Ideo voluit omnipotens Deus diem mortis 
nostre nobis esse incognitum, ut semper ignoretur, 
semper esse proximus credatur ; et tanto quis solli- 
citus sit in bono opere, quanto incerlior est de sua 
evocatione. Demones suscipiunt animas malorum 
hominum in die mortis eorum, ut ipsi sint tortores 
in pcenis, qui fuerunt suasores in vitiis. Tunc ma- 
ligni spiritus opera sua requirunt, quando anima de 
corpore egreditur : et nunc mala qure suaserunt re- 
plicant, ut eam secum ad tormenta pertrahant, Iniquus 
post mortem ducitur eruciandus : justus vero post 
laborem quiescit securus. Sicut enim electos beati- 
tudo letificat, ita credi necesse est quod a die exitus 
sui ignis peccatores exurat. Soror mihi in Christo 
dilecta, ideo in auribus tuis hec expono, ut cogno- 
Scas quia necesse esi nos terrena semper de- 
spieere, et diem morlis nostre semper in mente 
habere. Audi etiam quid Jacobus apostolus dicat : 
Qua est vita nostra, nisi vapor ad modicum parens? 
(Jacobi 1v, 15.) Iterum Salomon ait : Ne glorieris in 
crastinum, ignoras enim quid superventura pariat 
dies (Prov. xxvn, 1). Sollicite ergo, soror venera- 
bilis, debes vivere, et terminum vitz: .tute conside- 
rare quotidie, ut hujus sseculi blandimenta possis 


ἢ despicere, et cclestia bona acquirere. In omnibus 


operibus tuis considera novissima tua, et in meter- 
num non peccabis (Eccli. vir, 40). Quia si ea semper 
consideraveris, nunquam, aut raro peccabis. Hac 
de causa te moneo, soror, ut in rebus vanis hujus 
mundi non literis, quia sine dubio morieris. Nec 
habeas spem in rebus temporalibus, quia per nullam 
sortem poteris effugere mortem. Caro misera cur in 
terrenis lztatur, que ad manducandum vermibus 
preparatur? Honestissima soror, ideo hoc dixi, ut 
nunquam obliviscaris: ordinem: tuse conditionis. 
Memento quia cinis es, et in cinerem reverteris. 
Pulvis es, etin pulverem ibis (Gen. m, 19). Sic enim 
aiv Dominus primo homini. Reduc etiam ad memo- 
riam ea qure Job de se locutus 88$ est dicens; 
Quasi putredo consumendus sum, et quasi vestimeti- 


1303 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1304 


tumquod comeditur atinea (Job xin, 28). Memoriam A (1 Cor. x1, 31,39.) Ideo quibusdam ad purgationem 


tug mortis tibi objice, diem exitus tui tibi propone, 

dies morties tuz semper sit in memoria tua, et recor- 

datione illius perfecte caveas peccata et vitia. Amen. 
LXX. — De morte. 

164. Soror venerabilis, rogo ut audias verba cu- 
jusdam Sapientis, 0 mors, quamamaraest memoria 
tua homini pacem habenti in substantiis suis ! et ite- 
rum, O mors,bonum est judicium tuum homini indi- 
genti, et qui minoratur divitiis et viribus(Eccli. xLi, 
1, 3). Huic simile est quod ait beatus Isidorus : 
« O mors, quam dulcis es miseris, quam suavis cs 
« amare viventibus, quam jucunda es tristibus at- 
« quelugentibus! » Mors ponit finem omnibus malis 
in hac vita. Dat. terminum malis in hoc seculo, 
adimit omnem calamitatem. Mors prebet terminum 
bominibus in tribulationibus in hoc mundo; sed 
heu! exspectata mors tarde venit. Igitur, soror cha- 
rissima, melius est bene mori, quam male vivere : 
melius est non esse, quam esse infeliciter. 

165. (Interrogatio.) Frater dilecte, rogo te, ut di- 
cas si debemus mortuos lugere, aut pro amicia mor- 
tuis planctum facere. (Responsio.) Soror dilecta, ad 
hoc beatus Isidorus respondeat tibi : « Quamvis, » 
inquit, « pietas pro defunctis fidelibus plorare ju- 
« beat ; fidestamen pro eis lugere vetat. » Pro fide- 
libus igitur defunctis non debemus plorare, sed Deo 
gratias agere, quia eos de miseria hujus seculi di- 
gnatus est liberare, et eos ad loca refrigerii, lucis ac 
pacis, sicut credimus, fecit transire, Defunetos fi- 
deles lugere non debemus, quos ad requiem mi- 
grasse non dubitamus. Honesta virgo, audi qus dico. 
Illi bomines sunt in morte plorandi, quos daemones 
cum ignominia rapiunt ; non illi quos Angeli cum ho- 
nore suscipiunt : vel, illi sunt lugendi quos deemoues 
pertrahunt ad poenas inferni ; non autem illi quos Àn- 
geli perducunt ad gaudia paradisi. Aut, illi sunt plo- 
randi, qui post mortem a daemonibus sepeliuntur in 
inferno ; non illi qui &b Angelis collocantur in coelo : 
illi sunt ploraudi, qui male moriuntur, non illi qui 
bene finiunt : illi sunt flendi, qui mala morte pr:e- 
occupantur; et non illi qui pretiosa morte houo- 
rantur. Christi virgo, audi que dico. Quando mor- 
tuos qui bene moriuntur, lugeo, mihi noceo, ct illis 
non proficio: quando mortuos ploro, et illis non 
prodest, et mihi obest. llli ergo mortuos suos car- 
naliter lugeant, qui resurrectionem negant, aut qui 
post mortem non credunt resurrectionem. Igitur, 
soror charissima, nos qui mortuos nostros credi- 
mus cum Christo regnare, non debemus pro eis plo- 
rare, sed orare: non debemus mortuos carnaliter 
lugere, scd pro eis Domino preces fundere, ut eos 
dignetur de pcenis eripere. 

LXXI. — De judicio. 

166. Duplex est judicium divinum: uuum, quo 
in hac vita judicantur homines ; alterum, quo in 
futura judicabuntur. Propterea quidam hic judican- 
tur per iafirmitates οἱ pauperiales, οἱ per varias 
tribulationes hujus ssculi, ne in futuro judicentur ? 


proficit temporalis p»na : quorumdam vero hic in- 
choatur damnatio, eL illic paratur perfecta perditio. 
Quidam judicantur in hoc ssculo per tiribulatio- 
nem : quidam vero in futuro judicabunturper ignem. 
Ad examen districli Judicis, nec justitia secura erit. 
Inde est quod de Domino loquitur Job : Innocentem 
et impium ipse consumit (Job 1x, 22). Consumitur 
quippe a Deo innocens, quando ipsa innocenua li- 
quidius requisita, et divine innocenti& comparata, 
nihil efficitur. Cousumitur etiam a Deo impius, 
quando subtilitate divini examinis impietas illius 
requiritur, el de recto damnatur. Christus in judi 
cio pro diversitate meritorum mitis ac suavis appa- 
rebit electis : reprobis vero apparebit terribilis. lu 


B die judicii qualem unusquisque "habuit conscien- 


C 


tiam, talem judicem habebit ; ut Christo in sua tran- 
quiliitate manente, illis solis terribilis appareat, 
quos mala conscientia accusat. Soror charissima, 
audi beatum Isidorum : « Nullus homo est sine p:c- 
cato, nec S89 quisquam securus esse potest de 
Dei judicio : cum etiam de otiosis verbis reddenda 
sit ratio (Matth. xu, 36). » Heu nobis miseris 
peccatoribus! heu nobis indignis! quid in illa ie 
dicturi sumus, qui non solum otiosis verbis, sed οἱ 
factis quotidie peccamus, et a malis actibus nun- 
quam cessamus? Si in judicio omnipotentis Dci ju- 
stus securus non erit, quid de nobis peccatoribus 
erit? Si ad. examen districti Judicis, nec justitia 
justi hominis erit secura; nos miseri quid faciemus 
in die illa, qui quotidie multiplicamus peccata no- 
stra? si in die judicii vix salvabitur justus, nos qui 
innumerabilia peccata fecimus, in die illa ubi apya- 
rebimus? (I Petr. 1v, 18, et Prov. xx, 31.) Nullus 
homo sine timore poterit esse in die illa, quando 
cceli movendi sunt et terra, et omnia elementa ca- 
lore sunt solvenda ; de qua etiam dicitur : Dies illa, 
dies tribulationis, dies miseria et vindicle, dies nu- 
bis et caliginis, dies tuba et clangoris ; tribulabitur 
tn ea. fortis (Sophon. 1, 45, 16, 14). 

167. — Heu, frater mi, quid in illa die «ictur 
sumus, quando ille districtus Judex advenerit ? Dum 
enim adventum illius memorasti, me plorare fe- 
cisti : tu memorando terribilem diem judicii, ad la- 
crymas me coegisti. — Soror mihi in Christo dile- 
cta, bene fecisti, si cum timore districti Judicis fle- 
visti ; quia antequam appareat dies judicii, oportei 
nos prevenire ante faciem ejus in confessione, οἱ 
lacrymas nostras in conspectu ejus ponere. In hat 
vitaest tempus acceptabile, et diessalutis. Unde di- 
citur : Quaerite Dominum dum inveniri potest, invo- 
cate eum dum prope est (Isai. Lv, 6). In hac vita nos 
videtur judex, et est prope : infutura vita videbitur, 
et erit longe. Igitur, soror charissima, necesse es 
ut quaeramus Dominum in toto corde, et tota mente 
in hac presenti vita, si eum invenire quaerimus ir 
futura. Si eum in hac vita cum omni devotione 
quasierimus, et a malis operibus recesserimus, ia 
die judicii misericordiam ab eo consequemur, quia 


1305 


benignus et misericors est. De illo namque sceri- 
ptumest: Suavis Dominus universis, et miserationes 
ejus super omnia opera ejus (Psal. cxyiv, 9). Igitur 
soror charissima, deprecemur ipsum terribilem ac 
justissimu:mn Judicem eum lacrymis et omni devo- 
tione, ut in die judicii non reddal nobis secundum 
iniquitates nostras, sed sccundum misericordias 
$suàs, el ut nou permittat nos cum impiis audire 
illam terribilem sententiam, Ife, maledicti, in 1gnem 
&ternum : sed ut nos faciat cum electis suis audire, 
Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod 
vobis parátum est ab origine mundi (Matth. xxv, 
41, 34). 


LXXII. -— Epilogus. 


168. Soror charissima, jam per gratiam Dei na- 
vim locutionis ad portum dirigo : sed tamen iterum 
ad te revertor loquendo. Tu enim rogasti, ut verba 
sanete admonitionis scriberem tibi. Ego vero si non 
ut debui, tamen per gratiam Dei, ut potui, ex diclis 
sanctorum Patrum ad tuam commouitionem senten- 
tias collegi, quas tue Dilectioni in hoc libro reprze- 
scntavi. Ecce igitur, soror mihi in Christo dilecta, 
habes bong vitz:» monita. Datum est tibi consilium 
bene vivendi, et etiam norma. Nulla jam ignorantia 
a peccato te excusat. Non es jam nescia bone vite. 
Non enim imprudens aut ignara bene vivendi jam 


poteris dicere : Per ignorantiam peccavi.. Quare? C 


Quia jam lex posita est tibi quam debes sequi : jam 
ostensa sunt libi precepla bene vivendi : jam de- 
monstratum est tibi qualiter in. domo Dei debeas 
conversari : qualis debeas esse, jam ostensum esl 
tibi. Jam habes cognitionem mandatorum : jam scis 
quid sit recle vivere. Vile ergo ne ultra offendas, 
vide ne deinceps bonum quod nosti, dissimules. Bu- 
num legis male vivendo contemnis. Si bona qu: 
legis, male vivendo contempseris, iu conspectu Dei 
uimis eris culpabilis. Quare? Quia inelius est viam 
salutis non cognoscere, quam post 896 cogniuo- 
nem retro ire. Ergo acceptum donum scientie 
mente et opere retiue : imple opere quod didicisti 
preecepüioue. Soror venerabilis, iterum iterumque 
precipio tbi, ut summo studio custodias monita 
hujus libri. 


LXXIII. — Sororis pro se intercessionem apud 
Deum rogat. 


169. Te deprecor, soror charissima in Christo, ut 
non pigeal audire ea quie tibi volo dicere cum magno 
desiderio : quia in Christo te multum diligo, ideo 
übi conscientiam ostendo meam. Sed dum tibi pec- 
cata mea manifesto, ne forte aures tuas polluam ti- 
meo. Te tamen rogo, dilecta soror in Christo, ut des 
veniam mihi peecatori indigno. Ego miser et pecca- 
tor a primis fere annis contaminavi vitam meam : 
semper nova peeccala veleribus conjunxi; semper 
peccata peccalis addidi; peccare nunquam desit: 


LIBER DE MODO BENE VIVENDI. 


1306 


Π bonum quod debueram facere, non feci; malum 


quod non debueram facere, feci. Ego miser non 
sum dignus videre altitudinem coli pre multitudine 
iniquitatis mes, quoniam irritavi iram omuaipoten- 
tis Dei adversum me, et innumerabilia mala coram 
eo cogitavi, dixi et feci ab infantia mea usque in 
presentem diem. Ego infelix peccavi in infantia, 
peccavi iu pueritia, in adolescentia, in juventute; 
Sed etiam, quod est gravius el periculosius, peccavi 
in senectute. Cecidi miser in conum flagitiorum. 
Ego reus cecidi ia foveam peccatorum. Ego culpa- 
bilis cecidi in puteum iniquitatis. Ego infelix cecidi 
in profundum malorum : descendi miser in voluta- 
brum vitiorum. Heu, miser! heu, infelix! cecidi, et 
per me non valeo surgere. Te ergo deprecor, soror 
in Christo amabilis, ut tu me subleves manu tu 
orationis. Manum tus orationis mihi porrige, et me 
de proiundo vitiorum extrahe. Tus intercessionis 
manum intende, et me de fovea iniquitatis eripe. 
Soror charissima, certus sum quod si tu pactum 
quod cum Christo pepigisti, servaveris; et tibi da- 
bitur corona in zeterna gaudia, et mihi peccatori da- 
bitur vénia in hac vita. Si tu ea quie Christo. vovi- 
sti, devota mente impleveris ; ei mihi indigno veniam 
obtinebis, et tu cum sanctis virginibus in ccelesti 
thalamo letaberis. 

110. Honesta virgo, certus sum, nec dubito quod 
tua virginalis oratio poterit obtinere veniam pecca- 
torum meorum mihi iadigno. Soror venerabilis, si 
tu in servitio Dei, sicut pollicita es, perseveraveris : 
et mihi peccatori indulgentiam consequeris, ettu in- 
ter choros virginum in perpetuum exaltaberis. Ho- 
nesia virgo, rogo ut intenta mente audias 418 dico. 
Tu es soror mea devotissima in Christo, per cujus 
intercessionem mundari a peccatorum meorum sor- 
dibus non dubito. Si tu, honorabilis virgo, accepta 
es virgo Deo, et si tu cum Jesu Christo sponso tuo 
casto cubili cubueris, pro salute mea quidquid ab eo 
petieris. impetrabis. Si tu, soror, castis ainplexibus 
Christum amplexata fueris, profecto mihi peccatori 
veniam obtinere potéris. Si tu amplexibus Christi 
fragrantissimo odore virginitatis adhewseris, mihi: 
indiguo indulgentiam obtiucbis. Si Jesum Christum 
sponsum coelestem super omnia amaveris, et in ejus 
dulcissimo amore requieveris, delictorum meorum 
absolutionem  aequirere poteris. Jesus Christus 
sponsus tuus non te contristabit; sed quodcunque 
pelieris dabit tibi, qui te suse copulee sociavit : mul- 
tum enim te diligit, qui suo sanguine te redemil. 
igitur amor tuus in Christo, erit peccatorum meo- 
rum remissio. Spem remissionis habeo, ai tu, cha- 
rissima soror, quam multum diligo, intraveris cum 
Christo ad nuptias in coelestem thalamum. Tu, so- 
ror venerabilis, iu die districti ac tremendi judicii 
Dei, solatium meum eris, ubi sum redditurus ratio- 
uem de culpis et negligentiis meis. Meritum enin 
tu? sancte virginitatis miauel poenam mese iniqui- 
tatis. Amen. 


1307 VARII RHYTHMI. 1308 


W————M—M—Ó—Ó——M—M—MM——— ÁRÉ——————M———B————MRÓÁRRÁ—Á 


ADMONITIO IN SEQUENTES VERSUS ET RHYTHMOs. 


$891 Derengarius scholasticus in Apologia pro Abeelardo contra S. Bernardum auctor est, Bernardum 
ipsum « a primis fere adolescentie rudimentis cantiunculas mimicas » (sicille proinnata petulantia loqui- 
ἐμ) « et urbanos modulos ficlitasse, et rhythmico certumine » cum fratribus contendisse. Non tamen 
existimem, sequentes versus et rhythmos Bernardo esse tribuendos. ἀμ Cistercienses nihil admitte- 
bant, quod metricis legibus coercetur. Unde Bernardus in componendo sancti Victoris officio leges non 
tantum metri, sed etiam rhythmi omnino neglexit. Non ergo ejus esse putem Carmen paraeneticum ad 
hainaldum, quod Petrus Possinus Societatis Jesu ex Bibliotheca Chigiana Rome vulgavit anno 1663; 
neque rhythmum sequentem, a Carolo de Visch monacho Dunensi editum. Nec quidquam certius habe- 
mus de Jubilo rhythmico de nomine Jesu, jam pridem Bernardo adscripto : qui in quodam codice Vallis- 
Gernaii Ordinis Cisterciensis inscribitur, « Meditatio cujusdam sancte Virginis de amore Christi. » Sunt 
qui hymnum « Ave, Maris stella » eidem sancto Doctori tribuunt. Verum hunc antiquioris esse auctoris 
palet tum ex vetlustiori codice nostro Germanensi, tum ex Breviario Casinensi, quod modo in domo ins- 
titutionis Patrum Oratorii Parisiis asservatur, scripto tempore Oderisii abbatis eo nomine primi, qui 
anno 1105 vivere desit: quibus in lioris hymnus iste habetur. 





CARMEN PAR/ENETICUM 
AD RAINALDUM. 





897? Chartula nostra tibi portat, Rainalde, salutes; A Talia prudentes fugiunt, ea despicientes. 


Plura videbis ibi, si non hec dona retutes. Cur cito non spernis quz pratereuntia cerni;? 
Dulcia sunt anime solatia quz tibi mando : Nonne vides mundum uimis infirmum et muribunduwm 
Sed prosunt minime, nisi serves hz:ec operando. Sub gladio dire mortis languendo perire? 

Quod mea verba monent tu noli tradere vento ; Mors resecat, mors ecce necat quod carne creatur, 
Cordis in aure sonent, et sic retinere memento : Magnificos premit et modicos : cunctis doinipatur, 
Ut tibi grande bonum nostri monitus operentur - Tam ducibus quam principibus communis habetur ; 
Perque Dei donum tibi ccelica regna parentur. Nobilium tenet imperium, nullum reveretur. 

Menti sincere possunt hzc verba placere. Mors juvenes rapit atque seue:, nulli miseretur. 
llzc iter ostendunt, hortantur, non reprehenduut. Illa fremit, genus omne tremit quod in orbe movetur, 
Vox divina sonat, quod nemo spem sibi ponat Illa ferit, caro tota perit ; dum sub pede mortis 

In rebus mundi, 4085 causam dant pereundi. Conteritur, non eripitur vir robore fortis. 
Quisquis amat Christum, mundum non diligit istum: — Cur igitur qui sic moritur vult magnificari? 

Sed quasi fetores spernens illius amores, Cur nimias sibi divitias vult ille parari ὃ 
Jstimat obsczenum quod mundus credit amcenum ; — Instabiles sumus et fragiles multisque ruinis 

Et sibi vilescit totum quod in orbe nitescit B Atterimur : sic jam trabimur sub tempore finis. 
Vitat terrenum decus ut mortale venenum, Preetereunt et non redeunt mortalia queque. 
Abjectoque foris cceuo carnalis amoris, Nec spatio manet in dubio : sed nocte dieque 
Ád regnum cali suspirat mente fideli, Vita brevis, velut umbra levis sic annihilatur ; 
Jamque fide plena paradisi sperat amena. Sic vadit subitoque cadit dum stare putatur. 

Tu quoque, frater, ita carnis contagia vila, Quis redimit dum mors perimit? quis foederat us- 
Ut placeas Christo dum mundo vivis in isto, [quam? 
Qui cito labuntur, magnoque labore petuntur, Nec pretium, nec servitium mors accepit unquam. 
Non tibi sint cure res ad nihilum rediturz : Sed quid plura loquor? nulli mors improba parcit : 
Nec modo literis, quia forsan cras morieris ; Non evadit inops nec qui niarsupia farcit. 

Per nullam sortem poteris depellere mortem. Non igilur cesses ea qux bona sunt operari : 
Cur caro !:tatur, que vermibus esca paratur ὃ Nam mors non cessat tibi nocte dieque mina:i 
Nunc locus est flendi, locus est peccata luendi. Amplius in rebus noli sperare caducis : 
Postea gaudebit qui nunc sua crimina flebit : Sed cupiat tua mens mterns gaudia lucis. 

Jam jam letetur quia gaudia summa meretur. Fallitur insipiens vitz»? preesentis amore : 


Gaudia stultorum cumulant augmenta malorum, Sed sapiens noscit quanto sit plena dolore, 


1309 


Quidquid formosum mundus gerit et pretiosum, 
Floris habet morem cui dat natura colorem, 
Mox ut siccatur totus color annihilatur : 

Postea nec florem monstrat, nec spirat odorem. 
Regia majestas, omnis terrena potestas, 
Prosperitas rerum, series longeva dierum, 
Transiet absque mora, inortis dum venerit hora 
Horam nescimus mortis, mortem bene scimus. 
Nescit fama mori, mors nulla paratur honori. 

Audi quid sit honor : sed non tibi scribere conor; 
Nosti quippe satis, quia nil habet utilitatis. 

Predia terrarum, possessio divitiarum, 

Fabrica murorum, grandis structura domorum, 
Gratia mensarum cum deliciis epularum, 
Tusignesque thori, cuppze scyphique decori, 
Resplendens vestis quz moribus obstat honestis 
Grex armentorum, spatiosus cultus agrorum, 
Fertile vinetum diversa vite repletum, 

Gloria natorum, dilectio dulcis et horum, 
Cuncta relinquentur, nec post hec invenientur. 
Quod breviter durat quis prudens querere curat? 
Non metuens hominem faciet mors aspera finem 
Rebus mundanis mendacibus, et malesanis. 

Causa gravis scelerum cessabit amor mulierum ; 
Colloquium quarum nil est nisi virus amarum, 
Prebens sub mellis dulcedine pocula fellis. 

Nam decor illarum laqueus fallax animarum. 
Cum verbis blandis, fallacibus atque nefandis 
Illaqueat stultos et fert ad tartara multos. 
Tempora transibunt ct g13udia vana peribunt, 
Et parient fructum tristem per secula luctum, 
Omnibus hoc dico, ne se subdant inimico ; 
Ne supplantetur qui captus in his retinetur. 
Noli confundi misera dulcedine mundi; 
Nam sua dulcedo dilabitur ordine fcedo, 
Quas tepidas mentes et mollia queque sequentes 
Fallit, mulcendo carnem blandeque fovendo : 
$93 Postea finitur nec dulcis jam reperitur. 
Sed fit amara nimis, non &equans ultima primis, 
Et graviter pungit miseros quos primitus ungit. 
Nam sic illusos et semper mollibus usos 
Damnatos digne post mortem torquet in igne, 
Atque voluptatem convertit in anxietatem, 
E: fit flamma furens illos sine fine perureus. 
Talia lucra ferent studiis qui talibus herent. 
Sed qui salvari vult perpetuoque beari, 
Christo devotum studeat se tradere totum 
Sedibus in lztis :terng dona quietis 
Ejus iulierendo preceptis, et faciendo 
Quod Scripturarum monstrant documenta sacrarum, 
Accipiet vere qui vult hac jussa tenere, 
Quas cunctis dantur qui corde Deo famulautur. 
Hic est servorum requies et viia suorum. 
Gaudia que prestat, tribulatio nulla molestat, 
Gloria solemnis manet illis, paxque perennis. 
Semper honoratos, semper facit esse bealos, 
Quos recipit secum, quod quamv;s judicet equum, 
Plura tamen dantur sanctis quam promereantur. 
Omnia dat gratis divinze fons pielatis, 


VARI BYTHNI. 


1310 


Proque labore brevi confert dona perpetis svi, 
His qui salvantur sic premia multa parantur, 
Sic mala multa malis mors prepnirat cxitialis, 
Isti gaudebunt, illi siue fine dolebuut. 
Nemo potest fari, nec cernere, nec meditari 
Gaudia justorum, sed nece tormenta malorum : 
Quam male fraudatur qui stulte ludificatur, 
Qui propter florem mundi vanumque decorem, 
Qui prius apparet quasi ros, et protinus aret, 
Vadit in iufernum perdens diadema supernum, 
Quod Dominus donat cuncti quos ipse co-onat ! 
Errat homo vere qui cum bona possit habere. 
Sponte subit pcenas infernalesque catenas. 
Hujus amor muadi putei parat ima profun Ji : 
Protinus exstinctus moritur qui mittitur iutus, 


B Semper ad ima cadit, semper mors obvia vadit, 


Nec venit ad metas mortis venerabilis :etas. 
Nescia finiri, semperque videtur oriri 
Semper vexando, semper gemitus renovando, 


- Ingerit ardores infinitosque dolores, 


Sunt ibi serpentes flammas ex ore vomeutes, 
Deformes, nigris, sed non ad verbera pigri : 
Nunquam laxantur, sed semper ad hsec renovantur, 
Et male ferventes sunt ad tormenta recentes, 
Semper tristati, semperque ferire parati, 

Semper inardescunt, non cessant, nec requiescunt. 
Sic exercentur, nec parcunt, nec miserentur. 

Quam male damnatur, quam fortiter excruciatur, 


Qui fert tantorum feritatem suppliciorum ἢ 


Quid tibi thesauri, quid acervus proderit auri 
Cum peccatores mittentur ad inferiores 
Inferni latebras, ignem, pariterque tenebras 
Semper passuri, nec ab his unquam reditari ? 
Est flens et tristis qui pcenis traditur istis ; 
Mallet preteritze quod in omni tempore vitz 
Pauper vixissel, quam divitias habuisset. 
Stat male securus qui protinus est ruiturus, 
Nec bene lietatur cui poena dolorque paratur. 
Non igitur cures gazas acquirere plures, 
Gazas fallaces, incertas atque fugaces, 
Qua magis optantur cum plenius accumulantur, 
Ncc satiant mentes semper majora petentes. 
Diviti:& tales sunt omnibus exitiales. 
Nam sibi credentes faciunt miseros et egentes 
Post carnis vitam per blanditias nutritam : 
Expertesque boni traduntur perditioni. 
Nemo tamen credat quod ab ista luce recedat, 
Si proprium servet, vel divitia coacervet, 
lgnibus arsurus, vel propter opes periturus 
Quamvis sit rarum, poterit possessor earum 
Juste salvari, fugiat si nomen avari. 
Vivat prudenter, gazas habeat sapienter : 
Non abscondendo, sed egenis distribuendo. 
Sed satis est notum quod plus dimittere totum 
8.94. Prodest, quam temere que sunt incerta tenere. 
Tutius est vere morsum fugiendo cavere, 
Quam prope serpentes procumbere virus habentes. 
Si nunc de mundo est horror, tibi consilium do, 
Quatenus hoc spreto, te tradas, pectore lseto 


1311 


Servitio Christi, cui traditus ipse fuisti. 
Hic tibi praebebit regnum quod fine carebit, 
Huic si te dederis, celsis opibus potieris, 
Tollere quas fures nequeunt, nec rodere mures. 
Collige thesaurum qui gemmas vincat et aurum 
Quique bonos mores tibi congregat interiores. 
Gazas congestas mentis przcellit honestas. 
Quam miser est, et erit, qui mundi prospera qua- 
[rit 1" 
Est dives vere qui non ea curat habere. 
Qui bonus est, intus fidei munimine cinctus, 
Semper honestatis studium tenet et probitatis, 
Cum bona quis tractat, tum se virtutibus aptat, 
Si nihil est sordis quod polluat intima cordis, 
His delectatur dominus qui cor speculatur. 
Thesaurus (alis pretiosus, spiritualis, 
Comparat seternam vitam patriamque supernam. 
Congregat in colis thesauros quisque fidelis, 
Perque bunos mores ad summos tendit honores, 
Nec modo vult fieri locuples, nec magnus haberi 
Sed semper minimus, semper despectus et imus, 
Plus paupertatem cupiens, quam prosperitatem. 
Heec ideo tolerat, quia cce!i gaudia sperat. 

Pauper amabilis et, venerabilis est benedictus ; 
Dives inutilis et miserabilis est maledictus. 

Qui bona negligit et mala diligit, intrat abyssum. 

Nulla potentia, nulla pecunia liberat ipsum. 

Immiserabilis, insatiabilis, illa vorago, 

Hic ubi mergitur, horrida cernitur omnis imago. 

Hzc cruciamina per sua crimina promeruere 

Vir miserabilis, Evaque flebilis, ct subiere. 

Jussa Dei pia, jussa salubria si tenuissent, 

Vir neque femina, nec sua semina morte perissent. 

Sed quia solvere, jussaque spernere non timuerunt, 

Mors gravis irruit ; hoc merito fuit, ct perieruut. 

Jauua mortis, lzsio fortis, crimen eorum, 

Attulit orbi semina morbi totque malorum. 

llla pareates atque sequentes culpa peremit, 

Atque piarum deliciarum munus ademit. 

Flebile factum dans cruciatum, dansque dolorem, 

Ista mereri, perdere veri Regis amorem, 

Tam lacrymosa, tamque perosa sorte perire, 

Atque ferorum suppliciorum claustra subire. 

Est data sjevam causa per Evam perditionis, 

Dum meliores sperat honores voce draconis, 

Heec male credens, no: quoque lens. erimiue ma- 
|gno, 

Omine tristi subdidit isti siecala damuo : 

Stirps miserorum plena dolorum postea crevit, 

His quoque damnis pluribus annis subdita flevit. 
Tunc Deus omnipotens qui verbo cuncta creavit, 
Sie cecidisse dolens huminem quem semper amavit, 
Ipse suum Verbum transmisit ad infima mundi, 
Exsulibus miseris aperire vius redeundi. 

Filius ergo Dei descendit ab arce superua, 
Nunquam descendens a majestate paterna, 
Qui corpus sumens auimatum, numine salvo, 
Processit natus saeree de Virginis alvo. 
Verus homo verusque Deus, pius et iiserator 


VARII RHYTHMI. 


1312 


Salvator verus, nostraque salutis amator, 
Vivendique volens nobis ostendere normam, 
Se dedit exemplum reetamque per omnia formam. 
Insuper et multos voluit sufferre labores, 
Atque dolore suo nostros auferre labores, 
Sponte sua moriens mortem moriendo peremit, 
Rt sic perpetua miseros a morte redemit. 
Quod non debebat persolvens, fons pietatis 
Succurrit nohis mortali peste gravatis. 
Pondera nostra ferens, penitus nos exoneravit, 
Et quidquid crimen vetus abstulerat, reparavit. 
Nam de morte pia consurgens ut leo fortis, 
Resütuit vitam, prostrato principe mortis. 
Sic Domini pietas mundum non passa perire, 
$93) Fecit nos miseros ad gaudia prima redire. 
Jam satis audis, frater, quod gratia Christi 
Sic nos salvavit, nostrumque genus renovavit. 
Si sapis, hoc credis nec ab liac ratione recedis. 
Sed quid lucratur credens quod non operatur? 
Hic male 86 lzdit, male vivens non bene credit. 
Crede, magis magnum facit illa fides sibi damuum, 
Quam si uescisset fidei quod dogma tuisset. 
Mortem lucratur, que mortua jure vocatur. 
IIunc facit ipsa mori sub judicio graviori. 
Quod loquor est notum retinentibus utile totum. 
Frater, id ausculta, venient tibi commoda multa, 
Si retinere velis, quia sic eris ipse fidelis. 
Hanc per virtutem poteris retinere salutem, 
Atque beatus eris si quie bona suot opereris 
(Q Ergo verborum semper memor esto meorum ; 
Cura tue mentis semper sit in his documentis. 
Si vis salvari, seniper studeas imitari 
Vitain justorum, fugiens exempla malorum, 
Illis jungeris quorum tu facta sequeris. 
Elige sanctorum consortia, nou reproborum. 
O quam ditantur queis ccelica regna parantur ! 
Sic exaltantur qui sanctis associantur, 
Vivent jucundi qui spernunt gaudia mundi, 
Qui carnis misere norunt vitiosa cavere, 
Sub pedibus quorum vietus jacet hostis cornm, 
His dabitur vere Dominum sine fine tenere, 
Augelicosque cuoros divina laude souoros, 
Cum quibus ante Deum referunt cum laude tro- 
[(pheam. 
Qus tibi nunc dico si serves corde pudico, 
Hoc iterum certus vives sine tempore latus. 
Sed miseri flebunt, quia gaudia nulla videbunt. 
Nunquam cum reprobis tribuatur portio nobis 
Ad poenas !bunt, a te siue fine peribunt, 
Mundus ad hauc pariem trahitur per demoni 
[artem. 
Talia damna ferent istis qui sordibus herent. 
His igitur monitis tactus toties repetitis, 
Sensu discreto qui sunt nocitura caveto. 
P'ervigili cu.a semper meditare futura. 
Quam fera, quam fortis veniet destructio mortis 
Qus via pandetu? cum spiritus egredietur : 
Quid sit facturus, vel quos comites habiturus ; 
Quam miser iufernus, quan nobilis ordo supernus : 


1313 


Qus mala damnatis, quie sint bona parta beatis. 
Quantum gaudebunt quos gaudia summa replebunt; 
Quos illustrabit, quos semper letificabit 
Visio sancta Dei, splendorque sug faciei. 
Talia qus&renti venient nova gaudia menti, 
Cum studfo tali dulcedine spirituali 
Mens tua pascetur, si jugiter hiec meditetur. 
Hoc studium mentes Domino facit esse placentes. 
Cura terrenas magnos cruciamine plenas 
Funditus expellit, vitiorum germina vellit. 
Sic selernorum mens tactas timore dolorum, . 
Deserit errorem, mundique repellit amorem. 
Postea summorum flagrescit amore bonorum. 
Confert tale bonum Domini mirabile donum. 
Nam cum mutatur mala mens, Deus hoc operatur. 
Virtutum munus prestare potest Deus unus, 
Qui sic servorum docet intus corda suorum, 
Qui bona sectantur, vel dicunt, vel meditantur. 
Sic Dominus mores illos levat ad meliores, 
Quos exsurgentes videt auxiliumque petentes. 
Ergo fide pura Christo te subdere cura, 
Auxilio cujus fugies mala temporis hujus. 
Atria sunt cceli vero patefacta fideli. 
Semper ibi vives divino munere dives, 
Si vis sincere Christi precepta tenere : 
Christo junguntur sua qui precepta sequuntur. 
Nam decus seternum datur his regnumque supernum, 
Gloria coelestis paradisi debita festis 
Hos faciet lz:etos, et pax veterna quietos. 
Jam delectaris qui talia preemeditaris : 
Ista libens audis, et ad hiec pia gaudia plaudis 
Ne tamen ignores per magnos ista labores 
Sanctius acquiri, nec fortuito reperiri. 
$96 Sed quamvis gratis tribuat Deus ista beatis; 
Nemo tamen segnis vitre fert dona perennis, 
Ni melior factus proprios contempserit actus. 
Quem facit his dignum Dominus, vult esse benignum, 
Promptum, ferventem, sed non hsc vana sequen- 
[tem. 
Ad regnum cceli non tendit mente fideli 


VARII RHYTHMI. 


1314 


Insipiens et hebes : sed tu bene credere debet 
Christo dicenti : Rapiunt illud violenti. 
Scilicet austeri; sed distinguendo severi : 
Mollia spernentes et carnis vim facientes , 
Semper et intenti Domino parere volenti. 
Res est nota satis, nec habet quidquam novitatis : 
Spiritus inde perit, corpus si dulcia quserit. 
Et dum vexatur caro, spiritus alleviatur : 
Cumque relaxatur, mortaliter ille gravatur. 
Omne quod ostendo, potes ipse videre regendo. 
Indice Scriptura poteris cognoscere plura.: 
Vitam querenti dat iter sacra lectio menti. 
Accipe scriptorum super hec monumenta meorum : 
Qua tibi monstravi, que dulciter insinuavi, 
Non ea corde gravi videas, sed mente suavi. 
Quidquid enim scripsi, multum tibi proderit ipsum, 
Si via virtutis delectat iterque salutis. 
Nam Rex coelestis, quem nillatet, est mihi testis, 
Nil tibi narravi, nisi quod prodesse putavi. 
Nec ratio veri debet tibi dura videri : 
Namque per angustum tibi dixi currere justum ; 
Sic probus ascendi, dum semper ad ardua tendit : 
H unc facies cursum si vis ascendere sursum. 
Fortassis puero tibi frustra mittere quero 
Istum sermonem, quia non capis hanc rationem. 
Sed Pater immensus perfectos det tibi sensus 
Roboret etatem, tribuat simul et probitatem. 
Filius ipse Deispes nostre progeniei, 


C Auctor honestatis, fons perpetug bonitatis, 


Virtutum floreset honestos det tibi mores. 

Spiritus amborum qui tangit corda suorum, 

Et sine verborum sonitu fit doctor eorum. 

Ipse tuam mentem regat, et faciat sapientem, 

Recte credentem, monitusque bonos retinentem : 

Ut bene vivendo mandataque sancta sequendo, 

Lztitiam verge lucis merearis habere. 

Qu:e tenebras nescit, nimioque decore nitescil, 

Et cuicunque datur, sine fine beatificatur. 

Hoc tibi det munus qui regnat Trinus et Unus. 
Amen. 





RHYTHMUS DE CONTEMPTU MUNDI. 





O miranda vanitas! o divitiarum 
Amor Jamentabilis! o virus amarum! 
Cur toL viros inficis, faciendo charum, 
Quod pertransit citius quam flamma stuparum? 
Homo miser, cogita ; mora omnes compescit, 
Quis est abinitio, qui morti non cessit? 
Quando moriturus est, omnis homo nescit : 
lic qui vivit hodie, cras forte putrescit. 
Qui de morte cogitat, miror quod leetatur ; 
Cum sic genus hominum morti deputatur, 
Quo post mortem transeat homo, nesciatur. 
Unde quidam sapiens ita de se fatur; 


Dum de morte cogito, contristor et ploro, 
Verum est quod moriar, et tempus ignoro, 
Ultimum quod nescio, cui jungar choro : 
Ut cum sanctis merear jungi, Deum oro. 

Cur mundus militat sub vana gloria? 

C ujus prosperitas est transitoria : 
Tam citolabitur ejus potentia, 
Quam vasa figuli, que sunt fragilia. 

Plus fide litteris, scriptis in glacie, 
Quam mundi miseri vane fallaciz : 
Fallax in praemiis, virtutis specie, 

Qui nunquam habuit tempus fiducisz, 


1315 


Credendum magis est viris veracibus 
Quam mundi miseris prosperitatibus : 
Falsis in somniis, et vanitatibus, 

Falsis in studiis, et voluptatibus. 

$97 Dic, ubi Salomon, olim tam nobilis? 

Vel ubi Samson est, dux invincibilis ? 
Vel pulcher Absalon, vultu mirabilis ? 
Vel dulcis Jonathas, multum amabilis ? 

Quo Csesar abiit, celsus imperio ? 

Vel Dives splendidus, totus in prandio 
Dic, ubi Tullius, clarus eloquio? 
Vel Aristoteles, summus ingenio? 

Tot clari proceres, tot retro spatia, 
Tot ora preisulum, tot regna fortia, 
Tot mundi principes, tanta potentia, 

In ictu oculi elauduntur omnia. 


Dic, homo, cur abuteris 

Discretionis gratia ? 

Cur vitze viam deseris, 

Et tendis ad supplicia? 
Saluti przfers otia, 

Et pretiosis vilia. 

Nec metu poene flecteris, 
Nec spe salutis taheris,! 
Ut summa quasras gaudia. 
Dic, homo, cur abuteris 
Diseretionis gratia? 

Quid valet mundi gloria, 
Vide, quam sic amplecteris ? 
Multa videsindicia 
Quod scienter deciperis : 
Mundum qui fugit sequeris, 
Et cum labente laberis 
Sequendo transitoria. 

Sic bona permanentia 
Sub aure surda prieteris. 
Dic, homo, curabuteris 
Discretionis gratia ? 

Certe, non excusaberis 
Dissimulando talia. 

Nam si sic subterfugeris, 
Post restat conscientia, 
Quse non tacet latentia : 
Εἰ divina judicia 
Declinare non poteris; 
Sed si convictus fueris, 
Patet mortis sententia. 
Dic, homo, cur abuteris 
Diserctionis gratia? 

Non con(fidas de venia 
Si sero poenitueris. 

Dies est peremptoria ; 
Quam nisi tu preeveneris 
Fruetu condigni operis, 
Et reatum purgaveris, 


VARII FHYTHMI. 


Quam breve festum est, hsec mundi gloria! 
Ut umbra hominis, sunt ejus gaudia, 


Qu:e semper subtrahunt eeterna premia, 
Et ducunt homines ad dura devia. 


O esca vermium! o massa pulveris ! 
O roris vanitas, cur sic exiolleris ὃ 
Ignorans- penitus, utrum cras vixeris. 
Fac bonum omnibus, quamdiu poteris. 


Hzc carnis gloria, quie magni penditur. 


Sacri in Litteris flos feni dicitur : 


Ut leve folium, quod vento rapitur, 
Sic vita hominis luci subtrahitur. 


Nil tuum dixeris, quod potes perdere ; 


Quod mundus tribuit, intendit rapere. 
B Superna cogita, cor sit in sethere : 
Felix qui potuit mundum contemnere. 


IDEM BERNARDUS. 


Erit tibi miseria 

Absque miserieordia, 

In &ternum cum miseris. 

Dic, homo, cur abuteris 

Diseretionis gratia? 
Ergo, vide, cum veneris 

In Judicis presentia, 

Qui tibi, prout egeris, 

Reddet ipse stipeudia : 

Ne gloriosa patria 

Tua te privent vitia. 


Nam δὶ mundus occurreris. 


Cum justis soeiaberis 
In eeterna letitia. 
Dic, homo, our abuteris 
Discretionis gratia? 

O Christi longanimitas 
Et longa exspectatio ! 
O mira Christi bonitas, 
O quanta miseratio! 
O cordis induratio 
Et mortis festinatio! 


Quid differs? cur non cogitas, 


Homo, que vite brevitas? 
Cernat hoc meditatio, 
Quid nos primo fuerimus. 
O vanitatum vanitas, 
Curarum occupatio! 
O, cur ambitur dignitas? 
Cur opum cumulatio? 
Quo tendit congregatio? 
Aut quid valet cupiditas? 
Est in sepulcro feeditas, 
Et extra dealbatio. 
Cernat hoc meditatio, 
Quid nos primo fuerimus 
O que mortis acerbitas! 
Et quanta trepidatio! 
Cum jam cogit mortalitas, 


Ut fiat separatio, 

Quid prodest delectatio ? 

Quid festiva jucunditas ? 

Quid nunc pro vita flagitas? 

O sera recordatio! 

Cernat hoc meditatio, 

Quid nos primo fuerimus. 
O servitus, quid cogitas, 

Apparens ia judieio? 

O arguens crudelitas 

Hostis, et accusatio! 

O dolor et confusio ! 

O horror, o obscuritas ! 


'" Opoenarum seternitas, 


Et ignis conflagratio ! 

Cernathoc meditatio, 

Quid nos primo fuerimus. 
O homo, cur nos festinas 

Ut detur tibi mansio, 

Qua felix immortalitas, 

Et nulla trepidatio : 

Sed perpes exsultatio, 

Et sanctorum societas, 

Àc permanet felicitas 

Et leta Dei visio? 

Cernat hoc meditatio, 

Quid nos primo faüerimus, 


1316 


Cum sil omnis homo fenum, 


Et poat fenum fiat ecenum, 
Utquid, homo, extolleris? 
Cerne quid es, et quid eris, 
Modo flos es, et verteris 
In favillam cineris. 

Per &tatum incrementa, 
Imo magis detrimenta, 
Ád non esse traheris. 
V elut umbra, cum declinat 
Vita surgit, οἱ festinat; 
Claudit meta funeris. 


1317 


Homo dictus es ab humo ; 
Cito transis, quia fumo 
Similis efficeris. 
Nunquam in eodem statu 
Permanes, dum sub rotatu 
Ilujus vitze volveris, 

O sors gravis ! o sors dura! 
O lex dira, quam natura. 


VARII RHYTHNI. 


Promulgavit miseris ! 

Homo nascens cum meerore, 
Vitam ducis cum labore, 

Et cum metu moreris. 

Ergo si scis qualitatem 
Tus sortis, voluptatem 
Carnis quare sequeris 
Memento te moriturum, 


t318 


Et post mortem id messurum, 

Quod hic seminaveris. 
Terram teris, terram geris, 

Et in terram reverteris, 

Qui de terra sumeris, 

Cerne quid es, et quid eris, 

Modo flos es, et verteris 

In favillam cine:is. 





JUBILUS RHYTHMICUS, DE NOMINE JESU. 


8.98 Jesu dulcis memoria, - 
Dans vera cordi gaudia : 
Sed super mel et omnia 
Ejus dulcis przesentia. 
Ni! canitur suavius, 
Nil auditur jucundius, 
Nil cogitatur dulcius, 
Quam Jesus Dei Filius. 

Jesus spes peenitentibus, 
Quam pius est petentibus, 
Quam bonus te querentibus ! 
Se quid invenientibus! 

Jesus dulcedo cordium ! 
Fons vivus, lumen mentium, 
Excedens omue gaudium, 

Et oinne desiderium. 

Nec lingua valet dicere, 
Nec littera exprimere : 
Expertus potest crederc, 
Quid sit Jesum diligere. 

Jesum quaeram in lectulo, 
Clauso cordis cubiculo : 
Privatim et in publico 
Quiseram amore sedulo 
Cum Maria diluculo 
Jesum quaram in tumulo, 
Clamore cordis querulo, 
Mente qus&ram, non oculo. 

Tumbam perfundam fletibus, 
Locum replens gemitibus ; 
Jesu provolvar pedibus, 
Strictis herens amplexibus. 

Jesu rex admirabilis : 

Et triumphator nobilis, 
Dulcedo ineffabilis 
Totus desirabilis 

Mane nobiscum, Domine, 
Et nos illustra lumine, 

Pulsa mentis caligine, 
Mundum replens dulcedine. 

Quando cor nostram visitas, 
Tunc lucet ei veritas, 

Mundi vileseit vanitas. 
Et intus fervet charitas, 





Amor Jesu dulcissimus 
Et vere suavissimus, 
Plus millies gratissimus, 
Quam dicere sufficimus. 

Hoc probat ejus Passio, 
Hoc sanguinis cffusio, 

Per quam nobis redemptio 
Datur, οἱ Dei visio. 

Jesum omnes agnoscite, 
Amorem ojus poscite ; 
Jesum ardenter querite, 
Queerendo inardescite. 

Sic amantem diligite, 
Amoris vicem reddite, 

In hunc odorem currite, 
Et vota votis reddite. 

Jesu auctor clementisg, 
Totius spes lgtitie, — 
Dulcoris fons et grauis. 
Vere cordis delicic. 

Jesu mi bone, sentiam, 
Amoris tui copiam, 

Da mihi per presentiam 
Tuam videre gloriam. 

Cum digoe loqui nequeam 
De te, tamen ne sileam : 
Amor facit ut audeam, 
Cum de te solum gaudeam. 

Tua, Jesu, dilectio, 
Grata mentis refectio, 
Repleus sine fastidio, 
$90 Dans famem desiderio. 

Qui te gustant esuriunt ; 
Qui bibunt, adhuc sitiunt : 
Desiderare nesciunt 
Nisi Jesum, quem diligunt. 

Quem tuus amor ebriat, 
Novit quid Jesus sapiat : 
Quam felix egt, quem saiiat! 
Non est ultra quod cupiat. 

Jesu, decus angelicum, 
[n aure dulce canticum, 

In ore mel mirificum, 
In corde neetar ecelicam. 


Desidero te millies, 

Mi Jesu ; quando venies? 
Me litum quando facies? 
Me de te quando saties? 

AÀmor tuus continuus 
Mihi languor assiduus, 

Mihi fructus mellifluus 
Est et vite perpetuus. 

Jesu, summa benignitas, 
Mira cordis jucunditas 
Incomprehensa bonitas. 
Tua me stringat charitas. 

Bonum mihi diligere 
Jesum, nil ultra querere, 
Mihi prorsus deficere, 

Ut illi queam vivere. 

O Jesu mi dulcissime, 
Spes suspirantis anime. 

Te querunt pis laeryme, 
Te clamor menus intime 
Quocunque loco fuero, 
Mecum Jesum desidero : 
Quam letus, cum invenero! 
Quam felix, cum tenuero! 

Tunc amplexus, tunc oscula, 
Que vincunt mellis pocula, 
Tunc felix Christi copula ; 
Sed in his parva morula. 

Jam quod qussivi, video : 
Quod concupivi teneo : 

Amore Jesu langueo 
Et corde totus ardeo. 

Jesus cum sie diligitur, 
Hic amor non exstinguitur; 
Non tepescit, nec moritur; 
Plus crescit, et accenditur. 

Hic amor ardet jugiter, 
Dulcescit mirabiliter, 

Sapit delectabiliter. 
Delectat et feliciter. 

Hie amor missus coelitus 
Heret mihi medullitus, 
Mentem incendit penitus, 
Hoc delectatur spiritus, 


1319 


O beatum incendium. 
Et ardens desiderium ! 

O dulce refrigerium, 
Amarc Dei Filium ! 

Jesu, flos m.tris virgiuis 
Amor nostrg dulcedinis, 
Tibi laus, honor numinis, 
Regnum beatitudinis, 

Veni, veni, Rex optime, 
Pater immense glorise, 
Affulge menti clarius, 
Jam exspectatus ssepius. 

Jesu 5010 serenior, 

Et balsamo suavior, 
Omni dulcore dulcior 
Ceeteris amabilior. 

Cujus gustus sic afficit, 
Cujus odor sic reficit, 

In quo mea mens deficit, 
Solus amanti sufficit. 


VARII RHYTHMI. 


Tu mentis delectatio, 
Amoris consummatio ; 

Tu mea gloriatio, 
Jesu mundi salvatio. 

Mi dilecte, revertere, 
Consors paterne dexterg : 
Hostem vicisti prospere, 
Jam coli regno fruere. 

Sequar te quoquo ieris, 
Mihi tolli nou poteri:, 
Cum meum cor abstuleris, 
Jesu laus nostri generis, 

Coeli cives, occurrite, 
Portas vestras attollile 
Triumphatori dicite, 

Ave, Jesu rex inclyte. 

' Rex virtutum, rcx glorise, 
Rex insignis victoria, 
Jesu largitor veniae, 
Honor ccelestis patria, 


——— — ÁMiÁlgip». o dila ———— — 


133 


Tu fons misericordis, 
Tu vere lumen patrie : 
Pelle nubem tristitiz, 


Dans nobis lucem gloriz. 


Te cli chorus predicat, 
Et tuas laudes replicat : 

Jesus orbem letificat, 
Et nos Deo pacificat. 

Jesus in pace imperat, 

Qua: omnem sensum superat : 
Hanc mea mens desiderat, 
Et ea (rui properat. 

Jesus ad Patrem rediit, 
Coeleste regnum subiit : 

Cor meum a me transiit, 
Post Jesum simul abiit. 

Quem prosequamur laudibus, 
Votis, hymnis, et precibus : 
Ut nos donet crelestibus, 
Secum perfrui sedibus. Amen. 


RHYTHMICA ORATIO AD UNUM QUODLIBET MEMBRORUM CHRISTI PATIENTIS ET 


900 Ap pbEbEs. 


Salve, mundi salutare : 
Salve, salve, Jesu chare, 
Cruci tue me aptare 
Vellem vere, tu scis quare 
Da mihi tui copiam. 

Àc si prtiesens sis accedo, 
Imo te prseeseutem credo. 

O quam mundum hic te cerno ! 
Ecce tibi me prosterno : 
Sis facilis ad veniam. 

Clavos pedum, plagas duras. 
Et lam graves impressuras 
Circumplector cum affectu, 
Tuo pavens in aspectu, 
Tuorum memor vulnerum. 

Grates tante. charitati, 
Nos agamus vulnerati. 

O amator peccatorum, 
Reparator confractorum : 
O dulcis pater pauperum ! 

Quidquid est in me confractum 
Dissipatum, autdistractum, 
Du!cis Jesu, totum sana, 

Tu restau:a, tu complana, 
Tam pio medicamine. 

Te in tua cruce queero, 
Prout queo, corde mero ; 

Me sanabis hic, ut spero : 
Sapa me, el salvus ero, 
In tuo lavans sanguine, 


A CRUCE PENDENTIS. 


Plagas tuas rubicunda:, 
Et fixuras tam profundas, 
Cordi meo fac inscribi, 
Ut configar totus tibi, 
Te modis amans omnibus. 
Dulcis Jesu, pie Deus, 
Ad te clamo licet reus : 
Prebe mihi te benignum, 
Ne repellas me indignum 
De tuis sanctis pedibus. 
Coram cruce procumbentem, 
Hosque pedes complectentem, 
Jesu bone, non me spernas, 
Sed de cruce sancta cernas 
Compassionis gratia. 
In hac cruce stans directe, 
Vide me, o mi dilecte, 
Ad te totum me converte ; 
Esto sanus, dic aperte, 
Dimitto tibi omnia. 


AD GENUA. 


Salve, Jesu, rex sanctorum, 
Spes votiva peccatorum, 
Crucis ligno tanquam reus 
Pendens homo verus Deus, 
Caducis nutans genibus. 


O quam pauper ! o quam nudus! 


Qualis estin cruce ludus 
Derisorum totus factus, 

Sponte tamen, non coacius, 
Attritus membris omnibus ! 


Sanguis tuus abundanter, 
Fusus, fluit incessanter, 
Totus lotusin cruore, 
Stas in maximo dolore, 
Precinctus vili tegmine. 
O Majestas infinita ! 
O egestas inaudita ! 
Quis pro tanta charitate, 
Queerit te in veritate, 
Dans sanguinem pro sanguine ? 
Quid sum tibi responsurus, 
Actu vilis, corde durus ? 
Quid rependam amatori, 
Qui elegit pro me mori, 
Ne dupla morte morerer ? 
Amor tuus amor fortis, 
Quem non vincunt jura mortis : 
O quam pia me sub cura, 
Tug foves in pressura, 
Ne morsu mortis vulnerer ! 
Ecce tuo pre amore, 
Te complector cum rubore : 
Me coapta diligenter, 
Tu scis causam evidenter, 
Sed suffer et dissimula. 
lloc quod ago non te gravet, 
Sed me sanet et me lavet 
Inquinatum et tegrotum, 
Sanguis fluens hic per totum, 
Ut non supersit macula. 
In haccruce te cruentum, 
Te contemptum et distentum, 


1321 


Ut requiram, me impelle, 
Et hoc imple meum velle, 
Facturus quod desidero. 

Ut te queeram mente pura, 
Sit hsec mea prima cura. 
Non est labor, nec gravabor 
Sed sanabor et mundabor, 
Cum te complexus fuero. 

AD MANUS. 

Salve, Jesu, pastor bone, 
Fatigatus in agone, 

Qui per lignum es distractus, 
Et ad lignum es compactus, 
Expansis sanctis manibus. 

Manus sancte, vos avete, 

Rosis novis adimplete, 

Hos ad ramos dure junctis, 

Et crudeli ferro puncte 

9901 Tot guttis decurrentibus 

Ecce fluit circumquaque 
Manu tua de utraque, 
Sanguis tuus copiose, 
Rubicundus instar ross, 
Magne salutis pretium, 

Manus clavis perforatas, 
Et cruore purpuratas, 

Corde primo prie amore, 
Sitibundo bibens ore, 
Cruoris stillicidium. 

O quam large te exponis 
Promptus malis atque bonis ! 
Trabis pigrOs, pios vocas, 
Et in tuis ulnis locas, 
Paratus gratis omnibus. 

Ecce tibi mo prwsento, 
Vulnerato et cruento : 
Semper s&gri$ misereris ; 

De me ergo ne graveris 
Qui presto es amantibus, 

In hac cruce sic intensus, 
In te meos trahe sensus, 
Meum posse, velle, scire, 
Cruci tus fac servire, 

Me tuis apta brachiis, 

[n tam lata charitate 
Trahe me in veritate 
Propter crucem tuam almam, 
Trahe me ad crucis palmam, 
Dans finem meis vitiis. 

Manus sancte, vos amplector, 
Et gemendo condeleetor ; 

Grates ago plagis tantis, 
Clavis duris, guttis sanctis, 
Dans lacrymas cum osculis 

[n cruore tuo lotum, 

Me commendo tibi totum : 
Tus sancte manus iste 
Me defendant, Jesu Christe, 
Extremis in periculis, 

PATROL. CLXXXIV. 


VARII RHYTHII. 


AD LATUS 

Salve, Jesu, summe bonus 
Ad parcendum nimis pronus : 
Membra tua macilenta 
Quam acerbe sunt distenta 
In ramo crucis torrida! 

Salve, Jatus salvatoris 
In quo latet mel dulcoris, 
In quo patet vis amoris 
Ex quo scatet fons eruoris, 
Qui corda lavat sordida. 

Ecce tibi appropinquo, 
Parce, Jesu, si delinquo : 
Verecunda quidem fronte, 
Ad te tamen veni sponte, 
Scrutari tua. vulnera. 

Salve, mitis apertura, 
De qua manat vena pura, 
Porta patens et profunda 
Super rosam rubicunde 
Medela salutifera. 

Odor tuus super vinum, 
Virus pellens serpentinum; 
Potus tuus, potus vite : 
Qui sititis, huc venite, 

Tu dulce vulnus aperi 

Plaga rubens, aperire. 
Fac cor meum te sentire, 
Sine me in te transire, 
Vellem totus introire; 
Pulsanti pande pauperi. 

Ore meo te contingo, 

Et ardenter ad me satringo : 
In te meum cor intingo, 
Et ferventi corde lingo; 
Me totum in te trajice. 

O quam dulcis sapor iste ! 
Qui te gustat, Jesu Christe, 
Tuo victusa duleore, ὁ 
Mori posset pr: amore, 

Te unum amans unice, 

[n hac fossa me reconde, 
Infer meum cor profunde, 
Ubi latens incaleseat, 

Et in pace conquiescat 
Nec prorsus quemquam timeat 

Hora mortis meus flatus 
lotret, Jesu, tuum latus, 
Hinc exspirans in te vadat; 
Ne hunc leo trux invadat, 
Sed apud te permaneat. 

AD PECTUS. 

Salve, salus mea Deus, 
Jesu dulcis amor meus : 
Salve, pectus reverendum, 
Cum tremore contingendum 
Amoris domicilium, - 

Ave, thronus Trinitatis, 
Arca late charitatis, 


1322 
Firmamentum infirmatis, 
Pax et pausa fatigatis, 
Humilium triclinium. 

Salve, Jesu reverende, 
Digne semper inquirende ; 
Me presentem hic attende, 
Accedentem me succende, 
Precordiali gratia. 

Pectus mihi confer mundum, 
Ardens, pium, gemebundum, 
Voluntatem abnegatam, 

Tibi semper conformatam, 
Juncta virtutum copia. 

Jesu dulcis, pastor pie, 
Fili Dei et Maris, 

Largo /onte tui cordis, 
Faditatem meg sordis, 
Benigne pater dilue. 

Ave, splendor et figura 
Summi Dei genitura, 

De thesauris tuis plenis 
Desolatis et egenis 
Munus clementer perflue. 

Dulcis Jesu Christi peetus, 
Tuo fiam dono rectus, 
Absolutus a peccatis, 
Ardens igne charitatis 
Ut semper te recogitem 

Tu abyssus es sophise, 
Angelorum harmonie 
Te collaudant, ex te fluxit 
Quod Joannes cubans suxit : 
In te fac ut inhabitem. 

Ave, fons benigaitalis, 
Plenitudo deitaiis 
Corporalis in te manet : 
Vanitatem in me sanet 
Quod tu confers consilmm. 

Ave, verum templum Dei; 
Precor, miserere mei : 

Tu totius arca boni, 

Fac electis me apponi, 

Vas dives, Deus omnium. 
AD COR 

Summi Regis cor, aveto, 
Te saluto corde leto, 

Te complecti me delectat. 
Et hoc meum eor affeetat, 
Ut ad te loquar, avimes. 

Quo amore vincebaris, 
Quo dolore torquebaris, 

Cum te totum exhaurires, 
909 Ut te nobis impartires, 
Et nos a morte tolleres? 

O mors illa quam amara, “ 
Quam immitis, quam avara; 
Que per cellam introivit, 

In qua mundi vita vivit. 
Te mordens, cor dulcissimum? 
Mà 


3213 


Propter mortem quam tulisti 
Quando pro me defecisti, 
Cordis mei cor dilectum, 

[n te meum fer affectum, 
Hoc est quod opto plurimum. 

O cor dulce predilectum, 
Munda cor meum illectum, 
EL in vanis induratum; 
Pium fac et timoratum, 
Repulso tetro frigore. 

Per medullam cordis mei, 
l'eceatoris atque rei, 

Tuus amor transferatur, 
Quo cor totum rapiatur 
Languens amoris vulnere. 

Dilatare, aperire, 
Tanquam rosa fragrans mire, 
Cordi meo te conjunge, 
Unge illud et compunge ; 
Qui amat te, quid patitur? 

Quidnam agat nescit vere, 
Nec se valet cohibere, 
Nullum modum dat amori, 
Multa morte vellet mori, 
Amore quisquis vincitur. 

Viva cordis voce clamo, 
Dulce cor ; te namque amo : 
Ad cor meum inclinare, 

Ut se possit applicare, 
Devoto tibi pectore. 

Tuo vivat in amore 

Ne dormitet in torpore. 
Ad te oret, ad te ploret 
Te adoret, te honoret, 

Te fruens omni tempore. 

Rosa cordis, aperire, 


VARII RHYTHMI. 


Cujus odor fragrat mire, 
Te dignare dilatare, 

Fac cor meum anhelare 
Flamma desiderii. 

Da cor cordi sociari, 
Tecum, Jesu, vulnerari. 
Nam cordi similatur, 

Si cor meum perforatur 
Sagittis improperii. 

Infer tuum intra sinum 
Cor ut tibi sit vicinum, 

In dolore gaudioso 
Cum deformi specioso, 
Quod vix se ipsum capiat 

Hic repauset, hic moretur, 
Ecce jam post te movetur, 
Te ardenter vult sitire. 

Jesu, noli contraire, 
Ut. bene de te sentiat. 
AD FACIEM. 

Salve, caput cruentatum, 
Totum spinis coronatum, 
Conquassatum, vulneratum, 
Arundine verberatum, 
Facie sputis illita. 

Salve, cujus dulcis vultus, 
Immutatus et incultus, 
Immutavit suum florem, 
Totus versus in pallorem 
Quem (81) coeli curia. 

Omnis vigor atque viror 
Hinc recessit, non admiror, 
Mors apparetin aspectu 
Totus pendens in defectu, 
Attritus tegra macie. 


ORATIO DEVOTA 


Sic affectus, sic despectus, 
Propter me sic interfectus, 
Peccatori tam indigno 
Cum amoris intersigno 
Appare clara facie. 

In hac tua passione, 

Me agnosce, Pastor bone, 
Cujus sumpsi mei ex ore, 
Waustum lactis cum dulcore 
Pre omnibus deliciis. 

Non mel reum asperneris. 
Nec indignum dedigneris, 
Morte tibi jam vicina, 

Toum caput hie inclina, 
In meis pausa brachiis. 

Tus sanct; passioni 
Me gauderem interponi, 

In hac cruce tecum mori : 
Presta crucis amatori, 
Sub cruce tua moriar. 

Morte tuz tam amone; 
Grates ago, Jesu chare; 

Qui es clemens, pie Deus, 
Fac quod petit tuus reus. 
Ut absque te non finiar. 

Dum me mori est necessse, 
Noli mihi tunc deesse ; 

In tremenda mortis hora 
Veni, Jesu, absque mora, 
Tuere me et libera. 

Cum me jubes emigrare, 
Jesu chare, tunc appare : 

O amator amplectende, 
Temetipsum tune ostende 
In cruce salutifera. 


AD DOMINUM JESUM, ET B. MARIAM MATREM EJUS. 


9903 Summe summi tu Patris unice, A 
Mundi faber et reetor fabrics 


Pietatis respectu deicsm, 


Peccatores afflictos respice, 


Pie Pater. 


Summa summi tu Mater Filii 


Clavem nostri tenens auxilii, 
Fove tui lacte consilii, 
Peregrinos hujus exsilii, 

Pia Mater. 


Consolentur, o bone Domine, 


Respirantes in tuo nomine, 


Qui pro mundi tollendo crimine, 


Dignatus es nasci de virgine, 
Matris Pater 


Consolentur, o bona Domina. 


sitientes tua solamint, 


(81) Adde capit, vel quid simile. 


De qua sola felice femina 


Preedicantur heec duo nomina, 
Virgo Mater. 

O figura Patris substantise! 
Tu es splendor paterne glorise, 
Tu es verum lumen justis, 
De quo manat totius gratise 


Plenitudo. 


O Regina regni Davidici! 
Tu es virga floris Dominici! 
Tu es arca panis angelici, 
De quo nostra meretur refici 


Solitudo, 


Virtus Patris et sapientia, 
Suaviter disponens omnia 
Tu et Pater una substantia. 


JEquus honor, eadem gloria 


VARII RHYTHMNI. 


Est utrique. 
,Stella maris, Regina seculi, 
Tu es Mater illius parvuli, 
Quem adorapt fideles populi, 
Semper omnes et semper singuli, 
Et ubique. 

O sanctorum Sancte mirabilis, 
Toti mundo desiderabilis 
᾿ Homo potens et Deus humilis : 
Non est tibi nec erit similis, 

Deus meus. 

O sanctarum sancta dulcissima, 
Sola tanto partu dignissima, 

Ut de tua carne mundissima 
Nasceretur majestas maxima, 
Homo Deus. 

Jesu Christe, fons indeficiens, 
Fons humana corda reficiens, 

Te suspiro, te solum sitiens : 
Solus eris mihi sufficiens, 
Fili Dei. 

Mater Christi, decus virgineum, 
Thronum sedens super ethereum : 
Nomen tuum sapore melleum, 
Liquefacit affectum ferreum 

Cordis mei. 

Summum bonum plenum dulcedine, 
Yerum lumen de vero lumine, 
Solo cujus audito nomine, 
Satiatur mira pinguedine 

Cor justorum. 

Summi boni reclinatorium,' 
Dulcis vini dulce cellarium, 

Quod indulcans dulcedo dulcium, 
Preelegit sibi in proprium, 
Rex colorum. 

Patrum Pater precelse ceteris, 
Reparator humani generis : 

O qui carnem pro nobis miseris 
Mulieris de carne pauperis 
Assumpsisti. 

Matrum Mater et Virgo virginum, 
Apotheca salutis hominum, 

O, quie munda de carne Dominum, 
Sine carnis mixtura seminum 
Concepisti. 

Audi, precor, o qui das gratiam ! 
Peccatoris hujus miseriam, 

Et per tuam misericordiam, 
Peecatorum meorum veniam 
Mihi dona. 

Audi, precor o plena gratia, 

Peccatoris hujus suspiria, 
Et pro tua misericordia 
Deo meo me reconcilia, 

Mater bona. 

Tibl, Pater, fac beneplacitum 

Peccatoris istius gemitum, 


Solve mei reatus debitum - 
Quia malum protendo meritum, 
Et protendi. 

Tibi, Mater, fac acceptabilem 
Peccatoris hanc vocem flebilem. 
Redde mihi Deum placabilem, 
Ne se prestet inexorabilem, 

Quem offendi. 

O intact:e Fili puerperg, 
Audi planctus anims misere, 
Qus peccati jacens in pulvere, 
Ut jumentum se computrescere 

Lamentatur. 

O intacta Virgo puerpera. 
Ad te clamat mens mea misera, 
Quee nefanda semper ad scelera 
Ab etate nunc usque tenera 

Effrenatur. 

Pie Pater, errantem corrige, 
Piam manum labenti porrige, 
Jam de luto me feecis erige, 

Et in viam tuorum dirige 
Mandatorum. 

Pia Mater, orantem visita, 
Pio corde de me recogita, 
Coram Jesu benigno clamita, 
Ut meorum remittat debita 

Peccatorum. 

Esto nobis, Pater, propitius, 
Quorum frater es atque socius : 
Te laudamus, te benedicimus. 
Adoramus atque di'igimus 

Mente tota. 

Esto nobis, Mater, propitia, 
Quorum soror es atque socia : 
In tuarum laudum preconia , 
Corda nostra fac voluntaria, 

Àc devota. 

Benedicte Creator omnium, 
Benedicas mentes fidelium, 
Nomen tuum benedicentium, 
Mortis tug per beneficium 

Quos salvasti. 

Benedicta tu in mulierious 


. Benedic te benedicentibus, 


Benediclis tuis uberibus, 
Qui dat escam esurientibus. 
Quem lactasti. 

Laus et honor sit Dei Filio, 
Salus, virtus et benedictio, 
Benedicta sit incaruatio ; 

Mors illius et resurrectio 
In eeterpum. 

Benedietus sit Pater luminum 
Benedicta sit Virgo virginum, 
Benedicat cor meum Dominum, 
Sitiatque fontem dulcedinum, 

Sempiternum. Amen. 


1326 


1327 


904 Letabundus 
£xsultet fidelis chorus, 
Alleluia. 

Regem regum 
Intacte profudit thorus; 
Res miranda. 

Angelus consilii 
Natus est de Virgine, 
Sol de stella. 
Sol occasum nesciens, 
Stella semper rutilans, 
Semper clara, 
Sicut sidus radium, 
Profert Virgo Filium 


VARII RHYTHMI, 
PROSA DE NATIVITATE DOMINI. 


Pari forma. 

Neque sidus radio, 
Neque Mater Filio, 

Fit corrupta. 
Cedrus alta Libani 
Conformatur hyssopo, 

Valle nostra, 

Verbum ens Altissimi 
Corporari passum est 
Carne sumpta. 
Isaias cecinit, 
Synagoga meminit 
Nunquam tamen desinit 
Esse ceca. 


1328 


Si non suis vatibus, “ 
Credat vel gentilibus, 
Sibyllinis versibus. 

Hec predicta. 

Infelix, propera, 
Crede vel vetera ; 

Cur damnaberis, 
Gens misera ? 

Quem docet littera, 
Natum considera 
Ipsum en genuit 

Puerpera. 

Amen. 





DE VITA MONASTICA. 


RHYTHMI VETERES 


FAnRic. Bibliotheca medie et infima latinitatis, ad, calcem tomi III. — In codicibus nonuullis Bernardo 


tribuuntur.) 


c——— HD Qu 


904 2. Si vis esse conobita, Supra modum epulantur. 


Hujus vite vitam vita, 

Ut sis re pro nomine. 

Tug mentis sordes munda, 
Ut sit Deus Jaus jucunda 
In utroque homine. 

Solus Deus diligatur, 
Cui solir elinquatur, 
Om»pis aus et gloria. 
Honor, virtus et. potestas 
Ipsi sit, cujus majestas 
Replet, regit omnia. 

Non est tuum honorari 
Velle aomo, vel laudari, 
Cum sis vite. miserzge 
Quidquid hic bonoris captas, 
Nisi totum Domino aptas, 
Perdis tuum vivere. 

Non tam facile honores, 
Si senüirent et labores, 
Affectarent clerici. 

Volens pra&esse, non prodesse 
Perdit ipse suum esse, 
Poena dignus duplici. 

Ad honores sunt parati, 
Ad labores sunt ingrati, 
Jam juvenes cum senibus. 
Totum datur dignitati, 

His nostris temporibus, 

Sic et vita laicorum 
Parum differt a porcorum 
Consuetudinibus, 


[ntus, foris excecantur, 
Pleni malis moribus. 

De salute animarum 
Rarus sermo, sed terrarum 
Amplitudo queritur. 

Qui vero plus potest ditari, 
Vel in altum sublimari, 
Hic beatus dicitur. 

Mundus finem jam minatur, 
Qui tot malis inquinatur, 
Quod przedixit Veritas : 
Charitas jam refrigescit, 
Omnis sanctus obmutescit, 
Abundat impietas. 

Potens ridet impotentem, 
Sic astutus innocentem, 
Adolescens veterem. 

Vir a pari supplantatur, 
Patri puer adversatur, 
Dives spernit pauperem. 

Sanctus is hodie putatur, 
Qui nunc minus inquinatur 
Malis et criminibus. 
Formam vite si requiris, 
Non hanc quzras jam in viris, 
Sed in voluminibus. 

Periit lex a sacerdote, 
Pereunt virtutes tots, 

À sene consilium, 
Multos habemus doctores, 
Paucissimos factores, 


In vita mortalium. 

Hanc vite captivitatem, 
Si manentem civitatem 
Hic haberem, plangerem. 
Hzc est plane civitas, 

In qua nesciretur veritas, 
Hic si semper viverem. 

Heu ! heu! homo cur creatur, 
Cum tot malis inquinatur ; 
Velit, nolit, moritur. 

Quod est bonum, hoc vitare, 
Vel quod malum, hoc amare 
Vir infelix, cogitur. 

Hinc nemo jam mirari 
Debet, si hic consolari 
Omnis justus renuit. 

Imo satis est dolendus, 
Qui non mundum respuit. 

In hoc tantum consolatur 
Vere sanctus, et beatur, 
Quia mundus transiet. 

De boc casu flete mundi, 
Deque peccatis o immundi, 
Quorum dolor veniet, 

Ad te ergo revertere, 
Homo a te desciscens misere, 
Cur sis factus, considera. 
Deus sibi te similem 
Fecit, sed tu dissimilem 
Te facis, augens acelera. 

Consors quondam angelo rum, 
Legem tenes jumentorum, 


1330 








1329 ORDO RERUM QUAE IN VOLUMINIS SECUNDI PARTE PRUORI CONTINENTUR. 
Ipsis factus similis, Ne quemquam unquam judices Et ad iram ultimus. 

Esca ventri, venter escis, Pro te reddens rationem, Omnibus subjiciaris, 

Has et hunc frenare nescis, Antequam proferas sermonem, Nunquam aliud loquaris, 
Propter quod es fragilis. Ut teipsum vindices. Quam quod habet animus 

Surge, miser, qui dormitas, Erf tibi salutare, Omnem horam occupabis 
Imitare ccnobitas Si amari, et amare Hymnis, psalmis, et amabis 
Antiquorum temporum : Omnem hominem studeas. Tenere silentium. 

Qui tenentes viam vite, Quidquid facis, reprobatur Super hoc orationem 
Comtempserunt non invite Apud Deum, nec laudatur, Diliges, et lectionem, 
Opes, vires corporum. Nisi pacem teneas.  Nutricem claustralium. 

Erant mundo crucifixi Diligantur juvenes, Habens vestitum et victum, 
Cum vitiis, et transfixi Venerentur seniores, Ut fert Apostoli dictum, 
Charitatis gladio. Esto charus omnibus. Nihil quieras amplius. 
Vitam hanc parvipendebant, Non accipias personam, De colore ne causeris, 

Nam coelesti adherebant, Sed amabis vitam bonam Si sit vilis, tunc lzteris, 
Magno desiderio. In cunctis hominibus. Et sic eris sobrius, 

Corpus satis castigabant, Et gaudere cum gaudente, Cave ne sis curiosus 
Lectionibus vacabant, Bonum est, Paulo dicente, In vestitu, nec gulosus 
Et orabant jugiter : Et flere cum flentibus. In diversis epulis. 
Nunquam erant otiosi, Ordinatus ordinatis Sic non eris somnolentus, 
Omnibus affectuosi. Patiens inordiuatis Nec in potu vinolentus, 
Vade, fac similiter. Eris tuis fratribus. Nec vacabis fabulis. 

Et conserva te devotum, Corporum infirmitates, Nimis est periculosum, 
Quidquid vides fuge totum, Sic et morum paupertates, Esse claustralem verbosum, 
Paupertatem elige. Patienter tolera. Cum silere debeat. 

Non te locus vilitatis Neque velis apparere Joci quidem sunt ferendi 
Angst, vel extremitatis, Magnus, neque laudem habere — Nunquam tamen referendi, 
Sed nesciri dilige. In hac vita misera. Quos proferre pudeat. 

Te prelato subjugabis : Cave ne sis singularis, Omne fugias peccatam, 
Quidquid jubet, observabis, Sed quecunque operaris, Si videre vis pacatum 
Et hoc voluntarie. In commune facias, Salvatorem omnium. 
Prelatorum noli judicare Canta, psalle, lege, ora, Ipsum corde, ore ora : 
Facta, sed vitare Sicut omnes, et labora, Ut in die et mortis hora, 
Debes fel invidis. Vive, et non alias. Tibi sit auxilium. 

Temetipsum reprehende, Primus eris ad laborem, Amen 
Diligenter et attende Tardus autem ad furorem, ΄ 

ORDO RERUM 
QUE 
IN VOLUMINIS SECUNDI PARTE PRIORI 
CONTINENTUR. 
ducam illum in domum matris mes (Cant. 11, 4). 88 


SERMONES GILLEBERTI ABBATIS DE HOILANDIA 
IN CANTICUM SALOMONIS. 


Sermo I. — in lectulo meo 
diligit anima mea (Cant. 1n, 1 


Sermo II. — In lectulo meo per noctes queesivi quem 
diligit anima mea (Cant. 1n. 1). 11 
Sermo 11]. — Qussivi illum, el non inveni (Cant. 


P noctes quaesivi quem 
11 


Sermo X. 


— Non dimittam illum, donec introducam 
illum in domum matris mex». (Cant. ti, 4). 55 

Sermo XI. — Tenui, nec dimittam illum, donec intro- 
ducam illum in domum matris mes, et in cubiculum 
genitricis mes (Cant. 1n, 4) 58 

Sermo ΧΗ. — Tenui, nec dimittam illum, donec intro- 
ducam illum in domum matris mez (Cant. i1, 4). 


61 


1) 
bo! mo IV. — Surgam et circuibo civitatem, per vicos 
2. plateas quaeram quem diligit anima mea (Cast. P. 


(Cant. τι. 3. 
Sermo VII. — Paululum cum pertransissem eos, inveni 
quem diligit anima mea (Cont. 1n, 4). 42 
Sermo III. — Paululum cum pertransissem eos, inveui 
pos diligi anima mea (Cant. ui, 4)... 41 
— Tenui illum, nec dimittàm, donec intro- 


VON XIII. — Tenui nec dimitlam illum etc. (Cant: 
ul 4 
Sermo XIV. — Adjuro vos, filie Jerusatem, per ca- 
reas, cervosque camporum, ne suscitetis neque evigi- 
are faciatis dilectam, donec ipsa velit (Cant. 1n, 5). 68 
Sermo XV. — (um est ista qua ascendit per desertum 
quasi virgula fumi ex aromatibus? (Cant. in, 6) 
Sermo XVI. — Lectulum Salomonis sexaginta ) mbiunt 
ex fortissimis Israel (Cant. ει, T). 80 
Sermo XVII. — Ferculum sibi feeit rex Salomon de 
lignis Libani (Cant. n1, 9). 87 
Sermo XVIII. — Ferculum sibi fecit rex Salomon de 
lignis Libani (Cant. m, 9). 93 


1331 


Sermo XIX. — Media charitate constravit propter 
filias Jerusalem (Cant. 11, 10). 96 
Sermo XX. — Egredimini, et videte regem Salomonem 
in diademate quo coronavit eum mater sua (Cant.rir, 11). 
102 


Sermo XXI. — Egredimini, et videte regem Salomo- 
nem, ete. (Cant. n1, 11). 109 
0 1I. — Quam pulchra es, anima mea, quam 
pulchra ! oculi tui, columbarum ; absque eo quod intrin- 
secus latet (Cant. 1v, 1). 113 
Sermo XXIII. — Capilli tui sicut greges caprarum quae 
ascenderunt de monte Galaad. Dentes tui sicut greges 
tonsarum, etc. (Cant. 1v, 1, 9). 118 
Sermo XXIV. — Omnes gemellis fetibus, et sterilis non 
est in eis. Sicut vitta coccinea labia tua (Cant. 1v, 9.3). 


125 
Sermo XXV. — Sicut fragmentum mali punici, sic ge- 
na tuse, etc. (Cant. 1v, 3). [39 
Sermo XXVI. — Sicut turris David collum tuum, σὰ 
sedificata est cum propugnaculis. Mille clypei pendent 
ex ea, etc. (Cant. 1v, 4). 133 
Sermo XXVII. — Duo ubera tua sicut. duo hinnuli 
capresm gemelli, qui pascuntur in liliis, donec aspiret 
dies, etc. (Canf. 1v, 5, 6). 139 
Sermo XXVIII. — Vadam ad montem myrrhe, et ad 
collem thuris (Cant. 1v, 6). 145 
Sermo XXIX. — Tota pulchra es, amica mea (Cant. 
Tv, 7). 149 
Sermo XXX. — Vulnerasti cor meum, soror mea 
sponsa, vulnerasti cor meum in uno oculorum tuorum, 
eto. (Cant. 1v, 9). 155 
Sermo l. — Quam pulchre sunt mamme tue; 
Soror mea sponsa ! Pulcbriora sunt ubera tua vino, etc. 
(Cant. 1v, 10). 160 
Sermo XXXII. — Meliora sunt ubera tua vino, et 
ode) gnentoram tuorum super omnia aromata (Cant. 
ιν, 10). 165 
Sermo XXXIII. — Odor unguentorum tuorum super 
omnia aromata (Cant. 1v, 10). 111 
Sermo XXXIV, — Favus distillans labia tua,sponsa,ete. 

: Cant. 1v, 11). 1171 
Sermo XXXV. — Hortus conclusus es, soror mea 
sponsa, etc. (Canf. 1v, 13). 183 
Sermo XXXVI. — Emissiones tus paradisus malorum 
punicorum, etc. (Cant. iv, 13). 181 
Sermo XXXVII. — Fons hortorum, puteus aqua- 
rum viventium, etc, (Cant. 1v, 15) 1928 
Sermo XXXVIII. — Surge, aquilo, et veni, auster, 
perfla hortum meum (Cant. 1v, 16). 198 
Sermo XXXIX. — Surge, aquilo, et veni, auster ; per- 
fla hortum meum, et fluant aromata illius (Cant. 1v, 16). 
303 


Sermo XL. — Veniat dilectus meus in hortum suum, 
ut comedat fructum pomorum suorum. Veni in hortum 
meum, soror mea sponsa, etc. (Cant. v, 1). 201 

Sermo XLI. — Messui myrrham meam cum aroma- 
tibus meis, etc. (Cant, v, 1.) 9214 

Sermo XLII. — Ego dormio, et cor meum vigilat. Vox 
dilecti mei pulsantis : Aperi mihi, soror mea, etc., quia 
caput meum, etc. (Cant. v, 9). 219 

rmo XLIIl. — Aperi mihi, soror mea, etc. Caput 
meum plenum est rore. Exui me tunica, quomodo induar 
illa ? elc. Manum suam misit per foramem, etc. (Cant. 
vl, . . 425 

Serme ΧΙ Υ͂. — Pessulum ostii mei aperui dilecto ; 
at ille declinaverat atque transierat. Anima mea lique- 
facta est ut locutus est (Cant. v, 6). 231 

Sermo XLV. — Quiesivi, et non inveni illum: vocavi 
et non respondit mihi invenerunt me custodes civitatis, 
percusserunt οἱ vulneraverunt me, tulerunt pallium 
meum, etc. (ant. v, 6-7). 

Sermo XLVI. — Adjuro vos, filie Jerusalem, si in- 
veneritis dilectum, ut annuntietis ei quia amore langueo 
(Cant. v, 8.) 242 

Sermo XLV11. — Qualis estdilectus tuus ex dilecto,etc. 
(Cant. v. 9). 245 

Sermo XLVIII. — Dilectus meus candidus et rubicun- 
dus, ew. (Cant. v. 10). 250 


EJUSDEM GILLEBERTI TRACTATUS 
Tractatus |. — Ad quemdam R. religiosum. 251 
Traetatns ]l. -— De querendo Christo, et de viatorum 

beatorumque contemplatione. 258 
Tractatus 11]. — Vie et patris quam dispar sit gau- 
dium. 261 


ORDO RERUM 


1332 


Tractatus IV, — De confabulatione et meditatione 
circa res divinas . 468 
Tractatus V. — Locum illum Apostoli explieandum 
sumit Omne datum optimum et omne donum perfec- 
(fum, etc. . 24 $10 
Tractatus VI. — De mysteriis redemptionis bumana, 
tractatus ad amicum scriptus. | $9 
Tractatus Vll. — Ad Rogerum abbatem. Pars prior. 278 


Altera tractatus. 981 

SERMO de semine Verbi Dei. 986 
EPISTOLAE EJUSDEM GILLEBERTI. 

E»pisT. I. — Ad fratrem Richardum. 489 

EpisT. Ill. — Ad quemdam Adamum. 991 

Epis. III. — Ad fratrem Guillelmum. 493 


EeisT. IV. — Ad quemdam amicum. 9298 
GUIGONIS PRIORIS V MAJORIS CARTHUSLE EPI- 


STOLA SEU TRACTATUS AD FRATRES DE MON- 
Admonitio D. Mabillon 998 
Admonito D. Bossuet. 300 
Praefatio. 

LIBER PRIMUS. 


Cap. I. — Congratulatio de innovatione fervoris an- 
tiqu» religionis. 2. . 309 
Ca». II. — Quam ardua et sublimis sit eorum pro- 


fessio. 34 
Ca». III. — Virtus ferventer colenda in posterorum 
exemplum. 312 


Cap. IV. — Que sit vera pietas, quae solitudo, quaeve 
reclusio cellae religiosis competens. 20.883 
Cap. V. — Triplex status viue religioss, animalis, ra- 
tionalis, spiritualis ; alias, incipientium, proficientium, 
et perfectorum. . 813 
Ap. VI. — Deus homini intellectum variarum artium 

et scientiarum capacem dedit, quo tamen alii male, alii 
bene utuntur. . . 318 
Ca». VIL. — Religiosus novitius, seq rudis eremita 
quie primum docendus. ΝΞ 380 
Cap. VIII. — Otium quantopere omni religioso pre- 
sertim solitario fugiendum, et quae illi occupationes con- 
veniant 321 
Cap. IX. — Stabilitas in cella commendatur, et cus- 
todes proponuntur. 323 
CA». X. — Officia et exercitia cellits. — — . — 3325 
Cap. XI. — Corporalium exercitiorum, item ibi somni- 
que modum tradit. ᾿ 338 
Car. XIt. — Quinam idonei habitatores cellas; sum- 
ptuosa sdificia improbantur. 330 
CA». XIII. — Exemplo priscorum monachorum, eremi- 
tarum, imo Christi apostolorum et primorum fidelium, 
hortatur ad modestiam, otii fugam, et paupertaus p^ 


m. 
Car. XIV. — Quomodo snimalis incipiens, seu tiro 
religiosus doeendus sit appropinquare Doo per amorem 


et orationem. 
LIBER SECUNDUS. 


CA». I. — Cell» secretum tironibus et perfectis quam 


vtile. ΄ 
Ca». II. — De secundo statu vite religiosm, id est ra 
tionali. ᾿ .L 359 
CA». III. — Tertium statum vite religiogz, id est spi- 
ritualem, explicat. 341 
LIBER TERTIUS 


Cap. 1. — Superna beatitudime nibil presstabilios. 


CAP. 11. — Corporum beatorum dotes recensentur et 
explicantur. . 3.58 
AP. lll. — Animarum beatarum dotes explicanter. 


CAP. IV. — Summa damnatorum miseria 363 


GUILLELMI ABBATIS SANCTI-THEODERECI TRA- 
CTATUS DE CONTEMPLANDO DEO. 
Admonitio. ᾿ 363 
Procmium. 465 
Cap. I. — Anima Deum amans se a terrenis et vitiis 
purgatam sursum elevari rogat. . 361 
Ca». 1Í. — Anima Deum desiderans mole corporis se 
gravari queritur. . 309 
Car. lil. — An et quomodo detur inssqualitas un 


beatis. 
Ca». IV. — Doum 80, owtera omnia nonnisi 
propter Deum diligi debere. 372 


1333 


Ca». V. — Supra Deum nihil amandum, ultrà quem 
nibil appeti potest. 313 
CA». VI. — Deum priorem dilexisse nos, et ad aman- 
dum nos provocasse per Filium. 313 
CAP. vit. — Quali amore Deus nos diligat. 314 
Cap. VIII. — Per amorem nos fieri unum cum Doo 
1 
Car. IX. — Amorem constare observantia precepto 


Cap. X. — Professio cultus et amoris erga Deum. 


DE NATURA ET DIGNITATE AMORIS 
TRACTATUS. 


CAP. I. — Amorem homini naturaliter inditum, carnis 
vitio corruptum degenerasse. 379 
Cap. IL De ortu et progressu amoris. 382 
C. IJI. — De sancta quadam amoris insania, in ho- 
min$ vere religioso requisita. 383 
Ca». IV. — De studio et conatu ad profectum seu 
profectionem amoris. 385 
P. V. — De periculis et damnis neglecte gratie, et 
laudibus vers; charitatis. 381 
Ca». Vl. — Amorem conservari, etiam dum homo, qua- 
si invitus, legi carnis et peccati servit. 389 
Ca». Vil. — Supradicli amores quinque sensibus com- 
parantur. 391 
Cap. VUI. — Ratione et amore fieri hominem ad om- 
nia indifferentem et ad qusvis ardua fortem ac intrepi- 
dum. 393 
Car. IX. — Cobabitationem hominum religiosorum, 

veluti scholam quamdam amoris depingit. 3 
, CAP. X. — Gustum et saporem rerum diviparum nobis 
infundi per Christum. 397 
Cap. XI. —Quid Deo debeamus; et de necessitate me- 
diatoris. 399 
Car. AIL. — Consilium et pregressus humans re- 
demptionis exponitur. 401 
P. XIII. — De vera sapientia amatorum seu filio- 
rum Dei. 403 
Cap. XIV. — Antithesis vers et false sapientis : ubi 
404 


EJUSDEM 


de virtute et excellentia vers sapientis. 
Car. XV. — De felici consummatione sapientie usque 
ad assecutionem beati finis, et summi boni. 406 
COMMENTATIO BREVIS in Canüci eanticorum priora 
duo capita ex S. Bernardi sermonibus contexta. ΟῚ 
GAUDEFRIDI ABBATIS DECLAMATIONES de collo- 
guio Simonis cum Jesu. ex S. Bernardi Sermonibus col- 
ectae. 435 

SCALA CLAUSTRALIUM. 


Epistola ad fratrem Gervasium. 4T5 
Ca». 1. — Descriptio quatuor graduum exercitationum 
spiritualium. 415 
Cap. II. — Descriptio officiorum quatuor graduum. 
416 


Ca». III. — Officium meditationis. 4Tl 
CAP. IV. — Officium orationis. 418 
CA». V. — Officium contemplationis. 419 


Ca». VI. — Signa Spiritus sancti ad animam venientis. 


419 

Car. VII. — De grati» occultatione. 480 

* Cab. VIII, — Quod gratis occultatio ad tempus nobis 
cooperetür in bonum. 480 
Ca». IX. — Quam caute se debeat habere anima post 
gratie visitationem. 480 
CAP. X. — Recapitulatio predictorum. 481 

. CAP. XI. — Nec lectio sine meditatione, nec meditatio 
sine oratione prodest. 481 
Car. XII. — Quomodo predicti gradus concatenati 
sint a4 invicem. 482 
Ca». XIII.—Quatuor cause nos ab his quatuor gradi- 
bus retrahentes. 483 


MEDITATIONES PIISSIME ^ DE COGNITIONE HU- 
MAN,E CONDITIONIS. 

CaP. I. — De dignitate hominis. 485 

Car. H. — De miseria hominis, horrore mortis, et di- 

strictione supremi Judicis. 487 

Car. III. — De dignitate anime, et vilitate corporis. 

489 


CA». IV, — De prssmio patris colostis. 493 
Car. V. — De quotidiano sui ipsius examine. 494 
Ca», VI. — De attentione orationis tempore habenda. 


QUJE IN VOLUMINIS SEGUNDI PARTE PRIJORI CONTINENTUR. 


1334 
Ca». VIL. — De custodia cordis, et studio orationis, 


Ca». VIII. — De incurise seu negligentis inter oran- 
dum detestatione 498 
CAP. IX. — De instabilitate cordis humani. 499 
CA». X. — Do impatientia correctionis, et accusatione 
propriorum defectuum ac vitiorum. . 0 
Cap. XI. — De individuo comitatu conscientie nos 
ubique remordentis. 503 
Ca». XII. — De tribus inimicis hominis, carne, mundo 
et diabolo. 503 
CAP. XIII. — De impugnatione trium dictorum inimi- 
corum. 504 
Ca». XIV. -- De desiderio patris ccelestis, et summa 
ejusdem felicitate. 505 
Cap. XV. — De proprietatibus et affectionibus veteris 
hominis, ejusque mortificatione et mutatione per Chris 
stum. 


TRACTATUS DE INTERIORI DOMO. 


Procmium. 501 

Ca». I. — De conscientia prius mundanda et pacanda, 
quam sdificanda. . 509 

Car. lI. — De septem columnis erigendis ad «difi- 
candam domum conscientiz, et in primis de bona volun- 
tate, quie est columna prima. 511 

Car. III. — De secunda columna, que est memoria 
beneficiorum Dei. 

CAP. 1V. — De tertia columna, que est cor mundum 

51 


Car. V. — Deanimo libero, quarta columna. 519 
Cap. VI. — De recto spiritu, columna quinta. 512 
C4». VII. — De mento devota, columna sexta. 514 


Car. VIII. — De ratione illuminata, columna septima. 


Ca». ΙΧ. — De noüs et titulis bene zdificate cons- 
cientis. 515 
CAP. X. — De cura conscientixz preeferenda scienti. 

* 516 

CAP. XI. — De commodis et fructibus bono» conscien- 
511 


8. 
CA». XlI. — De custodia et refrenatione cordis ad bo- 
nam conscientiam necessaria. 511 
Car. XII. — De mobilitate cordis restringenda per 
considerationem  majestatís et potentie divinse. 518 
Car. XIV. De admonitionibus divinis, quibus subinde 
movetur cor hominis ad caute utendum crealuris, et re- 
cium sui ipsius regimen. 519 
Cap. XV. — De libro conscientia emendando. 590 
Ca». XVI. — Deplorat homo coram Deo miserias suas, 
inquietadinem cordis, et ad mala propensionem. 590 
AP. XVII. — Pergit accusare οἱ deplorare miserias 
suas circa cogitationes amarulentas; abusum membro- 
rum, et rerum exteriorum ad vitze usum spectantium. 599 
Ca». XVIII. — Ulterior accusatio proprie iniquitatis, 
presertim circa vitium invidia, odii, Jactantize, etc. — 543 
, CAP. XIX. — Adhuc gemit et plangit coram Deo rnise- 
rTlas ac vitia sua. 525 
CAP. XX. — Confessio coram pralato. 527 
, Cap. XXI. — Patris spiritualis ad confitentem respon- 
810 el instructio. 529 
CAP. XXI. — Remedia suggerit adversus pravas co- 
gitationes efficacia; memoriam Passionis Christi, et no- 
vissimorum. . 530 
Ca». XXIII. — De damnis peccati superbis, invidiz, 
et detractionis. . 
Cap. XXIV. — Varia monita de vitanda curiositate, 
mendacio, vaniloquio, et vindicta» studio. '" 833 
CAP. XXV. — Varia οἱ preciarea morum documenta 
proponit. ᾿ 534 
Cap. XXVI. — De ventris importunitate et versutía 
diaboli. 535. 
"CAP. — XXVII, — De oratione, et modo recte orandi. 
536 


Cap. XXVIII. — De vitiis et abusibus lingue, cantus, 
juramenti, etc. 531 
Cap. XXIX. — De cordis instabilitate confessio poni- 
tentis, et responsio patris spiritualis. 538 
Cap. XXX. — Pergit 'posnitens aperire conscientiam 
et statum anima sue coram patre spirituali. 539 
Cap. XXXI. — Confessio pasnitentis de cura carnis, 
et vitiis vU . 540 
Cap. XXXII. — Aocusat ee poenitens de confessionis 
δε 


vitiis et de invidia. 


1335 


Cap. XXXIII. — Responsio patrisspiritualis de invidia, 
, CAP. XXXIV. — Accusatio sni de variis, vagis et otio- 
sis cogitationibus, et responsio patris spiritualis. — 542 
Cap. XXXV. — Pergit confiteri varias et instabiles af- 
flectiones ac pertubationes suas. 543 
Cap. XXXVI. — Responsio patris spiritualis, quam sit 
utilis et necessaria sui cognitio. $44 
CA». XXXVII. — Propositum penitentis de se ipso 
difüdentis, et ad Dei familiaritatem anhelantis. 545 
Car. XXXVIII. — Anime cum Deo analogia et imi- 


tudo. . 
Cap. XXXIX. — De dignitate anims, ut que Christum 
spiritualiter gignere valet. 541 

CAP. XL. — De promptitudine anims» ad recipiendum 
Christum, et de intimo recessu divini amoris. 548 

Ca». XLI. — Anima excitatur δὰ contemplationem re- 
rum sublimium et divinarum. 550 


. TRACTATUS DE CONSCIENTIA. 
Procmium. 551 
Cap. I. — Quam obscura et impenetrabilis res sit con- 

gcientia. 553 
Ca». II. — Quatuor conscientiarum genera. 554 
Ca». III. — De conscientia bona, et turbata. 555 
Ca». IV. — De mala et tranquilla conscientia. 556 
Ca». V. — De mala conscientia, et turbata. 557 
Car. VI. — De variis cogitationum generibus. 558 

' Ca». VII. — De quatuor spiritibus 1n cordibus homi- 

num loquentibus. 559 


TRACTATUS DE ORDINE VITE. 
Ca». I. — Bonam institutionem prime etatis perma- 
gni esse momenti. 561 
Ca». II. — Verecundiam esse przscipuam virtutem que 
adolescentes ornet, et ubi ea potissimum exercenda. 
562 


Ca». III. — Adoleseentium cum senibus conversatio- 
nem ad profectum virtutis conducere. 566 
Car. IV. — Taciturnitatem et silentium przcipue con- 
venire adolescentibus. 568 
.CaP. V. — Obedientie promptitudo commendatur ju- 
nioribus. 510 
Ca». VI. — De castitate, humilitate, et patientia. 573 
VII. — Quatuor virtutes cardinales, et earum 
munia describuntur. Item de virtutibus theologicis. 574 
CAP. VIII. — Inter virtutum et vitiorum confinia caute 


gradiendum esse. 516 

, Cap. IX. — Superbia et avaritia detestabilia vitia, 

ipis quoque religicsis infesta. 511 
AP 


X. — Vitia capitalia cum suis speciebus explican- 

tur. 578 
Car. XI. — Non iisdem omnes, sed alios aliis vitiis 
gravius impugnari. 580 
Car. XII. — Excitatio juvenis religiosi ad virtutis iter 
strenue capessendum. 582 


TRACTATUS DE CHARITATE. 


Proomium. 583 
AP. I. — De fortitudine amoris. 584 

Cap. II. — De insatiabilitate amoris. 581 

CAP. III. — De incessabilitate amoris. 590 

CAP. IV. — De inseparabilitate amoris. 593 
AP. 


V. — De dignitate et przcellentia charitatis, 


Cap. VI. De natura seu indole et vi veri amoris, 
tum hominis erga Deum, tum Dei erga bominem. — 598 
Ca». VII. — De duplicilingua, Verbi, et anims. 599 
Ca». VlII. — De activa et contemplativa vits. 600 

. IX. — De variis effectis et elogiis charitatis. 601 
CAP. X. — De Deo, ejusque attributis. 603 
. XI. — In rebus creatis stabilem felicitatem non 
inveniri. 604 

CA». XII. — Sub jugo Christi esse veram requiem. 605 

Ca». XIII. — Per charitatem perveniri ad veram quie- 
tem et sabbati spiritualis festivitatem, 

Cap. XIV. — Spirituale Hexaemeron, seu opus sex 
dierum exponitur. 

Cap. XV. — De triplici sabbato, seu triplici dilectione, 
sui ipsius, proximi, et Dei. 609 
. Car. XVl. — De sabbato primo, seu dilectione sui 
ipsius. 610 
. Ca». XVII. — De secundo sabbato, seu dilectione pro- 
ximi. 611 

CAP. XVIII. — De tertii sabbati jucunditate et solem- 
nitate, seu de dilectione Dei, 613 


ORDO RERUM. 


1336 
CAP. XIX. — Christi passionem et mortem assidue 
meditandam esse. 614 


CAP. XX. — De beneficio redemptionis, et aliis. 615 
Ca». XXI. — De beneficio creationis. 616 
CA». XXII. — Animam, aliis rebus creatis digniorem, 
non debere quidquam amare supra Deum. 18 
CAP. xxi. — Amorem Dei in nos mirabilem vicissim 

a nobis exigere ardentissimam dilectionem. 
Car. XXIV. — Quantopere cavendum, ne anima sit 
ingrata epa Deum sic diligentem. 629 
AP. XXV. — Quomodo Deus diligendus. 623 
CAP. XXV]. — Christus maxime ob passionem suam 
diligendus est. 695 
Cap. XXVII. — Amorem debere esse prudentem et 
constantem. 626 
CA». XXVIII. — Deum etiam in promissis diligi debere: 


Cap. XXIX. — Deum diligendum in suis judiciis. 627 
Cap. XXX. — Deum diligi debere in suis mandatis. 


CAP. XXXI.— Quibus indiciis presentia Dei in anima 
deprehendatur. 630 
P. XXXII. — Qua ratione amor sit languor — 631 


Cap. XXXIII. — Dimensiones charitatis. 632 
Cap. XXXIV. — Anim» Deum amantis et anhelantis 
634 


continua suspiria. 
VITIS MYSTICA. 


Procemium. 635 
Ca». I. — Christum Jesum esse veram vitem 631 
CAP. II. — De precisione vitis, sive de variis myste- 
riis ad statum exipanitionis Christi spectantibus. — 637 
CA». 111. — De circumfossione vitis, id est de insidiis 
Judaeorum οἱ vulneribus Chriati. Y 640 
Cap. IV. — De vinculis nostre vitis, id est de variis 
Christi vinculis et ponis. 644 
Cap. V. — De cultura et speciositate nostrse vitis, id 
est de pulchritudine Christi, interna, et externa. 648 
CAP. VI. — De foliis vitis generaliter, id est de variis 
Christi verbis, ad virtutum commendationem speetan- 
tibus. 652 
(καρ. VII. — De umbra foliorum vitis, id est de verbis 
ἃ Christo in crucem elevato prolatis. 654 
Car. VIII. — De foliis vitis in speciali, sive de primo 
verbo Christi in cruce pendentis, Pater, ignosce illss, etc. 
(Luc., cap. xxii, 34). 655 
CaAP. IX.— De secundo folio vitis, seu de secundo ver- 
bo Christi in cruce, Hodie mecum erís in paradiso. (Luc. 
cap. xxii, 43.) 657 
Car. X. — De tertio folio vitis, id est tertio verbo 
Christi in cruce, Mulier, ecce filius (uus, οἷο. (Joan., 
cap. xix, 26, 27.) 24 658 
CAP. XI. — De tribus charitatis speciebus, per tria 
priora verba commendatis. 659 
Car. XII. — De quarto folio vitis, seu quarto verbo 
Christi in cruce, Deus, Deus meus, utquid dereliquisti 
me? (Matth., cap. xxvii, 46.) . 660 
Car. XIII. — De quinto folio vitis, seu quinto verbo 
Christi in cruce, Silto. (Joan., cap. xix, 28, 662 
CAP. XIV. — De sexto folio vitis, id est sexto verbo 
Christi in cruce, Consummatum esl. (Joan., cap. nm 


AP, XV.— De septimo folio vitis, seu de ultimo ver- 
bo Christi in cruce, Pater in manws commendo 
spiritum meum. (Luc., cap xxi, Υ. 46) 665 

Ca». XVI. — De jucunditate florum vitis, id est de 
virtutibus Christi. 666 
Cap. XVII. — De flore humilitatis, quz est viola. 667 . 
CAP. XVIII. — Do flore castitatis, qua est lilium. 672 
Cap. XIX. — De radice lilii, id est cogitationibus in 
corde latentibus. 613 
CAP. XX.— De trunco lilii, seu proposito bono, quod 
e radice bone cogitationis exsurgit. . . 616. 
CAP. XX]. — De rectitudine lilii, id est, recta Intentio" 
ne. 
Ca». XXII. — De fortitudine trunci, seu de constantia 
boni propositi. 618 
Car. XXIII. — De vermibus qui corrodunt truncum, 
id est malis suggestionibus bonum propositum corrum- 
pentibus. . 679 
Cap. XXIV. — De longitudine trunci, seu de virtute 
longanimitatis ,et perseverantia in bono proposito. 681 
Car. XXV. — De foliis lilii circa truncum, id | est de 


verbis Ri et fructuosis virginum. 
᾿ς Car. XXVI 


. —De novo cantico virginibus cantando.684 


1337 


Car. XXVII. — De foliis lilii inferioribus et superiori- 
bus, seu de frequentia et parcitate verborum. 681 
Ca». XXVIII. — De contemplandis in lilio, id est de- 
eore, et excellentia vers virginitatis. 690 
CAP. XXIX. — Quod flos ülii inclinatus ad terram do- 
ceat humilitatem. m 693 
Cap. XXX. — De numero foliorum nostri lilii, seu de 
tribus incommodis vite presentis,qua evadunt virgines, 
et totidem commodis vitze future quse exspectant. 696. 
Car. XXXI. — Do tribus commodis faturs viue, quae 
obtinebunt virgines. IN , .699 
Cap. XXXII. — De sex flosculis flavis in medio lilii, 
id est de dilectione proximi, et sex operibus miserior, 


dis. 
Car. XXXIII. — De flore charitatis, seu rosa rübento 


et ardente. 

Car. XXXIV. — De rosa charitatis. T!1 

Cap. XXXV. — De rosa Passionis. .. 1 

CAP. XXXVI. — De septem effusionibus sanguinis vitis 
nostre Jesu Christi. nn 
Car. XXXVII. — De secunda effusione sanguinis. 712 
. XXXVIII. — De tertia sanguinis effusione. 118 
. XXXIX. — De quarta effusione sanguinis. 118 
. XL. — De quinta effusione sanguinis. 714 
. XLI. — De sexta et septima effusione sanguinis. 


Ca». XLII. — De croco abstinentiz vitis nostes. 116 
CA». XLIII. — De odore florum vitis. . "T0 
CA». XLIV. — Quod flores inveniendi sunt in vite no- 
stra. . 725 
CAP. XLV. — De odore florum vitis. . . 728 
Ca». XLVI. — De fructu vitis nostra, seu Christi, pro 
nobis passi et crucifixi. ; 31 


MEDITATIO IN PASSIONEM. ET RESURRECTIONEM 
Car. I. — De Christi ingressu triomphali in Jerusalem; 


CAP. II. — De oratione et sudore in horto, ac somno 
discipulorum. u ., 148 

Ca». 111. — De hominum duritia erga Christi passio- 
nem. . . 144 
CA». IV. — De Christi colaphizatione et Petri negatio, 


ne. e 
Car. V. — De Pilati interrogatione, Christi flagellatio- 
ne, ac militum illusione. 146 

Cap. Vl. — De latronis confessione, et elogio sancte 
crucis. 7141 


Car. VII. — De Juds peccato et desperatione. — 752 
Car. VIII. — De apertione lateris Christi. 153 
Car. IX. — De sepultura Domini. 155 


Cap. X. — De militum custodia ad sepulerum Ubrisii, 


Cap. XI. — De lapidis revolutione, angelorum appari- 
tione, et Chrieti resurrectione. . . 189 
. CaP. XII, — De Christi apparitione facta discipulis eun- 
tibus Emmaus. ] . T60 
CAP. XIII. — Pia ad Christum aspiratlo δὰ obtinen- 
dam sacre Scripture intelligentiam. 1 
Car. — XIV. — De tribus quinquagenariis ad Eliam 
missis, ad capturam centum quinquaginta trium piscium 
allegorice relatis. 163 
Car. XV. — DeMaris» Magdalene devotione in Christo 
equirendo, et ejus visione. 764 
Gar. XVI. — Pia ad Cbristum aspiratio ad obtinendas 
iriutes. 166 


LAMENTATIO IN PASSIONEM CHRISTI. 169 
INSTRUCTIO SACERDOTIS. 
Proo mium. . 111 


113 
Car. II. — De tempore deviationis. 115 
CAP. Ilf. — De tempore revocationis. ΤΙ 
CAP. IV. — De tempore reconciliationis. 110 
Cap. V. — De tempore peregrinationis. 110 


CA». VI. — Tempus reconciliationis ulterius expendi- 
tur, et totum opus redemptionis humane summatim eXx«- 
ponitur. 116 


PARS SECUNDA. — dJ n j δὲ 
in Fue ALCLDA Quod Jesus Filius Dei dal se nobis 


QUJE IN VOLUMINIS SECUNDI PARTB PRIORI GONTINENTUR. 


1358 

Ca». VII. — De ineffabüi et perpetua claritate Verbi 
nati. 

- Cap. VIII. — De sacerdotum dignitate. 1784 


CAP. IX. — Sacerdotum potestatem majorem esse di- 
gnitate angelica. 185 
, Cap. X.— De meditatione sacerdotis, seu presparatione 
ejus ad digne celebrandum tantum mysterium. 781 
Cap. XI. — Ex ritu legalis purificationis docet studium 
puritatis. 188 
Car. XII. — Detriplici sumptione corporis et sengui- 
nis Domini. 788 
PanS TERTIA. — Quod Christus dat se nobis i& prae- 
mium in colo. 
CA». XIII. — Causa beatitudinis duplex electis. 189 
Ca». XIV. — De ponis inferni. 791 


TRACTATUS DE STATU VIRTUTUM. 


Prefatio. 191 
Pans PRIMA. — De humilitate. 793 
PARS SECUNDA. — De obedientia. 199 
PARS TERTIA. — De timore et charitate. 806 
EXPOSITIO IN ORATIONEM DOMINICAM. 811 


SERMONES VARII IN QUAEDAM FESTA ET DOMI- 
NICAS ANNI. 


Sermo I. — In adventu Domini, de undecim oneribus 


8. 
Sermo II. — In Illud : Oleum effusum nomen (iuum 
Cant. cap. I e 


P 2. 
Sermo ΠΙ. — De duplici Christi generatione. 
. Sermo IV. — De fluvio /Egypti et ejus rivis per allege 


riam. 
Sermo V. — |n festo B. Stephani protomartyrie- 


AELREDI ABBATIS RIEVALLIS TRACTATUS DE 
JESU PUERO DUODENNI. - 849 
SERMO IN DOMINICA PALMARUM. 869 


B. OGERII ABBATIS LUCEDII IN DIOECESI VER- 
CELLENSI SERMONES XV.  . 


DE SERMONE DOMINI !N ULTIMA CORNA AD DISCIPULOS HABITO. 


Sermo 1. — In vers. 1, 2, etc, cap. ΧΙ Joannis. 880 
Sermo II. — In vers. 3-19 cap. xir Joannis. . 883 
Sermo lll. — In vers. 20-30 cap. ΧΠῚ Joannis. 889 
Sermo IV. — In vers. 31, 33 cap. xiu Joannis. — 895 
Sermo V. — In vers. 34, 35 cap. ΧΙ! Joannis. 898 


Sermo VJ. — In vers. 36-38 cap. Xii, et vers. 5-4 e 
xiv Joannis. . 


Sermo VII. — In vers. 5-14 cap. xiv Joannis. 905 
Sermo VIII. — In vers. 15-17 cap. xiv Joannis. 910 
Sermo IX. — ín vers. 18-26 cap. xiv Josnnis. - 918 


Sermo X, — In vers. 27-31 cap. Xiv, et vers. 1,2 cap. 


xv Joannis. 920 
Sermo XI. — In vers. 3-6 cap. xv Joannis. 929 
Sermo XII. — ln vers. 7-9 cap. xv Joannis. 935 
Sermo XIII. — In vers. 9-13 eap. xv Joannis. 940 
Sermo XIV. — ἸῺ vers, 12 cap. xv Joannis. 944 
Sermo XV. — In vers. 14 cap. xv Joannis. 946 
SERMO in Cona Domini. 949 


SERMO de vita et passione Domini. 
SERMO in feria 1 Paschatis, de discipulis Emmans. 


SERMO de excellentia SS. Sacramenti et dignitate sa- 
cerdotum. 981 
SERMO in nativitate S. Joannis Baptiste, de decem 
privilegiis ejus. 991 
SERMO in Assumptione beatze Marie Virginis. — 1001 
SERMO PANEGYRICUS ad beatam Virginem Dei 


ram. 
SERMO de beata Maria Virgine. 


: 1013 
SERMO in parabolam de villico iniquitatis. 1021 
SERMO in verba Sapientis. 1031 


SERMO in parabolam evangelicam de decem virginibus. 

SERMO Nicolai Clarz-Vallensis in festo sancti Andrem: 

SERMO ejusdem Nicolai in festo 8. Nicolai Myrenis 
1 


episcopi. 


IN ANTIPHONAM SALVE REGINA SERMONES IV. 
Sermo I. 1059 
Sermo Il. 1065 
Sermo Ill. 1068 


1339 


ORDO RERUM, RTC. 1340 

Sermo IV. 1072 XI. — De tristitia. 1210 
MEDITATIO in Salve Regina. 1011 XII. — De dilectione Dei. 1230. 
SERMO ad clerum in concilio Remensi congregatum. XIII. — De dilectione proximi, 1921 
1079 XlV. — De compassione. 1934 

SERMO ad pastores in synodo congregatos. 1085 XV. — De misericordia. 1235. 
SERMO ad prelatos in concilio convocatos. 1095 XVI. — De exemplis sanctorum. 19236! 
SERMO de Fgienda cordis et corporis immunditia. XVII. — De contentione. 1233; 
4101 .XVIII. — De disciplina. 1230 

SERMO de miseria humana. 1109 XIX. — De obedientia. 1331! 
SERMO de septem donis Spiritus sancti. 4413 XX. — De perseverantia, 193:! 
SERMO de duodecim portis Jerusalem. 11117 XXI. — De virginitate. 1238: 

—. SERMO in canticum B. Virginis Maris. 1121 XXII. — De continentia. 1239; 
SERMO in verba Evangelii : « Ecce nos reliquimus XXIII. — De fornicatione. 1940: 
omnia (Matth., XIX, 27). 1197 XXIV. — De abstinentia. 120: 
HOMILIA in illud Matthei, cap. xim, v. 45 : Simile XXV. — De ebrietate. 13451 
est regnum c&lorum homini negotiatori querenti bonas XXVI. — De peccato. 19401 


margaritas ' 113 
SERMO in illud Miches, cap. vi, v. 8: Indicabo tibi, 

0 homo, quid sil bonum, etc. 1133 
LIBER SENTENTIARUM. 1135 
DISPUTATIO CUJUSDAM JUSTI CUM DEO. 1155 
SOLILOQUIUM. 1151 
FORMULA HONEST JE VITE. 1167 
INSTRUCTIO quomodo homo possit in bono proficere 


et Pacrre Deo. 
ARIA ET BREVIA DOCUMENTA pie seu religiose 


vivendi. 13 
SPECULUM MONACHORUM ARNULFI MONACHI 
DE BOERIIS. 1175 
ITEM ALIA DOCUMENTA vite» religiose. 11TI 
OCTO PUNCTA perfectionis assequendse. 1181 
EPISTOLA cujusdam de doctrina vite agendz. 1185 
OPUSCULUM 1n hze verba : Ad quid venisti. 4189 
]. — De scopo et fine cogitando. 4189 
II. — De obedientia. 1189 


ΠῚ. — De reverentia erga prelatos. 
IV. — De primitiis diei et cogitationum Deo offerendis, 


V. — De reverentia et attentione in divino officio. 1191 
VI. — De accusatione sui et aliorum in eapitulo. 1191 
VM. — De bonis institutis accurate servandis. 1199 
VII. — De regula et moderatione in mensa servanda. 


1192 
IX. — De paupertate sectanda. 1193 
X. — De modo cubandi seu dormiendi. 4193 
XI. — De opere vili, et misse servitio. 1188 


XlI. — De confessione recte instituenda. 
XIII. — De amore celle et abnegatione propris vo- 
luntatis. 1194 
XIV. — De lectione Scripture et piorum librorum: 


XV. — De prelatione ei munere docendi non affe- 
etando. 1195 
XVI. — Decontinua sui disciplina, ob Deum et ange- 
los nos ubique spectantes. ' 1195 
XVIl. — De verecundia et modestia. 1196 
XVIII. — De circumspecta locutione, et cavenda de- 
tractione. 1196 


XIX. — De cavenda jactantia. 1197 
XX. — Do verbis jocosis fugiendis. 1191 
XXI. — De studio audiendi pia et utilia. 1191 

. ^ De cavenda contentione. 1198 


XXIII. — De modo loquendi religiosorum, et cura tem- 
poris. 1198 
XXIV. — De speculo omnium virtutum nobis proposito, 
id est vita Christi. 4198 
LIBER DE MODO BENE VIVENDI, ad sororem. 1199 


Praefatio. 1199 
I. — De fide. 1200 
II. — De spe. 4901 
III. — De gratia Dei. 1201 
IV. — De timore Dei. 1903 
V. — De charitate. 19206 
VI. — De primordiis conversorum 1209 
VII. — De conversione. 1910 
VIII. — De contemptu mundi. 1212 
X. — De compunctione. 1216 


XXVli. — De confessione peccatorum et pcenitentia. | 
ι 


124 
XXVIII. — De communione. ἘΠ 
XXIX. — De cogitatione. 1255 
XXX. — De silentio. 1256 i 
XXXI. — De mendacio. 4956 
XXXII. — De perjurio. 1256 
XXXIII. — De detractione. 1956 
XXXIV. — De invidia. 1251 
XXXV. — De ira 1951 
XXXVII. — De odio 11258 
XXXVII. — De superbia. 4458 | 
XXXVIII. — De jactantía. 1359 . 
XXXIX. — De humilitate. 1960 ' 
XL. — De patientia. 1961 
XLI. — De concordia. 4961 
XLII. — De tolerantia. 1963 
XLIV. — De avaritia. 1965 
XLV. — De cupiditate. 1966 
. XLVI. — De paupertate. 1266 
XLVII. — De murmuratione. 4968 
XLVIII. — De proprio. 1269 
XLIX. De oratione. 1271 
L. — De lectione. 4272 
LI. — Deoperatione. 49272 
LII. — De psalmis et hymnis. 1214 
LIII. — De activa et contemplativa vita. 1216 
LIV. — De curiositate. e. 4279 
LV. — De vigilantia. 1980 
LVI. — De prudentia. 19283 
LVII. — De faga mulierum secularium. 1985 
LVIII. — De cavendo virorum consortio. 1986 
LIX. — De fugienda societate juvenum. 1981 


LX. — De vitando pravorum consortio. 
LXI. — De litteris vel munusculis clanculum non HA 
l 1 


tandis. 
PY XII. — De votis Deo reddendis. 1391 
LXIII. — De fine et scopo sui status semper conside- 
rando. 1992 
LXIV. — De studio placendi hominibus per pulchritu- 
dinem cavendo, 1293 


XV. — De risu immoderato fugiendo. 1994 
LXVI. — De non vagando foras. 1296 
LXVII. — De tentatione. 1998 
LXVIII. — De somniis. 1300 
LXIX. — De brevitate vita. 1301 
LXX. — De morte. 1303 
LXX]. — De judicio. 1303 
LXXII. — Epilogus. 1305 
LXXIII. — Sororis pro se intercessionem apud eum 

rogat 130$ 

dmonitio in sequentes versus et rhythmos. 4307 
Carmen parsmneticum ad Rainaldum. 1301 
Rhythmus de contemptu mundi. 1313 
Idem Bernardus. 4315 


Jubilus rbythmicus, de nomine Jesu. 1311 
Rhythmica oratio ad unumquodlibet membrorum Chri- 
sti patientis et a cruce pendendis. 1319 


Orotio devota ad Dominum Jesum et B. iam ma- 
trem ejus. 4323 
Rhytmi veteres de vita monastica. 1321 


FINIS TOMI CENTESIMI OCTOGESIMI QUARTI. 





Id - zi 03 P. 057 dictà Bac-d'Asniéres, 12. 


TS YV.iocac 
DOES NOT CIRCULATE 
OUTSIDE THE LIBRARY 





3 2044 054 760 418